Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Akademik Jarosław JACKIW: «Tylko europejski wektor może dać postęp…»

Слово Просвіти, №40 за 2013 рік

«Głównym jest wola Ukrainy, jej własna wola…» — Jarosławie Stepanowyczu, kierownictwo państwa wielokrotnie obiecywało zwrócić naukę na uniwersytety, tak jak jest to na Zachodzie. Jednak w 2012 roku udział wydatków na badania naukowe w uczelniach wyższych stanowił zaledwie 7% finansowania ukraińskiej nauki ogółem. Kiedy wreszcie dojrzejemy? — Ten poziom finansowania nauki odpowiada stanowi, w którym nauki na Ukrainie nie ma, ponieważ wydaje się mniej niż 0,3% PKB. Chociaż na rozwój nauki potrzeba nie mniej niż 0,7% PKB. Kiedy pracowałem na swoim stanowisku, dopóki nie rozliczyłem się ze wszystkimi długami, które miało państwo, w ogóle nic nie wydawałem. I wtedy, w 2001 roku, w niepodległej Ukrainie wydawano 0,7% PKB. Potem odszedłem ze służby — w 2001, bo wprowadzono stanowiska sekretarzy stanu. Ale jeszcze przez kilka lat stan ten się utrzymywał. Z czasem doszło do dzisiejszej sytuacji. W takiej sytuacji nauki nie ma. — I do czego dojdziemy? — Nauka i technologie to jedyne źródło wyjścia kraju na poziom światowy. Niestety, władza nie chce tego rozumieć. Ukraina nie ma tyle zasobów naturalnych, by wyjść na poziom światowy bez rozwoju technologii i innowacji. Od prywatnych firm pozabudżetowe środki na naukę nie napływają. — Czy jako obywatel przejmuje się Pan tym, co obecnie dzieje się w ukraińskim społeczeństwie? — Sumiennie służyłem za władzy radzieckiej… Kiedy powstała niepodległa Ukraina, my z Mykołą Żułynskim w 1990 roku stworzyliśmy Ukraiński międzynarodowy komitet ds. nauki i kultury, który pełnił funkcje łącznika z zagranicznymi dziennikarzami. Rozpoczęło się tworzenie Encyklopedii współczesnej Ukrainy, trzy tomy Encyklopedii W. Kubijowycza. Razem ze Stepanem Ilnyckim w Domu Nauczyciela po raz pierwszy zainstalowaliśmy tablicę pamiątkową uczonym Centralnej Rady. Ujrzał światło dzienne także słownik biograficzny o działaczach UCR. Jeśli chodzi o projekt „Encyklopedia współczesnej Ukrainy”, wydano już 12 tomów. Nad tym projektem pracuje Instytut badań encyklopedycznych NAN Ukrainy, być może będzie 25 tomów. To moja praca jako obywatela Ukrainy. Niestety, zmarł już S. Ilnycki, nie ma O. Pritsaka… A czwarta fala emigracji jest zupełnie inna. — Jak ocenia Pan obecną sytuację na Ukrainie? — Nigdy nie popierałem naszego Prezydenta, ale teraz jestem mu wdzięczny, bo obwód ługański, Donbas dojrzały. W 2005 czy 2006 roku jeździłem po Ukrainie, spotykałem się ze studentami, mówiłem o nauce, występowałem po ukraińsku. Te dzieci zaczęły tupać nogami. Poinformowałem ich, że znam prawie dziesięć języków — nie na piątkę, ale znam. I zacząłem po japońsku. Byłem w Japonii trzy miesiące. Język japoński musiałem opanować, bo tam ludzie nie znają angielskiego. Japoński zadziałał, zaczęto mnie spokojnie słuchać. Nawet zadawano pytania… Dlatego mieszkańcy obwodów ługańskiego i donieckiego włączają się do ogólnoukraińskiej sprawy. — A jak Pan znalazł się w Japonii? — Po raz pierwszy — w 1971 roku przyjechałem na konferencję naukową. W 1974 otrzymałem grant w sprawie rozwoju nauki, przebywałem 3 miesiące. Miałem wysokie stanowisko w Międzynarodowej Unii Astronomicznej. — Podpisanie Umowy o Stowarzyszeniu z UE to pełnokrwista droga europejska. Pańskie przemyślenia na ten temat. — Stowarzyszenie dla Ukrainy to ważny krok, ale trzeba mieć mapę drogową. A to zależy od Prezydenta… Chociaż niepodległa Ukraina, która bazuje na wartościach duchowych, to marzenie naszych dziadów, ojców, nasze marzenie. — Czy miał Pan w dzieciństwie jakieś skryte marzenie? — W dzieciństwie wiele marzeń. Lubiłem wiersze… Oto kilka wersów. Wiele na świecie jest różnych dróg… Jedyna z nich — w sercu moim. Droga do ciebie, niczym pierwszy śnieg: Zamarzona-czysta we wszystkim. Ty — szczodry podarunek dajesz mi, Bym mógł sięgnąć szczytu. Droga do ciebie, niczym wiosną Słyszę twój zew, Ukraino! — I dokąd prowadzi ta droga? — Do mojej wsi Danylcze, w rejonie rohatyńskim na Iwano-Frankowszczyźnie. My — z Ukrainy Zachodniej. Wiem, jak nasi ojcowie witali gości w 1939 roku. A gdzie był ich rozum? Jednych do więzień, krewnych — jak najdalej. Roman Hołewycz, mój wujek, siedział i w niemieckim, i w stalinowskim obozie koncentracyjnym… W 1960 roku przyjechałem na Połtawszczyznę do pracy. Jakoś w rozmowie powiedziałem: a czym lepszy stalinowski obóz koncentracyjny od niemieckiego? Od razu KGB. Przesłuchanie… Dobrze, że ojciec mojej przyjaciółki miał wysokie stanowisko partyjne w obwodzie. Przyjaciółka — Bratysława Złenko — do dziś przyjaźni się ze mną… Zrozumieć współczesnym Ukraińcom taką naszą przeszłość nie jest łatwo… «Niezbędna reforma Akademii nauk…» — Gdzie Pan studiował? — Na Politechnice Lwowskiej, specjalność — astronomia-geodezja. Potem pracowałem w Obserwatorium Połtawskim. W 1965 — aspirant w Głównym Obserwatorium Astronomicznym (HAO). A od 1975 — jestem tam dyrektorem. — Pana zdaniem, czego brakuje obecnie naszemu państwu? — Niezbędne jest odchodzenie od materializmu, rozwijanie kultury. Największa bieda współczesnej władzy — zafiksowanie na materialnym wzbogaceniu. Jak w najbliższych latach zmienić sytuację? Może mamy taki okres historyczny. Może oligarchowie zmądrzeją. — Największy wróg Ukrainy — Moskwa, koczubejewszczyzna czy prowincjonalizm, o czym jeszcze w 1954 roku pisał Jurij Szewelow w artykule “Moskwa, Marosiejka”? — My sami. Tak, jak mówią, historycznie się złożyło: ani Węgrzy, ani Polacy, ani Duńczycy, ani Japończycy… — Jaki procent młodych naukowców (do 35 lat) pracuje w ramach NAN Ukrainy? — Bieda w tym, że w latach 1980—1990 była bardzo duża wyrwa, kiedy młodzież nie szła do nauki. Teraz wszystko się zmieniło. Szkoda tylko, że potem utalentowana młodzież wyjeżdża za granicę. Kiedy Wiktor Juszczenko był prezydentem, poprosił mnie i W. Briuchoweckiego o opracowanie koncepcji sfery naukowej Ukrainy… Pytałem, po co nam 5 czy 6 akademii nauk? Wystarczą sekcje. Takiej liczby akademii nie ma w żadnym kraju świata. Z W. Briuchoweckim proponowaliśmy pozostawić na Ukrainie trzy akademie: nauk, sztuki oraz pedagogiczną. Na RBNiO referowałem tę koncepcję (za Juszczenki), ale Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony zdjęła ją z kontroli. Uważam, że potrzebne są radykalne zmiany. Może starszym ludziom i trzeba płacić za tytuł, ale wszystkim młodym — nie trzeba. roku, potem w kronikach, ale w XVIII wieku starą katedrę rozebrano, jej ślady zaginęły. Teraz pozostałości świątyni odnaleziono. A dla Ukrainy szczególna cen- Proponowaliśmy wiele różnych projektów ustaw — na przykład w sprawie patentowej. Proszę powiedzieć, komu