Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Niepodległość

Слово Просвіти, №40 за 2017 рік

Iwan SŁOBODIAN Postrzeganie niepodległości jako swojego największego święta jest bardzo osobiste, dlatego piszę o sobie. Urodziłem się w 1953 roku, już po śmierci strasznego tyrana, który wymordował miliony ludzi, wprowadził ludobójstwo dla dziesiątek narodów, przesiedlał, zabijał, znęcał się. Na Zachodniej Ukrainie powoli niszczono ostatnie wysepki zbrojnego oporu wobec tego nieludzkiego komunistycznego systemu, wojownicy UPA, rozumiejąc beznadziejność zbrojnej walki, mimo to nadal ją prowadzili, wszak „Zdobędziesz państwo ukraińskie albo zginiesz w walce o nie” – to było ich credo i ich sposób życia. Przeważająca większość ludności pogodziła się ze swoim status quo i urządzała życie według radzieckich porządków. Ja tak nie mogłem, gdyż moi pradziadowie Słobodianie, Wenhryniukowie, Komarowie i Pałażyjowie zakładali czytelnie „Proświty” we wsiach Szeparowce i Dedkowce powiatu kołomyjskiego, Dolniany na Rohatynszczyźnie czy Łany na Bóbrczyźnie. Mychajło Słobodian, wójt wsi Szeparowce, miał za zaszczyt zaprosić Iwana Frankę do występu w 1903 roku z utworem programowym „Mojżesz”. Moi dziadkowie wywalczali niepodległość Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL) w szeregach Ukraińskiej Armii Halickiej (UAH). W okresie międzywojennym moi dziadkowie i babcie prowadzili patriotyczną pracę wychowawczą, w szczególności mój dziadek ojciec Stefan Komar we wsi Ceniów na Brzeżańszczyźnie stworzył spółkę chłopską, towarzystwo „Proświta”, zbudował młyn, za co podczas „pacyfikacji” w 1930 roku trafił do polskiego więzienia. Będąc za wstawiennictwem metropolity Andrzeja proboszczem wsi Miłoszowice na Pustomytowszczyźnie, poświęcił klasztor na Beregach, założył ochronkę (przedszkole) dla dzieci osieroconych i z biednych rodzin. Siostra żony Jewdokii ojca Stefana, Maria, jak i sama Jewdokia, były wśród organizatorek festynów, wystaw czy wieczorów tematycznych we wsi Miłoszowice. Ich dzieci Wołodymyr, Luba i Lida, wychowane na świadomych Ukraińców i patriotów, przygotowywały się do podjęcia walki o ukraińskie niepodległe państwo poprzez Organizację Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). Również aktywnej proukraińskiej postawy zawsze przestrzegał wójt (sołtys) wsi Szeparowce Petro Słobodian. Swojego syna Mychajłę (mojego ojca) skierował na naukę do gimnazjum w Kołomyi. Młodszy syn Stepan był zdolnym malarzem i, niestety, jego obraz o żarłocznym Stalinie w postaci psa odegrał fatalną rolę. Po wrześniu 1939 roku „wyzwoliciele” znaleźli ten obraz, długo wypytywali, kto jest autorem! I ktoś nie wytrzymał i wydał jeszcze niepełnoletniego chłopca. Długo go bili i męczyli, a potem oddali rodzicom na umieranie. Wypytywali, kto go zmusił to namalować, jednak on nie pociągnął nikogo za sobą do strasznej NKWD-owskiej maszynki do mięsa, a mówił, że idea, zamysł i wykonanie są tylko jego. Stepan powoli umierał i bardzo bał się powrotu Sowietów, mówił: „Nie myliłem się, kiedy malowałem ich jako drapieżne, zachłanne psy”. W 1940 roku represje władzy radzieckiej dotknęły również rodzinę Komarów – aresztowano, a później skazano na śmierć w ramach „Procesu 59” Wołodymyra i Lubę