Strona · s. 10strona oryginału ↗
Wysoki brzeg Olesi Omelczenko
Слово Просвіти, №40 за 2017 рік
Mykoła MYKOŁAENKO, członek NSPU, Dniepr
Jej utwory drukowano w wielu zbiorach zbiorowych, niemal we wszystkich czasopismach republikańskich, jej twórczość, jak i wielu naddnieprzańskich literatów, zaczęto studiować na uczelniach regionu, utwory wchodziły do podręczników i chrestomatii z języka i literatury ukraińskiej, pojawiały się w Internecie. Pracę nauczycielską Olesia łączyła z pisarską. Jej pisarstwo wyznaczone jest wysokim brzegiem kunsztu na potężnej rzece literatury ukraińskiej. Jej ostatnia książka — historyczno-filozoficzno-fantastyczna powieść-esej w wierszach o rodzinnych stronach „Dywohraj” — właśnie ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Lira”. Ta pisarka, która pisze zarówno dla dorosłego, jak i dla małego czytelnika, pracuje owocnie i za każdym razem zadziwia nowymi odkryciami literackimi.
W pewnym szczęśliwym momencie wpadły mi w ręce dwie przedostatnie książki wiejskiej nauczycielki: utwory dramatyczne w wierszach „Myt i wicznist” („Chwila i wieczność”) oraz zbiór liryki obywatelskiej „Wysoki brzeg”, której poetyckie wersy ciepłym źródełkiem przelały się do mojego serca — metaforyczne, liryczne, pełne głębokiego sensu społecznego i treści filozoficznej. Bogaty język poświadczał mądrą lingwistyczną edukację poetki. A prostota języka obrazowego pisarki (tutaj zwracam się tylko do poezji, a na całą jej twórczość, myślę, zwróci uwagę katedra literatury ukraińskiej Dnieprzańskiego Uniwersytetu Narodowego im. Olesia Honczara) świadczy o tym, że pani Olesia wzięła do serca doświadczenie kolegów i klasyków: im prostszy język, tym jest on bardziej elegancki i głębszy. Nawiasem mówiąc, ilustracje do „Wysokiego brzegu” wykonała sama autorka.
Ale coż znajduje się w zbiorach poetyckich z wysokiego brzegu utalentowanej, znanej poetki? Są w nich i „pieśń wiatru szeptliwa”, i „prawda błądzi w sprzecznościach”, i „dusza siebie w harmonii szuka”, i „nikt nie ma sprawy do nikogo”, i „odkrycie siebie — bolesne i dziwne”, i „szczęścia chwila cierpliwego życia” oraz sam sens życia: „z miłości wyjść i w miłości żyć”.
Wszystko jest logiczne: autorce ciasno w sobie, dusza cichego spokoju nie uznaje, wszak poetka wykuwa w sobie Bezmiar i pojmowanie wieczności. I w tym procesie twórczym jest bardzo boleśnie: „szukać i nie znaleźć”, a jeszcze boleśniej — „znaleźć i zgubić”.
Życie jest skomplikowane: problemy społeczne.
Natura — „niczym kwiat na mrozie”. „Milczy trawa i wyją dzikie zwierzęta”. Stąpają ludzie w „kłującą krzątaninę”. Dusza poetki w napięciu. „Na dłoni lasu” poetka widzi, jak słońce złoci rodzimą ziemię. Ukraina — sens życia Olesi Omelczenko. W takiej sytuacji wsłuchuje się w serce: co ono „powie, to ręka i napisze”. Krótko i jasno: serce oddane rodzimemu narodowi.
Poetka określa siebie: jestem „zwykłym kwiatem polnym”. Ale spójrzmy uważnie: do poezji przyszła prawdziwa róża pod jasnym słońcem.
Bez człowieka poezji nie ma. Do wody zbiegły się „wierzby młode i kędzierzawe”, pływają łabędzie. Ale wszystko to ożywa tylko wtedy, gdy przychodzą tu rybacy. Ludzie. Kiedy mała dziewczynka „na wyścigi ze słońcem”
Ołena O’LIR
Czy ścieżkami wiejskimi, czy demonicznymi labiryntami miast podąża odważna bohaterka tej książki poetyckiej — wszędzie i zawsze szuka ona boskiego światła, które prowadzi ją nicią Ariadny, prowadzi w tym świecie doczesnym „do Ojczyzny, ziemskiej i niebieskiej”.
Ta, która przemawia do nas tymi światłonośnymi wersami poetyckimi, poskramia strachy i uczy się darować ukochanej osobie szczęście — i pielęgnowana obopólnie miłość „jaśnieje diamentem”, tym skarbem bezcennym, który
Nie pociemnieje w życiowych wędrówkach, Nie zniszczy się na długim żywocie. Dzielić dni razem z ukochanym, dzielić się bezmiarem radości i kroplami smutku i, w końcu, podzielić, niczym niebiosa, przyszłość — taka jest droga prawdziwego małżeństwa, poetycko określona przez Nadię Hawryluk. Dzielić — a jednocześnie być jednością — w miłości, w zaufaniu i w wierze.
biegnie po falach. Ludzki duch, jej Wiara i Marzenie, w jedno zebrane, — to nieogarniony „wulkan myślenia”: Człowiek — święty!
Ale gdzieś już huczy „zraniona ziemia”,
i „nieludzie z duszą węża zabijają nienarodzone dziecię”, „Jęczy życie zakrwawione w ranach szarpanych”. Ożył „ślad śmierci”. Jak zatrzymać to szaleństwo?! Nie ma przecież „niczego lepszego od pokoju!” Ktoś staje się bohaterem, a ktoś — zdrajcą. Ktoś zginie, „komuś w ogniu cierpieć”. A ktoś i zarabia na ruinie i krzywdzie. Świat złośliwie pękł. Zbolałe serce poetki wyje z ciągłego bólu.
Ale „życie pielęgnuje skrzydła” dla nowych „lotów”. Z wysokiego brzegu twórczości poetka widzi dalekie horyzonty świata. „Dniepr turbinami huczy”. „Nie zatrzymać tęczowych kwitnień, jak nie zatrzymać kiełkowania” zboża. I wszystko po to, aby ludzie mogli żyć w pokoju, „chronić ziemię od nieszczęść”, błogosławić Rodzinną Ziemię „na trud i dobro”. Człowiek — pisze Olesia Omelczenko — to „mała komórka”, „wrażliwa grudka” ziemskiego ciała. Ale jakże wielka i wzniosła w swoim przeciwstawianiu się wszelkim nieszczęściom! Ale jest najwyższe ludzkie uczucie — miłość. Chwila? Tak! Ale spójrzcie na freski Siqueirosa: jakie pragnienie życia! Nawet łza świeci heroicznie.
Owocnie pracuje Olesia Omelczenko,
ale z wysokich brzegów poezji spojrzy: ile jeszcze trzeba stworzyć w literaturze… I ona tworzy — „w samym sercu świętego świata”. Łowi czarowne chwile życia:
Tak szczęśliwa cisza o północy, Tak słodki zaświecił się sen! Fiołek pachnie, i świerszcz świergocze, I Księżyc wypatruje kogoś. Stąpię naprzeciw — utonę w lśnieniu, Posłucham, jak oddycha ziemia… Czyż nie szczęście — żyć w tej tajemnicy I słuchać w ciszy słowika! Życie jest skomplikowane, poetce — z żalem. Z żalem, ale — „złotym”. Jeden wers, ale jaki! Napełniony głęboką treścią i optymizmem. To cecha twórczości utalentowanej poetki. Prawda życia, choćby i najsmutniejsza, ale na wszystkich strunach serca — optymizm i nadzieja. Poetka jakby srebrzy się „strumyczkiem-dźwiękiem” i leci przez Ukrainę. I — „z Ukrainą w sercu”.
Słoneczna kropla wesołego dnia Śpiewem odezwę się w czystej tęczy. Każdy z nas w locie ma własny cel.
Olesia Omelczenko pragnie sięgnąć gwiazdy. Ale — jak? Nie wiem. I nagle „na cały Wszechświat zapłonęło”: przecież „gwiazda we mnie!”. Śmieje się: „A ja i nie wiedziałam”.
W promieniach — lecę między gwiazdami. Ze mną — ciepła, lśniąca planeta W oparach delikatnych kwiatów i myśli, I ja świtowo kwitnę razem z nią. O tym jej wyszeptał i Dniepr. Ale pośród rozpaczy jest jej samotnie: jakby sama siebie wygnała z raju. A życie — „jak morze”: to flauta, to sztorm. Ale poetka jest stała w swoim celu:
Ja bronię białego świata Miłością, niczym mama w kołysance, Pielęgnuję chwile w mowie kalinowej, W Rodzinnej Ziemi honoru i piękna. Ona kocha wszystko i wszystkich. Byt odgryza się, i poetka poświadcza to w wierszu z głęboką goryczą. Wybieramy władzę, a ona…
Nie jesteśmy wam potrzebni, słudzy narodu! My, geniusze okrutnej epoki. Przyzwoitość czysta opuszcza ręce. Nie uratować od pnia głowy. Nie jesteśmy wam potrzebni, słudzy narodu. Boicie się nas, geniuszy epoki, Bo wam potrzebni ci, co pchali pług, Bo wam potrzebni zombie i niewolnicy. Boli. Krzyczą słowa. Pod skrzypce wiatru „płacze ból palący”, a do tego wojna „usiadła na tronie”. Ale Ukraina błysnęła potężnym promieniem Dobra. „I stopnieją krwawe śniegi”, rozkwitną „kwiaty nadziei”, wrócą z bitew Bohaterowie.
