Strona · s. 14strona oryginału ↗
Duma narodu — sławna Solomija Krušelnycka. Do grona geniuszy ukraińskiej i światowej kultury muzycznej należy imię Solomiji Krušelnyckiej — primadonny najbardziej prestiżowych teatrów operowych świata przełomu XIX i XX wieku.
Слово Просвіти, №40 за 2017 рік
NATALIA HUMNICKA, Lwów
Krytycy muzyczni tamtych czasów nazywali ją „wagnerowską primadonną”, „niezapomnianą Aidą”, „jedyną na świecie Jocondą”, „niezrównaną Butterfly”, „kobietą-Szalapinem”, „operową Duse”, jej partnerami byli Enrico Caruso, Renato Battistini, Titto Ruffo, Fiodor Szalapin. Genialny włoski dyrygent XX wieku Arturo Toscanini niezwykle cenił Solomię Krušelnyćką za precyzję, sumienność interpretacji autorskiego zamysłu i stylu, za jej talent, wytrwałość, pracowitość. O ich współpracy śpiewaczka wspominała: „Wygrałam z nim najtrudniejsze i najważniejsze bitwy. Wagner, Catalani, Strauss — oto wehikuły naszej niestrudzonej pracy i naszych zwycięstw”. Ryszard Strauss wyrażał się o dramatycznym talencie śpiewaczki Solomii Krušelnyćkiej w swojej operowej monodramie „Elektra” tak: „Krušelnycka jako Elektra pod każdym względem jest artystką pierwszej rangi”. Prasa włoska pisała o wielkiej sile sztuki aktorki-śpiewaczki, o tym, że największe teatry globu spierają się między sobą o prawo do gościnnego przyjęcia wybitnej artystki. Jej talent muzyczny uważano niemal za coś mistycznego, a znany krytyk muzyczny R. Cartopassi pisał: „Posiadała tę tajemniczą substancję, która, rozlewając się rzeką, jakby zaczarowuje publiczność i niesie w sobie posmak nieśmiertelnej sławy”. O niezwykłym triumfie Solomii świadczą liczne publikacje w ówczesnej europejskiej i światowej prasie. Francuskie czasopismo „Musique” w 1909 roku zamieściło w jednym z numerów kolaż zdjęć najsłynniejszych ówczesnych śpiewaczek operowych, w środku którego znajdowała się Solomia Krušelnyćka, co świadczy o jej uznaniu jako Operowej Diwy nr 1 w światowej sztuce wokalnej tego okresu. Krytycy muzyczni podkreślali jej wszechogarniający, wytworny umysł, nadzwyczajne dane artystyczne oraz niezrównane pod względem piękna sopran liryczno-dramatyczny o rozpiętości prawie trzech oktaw. Porównywano ją pod względem siły talentu dramatycznego ze słynną Eleonorą Duse, a sama Eleonora Duse była zachwycona śpiewem Solomii Krušelnyćkiej. Klasycznym stał się przykład, jak Solomii Krušelnyćkiej udało się przywrócić światowej kulturze muzycznej operę G. Pucciniego „Madama Butterfly”, której premiera poniosła całkowitą klęskę w mediolańskim teatrze „La Scala”. Mniej rozpowszechniona jest natomiast informacja, że dzięki rozumowi i talentowi Solomii Krušelnyćkiej reformatorskie dzieła operowe Ryszarda Wagnera podbiły wymagającą europejską publiczność, w tym paryską Grand Opéra. Prasa paryska zaliczyła naszą rodaczkę do najwybitniejszych śpiewaczek tej epoki, a krytycy muzyczni podkreślali piękno głosu, błyskotliwą szkołę wokalną, mistrzostwo aktorskie, a także naturalny urok, wyrafinowanie i szlachetność manier, wysoką ogólną kulturę. O idealnym połączeniu zewnętrznego i wewnętrznego piękna Solomii Krušelnyćkiej amerykański muzykolog J. Duvala pisał tak: „Na nią warto patrzeć, tak samo jak słuchać…”. Równie udana była jej współpraca z Ryszardem Straussem. Jednym słowem triumf i sławę, o których zainteresowany czytelnik może dowiedzieć się z wspaniałej książki-albumu „Solomia Krušelnyćka. Miasta i sława”, przygotowanej do wydania pracownikami Muzyczno-memorialnego muzeum Solomii Krušelnyćkiej we Lwowie (Lwów, 2010 rok), w którego zbiorach przechowywanych jest ponad 20 tysięcy eksponatów, w tym oryginalne przedmioty samej śpiewaczki. Około 70 arii operowych najwybitniejszych kompozytorów świata, ogromny repertuar najlepszych utworów kameralnych, romansów, pieśni narodów świata, znakomicie wykonanych w języku oryginału — to prawdziwy artystyczny wyczyn, któremu Solomia Krušelnyćka poświęciła swoje twórcze życie. Szczególne miejsce w jej programie koncertowym, obok arii operowych i romansów klasycznego repertuaru światowego, zajmowały utwory kompozytorów ukraińskich, zwłaszcza O. Nyżankiwskiego, D. Sicziński, J. Łopatynskiego, H. Topolnyćkiego. A twórczość Mykoły Łysenki pod względem siły dramatyzmu Solomia Krušelnyćka porównywała z nowatorskim stylem Ryszarda Wagnera. Źródła geniuszu artystki — rodzinna malownicza podolska wieś i głęboka kultura Ukrainy. Solomia urodziła się 23 września 1872 roku w wielodzietnej rodzinie ojca Ambrożego Krušelnyćkiego i Teodory Sawczynskiej na Ziemi Tarnopolskiej. Obie linie rodowe wywodzą początek od starożytnego kozackiego rodu, wykształconej kozackiej arystokracji. Wystarczy przytoczyć tak wymowny fakt — ojciec Ambroży po codziennych trudach (duszpasterskich i gospodarskich) lubił czytać, na przykład, Goethego w oryginale. A zatem Solomia wyrosła w szlachetnej ukraińskiej rodzinie, gdzie obok Skoworody, Szaszkewycza, Szewczenki, ludowych ukraińskich pieśni w wielkim poważaniu były także wzory światowej kultury. Niemal po raz pierwszy bardzo głęboko analizuje źródła talentu Solomii Krušelnyćkiej jej odległy krewny, znany tłumacz, pisarz i pedagog Andrij Sodomora w swoim artykule „I zatrzymał się w pieśni czasu lot…”, po raz pierwszy opublikowanym w książce „Solomia Krušelnyćka. Szlakami triumfów” (Tarnopol, 2008). W szczególności pisarz stwierdza: „Solomia rozumiała, że talent, którym dysponuje, nie jest jej osobistą własnością, że zawdzięcza go swojemu narodowi, a zatem jest zobowiązana ten talent pielęgnować i godnym korytem kierować”. Wśród jej licznych cnót Andrij Sodomora wyróżnia godność, która oznacza „być godnym swojego rodu, niczym tej godności nie splamić”. I dzięki tym cnotom — stalowej woli, bystremu umysłowi, niezwykłej pracowitości, opanowaniu światła nauki i sztuki
…twa, głębokiej miłości do ojczystej ziemi, zdołała ona urzeczywistnić w wizerunku „ukraińskiej Safony” „ideał dawnych Greków”: połączyć piękno wewnętrzne i zewnętrzne, skupić w sobie śpiewne talenty całego narodu, stać się prawdziwą arystokratką ducha. I całkowicie słusznie Andrij Sodomora przekonuje nas, byśmy spojrzeli na siebie przez pryzmat losu sławnej Solomiji i odpowiedzieli na odwieczne pytania: „Kim jesteśmy? Skąd przychodzimy? Dokąd idziemy?”. A odpowiedź w kontekście życia Solomiji Krusielnickiej będzie optymistyczna, jasna i pokrzepiająca. Jesteśmy narodem o wielkiej przeszłości i nie mniejszej przyszłości. Ale nasz obowiązek wobec jasnej pamięci Solomiji Krusielnickiej i takich jak ona to zbudować godną teraźniejszość.
Żyjąc przez długi czas we Włoszech, Solomija Krusielnicka zawsze była związana ze swoją Ojczyzną. Jej wysoka świadomość narodowa i miłość do rodzinnej ziemi znajdowały wyraz w konkretnych sprawach przez całe życie: ogromne honoraria na potrzeby ukraińskiej społeczności, udział w Szaszkiewiczowskich i Szewczenkowskich wieczorach wraz ze sławnym Ołeksandrem Myszuhą, włączenie zjawiska ukraińskiej pieśni do skarbca światowej kultury, koncerty charytatywne na budowę Teatru Ukraińskiego we Lwowie, wsparcie ukraińskiego studentwa w jego walce o prawa narodowe, działalność pedagogiczna w lwowskim konserwatorium. Solomija utrzymywała kontakty i korespondowała ze znanymi intelektualistami i działaczami społecznymi tamtych czasów, m.in. z Michałem Pawlykiem, Wasylem Stefanykiem, Marią Hruszewską.