Komarów. Najmłodszą Lidę (moją mamę), ponieważ nikt ze skazanych przeciwko niej nie zeznawał, osobaja trojka (OSO) w trybie pozasądowym skazała na 5 lat więzienia i 5 lat zsyłki. Humanitarna władza radziecka z 59 osób aż 44 skazała na karę śmierci, w tym 22 dziewczyny. Na szczęście Wołodymyra i Luby enkawudziści nie zdążyli rozstrzelać; o strasznej nocy w klasztorze w Berdyczowie, gdzie komuniści zrobili więzienie i przed przyjściem Niemców pospiesznie rozstrzeliwali więźniów, a potem podpalili więzienie, Luba Komar napisała wspomnienia, które ukazały się w książce „Proces 59”. A dalej był udział Luby w UPA jako łączniczki Mykoły Lebedia i właśnie z nim oraz członkiem Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHRW) Myrosławem Prokopem na polecenie UHRW w 1945 roku Luba Komar odeszła na Zachód. Lida Komar ze swoimi koleżankami Natalką Szuchewycz (siostrą Romana Szuchewycza), Lidą Switłyk, Orysią Bezpałko (córką ministra URL) i Halą Stawarską została etapowana do miasta Krasnoturinsk na Uralu, gdzie rąbały las i budowały wielką fabrykę aluminium. O piekle w systemie GUŁAGu mama nie opowiadała, tylko raz o tym, że w baraku, gdzie nocowały i gdzie zawsze było głośno, krzyki, bójki i niecenzuralne słowa, nawet tam u więźniów pospolitych budziło się coś ludzkiego: „Ciszej szma... zapadniczki się modlą”. I cichł wielki barak, i słychać było modlitwę do Boga z ust 5 młodziutkich dziewcząt… Mychajło Słobodian w 1942 roku rozpoczął naukę w Instytucie Politechnicznym (wydział leśnictwa) we Lwowie. Bo uważał, że Ukraina będzie potrzebować rozumnych i profesjonalnych fachowców. Kiedy studenci, wiedząc o zbliżaniu się do Lwowa armii radzieckiej i pamiętając o strasznych represjach, w większości zdecydowali się emigrować na Zachód, Mychajło został, choć też bardzo ryzykował. Ojciec Stefan, wiedząc, że czeka go nieuchronne aresztowanie, zamierzał też emigrować, jednak jego żona Jewdokia (nasza babcia Dozia) powiedziała, że nie pojedzie, bo przecież musi wrócić córka Lida i jak ona będzie żyła sama? Dziadek został i w kwietniu 1945 roku go aresztowali. 60-letni krzepki mężczyzna mężnie przeszedł wszystkie kręgi stalinowskich więzień w Abazie koło Norylska i w 1956 roku wrócił. Pewnego ranka wszedłem do kuchni i zobaczyłem ogromnego brodatego mężczyznę, który leżał na podłodze. Wrócił z zawałem lub udarem i prawie rok przeleżał. Jednak miłość rodziny i jego pragnienie życia przywróciły mu zdrowie. Już wtedy wiedziałem, że nigdy nie będę „Słodką Darusią” (książka Marii Matios o tym, jak dziewczynka, niechcący, za cukierki, wydała ukraińskich partyzantów). Duchownym naszej rodziny był wtedy jeszcze po prostu ojciec Wołodymyr Sterniuk. My, dzieci, wiedzieliśmy, że o tym, co dzieje się w domu, nikomu z obcych ludzi nie mówiliśmy. A w domu u nas codziennie odprawiana była msza święta – przez katakumbowych księży greckokatolickich. Oni wszyscy już spoczęli w Bogu: i czarny jak smoła ojciec Smał, i dobrotliwy pękaty ojciec Łemiszko, i profesor Sterniuk, i jeszcze wielu innych. Ale dla mnie zawsze najważniejszy był mój dziadek ojciec Stefan. Wiedzieliśmy, że rosyjska cerkiew prawosławna stała się filią KGB, i dlatego zrozumieliśmy...

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn