Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Gdzieś na dnie mojego serca…

Слово Просвіти, №40 за 2013 рік

Nadia KYRYJAN Głowa rodziny — znany ukraiński rzeźbiarz Borys Dowhań, który niedawno skończył 85 lat. Mimo podeszłego wieku jest pełen nowych ciekawych pomysłów, aktywnie pracuje. Nasze czasopismo pisało o nim wielokrotnie, najświeższa publikacja znajduje się w numerze 15 z 2013 r. Dusza rodziny — bez wątpienia, Marharyta Dowhań. Utalentowana dziennikarka, wspaniała gospodyni, mama, z czasem babcia. Jej kariera, jak wielu uczciwych, patriotycznych ludzi w tamtych czasach, urwała się nagle: w grudniu 1965 roku w klubie Kijowskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Łączności Marharyta zorganizowała wieczór poezji, poświęcony twórczości Wasyla Symonenki. Wieczór prowadził krytyk literacki Iwan Dziuba, wtedy — tak zwany „dysydent”, obecnie — Bohater Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki oraz wielu ogólnoukraińskich i międzynarodowych nagród. Na wieczorze wybrzmiały bardzo ostre wystąpienia, w szczególności protesty przeciwko aresztowaniom inteligencji, które wtedy Na święcie w Kosmaciu z babcią Ritą rozpoczęły się znowu po tak zwanej „chruszczowowskiej odwilży”. Po tym wieczorze Marharytę Dowhań (pseudonim literacki — panieńskie nazwisko M. Zajcewska) „rozbierano” na zebraniach partyjnych, zwolniono z redakcji gazety „Druhowi czytelnika” z zakazem pracy w ideologii. Była bezrobotna, z czasem zatrudniła się w dziale informacji Ministerstwa Przemysłu Materiałów Budowlanych, gdzie wtedy pracował także Wasyl Stus. Przyjaźń z Wasylem, jego żoną Wałentyną — to osobna karta w życiu Marharyty. O tym napisała wspomnienia, opublikowane w książce „Wasyl Stus: Poeta i obywatel” pod redakcją Wasyla Owsijenki, która niedawno ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Klio”. Marharyta korespondowała z poetą przez cały czas, kiedy przebywał w łagrach, spotykała się w okresie między „strefami”. Było to wtedy, gdy wielu z obecnych „patriotów”, widząc Wasyla, przechodziło na drugą stronę ulicy… „Parnas na Wydubyczach” — jeden z najciekawszych i najsławniejszych projektów Marharyty Kostiantyniwny. Zaczęło się wszystko od tego, że babcia Rita, która rozumiała, że radziecka szkoła, gdzie w tym czasie uczyła się już jej wnuczka Stefania (którą tak nazwano na cześć Stefanii Szabatury, lwowskiej artystki-dysydentki, członkini UGS, skazanej za działalność polityczną na 5 lat więzienia i 3 lata zesłania), nie wychowuje dzieci na ukraińskich patriotów, postanowiła choć trochę temu zaradzić. Zaproponowała nauczycielce zorganizowanie w klasie zespołu folklorystycznego, nazwali go „Łebedyky”. To teraz mamy wiele podobnych (i bardzo dobrych) takich dziecięcych zespołów. A wtedy dla uczniów i nauczycieli była to nowość, nawet odkrycie. Marharyta Kostiantyniwna miała wspaniałego nauczyciela — Leopolda Jaszczenkę, do którego chóru „Homin” chodziła śpiewać razem ze Stefanką. „Łebedyky” odniosły wielki sukces, występowały w zakładach pracy, gdzie pracowali znajomi Rity, w szkołach itp. Sama pisała scenariusze na Wielkanoc, Boże Narodzenie i inne ukraińskie święta ludowe. A w domu urządziła „Parnas na Wydubyczach” — wieczory literacko-muzyczne, początkowo dla Stefanki i jej koleżanek, aby pokazać dzieciom piękno i bogactwo ukraińskiej literatury, muzyki. Stale organizowała wieczory Hryhorija Skoworody, Tarasa Szewczenki, Pawła Tyczyny, Wołodymyra Sosiury, Wasyla Symonenki i innych pisarzy. Do scenariuszy wchodziły także utwory muzyczne, które wykonywali młodzi kobziarze, grajkowie na sopiłkach, pianiści, wokaliści. Do organizacji wieczorów dołączyli rodzice, którzy przyprowadzali dzieci, pomagali im przygotowywać się do występów. Wśród nich znani artyści, muzycy, poeci. Po wieczorze babcia Rita częstowała wszystkich pierożkami, tortami własnej produkcji. Z Joan Sutherland Każde takie wydarzenie zapadało w pamięć na