potrzebne są obecnie patenty, jeśli poza granicami Ukrainy nie udaje się ich chronić? — Jarosławie Stepanowyczu! Dokąd szybciej dotrzemy: do Europy czy do budowy Europy na Ukrainie? — Kiedyś uważałem, że trzeba budować własną Ukrainę. Ale świat się globalizuje — nie możemy w nim żyć według zasady: „Moja chata z kraja”. Musimy dokądś iść — innego wyjścia nie ma. Tylko europejski wektor może zapewnić postęp — przestrzeganie praw człowieka, wprowadzenie właściwego systemu prawnego, wielu aspektów życia społecznego. — Jak widzi Pan w przyszłości przetrwanie placówek akademickich? — Akademia Nauk to jedyna na Ukrainie struktura, która zachowała zdolność do pracy w tych trudnych warunkach, jakie mamy. Potrzebna jest reforma AN. Ale nie tą drogą, którą poszła Rosja: Duma Państwowa Federacji Rosyjskiej przyjęła ustawę o oddzieleniu nauki od zarządzania… A my jesteśmy w przededniu świąt: 29 listopada przypada 95 lat Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i 95 lat jej prezesa — Borysa Patona. Borys Jewhenowycz rozumie, że tak dalej być nie może. Istnieje grupa ludzi, którzy myślą nad opracowaniem koncepcji reformy AN. W czasach radzieckich do 60% zamówień AN pochodziło z kompleksu wojskowo-przemysłowego. Teraz takich zamówień nie ma. Mamy jeszcze instytuty, które miały związek z pewnymi gałęziami przemysłu, które nie są już własnością państwową. To horror. Dlatego potrzebna jest praca i dobra wola tych, w czyich rękach jest władza. P. S. „Ukraina ogłosiła kurs na integrację europejską. Ale tę drogę należy przejść także w sferze naukowej. Decydujące są drogi ruchu ku europejskiej nauce. Na poziomie wiedzy, międzyinstytucjonalnej współpracy, integrowania… Niestety, w niepodległej Ukrainie duchowe wartości moralne, etyka zawodowa i wymagania schodzą na drugi plan także w sferze naukowej… Mamy więc nad czym pracować. Ukraińska produkcja naukowa musi zmienić się na poziomie ogólnopaństwowym, gospodarczym, edukacyjnym i instytucjonalnym”. (Z wystąpienia akademika Jarosława Jackiwa na sesji naukowej jako przewodniczącego Rady Naukowo-Wydawniczej NAN Ukrainy). Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK. Istota wspomnianych prac polega na tym, że w jednej z krypt prawdopodobnie mogą znajdować się szczątki króla Daniela oraz dwóch jego synów — Romana i Szwarna. W Instytucie Fizyki Układów Skondensowanych (IFUS) NANU z okazji 20-lecia czasopisma „Condensed Matter Physics” odbyła się sesja naukowa „Współczesne problemy fizyki materii skondensowanej”. „Z dwóch tysięcy fachowych wydawnictw periodycznych, które ukazują się na Ukrainie, tylko kilkaset ma dłuższą historię niż nasze czasopismo” — poinformował na otwarciu sesji dyrektor IFUS, akademik Ihor Mryhlod. Naukowców, w tym gości z innych instytutów, zgromadziło jeszcze jedno wydarzenie: 75 lat skończył jeden z czołowych fizyków-teoretyków Ukrainy, członek korespondent NANU, kierownik działu statystyki kwantowej IFUS Ihor Stasiuk. Dyrektor Głównego Obserwatorium Astronomicznego NANU, przewodniczący Rady Naukowo-Wydawniczej NANU, członek Prezydium NANU akademik Jarosław Jackiw wystąpił z błyskotliwym referatem „Współczesny stan i aktualne problemy ukraińskiej akademickiej periodyki naukowej”. Uwadze czytelników „Słowa Proświty” polecamy wywiad z J. Jackiwem.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn