Strona · s. 7strona oryginału ↗
Drodzy moi nauczyciele...
Слово Просвіти, №40 за 2017 рік
Kazymyr JAREMA, nauczyciel-emeryt, przewodniczący Tarnopolskiego oddziału rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Święte i niezapomniane wspomnienia dzieciństwa są dla mnie oparciem i życiodajnym źródłem w dorosłym życiu. Choć niełatwo nam, zwykłym Ukraińcom, żyje się obecnie, to na ojczystej ziemi, w rodzinnej Ukrainie, czujesz się najszczęśliwszy. Rodzice dają nam życie, a nauczyciele uczą je rozumieć, wyprowadzają nas w szeroki, niepoznany świat, w którym nie powinniśmy być widzami, lecz twórcami. W biblijnej przypowieści podaje się, że kiedy Bóg tworzył świat, wziął sobie do pomocy didaskala, co w tłumaczeniu z języka greckiego oznacza „nauczyciela”, obdarzając go talentem, mądrością, dobrocią, cierpliwością. Tak powstał zawód nauczyciela, którego zadaniem jest pomaganie Stwórcy, aby dzieci, niczym promienie, ogrzewały, dobrymi uczynkami radowały, mądrości nauczały, upiększały cnotami sumienia. Właśnie takimi wiecznymi twórcami, siewcami wszystkich ludzkich cnót w dziecięcych duszach byli moi drodzy nauczyciele i ci, którzy obecnie uczą dzieci. W czasie naszego dzieciństwa i młodości nauczyciele byli wywodzącymi się z prostych chłopskich i robotniczych rodzin, przeżyli wielkie głody, represje, wojenne i powojenne niedole, zaznali niedostatku i biedy, nędzy i głodu, strachu przed bolszewickimi prześladowaniami. Ich serca i czyny były przepełnione dobrocią, ludzkością, życzliwością, współczuciem dla skrzywdzonych, biednych, starali się pomóc tym, którzy tego potrzebują. Niezwykle odpowiedzialnie podchodzili do swoich obowiązków nauczycielskich, wykonywania społecznych poleceń. Starali się dać uczniom solidną wiedzę, wychować ich na prawdziwych ludzi. Nie zważając na nędzną pensję, wówczas pedagodzy niemal codziennie prowadzili z uczniami dodatkowe zajęcia, aby każdy uczeń zrozumiał i wykonał zadanie. Nieraz te zajęcia przeciągały się do wieczora, że zaniepokojeni rodzice przychodzili do szkoły. Jeśli ktoś zachorował lub z innych przyczyn został w domu, to wychowawca klasy odwiedzał ucznia, przeprowadzał rozmowę z rodzicami, interesował się, w jakich warunkach żyje dziecko, jakiej pomocy potrzebuje. Na całe życie zapamiętałem, jak mnie, ucznia drugiej klasy, chorego na odrę, odwiedzała moja droga nauczycielka Franka Andrijiwna Myskiw. Ja, jak większość moich wiejskich rówieśników, żyłem w rodzinie, która cierpiała z powodu ciągłych materialnych niedostatków. Ojciec wrócił z wojny ciężko chory, ponad siedem lat przebywał w szpitalach. Bolszewicy w 1950 roku zabrali z domu wszystko: konie, sprzęt, ziemię, ziarno, jeszcze siłą wymagali podpisania pożyczki. Pamiętam, jak miejscowy janczar krzyczał do mamy: „Ty — amerykańska szpieg, ty przeciwko władzy radzieckiej, bo nie chcesz podpisywać pożyczki”. Mama tłumaczyła się, że w kołchozie za rok zarobiła tylko 80 kilogramów pszenicy, jak jej ciężko wykarmić czworo małych dzieci i chorego męża. Ale bolszewiccy aktywiści na to uwagi nie zwracali. A żyło nam się bardzo ciężko. Chleb w te lata w domu był tylko w święta, a tak przebijaliśmy się na plackach z mąki, zmielonej na żarnach, ziemniakach, warzywach z własnego ogrodu. Najciężej było wiosną i przed nowymi zbiorami (czerwiec—lipiec), kiedy w komorze już nie było ziarna, a w piwnicy — ziemniaków. Przebijaliśmy się na wczesnych chwastach, grzybach, resztkach ziarna. U nas w domu w komorze stały żarna i długimi wieczorami sąsiedzi z całej ulicy mielili na nich ziarno na mąkę. Nieraz moi starsi bracia Wołodymyr, Jarosław, Jewhen lub sąsiedzkie dziewczęta mielili na żarnach ziarno i przyśpiewywali: — Nasze żarna dobrze mielą, i dobrze mielą — hej-hej! — Pył idzie wprost pod sufit, i pod sufit — hej-hej! — Żarnami w prawo-wlewo, i w prawo-wlewo — hej-hej! — Żeby jeść się nie chciało, i się nie chciało — hej-hej! Nam pomagała przeżyć ciotka Marynka, ojca rodzona siostra, która miała w domu śrutownik i nam od czasu do czasu przynosiła odpady z kasz — śrutę. Z niej mama raz dziennie gotowała lemieszkę i my choć nie najadaliśmy się do syta, ale głód uśmierzaliśmy. Prawdziwą wybawicielką i żywicielką naszą była krowa, dzięki której przeżywaliśmy. Krowa była głównym bogactwem w chłopskiej rodzinie. Kiedy komuś od koniczyny czy lucerny wzdęło krowę, to ratować ją biegła cała wieś. Pamiętam, jak u Petra Izbiańskiego zdechła krowa, to cała rodzina płakała, jak za nieboszczykiem. A nauczyciele także przyszli na jego podwórko i uspokajali dzieci. Przeważająca większość wiejskich rodzin żyła w niewielkich glinianych chatach-lepiankach, pokrytych słomą, gliną mazanymi klepiskami zamiast podłogi. Właśnie w takiej chacie na ojcowskim łóżku leżałem ja chory i czekałem, aż odra opuści moje ciało. Mnie nikt niczym nie leczył, tak samo jak przy zachorowaniu na grypę czy inne przeziębienia. Dawali pić gorącą herbatę z malin, kaliny, kwiatu lipy, nacierali wódką, czosnkiem, dawali wdychać parę gorących ziemniaków. I tak wyzdrowiałem. Obudziłem się i na wpół senny poczułem dotyk ciepłej, delikatnej dłoni na moim czole. Pomyślałem: czy to sen, czy naprawdę? Otworzyłem oczy — i ze zdziwienia oraz wzruszenia najpierw odebrało mi mowę. Nade mną pochyliła się i położyła rękę na moim czole ulubiona nauczycielka — Franka Andrijiwna Myskiw, którą my wszyscy klasą polubiliśmy od pierwszych dni nauki za jej dobroć, wrażliwość na każdego z nas, próby zachęcenia do nauki słowami: „Ty, Petrusiu, jesteś mądrym chłopcem, u ciebie wszystko wyjdzie, ty obowiązkowo osiągniesz swój cel”. Ona jakby nie widziała w nas negatywnego, a tylko pozytywne. My całą klasą witaliśmy ją przed lekcjami, odprowadzaliśmy po zajęciach, pomagaliśmy nieść torbę i rzeczy. Byłem bardzo zdziwiony jej przyjściem do mojej biednej chaty i było mi wstyd przed nią za skromność i biedę: stare łóżko, drewniana popękana skrzynia, która przeżyła dwie wojny światowe i ewakuacje, trzy ławki i trochę garnków oraz doniczek w kuchni. Franka Andrijiwna podbudowała mnie: „Kazymyrze, nie martw się, ty obowiązkowo wkrótce wyzdrowiejesz, nabierzesz sił i pójdziesz do szkoły. A ja ci pomogę nadrobić opuszczony materiał. Ty jesteś zdolnym chłopcem, masz talent do matematyki, muzyki, czytasz dużo książek. Ty obowiązkowo się wykształcisz, zdobędziesz dobry zawód, poprawisz warunki swojego życia i pomożesz swoim rodzicom”.
kam”. Podziękowałem i zapewniłem, że będę starał się spełniać jej życzenia. Ale już pod koniec pierwszej kwarty Franka Andrijiwna przeniosła się do pracy w swojej rodzinnej wsi Konopliwka, która znajduje się koło miasta Mikulińce. Odprowadzaliśmy ją za wieś, żegnając się płakaliśmy, dziewczęta nawet całowały wóz. W mojej pamięci na całe życie zachował się obraz tej nauczycielki. Moją pierwszą nauczycielką była Marija Iwaniwna Koszyk (Szamraj) rodem z Umania, która była surowsza i bardziej wymagająca, a jej mąż był „uczastkowym” (dzielnicowym milicjantem), i dlatego się jej baliśmy. Ale ona również nas kochała. W chłodną zimową porę uczyliśmy się w klasie, w której w ogóle nie było podłogi. Mały piecyk w klasie nie nagrzewał pomieszczenia. Więc Marija Iwaniwna rano prawie każdemu pierwszoklasiście rozcierała ręce, nogi, chuchała na nie, zmuszała uczniów kilka razy podczas lekcji do wykonywania ćwiczeń fizycznych. Niezapomniane wspomnienia pozostawiły w moim sercu nauczycielka języka ukraińskiego Stanisława Petriwna Budzaniwska, mój wychowawca, która uczyła kochać ojczysty język, ojczystą Ukrainę; dyrektor szkoły Bohdan Mychajłowycz Budzaniwski, który zaszczepił we mnie zainteresowanie historią, przeszłością, co przyczyniło się do tego, że zostałem historykiem. Nisko chylę głowę przed pamięcią nauczycieli 8-letniej szkoły w Josypiwce: Ołeksandrą Iwaniwną Słobodianyk, Mariją Tychoniwną Kramar, Adamem Josypowyczem Kramarem, Nataliją Serhijiwną Bajdaczenko, Wołodymyrem Wasylowyczem Kusznirukiem, Iryną Adolfiwną Kuszniruk, Hanną Hnatiwną Domińską, Mariją Jewheniwną Mandzij, Lidą Myroniwną Błażą, którzy swoją oddanością zawodowi nauczyciela dali mi solidną wiedzę, przygotowali do życia. Nisko chylę głowę przed pedagogami średniej szkoły w Nastasiwie, którzy mnie uczyli, przed wykładowcami Czortkowskiego Studium Pedagogicznego i Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki, którzy po ojcowsku odnosili się do nas, studentów, sprawiedliwie oceniali naszą wiedzę, rozumieli nasze życiowe trudności i zawsze szli studentowi na rękę, nie wymagali żadnych łapówek i wynagrodzeń. Nawet bukietów kwiatów na egzaminach nie zawsze można było dawać. Ówczesna nauka w technikach i uczelniach wyższych, bezinteresowny stosunek wykładowców do wykonywania swoich obowiązków nie da się porównać z dzisiejszym, gdzie nierzadko na pierwszym miejscu jest materialne zainteresowanie poszczególnych wykładowców. Jeszcze raz gratuluję pedagogom z okazji ich święta zawodowego — Dnia Nauczyciela, życzę dużo zdrowia, szczęścia, sukcesów w pracy, szacunku od kolegów z pracy, rodziców i uczniów. Serdecznie gratuluję wszystkim nauczycielom, którzy pracują obecnie, a także nauczycielom-emerytom z okazji Dnia Nauczyciela. Przecież wy wszyscy, ucząc uczniów, wykonujecie także ogromną pracę oświatową, byliście założycielami „Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki” na początku lat 90. XX w. i teraz pracujecie na niwie oświatowej. Dlaczego dorośli często wspominają ten szczególny czas: szkołę, swoich nauczycieli, kolegów z klasy? Prawdopodobnie dlatego, że z perspektywy przeżytych lat dzieciństwo i młodość, lata szkolne wydają się najmilszymi. A może dlatego, że do krainy dzieciństwa nie ma powrotu. I tylko we snach czy wspomnieniach można na nowo przeżyć uczucia, które tak poruszały kiedyś, a teraz wydają się naiwne, do bólu proste, ale poruszają serce i duszę. Uczniowie Czortkowskiego Studium Pedagogicznego w 1966 r. Od lewej do prawej: Bezkorowajnyj J., Libernyj S., Jarema K., Hrynczyszyn J., Łobunec W. Spotkanie absolwentów Szkoły Ogólnokształcącej I-III st. w Nastasiwie 1964 r. po 50 latach. Od lewej do prawej: Ficzak J., Łysyj B., Dudjak S., Małeńkyj J., Jarema K., Sas J., Ostrowśkyj W.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