długo, pozostawiało niezatarte ślady. Na początku Niepodległości, kiedy w ukraińskim parlamencie powstała „Rada Narodowa”, Marharyta Dowhań pracowała w parlamencie, pomagała deputowanym w pracy. Nigdy nie stała z boku proukraińskiego życia politycznego i społecznego. A wychowanie dzieci, kunszt pedagogiczny stały się jej ulubionym zajęciem. Wśród setek jej wychowanków — ludzie różnych zawodów, ale wszyscy — świadomi obywatele Ukrainy. Mama Stefanii Kateryna Dowhań błyskotliwie ukończyła akademię sztuk pięknych, pracowała jako artysta-konserwator. Ma swój udział w renowacji cerkwi św. Andrzeja na Podolu, konserwowała ikonostas cerkwi Nadbramnej w Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej, świątyni w Kozielcu, zbudowanej przez Ołeksija Rozumowskiego. Właśnie tutaj doszło do bardzo ciekawego spotkania. Kiedy artystka pracowała wysoko na rusztowaniu, koledzy zawołali: „Kateryno, schodź, hrabiowie przyjechali”. Pomyślała — żartują. A kiedy zeszła, zobaczyła: rzeczywiście, na ojczyznę swoich przodków przyjechała cała rodzina hrabiów Rozumowskich. Obrazy Kateryny, które tutaj malowała, bardzo się spodobały i podarowała hrabinie Marii pejzaż z Bramą Nadbramną cerkwi. Hrabina zamówiła u Kateryny namalowanie ikony trzech świętych, utraconej podczas bolszewickich pogromów lat 30. XX wieku dla cerkwi w Lemeszach, skąd wywodzi się ród kozaków Rozumów. Zamówienie Katia wykonała. W czasach rozpadu radzieckiego imperium konserwacja stała się nikomu niepotrzebna, Katia straciła pracę. Doszedł czynnik osobisty — i wraz ze Stefanią znalazły się za granicą. Ale ona nigdy nie zrywa więzi z Ukrainą: stale przyjeżdża, pomaga przyjaciołom. Obecnie wykłada sztukę na Uniwersytecie Westminster w stanie Maryland (USA). Stefankę pamiętam z dzieciństwa. Babcia dołożyła wszelkich starań, aby rozwinąć talenty, ukryte w wnuczce: uczyła ją malować, grać na sopiłce, na fortepianie, bandurze, śpiewać, deklamować najlepsze ukraińskie wiersze i fragmenty prozy. Od piątego roku życia dziewczynka śpiewała w dziecięcym chórze przy Kijowskim Państwowym Konserwatorium pod kierownictwem utalentowanej chórmistrzyni Tetiany Małyckiej. Stefanka kocha i szanuje babcię, dlatego nauka przyniosła swoje owoce. Wyjechawszy z mamą do USA, Stefania w 1998 roku ukończyła Szkołę Sztuk w Baltimore. W 2000 roku zdobyła pierwsze miejsce na konkursie Narodowego Stowarzyszenia Nauczycieli Śpiewu (region Środkowoatlantycki USA) oraz złoty medal konkursu imienia sławnej diwy Metropolitan Opera Rosy Ponselle (Baltimore, USA). W 2002 roku ukończyła wydział wokalny Uniwersytetu stanu Maryland i zadebiutowała w roli Dydony w operze Henry’ego Purcella „Dydona i Eneasz”. W tym samym roku została laureatką Międzynarodowego konkursu śpiewaków operowych Międzynarodowej Fundacji Muzycznej (Płowdiw, Bułgaria) oraz konkursu Leopoldskron w Salzburgu (Austria). Przyjeżdża do Kijowa, występuje w Narodowej Filharmonii, cerkwi św. Andrzeja, w pomieszczeniu Ukraińskiego Funduszu Kultury, bierze udział w koncertach poświęconych Sołomii Kruszelnyckiej i in. Ma zamiar zostać w Ojczyźnie. O tej próbie opowiada Marharyta Dowhań: „Przyjechawszy z Ameryki, gdzie właśnie ukończyła konserwatorium, Stefanka od razu udała się do naszej opery. Tam ją przesłuchali, poważni członkowie jury powiedzieli: „Bierzemy, wspaniały głos, przygotowuj partię „Traviaty”. Stefanii jako stażystce przydzielono klasę przeznaczoną Z Placido Domingo Miałem szczęście bywać w tym mieszkaniu przez ponad czterdzieści lat. Zawsze jest tu ciekawie: poznawanie znanych ludzi (do kręgu gospodarzy należeli Wasyl Stus, jego żona Walentyna, Wiaczesław Czornowił, Nadija Switłyczna, pisarze, artyści i inni interesujący ludzie), nowe pomysły, gościnne przyjęcie, różnorodne wieczory poetyckie… Obecnie nadszedł czas, aby przemyśleć całą ważność, nieprzeciętność tej rodziny i kontaktów z nią.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn