Strona · s. 11strona oryginału ↗
Tyczyna i my
Слово Просвіти, №40 за 2017 рік
Tyczyna — genialny poeta, aktywny uczestnik światowego procesu literackiego początku XX wieku. Geniuszem autor został ogłoszony (i słusznie) już po pierwszym swoim tomie wierszy „Sonячne klarnety” (1918). Czytelnicy starszego pokolenia jego nazwisko oczywiście znają, bo studiując radziecką literaturę ukraińską zaczynali właśnie od Tyczyny. A czytelnikom dzisiejszym jest prawie nieznane, bo wulgarni socjologowie wykreślili poetę z procesu literackiego, w którym przez sześćdziesiąt lat brał aktywny udział i deklarował: „Żeby żyć, nikogo o prawo nie pytam”. W rzeczywistości przychodziło mu to bardzo trudno…
Wiktor KOSTIUCZENKO
W czasie Niepodległości przeprowadziliśmy dwie rewolucje: pomarańczową i godności. Jesteśmy społeczeństwem niepaństwowym. Rząd jest, armia jest, a granicy nie mamy. Naszą drugą rewolucję nazwano Rewolucją Godności. A jaki był jej ciąg dalszy? Na pieniących się grzbietach ludowego oporu do władzy, rządzonej przez bandycki rząd Janukowycza, doszli przypadkowi ludzie, którym godność nie jest właściwa. Ci ludzie stworzyli politykę i moralność, które odrzucają wszystko, zwłaszcza w sferze narodowej: historię, gospodarkę, produkcję, kulturę, praworządność. Wszystko zaczyna się od nich: władza, prawo, sprawiedliwość. Kto temu przeciwny — temu strzał, haracz. A podstawowym narzędziem bezprawia, samowoli — jest korupcja.
Naród — siła napędowa tych rewolucji — nie otrzymał z nich żadnych korzyści. Pięciu prezydentów Niepodległości skutecznie tworzyło klasę bogaczy. Naród zaś coraz bardziej pogrążał się w otchłani nędzy, bezrobocia, bezduchowości i bezprawia. Od narodu odebrano książkę, czasopismo, gazetę, kino, teatr. Ministerstwo Zdrowia pod pozorem reform niszczy system pomocy medycznej dla człowieka. Ministerstwo Edukacji w antypedagogicznych eksperymentach ogranicza przedmioty ogólnokształcące, a nowych podręczników, w których poruszano by kwestię wychowania nowego człowieka — obywatela Ukrainy, nie tworzy… A my koniecznie musimy pielęgnować ideę narodową, troskliwie strzec swojego dziedzictwa kulturowego i zapoznawać z nim młodzież, zachęcając ją, by nie przyjmowała na wiarę stereotypowych ocen, lecz patrzyła w głąb, dociekając prawdy… Byleby nie stało się tak, że wraz z kąpielą wylano dziecko…
W dobie dyktatury proletariatu zbiory utworów Pawła Tyczyny miały wychwalać sowiecki dzień, dlatego układano je tendencyjnie; krytyka literaturoznawcza zaś miała ilustrować, że Tyczyna jest produktem Rewolucji Październikowej, a każdy jego wiersz — świadectwem realizowanych komunistycznych ideałów. Jakby nie było Rewolucji Ukraińskiej, którą on przyjął, z którą dorastał jako człowiek i jako artysta.
Paweł Tyczyna urodził się w 1891 roku w wielodzietnej (dziewięcioro dzieci) ubogiej rodzinie diaka we wiejskiej głuszy Piski na Czernihowszczyźnie. Ojciec kochał muzykę i śpiew, szczególnie pieśni kozackie. Wokół modlitw, muzyki, śpiewów gromadził swoje dzieci.
Jako dziecko przeniósł się do Czernihowa, by uczyć się w bursie. Przez prawie dwanaście lat chłopiec o delikatnej duszy przesiąkał warunkami bursackimi, seminaryjnymi i klasztornymi: uczył się, modlił, śpiewał w chórze. Był regentem chóru, grał w kilku orkiestrach muzyki dętej, studiował literaturę muzyczną. Człowiekowi o absolutnym słuchu, muzycznie uzdolnionemu, Czernihów otworzył wielki i potężny świat muzyki, pieśni duchownej, ukraińskiego słowa. Młodzieniec uczęszcza na „soboty” M. Kociubyńskiego. Gazeta „Черниговское слово” drukuje jego wiersze. Zdeterminowany młody poeta i muzyk rozplanował swój pracowity kalendarz tak, że każda minuta w nim była związana z religią i muzyką. To właśnie wyrwało go z duchowej i fizycznej nędzy, z płaczu, braku chleba w Piaskach.
Tutaj, w Czernihowie, Tyczynie wpadły w ręce dzieła ukraińskiego filozofa Hryhorija Skoworody, który stał się dla niego zarówno nauczycielem, jak i wiernym towarzyszem w poszukiwaniu harmonii. Skoworoda wpłynął na niego nie tylko w sferze twórczej, ale też na jego wewnętrzny świat, na jego humanitarny stosunek do wszystkiego, co żyje. Od nauczyciela przejął wzniosłość ducha. Duch — początek kształtowania człowieka w przyrodzie, w kosmosie i w życiu społecznym. Skoworoda towarzyszył Tyczynie przez całe życie.
Między tymi dwoma poetami jest wielka odległość czasowa. Ale obaj przywiązani byli do rodzimej ziemi, która brzmi „jak organy”, a z zagród tymczasem „płyną tęskne, objęte dzwony”. Filozofia przyrody Gr. Skoworody i P. Tyczyny łączy ich. W maju słońca, traw, dźwięków i ruchu P. Tyczyna już w 1907 roku (miał wtedy 15 lat) obwieścił „dzień dobry tobie, Ukraino moja”. Zatem jego talent poetycki kształtował się pod wpływem Skoworody, ludowych pieśni, boskich śpiewów.
W 1913 roku Paweł Tyczyna znalazł się w Kijowie. Przywiózł ze sobą tobołek wierszy. Po kilku latach układa zbiór „Sonячні кларнети”.
Idejny bagaż młodzieńca był czernihowski
— współbrzmiący, muzyczny. Dyrygent słonecznej orkiestry P. Tyczyna od razu dostrzegł różnicę między prowincjonalnym Czernihowem a ideowo wzburzonym Kijowem, gdzie ścierały się siły i interesy różnych państw: Rosji, Niemiec, Polski, gdzie władza zmieniała się niemal co roku. Opanować Kijów oznaczało opanować Ukrainę. Kijów przechodził z rąk do rąk. Toczyła się w nim zawzięta walka ideologiczna socjalistycznych, monarchistycznych, chłopskich, żołnierskich, szowinistycznych i separatystycznych sił.
Stoi wielokrotnie rozdarty Kijów, i dwieście razy ukrzyżowany ja … —
oświadcza poeta.
Odczuwszy tę różnicę między „swoim” czernihowskim bagażem a tym, co proponuje Kijów, Pawło Tyczyna, bystry wzrokiem i słuchem, od razu odpowiedział cyklem wierszy zatytułowanym „Enharmoniczne”. To termin muzyczny, oznaczający utożsamienie dźwięków jednakowych wysokością, lecz różnych nazwą i graficznym zapisem. W obrazach wiatrów — braci słońca („Dumka o trzech wiatrach”, 1917) poeta dostrzegł chłód Złego Wiatru, który mówił „po obcemu”,
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
