Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №40 за 2019 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 30 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 40 (1040), 3—9 października 2019 Ameryka — Ukrainie i światu: czytajcie Pawłyczkę!

Wołodymyr KARACENCEW Wieczność. Jak ją sobie wyobrazić? Z czym ją porównać w przestrzeni świata? Z morzem, pralasem, pustynią... Morze zbiera rzeki, zalewa przestrzenie, a jednak płycieje, znika... Las rośnie, odpływa liśćmi, igliwiem nabrzmiewa, wystrzeliwuje pędami... wichury, ogień niszczą go... Góry ziarenek piasku pod wpływem wiatru zmieniają zarysy widnokręgu, pozostając istotą żółtych owali piasku... Jak krople czy ziarenka piasku korelują z wiecznością? Z nami w przestrzeni świata? Nasze wyobrażenia o czasie, mity naszych przodków o życiu pozagrobowym układają nasze rozumienie wieczności jako sumy odcinków czasu. A śmierć, jako granica pewnego odcinka, wydaje się niemal synonimem czy siostrą wieczności. Wieczność — to czas Absolutu i jest ona tak samo niepoznawalna, jak i Stwórca. Mimo to istnieje w paradygmatach pojęciowych naszej kultury. Choć w samej wieczności nie istnieją kategorie przeszłości, przyszłości. Dziedzina transcendencji. Gdzie referencyjny wymiar „absolutnego” — to sens i cel historii. Sakralnej. Dzisiejsze elity (w granicach istniejących światowych systemów politycznych) postrzegają „absolutne” w ramach zsekularyzowanych paradygmatów i, odpowiednio, kategoria wieczności jako ważna konstytutywna składowa kultury traci sens. Wartości stają się nieważkie. Orientacje wartościowe znikają. Człowiek duchowo się wyjaławia. Słowa „z punktu widzenia wieczności” odbierane są jako mało zrozumiała i mało potrzebna archaika, jako danina tradycjom myślowym. Wieczność wyobraża się jako niezmiernie daleka, statyczna. Istnieje jako tło. pompatyczne grobowce, zawczasu wzniesione dla siebie i całej rodziny z marmuru i granitu. Wieczności — wszystko jedno. Chodzi o dobrowolną dobroczynność ze środków, nieprawnie wyjętych przez poszczególnych obywateli z państwowej kieszeni (naszej wspólnej). Sądzę, że ogólna suma takich wyjęć (i niedopłat do skarbca) pociągnie na dziesiątkę naszych budżetów. Taka dobroczynność, w razie potrzeby, przymusowa — to pierwszorzędne zadanie państwa. Państwo powinno pomóc zaangażowanym osobom przemyśleć perspektywy. A jeśli oddadzą dobrowolnie — patrz, i do wieczności się włączą. Wiktor Hugo uważał miłość za jedyną substancję, która może wypełnić wieczność. Więc kochać bliźniego? W końcu wielu krajom czy osobiście Elonowi Muskowi, Billowi Gatesowi, Steve’owi Wozniakowi i innym to nieźle wychodzi. A kto u nas jest Elonem Muskiem czy Billem Gatesem? Nie wszystkim dane? Widocznie. Wszakże jest nieco łatwiejsza droga. Na początek trzeba spróbować nie kraść. P. S. Nowa ekipa polityczna, legitymizowana demokratycznym zaufaniem większości, ma szansę wejść do historii. O wieczności na razie nie ma mowy. Natomiast proponowane przez ekipę kroki i zmiany powinny być oceniane właśnie z punktu widzenia wieczności. Żeby nie chybić z doborem kamieni węgielnych pod mocne fundamenty naszej przyszłości. Witalij RADCZUK, docent, Instytut Filologii KNU im. T. Szewczenki Muszę przyznać: lubię słuchać, jak poeta Dmytro Pawłyczko sam czyta swoje wiersze. Słyszałem jego szczere, przejmujące deklamacje nie tylko na spotkaniach autorskich, wieczorach, jubileuszach, ale i w okolicznościach, gdzie czyjaś muza z pewnością nie znalazłaby oparcia w kontekście i zaniemówiła. Tylko nie Pawłyczkowa! Poezja piękna, cnót i dramatu świata jest z nim wszędzie — w każdym jego słowie jako literaturoznawcy, polityka, dyplomaty, publicysty, w każdej intonacji, która bywa to wzniosła, to czuła, to zadumana, to radosna, to smutna, to ironiczna, to zjadliwie-demaskatorska, to nawet gniewna, ale nigdy — niemocna, nigdy — fałszywa, nigdy — grubiańska, żółciowa, słodkawa, skomląca. Zakończenie na str. 6-7 Naród, który chyli głowy i klęka przed swoimi poległymi bohaterami-obrońcami, nigdy nie uklęknie przed sprzedajnymi i zdradzieckimi politykami, a tym bardziej przed odwiecznym wrogiem — Rosją NIESPODZIANKI WIELKIEJ POLITYKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Wieczność

Proces gromadzenia dóbr materialnych dominuje w życiu ludzi. Oczywiście nie każdemu udaje się zostać „milionerem”. Ale życie społeczne nastawione jest na zysk. Jeśli jednak ludzie, zwłaszcza ci o wielkich majątkach, znaleźliby czas, by ocenić wszystko, co nabyli, i sposoby jego wykorzystania z punktu widzenia wieczności, być może zmieniliby swoje podejście do życia, a wraz z nim także nasze perspektywy cywilizacyjne. Doskonale rozumieli to bractwo Lwowskiej Stauropegii. Ich duchowa ciągłość sięga czasów książęcych. Budowali i troszczyli się o świątynie, szkoły, biblioteki, domy ludowe, szpitale, drukarnie, szerzyli oświatę, pomagali ubogim, bronili praw i tradycji Ukraińców. Zamożniejsi solidaryzowali się z potrzebującymi... A dla kontrastu: błogosławieni ci, którzy dorobili się na schematach. Albo przypominają się wideokadry haniebnej ucieczki dwukrotnie nieskazanego prezydenta, który różnymi środkami transportu próbował wywieźć „dobytek nabyty niewyobrażalną pracą”. Złote sztabki zostawił w pośpiechu. Ale czy dusze i umysły istot, które nastawione są na pomnażanie kasy, są zdolne myśleć kategoriami wiecznymi? Mam nadzieję. Bo u Boga jutro nie nadchodzi, a u ludzi, którzy są dziś, dzieje się to z każdym. Oczywiście nie mówię o Szanujmy się! SCHYLMY GŁOWY PRZED BOHATERAMI PASJONARNEMU DMYTROWI PAWŁYCZKO — 90! 6-10

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Niespodzianki wielkiej polityki na tle światowej opinii

W mediach społecznościowych coraz bardziej niepokojąca staje się refleksja nad ukraińską przyszłością narodową. Najbardziej zszokowała mnie wypowiedź niejakiego Ihora Dołżenki skierowana do skandalicznie znanej „służki” (deputowanej ze „Sługi Narodu”) Lizy Bohuckiej. Cytuję ją w tłumaczeniu na język ukraiński: „Cieszyłem się za Panią i gorąco wspierałem Ze. Uwierzyłem obietnicom ułatwienia życia biznesowi. Teraz cała zgraja sług jest dla mnie osobistymi wrogami. Szumowiny oszukały setki tysięcy ludzi. Będę wspierać wszystkich, którzy są przeciwko zgrai Beni i Ze”. Myrosław ŁEWYCKYJ Użytkownicy mediów społecznościowych, którzy są wyrazicielem społeczeństwa obywatelskiego, mają swoje warianty odpowiedzi. Wspólnym mianownikiem jest w nich konstatacja, że żadna z obietnic Wołodymyra Zełenskiego nie została spełniona. W szczególności aktywnie eksploatuje się obietnicę dotyczącą pensji nauczycielskiej w wysokości 4 tysięcy dolarów. Nie można zgodzić się z twierdzeniem, że żadna z przedwyborczych obietnic nie została spełniona. W trakcie kampanii wyborczej Wołodymyr Zełenski obiecywał rozśmieszyć Putina. Prezydent Ukrainy, nie zastanawiając się, jaką cenę przyjdzie zapłacić Ukrainie za putinowski śmiech, rzeczywiście rozśmieszył kremlowskiego dyktatora. Jego propagandyści z ekranów telewizorów z nieukrywanym uniesieniem opowiadają, że w USA wreszcie odszedł ze stanowiska człowiek „z jaskiniową rusofobią”. Tak nazywają specjalnego przedstawiciela Departamentu Stanu USA ds. Ukrainy Kurta Volkera, który podał się do dymisji na tle żądań prezydenta USA wobec prezydenta Ukrainy, by „wykopać” na Ukrainie kompromaty na głównego konkurenta w wyborach prezydenckich w USA — Joego Bidena. Oczywiście, że putinowscy propagandyści mają powód do radości z powodu dymisji Volkera. Tak wprost jak Volker, nikt z zachodnich polityków o rosyjskich okupantach i o żądaniu Rosji wyjścia z okupowanych terytoriów Ukrainy nie mówił, oprócz prezydent Litwy Dalii Grybauskaitė. Nic więc dziwnego, że na Ukrainie z niepokojem przyjęto wieść o dymisji tego amerykańskiego polityka, przyjaciela Ukrainy. Takie samo odczucie ma piąty prezydent Ukrainy. Petro Poroszenko napisał z tej okazji na Facebooku: „Niepokojąca wiadomość z Waszyngtonu — do dymisji podał się Kurt Volker, specjalny przedstawiciel USA ds. Ukrainy. Jego wkład we wzmocnienie naszego strategicznego partnerstwa z USA trudno przecenić. Tak jak trudno przecenić jego stanowczość i strategiczną wizję przeciwdziałania rosyjskiej agresji”. A u szóstego prezydenta na czas pisania tego artykułu w sprawie dymisji Volkera — milczenie. Na jego oficjalnej stronie imię tego dyplomaty wspominane jest tylko dwukrotnie w kontekście udziału Volkera w inauguracji. Wtedy nowy prezydent Ukrainy obiecał międzynarodowym partnerom, że świat będzie dumny z Ukrainy. Od tego czasu minęło niespełna pięć miesięcy i już są podstawy, by pytać: czy świat jest dumny z Ukrainy czasów Zełenskiego? Swoistą odpowiedzią może być parodystyczny występ komediowego amerykańskiego aktora i prezentera telewizyjnego Billa Mahera w jego show „Real Time with Bill Maher”, poświęcony skandalowi wokół rozmowy o Bidenie prezydentów USA i Ukrainy. Aktor przy homeryckim śmiechu sali nazwał, delikatnie mówiąc, „nieodpowiedzialnym” naród, który zdołał posadzić w prezydenckim fotelu aktora-komika. Mało kto zastanawia się, że ukraińskie wybory 2019 roku były udaną operacją specjalną Kremla i oligarchów. Większość nie tylko w USA rechocze ze słów o „nieodpowiedzialnym” narodzie… Dlatego