Warto przytoczyć fragment listu do M. Pawlyka, który wyjaśnia artystyczny wyczyn śpiewaczki: „…teraz ani mo…
...ani chcę gadać o małżeństwie i w ogóle nie chcę być dla nikogo przeszkodą, bo sama przeszkód nie znoszę. Przeciwnie (wprost przeciwnie) potrzebuję spokoju do pracy i rozwoju, i to takiego spokoju, abym mogła oddać całą duszę artyzmowi”. A o bezgranicznym oddaniu Ojczyźnie mówią szczere słowa skierowane do Marii Hruszewskiej, żony Mychajła Hruszewskiego: „Wiesz, nieraz tak jakoś ciężko być samej wśród obcych, którzy nie rozumieją moich idei, zasad, że opisać Ci nie mam sił”. W tym samym liście Solomija wyznaje, że marzenia o „…moim narodzie oświeconym, bez wad…”, które zderzają się z realną biedą narodu, skłaniają śpiewaczkę do „o niczym nie myśleć…zagrzebać się w nieustannej pracy…”, lecz także „…jakby nie ta nadzieja…, to nie wytrzymałby człowiek tego (tego) życia”. I jeszcze jedno listowne świadectwo jej ofiarnej służby Sztuce: „Chcę pracować, a bez pracy żyć nie mogę…A żyć bez artyzmu nie mogę. Oddaję się całą duszą sztuce…”. Już w lwowskim okresie swojego podwiżnickiego życia (1939—1952), pracując jako profesor Lwowskiej konserwatorium, Wielka Artystka oddawała swój talent, całą swoją energię twórczą i umiejętności swoim uczniom. A uczyć się było i jest od kogo, i czego. Solomija Krušelnyćka — wzorzec harmonijnej człowieka hellen...
...typu z głębokimi narodowymi korzeniami, człowieka, który swoją tytaniczną, codziennie wykonywaną pracą szlifował swój talent, dany mu przez Boga, rodziców, hojną ukraińską ziemię; człowieka, który miał godność narodową i ludzką, lecz kochał i szanował sztukę wszystkich narodów świata i darował im swoje artystyczne arcydzieła z wielkim natchnieniem; człowieka wysokiego arystokratyzmu duchowego i wartości moralnych; człowieka-Twórcy, który bezwarunkowo złożył swoje życie na ołtarzu Sztuki i Ukrainy. W tym sensie Solomię Kruszelnicką należy zaliczyć do grona najwybitniejszych śpiewaków świata, gwiazd pierwszej wielkości na planecie Ziemia, wśród których są Caruso, Battistini, Rufo, Maria Callas, Fiodor Szalapin. O godnym uczczeniu pamięci sławnej śpiewaczki świadczą: przyznanie Lwowskiej Operze imienia Solomii Kruszelnickiej; ustanowienie popiersia Solomii Kruszelnickiej (rzeźbiarz Jarosław Skakun) w słynnym mediolańskim teatrze „La Scala” (który stał się jedynym pomnikiem obcego artysty w tej operowej świątyni, choć występowały tam setki pierwszorzędnych solistów!); odsłonięcie w 2004 roku na fasadzie domu Solomii Kruszelnickiej w Viareggio tablicy pamiątkowej; ustanowienie popiersia „dzielnej Cio-Cio-San” (jak nazywał ją sławny kompozytor) w muzeum Giacomo Pucciniego w Torre del Lago. A w 2009 roku Wielki Teatr w Warszawie uhonorował niezrównaną wykonawczynię partii Elzy (opera „Lohengrin” Wagnera) i Halki (opera „Halka” Moniuszki) ustanowieniem brązowego popiersia śpiewaczki, dziełem rzeźbiarza Wasyla Jaricza i architekta Oresta Skopa. Wyniosłość obrazu dumnej egipskiej królowej Aidy w interpretacji Solomii Kruszelnickiej uwiecznił znany paryski malarz E. Levi. Portretowali Solomię Kruszelnicką zarówno ukraińscy, jak i zagraniczni artyści, w tym także krewna Solomii Kruszelnickiej Jarosława Muzyka. Nie pominęli śpiewaczki również poeci, pisarze, reżyserzy teatralni. Cieszy się powodzeniem balet „Powrót Butterfly” do muzyki M. Skorika i G. Pucciniego w inscenizacji Opery Lwowskiej (libretto W. Wrublewskiej). Otwarto dwa muzea — Muzeum Pamiątkowe we wsi Biała na Tarnopolszczyźnie (1963) i Muzyczno-memorialne muzeum Solomii Kruszelnickiej we Lwowie (1989), a także pomnik w Tarnopolu (2010). W Operze Lwowskiej okresowo odbywają się Festiwal Sztuki Operowej oraz Międzynarodowy konkurs wokalistów imienia Solomii Kruszelnickiej. Imię sławnej śpiewaczki dumnie nosi teatr operowy we Lwowie, jej imieniem nazwano szkołę i ulicę miasta. Uczczenie 145. rocznicy urodzin Solomii Kruszelnickiej odbyło się wyłącznie na zachodnich terenach naszego państwa. Dotąd to sławne imię, uznane w światowej kulturze, jest mało znane w Doniecku, Dniepropetrowsku, Charkowie, Symferopolu. Zaprawdę nie ma proroka we własnej ojczyźnie!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
