Strona · s. 2strona oryginału ↗
Osobowościowe i osobiste
Слово Просвіти, №40 за 2013 рік
Witalij MACKO, doktor nauk filologicznych, Chmielnicki. Uważnie przeczytałem artykuł Witalija Ablicowa (Słowo Proświty, nr 39 z 2013 r.) o tym, kto i jak zna J. Szewelowa, w związku ze zniszczeniem tablicy pamiątkowej wybitnego ukraińskiego filologa. Nawiasem mówiąc, telewidzom „Interu” oponenci wbijali do głów nazwiska, pod którymi znają Szewelowa, i ani słowem nie wspomnieli, że od urodzenia nazywał się on Schneider. Jego ojciec był generałem armii carskiej. I jeśli mieszkał w domu przy Sumskiej od 1915 do 1943 roku, to jak znalazł się w Charkowie. Ojciec-Niemiec otrzymał za wybitne zasługi pięciopokojowe mieszkanie; i to nie Szewelow zabrał mieszkanie bolszewikom, a oni bezprawnie pozbawili lokum rodzinę byłego generała, który wyemigrował do Jugosławii, nie akceptując bolszewickiej rzeczywistości. Zatem Ukraińcy mają mnóstwo przykładów, kiedy twórcza inteligencja innej narodowości aktywnie pracowała na rzecz naszej kultury — to Jurij Klen (Oswald Burghardt), Marija Niłowa (Turkało po mężu), Marija Hładylina (Zahirnia), Marko Wowczok, Olha Kobylańska, Wołodymyr Sosiura, Łeonid Perwomajski, Abram Kacnelson… W tym zaszczytnym szeregu należne miejsce zajmuje intelektualista Jurij Szewelow. Ukraińcy powinni dziękować mu za to, że nie zaczął pracować na rzecz rozwoju kultury Niemiec, USA czy innych państw, a poświęcił całe swoje życie rozwojowi ukraińskiej nauki filologicznej, ukraińskiego piśmiennictwa. A to, że naukowiec podczas niemieckiej okupacji publikował w ukraińskiej gazecie (nie miał przecież umierać z głodu), to tak trzeba będzie wykreślić wszystkich, w szczególności czekistę W. Domontowycza (Petrowa) z jego „Ukraińskim zasiewem” (czasopismo wydziału propagandy armii niemieckiej w Ukrainie wychodziło w Charko- Petro ANTONENKO Federacja Futbolu Ukrainy już zaskarżyła ten werdykt do FIFA, aby mimo wszystko doprowadzić do przeprowadzenia meczu w Charkowie w obecności widzów. I, oczywiście, ochronić przed dyskwalifikacją stadion we Lwowie. I oto w ostatnich dniach FIFA wstrzymała te sankcje, ponieważ otrzymała apelację od FFU, ale do 11 października nie zdąży jej rozpatrzyć. Zatem mecz Ukraina—Polska odbędzie się w Charkowie w obecności widzów, którzy będą kibicować naszej narodowej reprezentacji. Werdykt FIFA został podjęty na podstawie raportu obserwatora z sieci organizacji społecznych FARE („Futbol przeciw rasizmowi w Europie”). W skład sieci wchodzą organizacje z różnych krajów, kilka również z Ukrainy. Jednak ukraińskie organizacje nie brały udziału w monitoringu tego meczu i w przygotowaniu raportu dla FIFA. Oto co powiedział wiceprezes Kongresu Mniejszości Narodowych, jednej z tych organizacji, Josyp Zisels: „…do tego monitoringu nas nie włączono. Wygląda to na prowokację w kontekście szerszego procesu, aby przedstawić Ukrainę dzisiaj jako rasistowski i nazistowski kraj, chociaż tak nie jest”. O czym więc doniosło do międzynarodowej federacji kierownictwo FARE? Okazało się, że w FARE istnieje nieoficjalna lista czynów, które uznaje się tam za „przejawy rasizmu i faszyzmu”. Dlatego przez kilka dni wszyscy tylko zgadywali, za co wie, później w Kirowohradzie (1942—43, redagował W. Domontowycz). Czy on nie jest kolaborantem? E, nie, on wykonywał zadania specjalne. Oto tak. Gdyby Szewelow wykonywał zadania specjalne bolszewików, dzisiaj by o nim milczano. Ależ gdzie tam, kiedy nadarzyła mi się okazja spotkać i rozmawiać z Jurijem Szewelowem podczas jego pobytu w Kamieńcu Podolskim na początku września 1993 roku, i kiedy zapytałem wprost, dlaczego opuścił Ukrainę, to w odpowiedzi usłyszałem: „Pragnąłem wolnej myśli” (zob. „Kamjanec-Podilskyj wisnyk”. — 1993, 8 września). Oto i cała filozofia. J. Szewelow próbował pokonać system społeczny bolszewickiej niewoli twórczości, a faktycznie koszarowej, pragnął budowy nowego demokratycznego społeczeństwa. Nie adaptował się do totalitarnego systemu stalinowskiego, a wytrwale szukał swojego miejsca w sferze życiowej aktywności, co pomogłoby mu odtworzyć całość i uporządkowanie w świecie niewoli, wyjść z kryzysu tożsamości, znaleźć odpowiedź na pytanie „Kim jestem?”. Dobrze, a gdyby został żyć w sowieckiej przestrzeni, czy stałby się sławny, czy zrealizowałby swój twórczy potencjał? Wątpię. Dla przykładu, krytyk literacki Myron Stepniak (prawdziwe nazwisko Lanszyn) dwukrotnie studiował na Uniwersytecie Charkowskim (w 1928 r. ukończył wydział filologiczny, a w 1940 r. — wydział chemiczny, ale do dziś jego nazwiska nie ma na liście absolwentów uczelni). Od 1940 r. pracował jako starszy wykładowca na Uniwersytecie w Odessie. W latach minionej wojny nauczał w okupowanej Odessie, z niecierpliwością wyczekiwał wyzwoleńczej Armii Czerwonej. Doczekał się. A 5 września 1946 roku w obwodowej gazecie „Czornomorska komuna” pojawił się artykuł I. Prokopenki, F. Haszczewskiego „Nacjonalistyczne wypaczenia w nauczaniu literatury ukraińskiej na Uniwersytecie w Odessie”, skierowany głównie przeciwko M. Stepniakowi. Po tej publikacji M. Stepniaka „za nacjonalistyczne wypaczenia w nauczaniu literatury ukraińskiej” zwolniono z pracy. Przeżywał od pierwszego do pierwszego, mieszkał z mamą (tak jak Szewelow nie był żonaty) w akademiku. Dostał udaru i 15 grudnia 1949 roku odszedł w niebyt. A później, jako syn szlachcica (nie proletariackiego pochodzenia), pisarza wykreślono ze wszystkich encyklopedii i czytanek na długie lata. Takie coś mogło spotkać J. Szewelowa. Tego chcieli oponenci? Mieszkając w wolnym świecie, zdobywszy europejskie wykształcenie, naukowiec intuicyjnie czuł, że nie dziś, to jutro przeminie epoka ostrej niestabilności społecznej, rozpadnie się ZSRR, a co za tym idzie, w Ukrainie na pierwszy plan wyjdzie identyfikacja z takimi wspólnotami jak etnos i naród. W ten sposób aktywna postawa życiowa wskazuje na to, że J. Szewelow, szukając swojego miejsca w przestrzeni społecznej, odnalazł siebie w strukturze tożsamości narodowej. Przecież uświadamiał sobie, że narodowy obraz „Ja” jednostki, który kształtuje się w wyniku identyfikacji jednostki ze wspólnotą narodową, pełni szereg ważnych funkcji, z których główną jest regulacja zachowania w różnorodnych sytuacjach międzyetnicznej interakcji. Przebywając za granicą, znajdował porozumienie z ludźmi różnych narodowości. Jednak uświadomienie sobie własnej przynależności narodowej (po linii mamy, która, jak twierdzi W. Ablicow, uważała się za Ukrainkę) oraz wyobrażenie o sobie jako przedstawicielu etnosu, a jednocześnie narodu, zapewniało mu optymalną adaptację jako podmiotu do warunków bytu społecznego, warunków polietnicznej rzeczywistości, umożliwiało nawet na emigracji udaną działalność w procesie ciągłego odnoszenia swoich postaw życiowych, nastawień, wartości do wymagań i norm tej
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