podróż obecnego prezydenta Ukrainy do USA (zarówno na posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego ONZ, jak i na spotkanie z prezydentem Trumpem), która była rozpatrywana przez otoczenie Zełenskiego jako triumfalne wejście w krąg najwybitniejszych polityków świata, jeszcze długo będzie przedmiotem badań. Bo żadnego „triumfalnego wejścia” nie było. Była natomiast „stenogram hańby”. Przede wszystkim hańby Wołodymyra Zełenskiego, a w konsekwencji — Ukrainy. Choć w Biurze Prezydenta Ukrainy próbują dowodzić, że cała historia z prośbą prezydenta Trumpa o pomoc w znalezieniu kompromatów na konkurenta to czysto amerykańska sprawa. W rzeczywistości jest to sprawa czysto ukraińska i międzynarodowa. Zwłaszcza gdy mowa o ocenach bezczynności UE wobec Ukrainy. Gorliwość Wołodymyra Zełenskiego i gotowość do spełnienia prośby Donalda Trumpa, który sypnął nowemu prezydentowi Ukrainy odrobiną komplementów, oraz jego bezwarunkowa zgoda z oceną UE wyrażoną przez Trumpa pokazuje, że w osobie Zełenskiego mamy człowieka, którego można „rozczulić różnymi komplementami” i który jest gotowy do nie zawsze kontrolowanych — irracjonalnych — działań. Jest to szczególnie niebezpieczne w relacjach z Putinem. Swego czasu — jeszcze w trakcie kampanii wyborczej — krytycznie nastawiony zarówno do reżimu Putina w Rosji, jak i do osoby Zełenskiego na Ukrainie rosyjski historyk Jewgienij Ponasienkow ostrzegał, że taki wybór Ukraińców będzie niebezpieczny dla Ukrainy. Niestety, po antyeuropejskiej insynuacji Wołodymyra Zełenskiego stało się znacznie mniej podstaw do nadziei, że niebezpieczeństwo z północnego wschodu jest już za nami. A zapewnienia prezydenta Ukrainy w rozmowie z prezydentem USA o swoich ludziach „na 100%” — to kolejny dowód jego skłonności do dyktatury. Jednak ta droga jest mentalnie nie do przyjęcia dla Ukraińców. Dlatego coraz wyraźniejsze są sygnały, na które kładą nacisk zarówno analitycy, jak i deputowani z „Hołosu” oraz „ES”, że nie wszyscy z monowiększości są gotowi być „na 100%” „pańskimi” (barinowymi) chłodopami. Mimo utrwalonych w stenogramie antyeuropejskich insynuacji prezydentów, proeuropejskie tendencje będą coraz silniejsze w monowiększości. Tym bardziej, jak mówi ludowe przysłowie, „faktów nie przeskoczysz”. Nie będę cytować oświadczeń różnych polityków w sprawie deklaracji-pretensji Wołodymyra Zełenskiego wobec krajów UE, że rzekomo nie pracują tak, jak powinny dla Ukrainy. Bloger i wolontariusz Myrosław Haj przedstawił na Facebooku zestawienie ważnych faktów, które obalają wyrażone przez prezydenta Ukrainy niezadowolenie z wsparcia Ukrainy przez Zachód: „Unia Europejska udziela pomocy Ukrainie na miliardy euro. Mamy mnóstwo projektów, w tym także dotyczących odbudowy Donbasu. Jeśli wjedziecie do miast na linii rozgraniczenia, to zobaczycie, że w niektórych z nich powiewa flaga tego czy innego europejskiego państwa, które pomagało w odbudowie infrastruktury. W wielu szkołach i sierocińcach wiszą tabliczki fundacji z Estonii, Łotwy, Brytanii, Litwy, Polski, Niemiec.... Współpracujemy z Europą także w kierunku NATO. Obecnie Europa inwestuje prawie miliard euro w rozbudowę ukraińskiej kolei. A Zełenski to po prostu ignorant, który swoimi infantylnymi oświadczeniami niszczy pracę wielu lat”. Nie można wykluczyć, że cała historia to jeszcze jedna wielka rosyjska operacja specjalna przeciwko Ukrainie, aby zasiać konfrontację między zmęczoną antyrosyjskimi sankcjami UE a „niewdzięczną” Ukrainą. Spiker Izby Reprezentantów USA Nancy Pelosi uważa, że w skandal z rozmową telefoniczną Donalda Trumpa i Wołodymyra Zełenskiego zamieszana jest Rosja. O jej roli w tym przypadku amerykańska parlamentarzystka nie podała konkretnych faktów. To oczywiście ułatwiło rosyjskiemu ministrowi Ławrowowi odpieranie zarzutów. Nie wątp w prawdziwość faktu do momentu, dopóki nie zaprzeczy mu rosyjska dyplomacja… Wiele hałasu w przemówieniu Zełenskiego narobił nowy cytat z powieści wojenno-miłosnej Ernesta Hemingwaya „Pożegnanie z bronią”: „Wojny nie da się wygrać zwycięstwami. Ten, kto wygrywa wojnę, nigdy nie przestaje walczyć…”. Jeszcze tego samego dnia w mediach społecznościowych sarkastycznie nazwano go „cytatem stulecia”. I tego samego dnia bez żadnego sarkazmu, jako formę przejawu „politycznej erudycji”, cytowały go rosyjskie i rosyjskojęzyczne w Ukrainie portale internetowe. Przypomniawszy sobie, że Wołodymyr Zełenski w trakcie kampanii wyborczej nie raz publicznie nazywał siebie „rosyjskojęzycznym Ukraińcem żydowskiego pochodzenia”, nie leniwiłem się poszukać rosyjskiego przekładu powieści „A Farewell to Arms”. Ale takiego cytatu tam nie ma. W obu wersjach przekładów są słowa jednego z bohaterów powieści — dezertera Passiniego, który nie chciał być okupantem. I dotyczą one wojny zaborczej, a nie wyzwoleńczej: choć w jego dialogu są słowa „Wojny nie wygrać zwycięstwami”, to jednak nie ma „pouczającej” filozofii, którą usłyszeliśmy od Zełenskiego z trybuny ONZ. Jak to rozumieć? Przyszło mi usłyszeć taką interpretację pochodzenia cytatu, która istnieje w dostępnych przekładach. Według wersji był to klasyczny w branży rozrywkowej chwyt, obliczony na pięciominutowy efekt, na to, by porazić audytorium jaskrawym epitetem. Choć, prawdę mówiąc, nie było kogo porażać. Obecnemu prezydentowi Ukrainy, który nie ukrywa wielkich ambicji należenia do grona wielkich światowych polityków, przyszło mówić do praktycznie pustej sali, co jest przejawem lekceważącego stosunku także do państwa, które reprezentował mówca. Okazuje się, że nie była to świadoma kalkulacja na efekt, a świadectwo „wysokiego” poziomu intelektualnego „specjalistów” z Biura Prezydenta Ukrainy. Przytoczone przez W. Zełenskiego słowa istnieją w rosyjskim segmencie internetu i podawane są jako cytat z powieści „Pożegnanie z bronią”. I staje się strasznie od tego, dokąd mogą doprowadzić państwo „fachowcy”, którzy opierają się na wyciągniętej z rosyjskiego internetu informacji jako źródle do cytowań z najwyższej trybuny świata. Tym bardziej, gdy wziąć pod uwagę tę okoliczność, że główny kancelista Wołodymyra Zełenskiego — Andrij Bohdan, którego poinformowane „języki” nazywają cieniem prezydenta Ukrainy, był ściśle powiązany z ekipą Janukowycza-Azarowa. Ukraińskie media podały jako sensację, że obecny szef Biura Prezydenta Andrij Bohdan był w składzie delegacji rządowej na czele z Mykołą Azarowem, która latała na negocjacje do RF w listopadzie 2013 roku, po których azarowski rząd Ukrainy gwałtownie zmienił geopolityczny kurs w stronę Rosji, wstrzymując przygotowania do podpisania przez Ukrainę Umowy stowarzyszeniowej z UE. Dziennikarzom śledczym udało się ustalić, że w szczycie Majdanu Azarow nagrodził Bohdana honorową gramotą Gabinetu Ministrów. Stosowny wniosek datowany jest na 23 grudnia 2013 roku. Kto obecnie jest gwarantem nietykalności tej persony? Obecnie, po ujawnieniu informacji o udziale Bohdana w składzie delegacji rządu Ukrainy, która w listopadzie 2013 roku zmieniła wektor rozwoju Ukrainy, to pytanie już przestaje być retorycznym. I to, okazuje się, nie jest jedyne, za co Rosja może być wdzięczna zasłużonemu prawnikowi Ukrainy (tytuł ten otrzymał w czasach prezydentury Wiktora Juszczenki). Okazuje się, że obecny kierownik Biura Prezydenta Andrij Bohdan za prezydentury Wiktora Janukowycza dopomógł w tym, by ściągnąć z Ukrainy w ukraińskich sądach 400 mln dolarów na korzyść Rosji w sprawie o niewykonanie przez korporację „Jednolite Systemy Energetyczne Ukrainy”. Ta decyzja dawała prawne podstawy reżimowi Wiktora Janukowycza sądzić główną w tamtym czasie jego oponentkę za rozkradanie państwowych środków w bardzo wielkich rozmiarach. Okazuje się, że po takim „prezencie”, który Julii Tymoszenko w swoim czasie zrobił główny kancelista (słowo biuro, które obecnie tak aktywnie wykorzystują, w ukraińskiej tradycji zwie się kancelarią) Zełenskiego, ona nie okazuje najmniejszych oznak wyrzutu czy pretensji za tę leptę, którą wniósł w jej uwięzienie prawnik Bohdan. Będąc 27 września tradycyjną gościnią w przywróconej w Ukrainie dla Schustera telewizyjnej gadce „Swoboda słowa”, wzywała Ukraińców do wsparcia Zełenskiego po skandalu, który powstał wokół rozmowy telefonicznej z amerykańskim liderem Donaldem Trumpem. „Nasz prezydent, — twierdziła J. Tymoszenko, — nie mógł mieć bezbłędnego międzynarodowego doświadczenia i nie mógł dokładnie i twardo wiedzieć, jak, w której minucie i co odpowiadać na takie rzeczy. Rozumiejąc, że brak doświadczenia, być może, i stał się przyczyną z naszej strony takich pasaży w stronę Unii Europejskiej, Angeli Merkel, prezydenta Francji”. Taka postawa pytania nie może nie dziwić. Państwo, które broni nie tylko siebie, ale i Europę przed nawałą wściekłego Putina, nie może być „przedszkolem”, w którym uczą się podstaw polityki i dyplomacji. Dlatego w sytuacji, która obecnie się kształtuje, amoralne są wezwania do Ukraińców, by wspierać tego, kto zadaje Ukrainie wielki cios reputacyjny. Tak samo amoralnym było wysuwanie swojej kandydatury bez wiedzy i doświadczenia na stanowisko prezydenta w tak trudnym czasie. O tym już należy mówić na głos! W wezwaniach Julii Tymoszenko do Ukraińców, by wspierali Zełenskiego w trudnym dla niego