„Krwawy zatrzyma się wichr, zmartwychwstaną rozstrzelane marzenia”. Lecz pozostaną niewidzialne rafy. Niewidzialne? Ale „widzi je obolała dusza”. Dlatego poetka jest w ciągłej walce. Aby „Niezależna zależna Ukraina” wyrwała się na upragnione wysokie brzegi wolności, wycisnęła z łona narodu wrogą szumowinę: korupcję, kłamstwo, hipokryzję, podwójne standardy życia — tysięczne wśród ludu i stutysięczne, pięćset tysięczne — we władzy. Hańba! Olesja Ołeksijiwna jest zawsze na pierwszej linii frontu, w boju o prawdę, honor, czyste sumienie, o istotę. Znudziło się żyć, „jak w trumnie”. Przecież biały świat ludzkiego szczęścia stworzony jest dla Człowieka. I poetka w Bezmiarze i Bezbrzeżu, mimo już stworzonego, zdolna jest jeszcze „zadziwić świat” swoimi mądrymi pismami. Kilka słów jej fantazji — i już narodziło się piękno: „Lato, lateczko, lateńko…” Delikatnie, intymnie, łagodnie. Zwraca się do swojego lata, do swojej życiowej pory. Jakie władanie Słowem! Gracja! Poetkę „słyszy każdy kwiat na planecie”, dlatego ona wie: kiedy jej zabraknie, coś na świecie zgaśnie „w wymiarze bajki”. „Jestem cała — w Słowie”. I „Jestem samotną gwiazdą, rozszarpaną wybuchami jądrowymi”. „Jestem prostym ziemskim człowiekiem”. Jej wieszcze słowo rzuca się do ataku na ambrazurę, aby bronić ojczystego kraju, który rozdzierają szakale. Ziemianie święcie w prawdę wierzą, w Boga. Lecz nie drzemie też nieczysty, który wciąż szaleje od ludzkiej krwi i łez. Dziś on szarpie Ukrainę I krew jej synów przelewa. „Przebaczenia dla tego okrucieństwa nie ma”. Szkoda, Ukraina jest ufna i nieostrożna. A z ekranów telewizorów leje się trucizna: i spoza Ukrainy, i ze środka. Złodziej-szatan triumfuje i kłamie, kłamie: wywłaszczonych przytuli, obroni przed wysokimi cenami i opłatami. O wysokich pensjach i emeryturach… I coż: uczcie się „bliźniego oszukiwać”? „Moralność wieków jest plądrowana”. Rada Najwyższa w walkach na pięści, szaleją narkomania, AIDS. A gdzież podziały się zakłady, fabryki, które naród budował, gdzie gospodarstwa z fermami? „Jeszcze bogacze po wsiach nie grasowali”, jeszcze nie zagarniali ziemi, lasów, stawów. „Katuś w prostytutki nie sprzedawali”, jeszcze ceniono prawdę i moralność. A obecnie? „Z chama — pan?” pragniemy „żyć na cudzy sposób”? Sprzedajemy ojczystą chatę, idziemy służyć możnym, wzgardziwszy swoją dumą? Bieda: nie umiemy siebie cenić. Wymyślamy koniec świata, a on jest „w nas samych”, zadowolonych-obojętnych, chciwych-zachłannych, sprzedajnych. Poetka marzy: Niech spełni się pod wysokim niebem Miłość wszechmocna, którą dał Stwórca! Niech spełni się w chwale Ukraina, Której nikt nie stawiał na kolana! Niech spełni się każdy w sobie! Niemożliwe jest iść, nie idąc. Depczemy w miejscu. Gdzie owoce Rewolucji Godności? Tacy jesteśmy powolni, czy tacy obojętni? „A chwasty, jak na zgubę, rosną…”. A nad Ukrainą — „bezpary bocian”. „Wzdychają Scytowie” — poruszają się ich kurhany. Uratuj mnie, Słowo… To dobry znak, Że godzić się nie mogę sama ze sobą. Jak mówi Olesja Omelczenko: kim jesteś — o tobie powiedzą twoje czyny. O samej pani Olesi powiedzą jej utalentowane książki. Szlachetne serce poetki niesie w wierszach szlachetne rozmyślania o życiu, o Człowieku, o ojczystej Ukrainie. I dobra rada od niej dla nas: „W siebie wierz, od ciebie wszystko się zaczyna”. Wiele lat znam poetkę Olesję Omelczenko. Tak się stało, że na długi czas wypadła z mojego pola widzenia, jak i wielu innych. Sytuacja w kraju nie sprzyjała twórczym kontaktom pisarzy. W tym okresie Olesja Ołeksijiwna napisała i wydała niemało tomików poetyckich, opowiadań, powieści, dramatów, została laureatką nagród im. I. Sokulskiego i P. Kononenki, zwyciężczynią kilku ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów poetyckich, publikowała poza granicami Ukrainy. Mam nadzieję, że na Olesję jeszcze czekają republikańskie wyróżnienia Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, wszak taki talent nie może pozostać niezauważony! Powiedziałbym — to prawdziwa narodowa poetka „z Ukrainą w sercu”, jak pisze sama autorka.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