czasie, dziwnym jest jeszcze jeden niuans. Począwszy od 1997 roku w jej politycznej retoryce głównym było słowo impeachment. Ona wszystkich „impeachowała”, począwszy od Kuczmy, a kończąc na Poroszence. I nagle taki diametralny zwrot — „pożałujcie chłopczyka”. W tym jej reweransie jest kilka składowych. Do głównych zaliczam dwa. Są wielkie podstawy uważać, że inna pozycja sponsorom jej siły politycznej mogła obecnie nie spodobać się. Tutaj działa także osobisty moment. To nadzieja, że przy Zełenskim Petra Poroszenkę jeśli nie wsadzą do więzienia, to porządnie popsują nerwy ciągłymi wezwaniami do Truby-Portnowa. Ja bardzo wątpię, że w wezwaniach J. Tymoszenko do wsparcia Zełenskiego miała miejsce troska, że w przypadku jakichś większych publicznych akcji rozczarowania polityką Zełenskiego Putin może spróbować zagarnąć Kijów… Wątpię, czy po utrwalonych na nagraniach Trumpa antyeuropejskich insynuacjach Zełenskiego Europa będzie tak przychylna Ukrainie, jak była w czasie Majdanu godności. Także wątpię, że te wypady były tylko ekscentrycznym wybrykiem „niedouczonego ucznia”. Obecnie wszyscy widzimy, jakich wysiłków dokłada Rosja, aby siać waśnie wewnątrz UE, aby podgrzewać konfrontację na linii UE—USA. Intuicja podpowiada, że w przypadku z wyrzutami Zełenskiego mógł pracować wynajęty przez Moskwę wprawny podszeptywacz w rodzaju Bohdana. A może i on sam? Bardzo podejrzanym jest fakt, że wszystkie rozmowy o dymisji Bohdana ucichły po sierpniowym telefonie prezydenta Ukrainy do Putina. I jednocześnie zaczęła podnosić się zuchwałość prezydenckiego kancelisty. Te fakty dają mi prawo do przypuszczenia, że jedną z utajnionych przed Ukraińcami ustępstw Zełenskiego wobec Putina była gwarancja politycznej nietykalności dla Bohdana. Na to wskazuje także nerwowość, z jaką w Moskwie zareagowali na żądanie ukraińskiego społeczeństwa obywatelskiego, czyli na petycję umieszczoną na stronie prezydenta Ukrainy, by ujawnić stenogramy rozmów telefonicznych Putina i Zełenskiego. Czy staniemy się wkrótce świadkami zelen-gate?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ludzie, którzy kształtowali się już w niepodległej Ukrainie, nie będą długo chodzić na postronku i skubać tej trawy, którą im pozwalają obecnie skubać. Niechybnie nadejdzie sprzeciw wobec linii partii i niepatriotycznych, niepaństwowych decyzji, dyktatu i nieprofesjonalizmu oraz represyjnych rozstrzygnięć. To już niedługo… Miecz wojny został podniesiony. „A kto z mieczem przyjdzie, ten od miecza zginie”. Tak głosi Pismo Święte, a jemu nie można nie wierzyć. Dokonano rozprawy nad Ukraińcami, odsunięto ich od tego, do czego mają prawo, a państwo przywłaszcza sobie garstka zarozumiałych młodzików, bezwstydnie urządzając z wielkiego europejskiego kraju swoisty kwartalny „międzysojusznik” — „my ich zrobimy znowu”. Żaden dyktator i dyktatorski reżim nie miał trzech wymiarów czasowych. Żaden z dyktatorów nie doczekał głębokiej starości i naturalnej śmierci. Wspomnijmy wszystkich czerwonych wodzów. Żaden z nich nie zasłużył u Boga na spokojną starość i swój biologiczny ziemski czas. Póki co obserwujemy, jak „sługi” gwałcą Ukrainę, a ona tylko obserwuje, jak daleko oni zajdą i co ich zatrzyma. Obserwuje, jak daleko posunie się ta faryzejska siła, która deklaruje patriotyczne hasła i leksykę filantropów-opiekunów narodu, a pracują karabiny snajperskie przeciwko demokracji, elicie politycznej, patriotom-profesjonalistom, uruchamiane są represyjne decyzje, przejmowane są wszystkie instytucje, wyziera oblicze imperialnej bestii, która chronicznie chce rozczłonkować Ukrainę i połknąć ją. A jeszcze powiało z dali i dawności duchem szarym i czarno-szarym, próbą napędzenia narodowi strachu, że możemy i drogą „trójek” pójść i „w imieniu narodu — pal!” Wszystko to naprawdę przypomina serie z automatu, szybką rozprawę z Ukrainą, która ośmieliła się wygrzebać z łap czerwonych biesów i w zemście za to zesłano jej inne kolory. Żeby ze wszystkim zdążyć, póki „pan” klaszcze w dłonie, radośnie szczerzy zęby i wierzy, że ci zarozumiali dyktatorzy to jego sługi. Rozbudzić oszukanego Ukraińca może znowu rodzinna ziemia, która zacznie płonąć czy to pod jego stopami, kiedy ją od niego wyłudzą, czy to pod stopami złodziei-oszustów. Ziemia to nie tylko sakralna wielkość — to część ciała i duszy Ukraińca i za nią odbierze on swojemu wrogowi i ciało, i duszę, i zgubi swoją… A jakże chciałoby się tym razem pomylić. I żeby ta „saga” o ukraińskich mękach, o niekończącym się czyśćcu z przedziałami piekła skończyła się i ukraiński raj nie miał żadnych natrętnych kolorów, a miał kolor tęczy — wolny i słoneczny. Ubóstwiany. I wszyscy faryzeusze, złodzieje, oszuści i janczarzy, którzy przychodzili z mieczem na naszą ziemię, od swojego miecza zginęli. I ukraińska Klio przebrała się w świąteczne stroje i napisała choćby kilka wesołych wersów: „A na brzegach Danapresu żył kiedyś potężny naród — Scytowie. I z ich potęgi, z ich ducha narodził się niesamowity naród — Ukraińcy. Oni żyją po obu stronach Dniepru, na Kubaniu, na Krymie. I oni zbudowali potężne Państwo, którym rządzą mężowie, u których rozum to złoto, a serca to srebro. I w tym Państwie nie ma nieprawdy, nie ma zła i nie wysiał się żaden występek ludzki. Tam żyje się wszystkim szczęśliwie i pełnie. Bo i ziemia »mlekiem i miodem« się wypełnia i wszystkim tych darów wystarcza. A ja, ukraińska Klio, te miody i mleko piłam i sławię za nie Stwórcę. Amen”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

«Kto przyjdzie z mieczem…»

Kateryna MOTRYCZ Czas zbierania kamieni jeszcze nie nadszedł. Póki co, rzucają nimi w głowy i dusze Ukraińców, a oni, to oburzeni, to zdezorientowani, pytają jeden drugiego: ile czasu potrzeba „zielonym ludzikom”, żeby ostatecznie „rozszarpać” Ukrainę i doprowadzić ją do całkowitej kapitulacji? Ile czasu potrzeba „zebiłom”, żeby oprzytomnieli i zrozumieli, dokąd nas zaprowadzili i jakiego szyderstwa dokonali nad Ukrainą? Ile potrzeba czasu, żeby gniew ludowy dojrzał i wybuchł? I czy tym razem ukraińska historia znów potknie się na ziemi, jak sto lat temu? I żeby jeszcze nie było za późno, by coś naprawić! Czy hajdamaczyzna odrodzi się w Ukraińcach? A jeszcze myślisz o wielkim faryzeizmie, ba, populizmie, słodkich i dość prymitywnych, które spodobały się nawet rozsądnym, rozmowach o ogólnonarodowym szczęściu i decyzji o kandydowaniu na prezydenta, żeby podzielić się tym osobistym szczęściem. A jeszcze myślisz, czy naprawdę małemu człowieczkowi tak wiele potrzeba, że w sprinterskim tempie zagarnia wszystko i niszczy wszystkie instytucje państwowe? Zdąży obrócić Ukrainę w ruinę, oligarchat, putinowską szarą strefę, czy go zatrzymają? A społeczeństwo nie stawia żadnego oporu. Wszystko, co chciał, zniszczył, wszystko, co chciał, ulepił na obraz swoich pragnień. Oto już rozwiązano CKW bez argumentacji i logiki, bo niezależna instytucja, uczciwa postawa członków komisji odpowiadała, kiedy wybierano „sługę” i „sługi”. Obecnie, kiedy dojrzały plany ostatecznego przejęcia władzy i szalone strumienie pieniędzy, żeby wszystko płynęło „mlecznymi i miodowymi rzekami” do ich rąk, to oni „zrobili ich”, bo to już nie jest potrzebne, te cechy przejrzystości są zbędne. I przytomna część społeczeństwa wszystko widzi i rozumie. Że „sługom” na wszystkich stanowiskach potrzebni są posłuszni ich słudzy, jak choćby w Radzie Najwyższej, gdzie uchwalane decyzje i ustawy przypominają serie z automatu, od których padają na froncie i na Krymie synowie Ukrainy, pada demokracja, pada parlamentaryzm i państwo ze wszystkimi instytucjami. To coż takiego nie odpowiada w pracy CKW? Wiem, że byli tam profesjonaliści, którzy pracowali jako obserwatorzy na wyborach w bardzo wielu europejskich krajach i to doświadczenie przynieśli na Ukrainę, żeby i ona „przyodziała się” w szaty demokracji. Wiem z pierwszej ręki, jak do parlamentu kandydował przestępca rodem z Mołdawii, którego poszukuje ich wymiar sprawiedliwości. Zamiatał ślady, kilkakrotnie żeniąc się i zmieniając nazwisko. Ale nasze CKW rozpracowało go i nie dopuściło do Rady Najwyższej. „Staliśmy za to na Majdanie — powiedział mi jeden z członków CKW — wywalczyliśmy demokrację swoją krwią, żeby przeprowadzić uczciwe i przejrzyste wybory”. Przeprowadzili. Ale Baba Jaga nie jest zadowolona. A jej pierwsza część kampanii wyborczej podobała się, kiedy CKW postawiono w warunkach na granicy ludzkich możliwości, ale dali radę. A teraz ta „usługa” nie jest jej potrzebna. Bardziej podobają jej się „podliczacze”. Mówiąc krótko, CKW winna, że nie cała Rada Najwyższa w stu procentach napełniła się „sługami”, jeszcze tam ktoś coś „wszystko krzyczy”, a nam potrzebna cisza, żeby wszystko szło jak pod dyrygencką pałeczką, żeby „sługi” byli wszędzie, jak zrzuceni z niebios upadli aniołowie — w powietrzu, wodzie, na ziemi. Żeby Ukrainę można było na ich życzenie przemianować na Sługonarodówkę. A „zielone ludziki” — to najbardziej roślinożerne określenie tej siły, która sprawuje obecnie sąd nad Ukrainą. Miecz wojny został podniesiony. Żywotnie ważne problemy, takie jak gospodarka, NATO, integracja europejska, zostały zepchnięte na margines i wspomina się o nich jedynie w napisanych przemówieniach. A to, co jest „nadważne” dla Ukraińców, to zalegalizowanie hazardu, kasyn. Jakby nadszedł czas, by zalegalizować te przybytki, bo choć są zakazane, to działają i można na nich zarabiać. A któż by wątpił! I na każdym przyczepić logo „sługi narodu”. Odkąd istnieje ludzkość, odtąd istnieją jej wady, grzeszne pożądania dla przyjemności. Ale w każdym społeczeństwie, jak na drzewie dotkniętym chorobami, jest zdrowa gałąź. To właśnie ona utrzymuje system korzeniowy tego „drzewa” przed zagładą. Sądzę, że na Ukrainie znajdzie się znacznie większa liczba tych, którzy brzydzą się tymi rozrywkami. Więc jeśli legalizować ten biznes, to dlaczego by nie dać zielonego światła prostytucji, handlarzom narkotyków. Wpuścić ich także do Rady Najwyższej. Niechby i oni zabłysnęli „nowymi twarzami” (czy jaki tam u nich organ jest decydujący). Jeśli społeczeństwo jest jeszcze zdolne ukrywać swoje wady, to znaczy, że zgnilizna i robaczywość jeszcze go ostatecznie nie pokonały, ono jeszcze walczy samo ze sobą, w nim jeszcze żyje zdrowy nerw, kiedy zaś upadek moralny zostaje zalegalizowany — społeczeństwo jest na krawędzi przepaści. I co będzie miał z tych zysków „ukochany naród”?.. I oto nowy przypływ społecznego wzburzenia — prawowity występował przed na wpół pustą salą Zgromadzenia Ogólnego ONZ, mówił ogólnikami, ostrzegał ludzkość przed Trzecią wojną światową, niby rzeczy słuszne, ale nie było tego, czego oczekiwała rozsądna patriotyczna część ukraińskiego społeczeństwa. I oto, wreszcie, spotkanie z prezydentem Ameryki Donaldem Trumpem. I znowu, jak w tej piosence — „nie ta rozmowa, nie te słowa”. I znowu rozdrażnienie w społeczeństwie, bo głowa państwa czy to nie wie, czy to zapomniał, że każde wypowiedziane przez niego słowo może wystrzelić czy przeciwko niemu, czy też przeciwko państwu. I zgadza się on z Trumpem, że i Emmanuel Macron, i Angela Merkel mało pomagają Ukrainie. A wrażenie u Ukraińców powstało takie, że kanclerz Niemiec bardziej dbała o Ukrainę niż o Niemcy. I te sankcje, które zostały wprowadzone przeciwko Rosji, to jej wielka zasługa! A Unia Europejska tak po prostu rzuciła Ukrainie ponad 15 miliardów euro!!! I taka szczodrość wobec Ukrainy była największa. Czy wie o tej „małej” cyfrze i „nieznaczącej” pomocy pan Ze, czy może nie? A rozmowa o ambasador Ameryki Marie Yovanovitch bardziej przypomina plotkowanie niż rozmowę dwóch prezydentów. I jeśli nieprzemyślane teksty wczorajszego showmana jeszcze można zrozumieć i wytłumaczyć wieloma rzeczami, to nieprzemyślane decyzje, te przyspieszone tempa ich podejmowania, jednak niepokoją społeczeństwo. Czy nie najbardziej niepokojącą z nich jest zniesienie moratorium na sprzedaż ziemi, i to jest niepokój nad niepokojami. Bo ziemią narodu będą rozporządzać ci, którzy jej nigdy nie kochali, dla których jest ona tylko gesztem, na którym można nieźle zarobić. Nie raz pisałam o tym, że krach Ukrainy w 1918 roku zaczął się właśnie od ziemi. I jeszcze raz akcentuję na tym uwagę. Hetman P. Skoropadski w ciągu kilku miesięcy przeprowadził wszystkie reformy i obrał kurs na Europę. Hamowała reforma rolna, bo państwo miało wykupić dla małorolnych chłopów ziemię od wielkich właścicieli ziemskich, a oni stawiali opór — nie chcieli jej sprzedawać (pożałowali kilku dziesięcin, a stracili wszystko i grzali wieczną zmarzlinę po Syberiach i Kołymach). Więc chłopi poszli za populistami-bolszewikami, którzy obiecywali ziemię, początkowo ją dali, a potem odebrali. Bunt chłopstwa przeciwko kołchozom zakończył się stalinowskim hołodomorem. Ziemia dla Ukraińca to wartość sakralna i bardzo uproszczono czy wręcz bezmyślnie do jej sprzedaży nie można podchodzić. I zasada „siedem razy odmierz, a raz utnij” powinna brzmieć — siedemdziesiąt razy pomyśl. Bo w to, że obcokrajowcy nie posiadają ukraińskiej ziemi, czy nie będą posiadać, trudno uwierzyć. Bo przecież to Ukraina! Ziemia, na której osiedlił się diabeł — obłudnik, kłamca i maruder. Tylko w mojej rodzinnej wsi już od jakichś dwudziestu lat gospodaruje jakiś Francuz, prawda, choć we wsi wszędzie położył asfalt. W to, że kupieni naczelnicy nie sprzedadzą jej i nie zarejestrują na jakiegoś Stećka, Marka, Sołopia, a ona faktycznie będzie należeć do jakiegoś Johna czy Macrona, uwierzyć trudno. Przez lata niepodległości wykluł się i wzmocnił oszust i interesownik, który dla własnego wzbogacenia puści z torbami nie tylko rodzimą ziemię, ale i rodzoną matkę sprzeda. Jeśli obcokrajowcom nasi władcy powiedzieli „nie”, to najstraszniejszej i najokrutniejszej sile — oligarchom — tego zakazu nie ma. To dlaczego by tym, którzy już zawłaszczyli Ukrainę, nie zawłaszczyć jeszcze ziemi razem z wsiami! W leksyce Ukrainy pojawią się nowe nazwy toponimiczne: Oligarchowe, Kołomojszczyzna (coś od Kołomyi i Kołymy). Pinczukowszczyzna, Medwedczukowszczyzna, Bojkowszczyzna — 2 (bo już jedna jest), Achmetowszczyzna, Sługonarodowszczyzna itd. No i we wszystkich osadach, a może „kwadratach”, gdzie będą zginać kark nowi poddani, i mnie, jako nacjonalistkę w dalekiej przeszłości, dlaczegoś to nie przeraża — za co walczyli… I nawet nie smuci to, że wyborca numer 73% będzie miał „sprywatyzowaną” ziemię metr na dwa i tę, co pod paznokciami, kiedy poddany będzie pracował na plantacji soi, słonecznika czy pszenicy swojego pana i władcy. On przecież tego chciał, kiedy szedł do lokali wyborczych. On przecież tego chciał, wybierając tego i tych, którzy go nienawidzą i patrzą na niego jak na bydło, które początkowo pokłoniło się mu i pozwoliło postawić na jego czole i nadgarstku swoją „piktogramę” — „gościa” na rowerze, śmiejąc się z niego ze swoich limuzyn. On przecież tego chciał, wybierając wrogi duch, watny intelekt i okrutny grymas, żeby razem przyjaźnić się przeciwko Porochowi i banderowcom. On przecież tego chciał, wiedząc, że będą nim handlować, sprzedawać jego ziemię, zmieniając go w bezprawnego chłopa pańszczyźnianego, tanią siłę roboczą. Przecież on tego chciał, żeby w jego przestrzeni życiowej zalegalizowano hazard, kiedy jego i jego dzieci będą zwabiać do nocnych lokali, a on będzie wynosił z domu ostatnie kopiejki. Przecież on chciał, żeby nad jego językiem i cerkwią znów zawisła neobolszewicka nawałnica i, jak strzał ze snajperskiego karabinu, zabrzmiało “decyzja podjęta”. Czas zbierania kamieni jeszcze nie nadszedł, dlatego rozrzucają kamienie, celują we wszystkich jak popadnie, zwłaszcza w patriotów, tych, którzy wiele pracowali dla dobra Ukrainy. Do nich nienawiść na poziomie genetycznym… Ale oto jeden kamyczek, niech mały, ale już trafił. Taki mały “żarcik” wrócił bumerangiem. Na przykład, dlaczego Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej przyjąć prawowitego przyjął, a czegoś tam podpisać z nim nie chciał. I długo myśleć nie trzeba. Absolutnie słusznie! Od dziś do “termosu” można wrzucić cały humor o chachłach, Ukrainie-prostytutce, faryzejskiej nagłej “miłości” do niej, zalać upajającym 73-stopniowym napojem ogólnonarodowego zaufania i spożywać dla podniesienia tonusu wszechwładzy aż do samozatrucia. Oblicze “bestii” nad Ukrainą wyłania się coraz wyraźniej i bardziej namacalnie. Sąd nad nią urządza “jakiś” Portnow, łącznik od władzy Janukowycza. Autor “ustaw” z 16 stycznia. On obecnie jest dyrygentem w tym chórze sędziów, którzy bez mrugania śledzą ruch jego rąk i pałeczki, ciągną tę partię, którą on im każe. Zdolność wielkiego ogółu ludzi do “napromieniowywania się” pewnymi ideami, które wybierają jakąś kolorową symbolikę — nie jest przypadkowym zjawiskiem. Demoniczne reżimy z jakiegoś powodu malują się w określone kolory. Przypomnijmy, “białe”, “niebieskie” i “złote” ordy. Białogwardziści, “czerwoni”, a właściwie “krasnyje” — tak nazywali siebie bolszewicy. I oto znów nad Ukrainą zawisł zielony kolor, i miliony w niego uwierzyły i nadal wierzą, a miliony krzyczą do nich i próbują odgonić omam z ich oczu, ale na razie na próżno. Każda obsesja — to jednak napad opętania. W latach trzydziestych—czterdziestych ubiegłego wieku miały miejsce dwa hołodomory, represje, a miliony gotowe były umrzeć i umierały za władzę sowietów, modliły się do Lenina jak do ikony. I oto znów coś podobnego. Niewielki ogół neobolszewików przyszedł pod hasłami “sług narodu”, a jeszcze większy ogół radośnie odpowiedział na tę pokusę i jawne faryzejstwo. Oto i ci “słudzy”, wśród których są milionerzy, właściciele wielkiego majątku i drogich aut, przyprowadzili już swoich sług do Rady Najwyższej, których już obecnie klasyfikuje się jako ludzi tego czy innego oligarchy. “Słudzy” podrzucają “panom” to jedną, to drugą przynętę, żeby tonus przychylności nie spadł. O, wymarzona nietykalność stała się rzeczywistością, a impeachment prezydenta wyłonił się jak horyzont. Niby jest, ale nigdy do niego nie dojdziesz. Tłum dojrzewa powoli, w odróżnieniu od tych, którym nie trzeba dojrzewać. “Czerwoni” powoli odchodzili ze świadomości milionów — pokolenie za pokoleniem. A potem — masowe oddawanie legitymacji członkowskich komunistów i niszczenie pomników oraz symboliki bolszewizmu-komunizmu. Ten scenariusz będzie i wśród “zielonych”, ale w stylu “biegu sprinterskiego”, jak w Radzie Najwyższej. Młodzi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Polegli Bohaterowie września 2019 r.

Dla nich, poległych bohaterów – obrońców Ojczyzny, nie było dwóch prawd: wojna była wojną, a nie konfliktem; front był frontem, a nie linią starcia; obowiązek obrony rodzinnej ziemi był honorem i godnością mężczyzny oraz żołnierza, a nie obłudą i służalczością kramarza. Niech te zwięzłe biografie żołnierzy ukraińskiej armii, którzy zginęli w wojnie rosyjsko-ukraińskiej tylko we wrześniu 2019 roku, zmuszą każdego do refleksji nad ceną naszej wolności… HRYCAJUK Ołeksandr Wołodymyrowycz, urodził się 07.11.1971 roku we wsi Sarny w rejonie monastyryszczeńskim obwodu czerkaskiego. Od 2004 roku mieszkał w mieście Chrystyniwka. W 1988 roku ukończył 10 klas szkoły ogólnokształcącej w Sarnach, po czym uczył się w Czerkaskim Klubie Młodych Marynarzy, później zdobył zawód elektromechanika ogólnego profilu, maszynisty przenośnej elektrowni oraz traktorzysty-maszynisty. Ołeksandr Wołodymyrowycz został powołany do służby zasadniczej w 1989 roku, służył w wojskach pancernych. Pracował w kołchozie „Peremoha” w Sarnach. A później – jako elektryk w lokomotywowni w Chrystyniwce. Był dobrym przyjacielem i ojcem, cieszył się autorytetem wśród kolegów i przyjaciół, kochał swoją rodzinę, był dobrym człowiekiem i duszą towarzystwa, rozganiał zły nastrój i myśli innych samą swoją obecnością. Jesienią 2017 roku przyszedł do komisji wojskowej jako ochotnik i 31.10.2017 został powołany na kontrakt przez Chrystyniwski Rejonowy Komisariat Wojskowy. Sierżant, starszy mechanik-kierowca oddziału dowodzenia dowódcy batalionu plutonu łączności 3. kompanii czołgów batalionu czołgów 24. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej. 25 sierpnia o godz. 11.15 w rejonie miasta Marjinka w obwodzie donieckim doznał skrajnie ciężkich ran odłamkowych po wybuchu miny, w wyniku których zmarł 1 września w Obwodowym Szpitalu Klinicznym im. Miecznikowa. Pochowany 3 września w Sarnach. Pozostawił rodziców, brata, trzy siostry, żonę i czworo dzieci. PROCENKO Andrij Jurijowycz, urodził się 30.09.1994 roku we wsi Bohonyky w rejonie winnickim obwodu winnickiego. W 2010 roku ukończył Bohonycką Średnią Szkołę Ogólnokształcącą, po czym wstąpił do państwowej placówki kształcenia zawodowego „Hniwański Liceum Zawodowe”, zdobył zawód „maszynista-dźwigowy” w 2013 roku. Andrij zawsze był w dobrym nastroju, obdarowywał uśmiechem otoczenie. Życzliwy, szczery, uważny i sprawiedliwy, nigdy nie przyszło mu do głowy, by odmówić komuś pomocy, pominąć kogoś uwagą czy pozostać obojętnym. Starał się wszystkim pomagać, był niezawodnym towarzyszem dla przyjaciół i kochającym synem dla rodziców. Pasjonował się polowaniem i wędkarstwem, marzył o założeniu własnej rodziny i kupnie samochodu. A najważniejszym wydarzeniem ostatnich lat w jego życiu były narodziny siostrzenicy, którą bardzo kochał, poświęcając jej cały wolny czas. 16.04.2014 roku Andrij został powołany na kontrakt przez Winnicki Obwodowy Komisariat Wojskowy. Trzykrotnie był w strefie ATO/OOS, ostatni raz wyruszył na linię frontu 16.05.2019 roku. Żołnierz, celowniczy 748. samodzielnej kompanii radiolokacyjnej 133. batalionu radiotechnicznego 138. Brygady Radiotechnicznej Sił Powietrznych SZ Ukrainy. Był oddelegowany do 36. Samodzielnej Brygady Piechoty Morskiej. Zginął 2 września wczesnym rankiem w rejonie osady Wodiane w rejonie wołnowaskim obwodu donieckiego od śmiertelnej rany postrzałowej zadanej przez snajpera najemników Federacji Rosyjskiej. Po pół godzinie zmarł na rękach wojskowych medyków. Pochowany 5 września na cmentarzu nr 2 w rodzinnej wsi. Pozostawił rodziców i siostrę. SZACHOW Eduard Ołeksandrowycz (pseudonim Szach), urodził się 12.12.1993 roku we wsi Dołynśke w rejonie czapłyńskim obwodu chersońskiego. Po ukończeniu szkoły Eduard wstąpił na wydział historyczny Donieckiego Uniwersytetu Narodowego, gdzie zastała go wojna. Z powodu proukraińskiej postawy Szach trafił nawet do niewoli, ale zdołał przeżyć i wydostać się na rodzimą Chersońszczyznę. Prawdopodobnie właśnie wtedy postanowił – będzie bronił Ojczyzny przed agresorem i okupantem. Latem 2015 roku Szach wstąpił w szeregi batalionu „Azow”, służył na stanowisku dowódcy oddziału, a później zdobył zawód ratownika medycznego. Według wspomnień towarzyszy broni, był nieustraszonym i odważnym człowiekiem, dzielnie i desperacko walczącym o swoją ziemię, był przykładem dla innych. Młodszy sierżant, ratownik medyczny, dowódca oddziału 3. kompanii 2. batalionu samodzielnego oddziału specjalnego przeznaczenia „Azow” Gwardii Narodowej Ukrainy. 4 września, około godz. 18.35, w rejonie osiedla typu miejskiego Zajcewe w obwodzie donieckim otrzymał śmiertelną ranę postrzałową od snajpera najemników Federacji Rosyjskiej i po godzinie zmarł w szpitalu centralnym w Bachmucie. Pochowany 7 września w Dołynśkem. Pozostawił matkę i siostrę. TKACZYSZYN Mychajło Wołodymyrowycz, urodził się 20.09.1988 roku w Chersoniu. Mieszkał w mieście Nowojaworiwśk w obwodzie lwowskim. W 2017 roku, po odbyciu służby zasadniczej, Mychajło podpisał kontrakt i służył na stanowisku instruktora w 184. Centrum Szkoleniowym Akademii Wojsk Lądowych im. hetmana Piotra Sahajdacznego Sił Zbrojnych Ukrainy. Od kwietnia tego roku służył w 53. Samodzielnej Brygadzie Zmechanizowanej i wykonywał zadania bojowe na linii frontu. Sierżant, granatnikowy 5. kompanii 2. batalionu 53. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej. Zginął 5 września o godz. 20.30 podczas wykonywania zadania bojowego na kierunku horliwskim od kuli snajpera najemników Federacji Rosyjskiej. Pochowany 9 września w Chersoniu. Pozostawił rodziców, żonę i syna. OBUCHOWSKI Mykoła Mykołajowycz, urodził się 10.10.1986 roku we wsi Wełyka Meczetnia w rejonie krywoozerskim obwodu mikołajowskiego. Mieszkał we wsi Łucz w rejonie witowskim. Ukończył Szkołę Średnią Ogólnokształcącą w Wełykiej Meczetni, w latach 2008–2009 odbywał w Połtawie służbę zasadniczą. W wojsku przebywał od 2015 roku, początkowo na poligonie Szyrłan, potem w strefie ATO. Brał udział w międzynarodowych ćwiczeniach wojskowych Sea Breeze w obwodach odeskim i mikołajowskim od 31.08 do 12.09.2015 roku. Był wspaniałym człowiekiem z dobrym poczuciem humoru, szczerym patriotą swojego kraju, oddanym mu do końca, doskonałym specjalistą w zakresie walki wręcz i strzelectwa, pasjonował się spadochroniarstwem, starannie szanował tradycje piechoty morskiej i Marynarki Wojennej. Chorąży, technik oddziału służby powietrznodesantowej 1. samodzielnego batalionu piechoty morskiej. Zginął 11 września, około godz. 23.00, w rejonie wsi Pawłopil w rejonie wołnowaskim obwodu donieckiego od śmiertelnej rany postrzałowej zadanej przez snajpera najemników Federacji Rosyjskiej. Pochowany 14 września we wsi Łucz. Pozostawił matkę, siostrę, żonę i córkę. LINCHEWSKIJ Ołeksandr Wałerijowycz, urodził się 16.04.1998 roku we wsi Matusiw w rejonie szpolańskim obwodu czerkaskiego. W 2013 roku ukończył 9 klas Szkoły nr 2 w Matusiwie, po czym wstąpił do państwowej placówki kształcenia „Zwenyhorodzkie Centrum Przygotowania i Przekwalifikowania Kadr Robotniczych” we wsi Kozacke, po nauce został powołany do służby zasadniczej. Po powrocie do domu przez pewien czas pracował w Kijowie na budowach, a 24.04.2018 podpisał kontrakt z Marynarką Wojenną. Jego wychowawczyni, Kateryna Ołeksandriwna, w rozmowie z autorem z ciepłym smutkiem wspominała Ołeksandra jako osobę towarzyską i wesołą, szczerą i uczciwą, pracowitą i uczynną; dziecko, które zapamiętała właśnie przez jego pozytywne nastawienie i brak jakichkolwiek złych nawyków. Niedawno podlewała kwiaty w klasie, w której uczył się Sasza, a na ławkach stały odwrócone krzesła i na jednym z nich jego charakterem pisma, markerem, było napisane „Linczewski” — poczuła się, jakby poraził ją prąd, i długo płakała w pustej sali lekcyjnej za tym dzieckiem, z którego wyrósł taki mężczyzna, któremu na zawsze pozostanie 21 lat. Marynarz, strzelec-pomocnik granatnikowego kompanii desantowo-szturmowej 1. samodzielnego batalionu piechoty morskiej. Zginął 11 września około godziny 23.00 w rejonie wsi Pawłopil w rejonie wołnowaskim obwodu donieckiego od śmiertelnej rany postrzałowej, zadanej przez snajpera najemników Federacji Rosyjskiej. Pochowany 14 września w rodzinnej wsi. Pozostawił rodziców, brata i cztery siostry (Ołeksandr Wałerijowycz był najmłodszy w tej wielodzietnej rodzinie). SZATURSKI Wałerij Heorhijowycz (pseudonim Czeriep), urodzony 20.01.1974 roku we wsi Lisohirka w rejonie horodockim obwodu chmielnickiego. Kiedy chłopiec miał pięć lat, wraz z matką przeprowadził się do wsi Czornobajiwka w rejonie biłozerskim obwodu chersońskiego, gdzie ukończył szkołę średnią i zdobył zawód kierowcy w ramach programu szkolenia kierowców pojazdów mechanicznych, po czym ponownie wrócił do Lisohirki. Od 2015 roku mieszkał w Mariupolu. Człowiek-legenda, człowiek-wojownik, człowiek, który był naprawdę prawdziwy. Wałerij Heorhijowycz od 2014 roku przebywał w szeregach wojska, początkowo w składzie Sił Zbrojnych Ukrainy odbywał służbę w Chmielnickim, a od 26.11.2015 — w batalionie „Donbas”. Zajmował stanowisko karabinowego 6. oddziału 2. plutonu 1. kompanii specjalnego przeznaczenia batalionu specjalnego przeznaczenia „Donbas” (batalion rezerwowy) 18. pułku operacyjnego przeznaczenia Gwardii Narodowej Ukrainy, a od 16.09.2016 został przeniesiony do 15. samodzielnego słowiańskiego pułku Gwardii Narodowej Ukrainy. Przez te lata zdążył powalczyć wzdłuż całej linii frontu: od wybrzeża Morza Azowskiego po obwód ługański, brał udział w wielu operacjach w pobliżu Słowiańska, Szyrokinego, Wodianego, Pawłopila, Nowotrojickiego, Wierchniotorećkiego, Marjinki, Krutej Bałki, Szczęścia, Majorska. Jeśli objąć geografię tych miejscowości, to można zrozumieć, że prawie nie było miejsca na odcinkach tej wojny, w którym by nie przebywał. Na pierwszym miejscu zawsze była u niego rodzina. Wielkości jego miłości do bliskich można tylko pozazdrościć: jego żonie, z powodu pewnych wad zdrowotnych, trudno się poruszać, jednak to wcale nie odstraszało Wałery, wręcz przeciwnie, otoczył ją tak wielką troską i dbałością, do jakiej zdolny jest daleko nie każdy z nas. Zawsze był obok, w trudnych chwilach pomagał i opiekował się; kiedy żona złamała nogę i przebywała w szpitalu, Wałerij cały wolny czas spędzał na oddziale, jego szaloną i niezwykłą troskę zauważyli nawet lekarze, którzy proponowali mu pozostanie do pracy w szpitalu na stałe. Gorąco kochał swoje dzieci, córeczka nazywała go ojcem, chociaż biologicznym ojcem nie był, ale w żaden sposób nie przeszkadzało mu to w opiekowaniu się nią. Z żoną Wałera poznał się już podczas wojny, więc wolnego czasu miał niewiele, ale każdą minutę, którą miał do dyspozycji, starał się być blisko rodziny, dzwonił do nich cały czas — czasem, wyszukując miejsce, gdzie był sygnał sieci, wspinał się na dachy czy nawet drzewa. Usłyszeć głos bliskich i kochanych ludzi — to było to, dla czego żył. Wyróżniał się ostro wyostrzoną uczciwością. Nie można było oczekiwać od Czeriepa kłamstwa, szło to w sprzeczności z jego życiowymi przekonaniami, było to dla niego obce. Wierny przyjaciel, towarzysz i brat, wystarczyło tylko zawołać go na pomoc — i koniecznie pojawiał się obok, i nie było zbyt ważne, czy to dzień, czy noc. Człowiek o bardzo wielkim sercu, człowiek słowa, który zawsze dotrzymywał obietnic i nigdy nie chował się za plecami innych. Mówił,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

że tam, na „zerze”, jego doświadczenie zawsze się przyda, kogoś nauczy, kogoś uratuje. Walerij Gieorgijewicz zawsze starał się uczyć na doświadczeniach innych, wskazówkach, błędach i tym podobnych. Zawsze miał na celu iść naprzód, szlifując swoje umiejętności i zdolności zawodowe, jego talent improwizacji pomagał mu w tej sprawie. Jednocześnie nigdy nikomu nie odmawiał uwagi, był gotowy wysłuchać, porozmawiać, doradzić. Uczciwie przyznawał, kiedy nie miał racji, miał rzadki dar nieukrywania swoich błędów, a wyciągania z nich właściwych wniosków. Zeszłej zimy przeszedł kurs szkoleniowy na stopnie sierżanckie w Złoczowie według programu kanadyjskich specjalistów. Zresztą w życiu potrafił robić wszystko: czy to rozebrać i złożyć samochód, czy naprawić komputer, Walera nie miał wąskiej specjalizacji w wiedzy, spektrum jego zdolności obejmowało prawie wszystko, co istnieje w przyrodzie. Młodszy sierżant, dowódca 1. oddziału plutonu snajperów batalionu specjalnego przeznaczenia „Donbas” 15. samodzielnego słowiańskiego pułku Wschodniego operacyjno-terytorialnego zjednoczenia Gwardii Narodowej Ukrainy. Zginął 12 września, w dzień, w obwodzie donieckim w wyniku ostrzału naszych pozycji. Pochowany 17 września na Alei Bohaterów cmentarza Starokrymskiego w Mariupolu. Pozostawił żonę, syna i córkę. CYMBALISTYJ Mychajło Wasylowycz, urodzony 29.07.1985 roku we wsi Uwisła w rejonie husiatyńskim obwodu tarnopolskiego. Mieszkał w Tarnopolu. Ukończył szkołę nr 29 w Tarnopolu, a w 2010 roku — Narodową Akademię Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego. Od początku wojny przebywał w szeregach naszych obrońców, brał udział w wielu ważnych operacjach wojskowych. Wraz z jego śmiercią Ukraina straciła cząstkę siebie. Przecież Mychajło Wasylowycz był nieodłącznym składnikiem tych jej dzielnych i wielkich synów, którzy trzymają pokój w naszych domach na swoich barkach. Profesjonalista we wszystkim, żarliwy i szczery patriota, człowiek, który zawsze oddzielał główne od drugorzędnego, wiedząc, na jakie niebezpieczeństwo się naraża, ale mimo wszystko szedł tam, gdzie była potrzebna jego obecność, nie oglądając się za siebie. Bez strachu, bez wahania, bez wątpliwości. Autor nie ma prawa zagłębiać się w szczegóły. Ale wszyscy musimy wiedzieć, że tacy ludzie jak Mychajło stali, stoją i zawsze będą stać na pierwszej linii obrony. Dopóki będą tacy jak oni — możemy spać spokojnie. Zginął 13 września późnym wieczorem, w strefie prowadzenia Operacji Połączonych Sił podczas wykonywania zadania bojowego. Pochowany 16 września w Tarnopolu. Pozostawił rodziców, brata, siostrę i żonę. Mychajło Cymbalistyj został odznaczony najwyższym wyróżnieniem wywiadu wojskowego Ukrainy — odznaką „Gwiazda Sławy” (pośmiertnie). KONDRATIUK Maksym Wołodymyrowycz, urodzony 24.07.1993 roku w mieście Krasyliw w obwodzie chmielnickim. Mieszkał w Chmielnickim. Starszy sierżant, żołnierz 8. samodzielnego pułku specjalnego przeznaczenia. 10 września w strefie prowadzenia Operacji Połączonych Sił doznał licznych ran postrzałowych i odłamkowych w wyniku wybuchu na minie przeciwpiechotnej. Został ewakuowany do Charkowskiego Szpitala Wojskowego, w którym 14 września około godziny 7.00 zmarł z powodu odniesionych ran. Pochowany 17 września w Krasyliwie. Pozostawił rodziców, żonę i córkę. ROJ Władysław Ołeksandrowycz, urodzony 30.08.1994 roku we wsi Rizdwianka w rejonie nowomykołajiwskim obwodu zaporoskiego. Po 9 klasach szkoły w Rizdwiance Wład wstąpił do Pokrowskiego Wyższego Szkoły Zawodowej nr 75 we wsi Ołeksandriwka w obwodzie dniepropetrowskim, w której w 2013 roku zdobył zawód „traktorzysta-maszynista produkcji rolniczej”. Pracował na stanowisku mechanizatora w gospodarstwie rolnym „Skorpion”. W grudniu 2018 roku Wład został powołany na szkolenie w ramach obrony terytorialnej i rezerwy operacyjnej, początkowo mężczyzn z różnych rejonowych komisji wojskowych przewieziono do Zaporoża, a następnie do centrum szkoleniowego „Desna” na kursy podnoszenia kwalifikacji na stanowisku członka obsługi ZU-23-2 od 30.01 do 03.03.2019 roku. Podczas szkolenia, w lutym tego roku, Wład złożył przysięgę na wierność narodowi ukraińskiemu. W plutonie był jednym z najmłodszych, jednak zawsze wykazywał rozsądną inicjatywę, sumiennie i bez zwłoki wykonywał wszystkie postawione przed nim zadania bojowe. I, co bardzo ważne, był samodzielny jako żołnierz, nie trzeba go było poprawiać ani popychać, nie potrzebował żadnego korygowania swoich działań czy to w składzie grupy, czy w samodzielnych zadaniach, wszystko robił niemal bezbłędnie pomimo braku doświadczenia bojowego. Po szkoleniu w Desnie Władysław Ołeksandrowycz podjął decyzję o służbie w „Ajdarze” i 15.04.2019 podpisał kontrakt z Siłami Zbrojnymi Ukrainy. Żołnierz, strzelec-pomocnik granatnikowego 1. oddziału 1. plutonu 3. kompanii 24. samodzielnego batalionu szturmowego „Ajdar” 53. samodzielnej brygady zmechanizowanej. Zginął 17 września około godziny 3.00 w rejonie osiedla typu miejskiego Piwdenne w obwodzie donieckim od śmiertelnych ran odłamkowych, które otrzymał podczas ostrzału moździerzowego naszych pozycji. Pochowany 19 września w Rizdwiance. Pozostawił matkę i siostrę. STOROŻUK Andrij Jurijowycz, urodzony 26.02.1992 roku we wsi Pedosy w rejonie chmielnickim obwodu winnickiego. Kiedy chłopiec miał trzy lata, babcia zabrała go do siebie na wychowanie i mieszkał w Połtawie. Dziesięć lat temu wrócili do rodzinnej wsi. 09.03.2015 roku został powołany w ramach mobilizacji i służył w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy do 20.04.2016. Dwa lata później, 26.01.2018, Andrij podpisał z Siłami Zbrojnymi Ukrainy kontrakt na pół roku i pełnił służbę na stanowisku kierowcy dywizjonu artylerii przeciwpancernej 26. samodzielnej brygady artylerii, skąd zwolnił się we wrześniu tego samego roku, przechodząc na nowy kontrakt do pracy jako kierowca oddziału zabezpieczenia Chmielnickiej Rejonowej Komisji Wojskowej. Od lipca 2019 roku był oddelegowany do strefy Operacji Połączonych Sił. Zawsze był bardzo dobry i niekonfliktowy, nigdy nie ustępował przed trudnościami, miał dobry nawyk pokonywania wszystkich przeciwności z uśmiechem. Andrij Jurijowycz miał szczere serce patrioty, kiedy do komisji wojskowej wpłynął rozkaz o oddelegowaniu do strefy działań bojowych, od razu zaczął się pakować, gotowy do wyjazdu w każdej chwili, gdyż miał za sobą doświadczenie bojowe. Starszy żołnierz, starszy mechanik-kierowca batalionu zmechanizowanego 28. samodzielnej brygady zmechanizowanej. Zginął 24 września w rejonie miasta Marjinka w obwodzie donieckim od śmiertelnej rany postrzałowej, zadanej przez snajpera najemników Federacji Rosyjskiej. Pochowany 27 września w rodzinnej wsi. Pozostawił babcię i syna. MARKIW Ołeksandr Serhijowycz (pseudonim Czumak), urodzony 06.08.1981 roku w mieście Obuchów w obwodzie kijowskim. Po nauce w Obuchowskiej szkole nr 5 Ołeksandr w 2003 roku ukończył wydział prawoznawstwa Uniwersytetu Państwowej Służby Fiskalnej Ukrainy w mieście Irpień, gdzie uzyskał specjalność prawnika. Tam przeszedł program przygotowania oficerów rezerwy, gdzie otrzymał stopień młodszego porucznika rezerwy. Dwa lata później wstąpił do Międzyregionalnej Akademii Zarządzania Personelem, uzyskując tytuł magistra rachunkowości i audytu. Ukończył również kursy przygotowujące specjalistów ds. odprawy celnej towarów w Stowarzyszeniu Brokerów Celnych Ukrainy. Pracował w przedsiębiorstwie wdrożeniowo-produkcyjnym „Bior”, w Ukraińskim Naukowo-Badawczym Instytucie Obróbki Mechanicznej Drewna, w Państwowej Inspekcji Podatkowej rejonu obuchowskiego, w PA „Kijowski Kombinat Kartonowo-Papierniczy” oraz w ZA „Ergo” w Obuchowie. Brał udział w Rewolucji Godności 2013—2014 lat (podczas tych wydarzeń mieszkał w Pałacu Październikowym). Od marca 2014 do lutego 2015 roku Ołeksandr Serhijowycz służył w Siłach Zbrojnych Ukrainy, zgłaszając się wiosną 2014 roku do wojskowej komendy uzupełnień jako ochotnik. Służył jako dowódca plutonu na BMP w 72. oddzielnej brygadzie zmechanizowanej, gdzie otrzymał stopień porucznika, a następnie — starszego porucznika. Kilka razy miał szczęście pozostać przy życiu po szaleńczych ostrzałach. Kiedy brał udział w rajdzie pod Zelenopillą, jego pododdział trafił pod ostrzał „Gradów”, Ołeksandrowi Serhijowyczowi wszystko spłonęło, zostały tylko hełm, kamuflaż i automat, ale wtedy przeżył. Potem, w rejonie Hranitnego, w jego BMP najemnicy RF trafili z przeciwpancernego pocisku kierowanego, maszyna spłonęła doszczętnie, ale on przeżył. Po zakończeniu służby w 72. OMBR, został skierowany do Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia Petra Sahajdacznego, gdzie przez pół roku uczył się na kursach dowódcy plutonu przeciwlotniczo-rakietowego. W marcu 2016 roku przeszedł selekcję i rozpoczął swoją służbę w szeregach Brygady Szybkiego Reagowania Gwardii Narodowej Ukrainy, zajmując początkowo stanowisko dowódcy plutonu zabezpieczenia materiałowo-technicznego, a później przeniósł się do dywizjonu przeciwlotniczo-rakietowego. W 2018 roku, podczas pobytu brygady w miejscu stałego dyslokowania w Hostomlu, pełnił służbę w sztabie (zajmował się sprawami organizacyjnymi), ale cały czas okazywał chęć trafienia na zero, rwał się do walki. Ołeksandr był bardzo jasnym i wesołym człowiekiem, zawsze wszystkim pomagał, nawet mając stopień oficerski, niczym nie stawiał się wyżej od innych, w razie potrzeby obierał w kuchni ziemniaki razem z kucharzami pododdziału. Porucznikiem był tylko na papierze, a w życiu — towarzyskim i niezawodnym towarzyszem broni, który troszczył się o swoich podwładnych. Żywo interesował się historią, literaturą z tej tematyki, nauką języków zachodniosłowiańskich, żeglarstwem, turystyką i lekkoatletyką. Począwszy od 2009 roku, brał udział w rekonstrukcjach wydarzeń historycznych (URL, Strzelcy Siczowi, UPA, dywizja „Galicja”), był aktywnym członkiem kijowskiego klubu rekonstrukcji historycznej „Powstaniec”. Szczerze i oddanie kochał Ukrainę, dokładnie wiedział, co to znaczy — być patriotą. Tacy jak on niosą na swoich barkach kraj i właśnie oni tworzą historię. Tacy ludzie jak Ołeksandr Serhijowycz są wzorami niezłomnego ukraińskiego ducha. Starszy porucznik, dowódca plutonu przeciwlotniczo-rakietowego baterii przeciwlotniczo-rakietowej dywizjonu przeciwlotniczo-rakietowego 4. brygady przeznaczenia operacyjnego Gwardii Narodowej Ukrainy. 27 września o 16.47 w strefie prowadzenia Operacji Połączonych Sił w obwodzie donieckim podczas ostrzału moździerzowego naszych pozycji doznał ciężkiego odłamkowego zranienia głowy, od którego zmarł o 19.30 podczas operacji w szpitalu w Switłodarsku. Pochowali Bohatera 30 września w Obuchowie. Pozostawił ojca, babcię, siostrę, żonę i syna. ADŻAWENKO Wołodymyr Anatolijowycz (pseudonim Adża), urodził się 20.05.1995 roku w Mariupolu. Swoją wojnę Adża rozpoczął w składzie oddzielnej zbiorczej kompanii szturmowej „Karpacka Sicz” 93. oddzielnej brygady zmechanizowanej, a 30.06.2015 roku został powołany do batalionu „Donbas”, służył jako żołnierz na stanowisku strzelca-sanitariusza 6. drużyny 2. plutonu 2. kompanii batalionu specjalnego przeznaczenia (batalion rezerwowy) 18. pułku specjalnego przeznaczenia Gwardii Narodowej Ukrainy. Brał udział w walkach w rejonach Szyrokinego i Marjinki, chłopak z oczami przepełnionymi jakimś zapalczywym światłem żądzy walki, gdyż dorastał w Mariupolu, mieście, które bardzo ucierpiało podczas pierwszego roku wojny. Wołodymyr pasjonował się boksem, brał udział w różnorodnych zawodach, miał nagrody. Był interesujący i pozytywny, dobry i wesoły. Wołodymyr zawsze był gotowy jechać na zadania bojowe pomimo możliwych ryzyk i niebezpieczeństw. 19.09.2016 roku zwolnił się z batalionu, przebywając na stanowisku starszego strzelca-karabinowego 5. drużyny 3. plutonu 3. kompanii BSP „Donbas” (BR) i wrócił do domu, ale już po pół roku znów poszedł do wojska, podpisując z SZU kontrakt. Starszy sierżant, żołnierz pododdziału rozpoznawczego 56. oddzielnej brygady zmotoryzowanej. 11 września około 13.00 w rejonie osady Pisky rejonu jasynuwackiego obwodu donieckiego w Adżę trafił snajper najemników RF. Zranienie było nadzwyczaj ciężkie, kula weszła pod lewym okiem i wyszła ze skroni, miażdżąc kości i część mózgu. Początkowo przewieziono go do szpitala miasta Selydowe, a potem lotnictwem wojskowym przetransportowano do obwodowego szpitala klinicznego imienia Miecznikowa. Wołodymyr ponad dwa tygodnie walczył ze śmiercią, ale 28 września o 23.30 zmarł. Pochowają Wołodymyra Anatolijowycza w Mariupolu. Pozostawił matkę, babcię, brata, siostrę i żonę. Jan OSOKA, „Cenzor.NET”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Америка — Україні і світові: читайте Павличка!

Дмитрові Васильовичу виповнилося вже 90 літ, та голос він має потужний, виразний і цілком упізнаваний — ні з чиїм не сплутаєш! Як і належить класику. На жаль, мало з тих самопрочитань поета мені вдалося принагідно записати для фонотеки. Хотілось би мати всі твори чи бодай чималу вибірку на авторському диску. Я вже й на Нацрадіо про такий запис домовився, дослідивши там у фондах усе, що можна було б долучити, та мій любий поет, який живе навпроти через дорогу (на Хрещатику), для такого діла ніяк туди не збереться. Коли сам читаю Павличка, неодмінно чую його знайомий голос. Тут нікуди не дінешся: без того самобутнього голосу поезії Павличка для мене просто не існує. Як пісні без музики. А пісня мандрує і за океан, і то часто з голосом. Навіть повертається додому з новими голосами. “Два кольори” у неповторному виконанні Квітки Цісик беру в подорожі по меридіанах, хоча вдома залюбки слухаю і Дмитра Гнатюка, Анатолія Мокренка, естрадні записи та навіть захмелілого сусіда, чия душа оживає після “получки”. Мені цікаво й те, як декламують Павличка відомі артисти, і навіть те, як завчено читає той чи той вірш якийсь школяр на уроці, вечорі або лінійці. Як кажуть в Англії, на королеву дозволено дивитися будь-якій киці. Поезія — це намолений храм, де слова мають значення тому, що їх вимовили тисячі людей. Вона примхлива й багатовимірна. А тому не знає ні школи психологів творчості чи біографістів, ні рецептивної естетики, герменевтики чи візіонерства, ні “нової критики”, структуралізму, дискурсології абощо. Даруйте, Сент-Беве, Ґадамере, Яусе, Бахтіне і вся хрестоматійна тусівко, — ітиметься не про вас. Зелене дерево життя, де прекрасне живе й поза відбиттям у слові, — миліше за теорію, хай би вона і була без тієї сірості, з якої насміхався у “Фаусті” ґетевський Мефістофель. Павличкові я таки вірю більше — як людині, з якою доля звела в час здобуття Свободи, і як поетові, попри загальну девальвацію українського слова. Не погоджуватися, дискутувати з ним — можна, не покладатися на його непересічну інтуїцію — гріх. У слушну мить це добре втямив Л. Кравчук. Твердість і гнучкість дивовижно здружилися у поетовій вдачі. Його вічно юний “дух, що тіло рве до бою”, здолавши чимало ілюзій, лиш зміцнів і витончився. Близький кожному українцеві часопростір його віршів стремить у безкінечність і вселяє надію — на краще в людях, на правду, на щастя. Тому він знаходить відгук і за межами нашої мови та українського світу. Кілька років тому Майкл Найдан видав у Сполучених Штатах англомовну вибірку поезій Д. Павличка “Два кольори душі” (Two Colors of the Soul: The Selected Poetry of Dmytro Pavlychko. — Červená Barva Press, 2012. — 92 р.). Інтернет умить розніс звістку про новинку по світу, де півмільярда людей вважає англійську мову своєю рідною та ще півтора мільярда знає або вивчає її як нерідну. Сам факт появи першої англомовної книжки Павличка помітний. Принаймні в Україні, де на англомовний переклад покладають тепер значно більше сподівань, ніж на тлумачення іншими мовами. Мало того, він і давно очікуваний, бо поезія — посол народу, актуалізація і множення її в далеких краях розширюють їй сенс, а сукупний світовий резонанс додає неабиякої сили. Кожна нова мова для творів поета — це його нове народження, адже мова, за О. Потебнею, “засіб не так виражати вже готову істину, як відкривати досі невідому”. Можна було б порадіти, якби ту книжку, хоч би й меншу, переклав поет рівня Генрі Лонгфелоу або Роберта Фроста. Бо поезія — це поклик до умів та сердець, а не статична замкненість буквеного узору. Та схоже, що американці не дуже охочі до перекладу, не вважають його мистецтвом чи й незвиклі до художньої емпатії. Або жу них тепер просто немає поетів, здатних дотягтися до української поетичної класики. А може, ті поети зледачіли в розкошах і славі? Мабуть, і англійська мова, попри її 500 тисяч слів в Оксфордському словнику та 450 тисяч у звичному для Америки Вебстерському, занадто немічна в царині передачі українського духу, щоб змагатися тут з питомою українською. Це й утішає, бо гарантує сякий-такий суверенітет нашій культурній самобутності, отже, і гідності, яку, не знищивши русифікацією, узялися глобалізувати. Але втіха та замала, коли йдеться про поетичний космос Павличка. Тому ця перша книжка — подія. Та ж її автор — сам перекладач! Йому природно кортить знати, що зробили з нього тлумачі, як відтінили його образи, що в них підкреслили, притлумили, зневажили. Зрештою, чи не перекрутили, чи не виставили на посміх перед світом. І він спитав про це в мене. Мовляв, ти жив в Англії, краще від мене знаєш їхню мову, вишколюєш в університеті перекладачів, оцінюєш їхні творчі спроби — тобі це знати належить. На обкладинці мене насторожив артикль у фразі translated from the Ukrainian, що без іменника language зазвичай зайвий. Такий академічний еліпс — у сусідстві з маркером Нового Світу словом colors (у британській орфографії — colours) — ураз посіяв підозру, чи не ставляться в Америці до української класики так, як до фольклору аборигенів-індіанців. Я не став ділитися тим з поетом — розгорнув книжку і спробував проспівати улюблену в нашому народі пісню. І ти спробуй, читачу, якщо бодай трохи вчив інглиш: In spring when I was young and thought To travel on paths unknown My mother embroidered a shirt for me With red and black threads. Ну як? Вдалося? Не знаю, який треба мати вокал, щоб витягти такий переказ слів! Строфіка тут зайва — немає ні рим, ні ритму в складах довільної кількості. Переклад астматичний. Це не пісня й навіть не вірш у його класичному розумінні. Чи це поезія? Сумніваюся. Може, і так, але не тутешніх стандартів. Та якщо це не пісня і не вірш, то хіба це переклад? Ти й сам, читачу, зможеш так перекласти Павличка, коли вже опанував дух мови Шекспіра з оголошень у київському метро, тисяч вивісок і лейбелів. Чи й узяти якийсь вірш Едгара По, Томаса Еліота, Роберта Ло-вела, Сільвії Плат та й перефразувати його по-наському на манір: “Як я малий був і шукав нових стежок, мати весною взяла червоні та чорні нитки і вишила мені сорочку”. Або так: “Коли я був малий хлопчак, охочий звідати нові дороги, мені матуся рідна навесні… сорочку вишила червоно-чорним узором”. Або так: “Як я ще тільки підростав і мріяв про шляхи незнані, мені сорочку ненька навесні розшила… червоно-чорним гарним візерунком”. Дерзай! Я погортав сторінки. Ні, це не космічний Волт Вітмен, хоча в його бік тягли, і то за вуха, ніби хотіли сховати навік або для “мишиної гризучої критики” у потаємній шухляді відлюдної Емілі Дікінсон. Це була книжка передусім верлібрів, чесний філологічний звіт про сюжети, думки та образи поета-віртуоза. Кого хотіли схвилювати, вразити, захопити цим лексичним звітом? Куди він кличе і на що подвигає? Я знайшов свій улюб­лений сонет “Коли помер кривавий Торквемада”. Хто бодай раз чув його авторське озвучення, злободенне для обставин, той зрозуміє: це — візитка генія. У перекладі — ні розміру, ні рим, безкрила фабула з мораллю прозової байки. Вразив грубий підтекст епітета: “When bloody Torquemada died”. Двозначне bloody (кривавий, клятий) подумки виправив на однозначне bloody-minded (кровожерний, жорстокий) — рядок ураз виструнчився до розміру оригіналу. Втім… рубана мова коротких слів — лаконічніша за нашу, тож І. Франко, на відміну від Д. Павличка, мусив видовжувати рядок у Шекспіровому сонеті. Для нас поети — народні співці, кобзарі, світочі і пророки, у них поезія — здебільш предмет смакування у вузькому колі обраних шанувальників. Закрався сумнів: може, я хиблю в критеріях? З одного боку, навіть переказ прозою залишає щось від поезії. А з іншого, увесь шарм отого “ледь-ледь” втрачено, недарма ж Р. Фрост колись кинув: “Поезія — це те, що втрачається в перекладі”. Так чи так, годі зупинити людський талант — хто пробує, той і знає, на що здатен. М. Найдан же вдумливо дерзав над музикою П. Тичини, щось таки з неї зумів передати, а по тому закликав читати українського Орфея в оригіналі й робити вдаліші версії перекладу. Тичину і видали в паралельних текстах — чи має англофон сам шукати Павличкові першотвори? Певне ж, вони були б дуже до речі. Принаймні хтось би узявся вивчати по них українську мову. Чи вдосконалювати за перекладами свою англійську. Як супровідний підрядник, як заготовка для поетів, більшість тлумачень у книжці прониклива і майже бездоганна. Мені було невтямки, чому мудрий поет-віртуоз, ще й неабиякий критик, старший від мене на ціле покоління, довіряє моєму смаку. Він бо вже напевне звірив усі тексти — хто б утримався від такої спокуси? — і подивувався з того, який має вигляд. А може, і жахнувся — як перепаскудили! Та він, природжений дипломат, уміє мовчати, він, філософ, похвалить і танець каліки, якому Бог дарував натхнення. Йому ближче діяльне конфуціанство: “Аніж нарікати на темряву, краще запалити свічку”. Ні, він не метатиме громи, як це зробила Ліна Костенко на форумі україністів у Чернівцях, коли їй показали Найданові досліди над її поезією. Її самозахист категоричний: “Не перекладайте мене зовсім, доки не знайдете рівного мені поета”. Поетесу можна зрозуміти. Вона відмовилася ганьбитися в перекладах перед Нобелівським комітетом. Там багато мов не знають, щоб оцінювати всім оригінали. Я перекладав подання професора М. Наєнка на ту премію поетесі. Мені гірко, що багата геніями Україна не спромоглася на жодного лавреата. Це оцінка здатності нації мобілізуватися — увінчувати у Стокгольмі українців може лише своя добре згуртована толока. Критерії Шведської академії, м’яко кажучи, специфічні. Ми не цінуємо геніїв за життя — вона байдужа до їхнього безсмертя. В. Стус уже ніколи не поповнить її почесний список. До відома: зі 113 нобелівських преміантів у літературі 29 писало англійською мовою (2 з них були двомовні), 15 — французькою, 13 — німецькою, 11 — іспанською, 7 — шведською, 6 — італійською, 6 — російською, 4 — польською, 3 — данською, 3 — норвезькою, 2 — грецькою, 2 — японською, 2 — китайською. На одного лавреата здобулися такі мови: фінська, окситанська, португальська, ісландська, сербо-хорватська, чеська, їдиш, бенгальська, арабська, угорська, турецька. Ось де попрацювали перекладачі! Вимогливість і завзяття Павличка добре відомі. Пам’ятаю, як 1988 року І. Драч, П. Осадчук, Д. Білоус, В. Затуливітер, С. Йовенко, М. Рябчук і я їздили до Москви на огляд у СП СРСР перекладів української поезії, щоб відстояти творче обличчя наших найяскравіших поетів. Добре дісталося там І. Драчеві за… авторизацію перекручень своєї музи. Про Л. Костенко навіть не йшлося — через її вето на переклад. Д. Павличко ж знайшов свій заслін від нівеляції і халтури. У чималій “обоймі” він виявився єдиним поетом, який доскіпливо і напосідливо підправляв російські переклади Л. Смирнову. Гірко розчаровувати улюбленого класика, а бути його речником може хіба що конгеніальний перекладач. Що я міг сказати, коли англійська мова навіть не слов’янська, а перекладали нею не для українців? Бо російською все наше досі перекладають і для нас, щоб ми свою забули, а дехто робить цей сам, забуваючи пояснення Шевченка до “Кобзаря”, чому він не пішов шляхом Гоголя. Чи не тому “Кобзар” нам досі подають без програмної передмови автора? Зрештою, Гоголь значно полегшив завдання перекладачам тим, що ввів у мову Пушкіна нові стильові ресурси, чого той не зробив у “Полтаві”. А що ми маємо в англомовній поезії, крім “Мазепи” Байрона, вихопленого уявою романтика з історичної праці Вольтера? Творчий цех кривиться, коли порушують припис: перекладати своїх художників слова нерідною мовою негоже для тих, кому вона рідна. Хай це і гарна вправа, але такі краще нікому не показувати. Та й узагалі, за Р. Бартом, переклад на закордон — це ознака тоталітарного суспільства. Отож і оцінити чужий переклад мають там — свої. Сам я радше довірився б критику американському, хоч би й діаспорянину, який в Америці народився або давно призвичаївся, як-от Марта Тарнавська, котра сама чимало перекладає. Та на таких цінних знайомих ні поет, ні я не розжилися. У ту мить я дуже пошкодував, що поруч немає моєї вірної Віри Річ. Її чуттю англійської мови могла б позаздрити більшість освічених англійців. Поетка оксфордського гарту розібралася б у всіх нюансах і все розставила б на місця, адже витлумачила віршем чимало українських класиків. Щоправда, і вона перекладала радше для Англії, аніж для Америки чи й усього світу. Справа не у власне мові, а в оперті на поетичний код, де традиції, розділені океаном, розбіглися. А треба ж на ґрунті того коду зберегти код Павличків! Два місяці я носився з тією книжкою, звіряв тексти, тицяв колегам, щоб перевірити своє враження. Я не поет (пишу лиш кумедні експромти для дитячого журналу про Вінні-Пуха), та спробував вжитися в роль перекладача поезії. Міркував так: куди в палітрі тягло Павличка, коли він вибирав собі для перекладу англомовних поетів? Може, саме в них є ключ для відтворення його стилю? Цей напрям думок виявився хибним. У “Світовому сонеті” Павличко і не прагнув розчинитися у розмаїтті поетик — він давав їм таке ­потрактування,
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

którego próżno szukać u I. Franki, M. Rylskiego, M. Zerowa, H. Kocura, D. Pałamarczuka czy kogokolwiek z naszych sonetystów. To samo, nawiasem mówiąc, dotyczy antologii poezji bułgarskiej D. Biłousa oraz francuskiej — M. Tereszczenki. U nich też wszyscy poeci są nieco podobni do tłumacza. I to zapewnia wyborowi tę spójność, której by nie było, gdyby każdy klasyk miał jedynego pełnomocnika. Dwóch podobnych poetów, którzy w pełni przetłumaczyliby jeden drugiego, historia nie odnotowała. Pokazałem książkę profesor R. Zoriwczak, która kieruje we Lwowie katedrą imienia H. Kocura. Przeczytała i rzekła: „Jest mi smutno. Czyżby w diasporze nie było dla Pawłyczki tłumacza?”. W końcu, jak tłumaczyć poetę — może pokazać tylko tłumacz, a nie krytyk, któremu wystarczy różnorodność wykonanego dzieła. W opracowanej przez Z. Honczaruka anglojęzycznej „Antologii poezji ukraińskiej radzieckiej” (Dnipro, 1982) jest 10 przekładów z Pawłyczki, z których do zbioru Najdana przeszły dwa sonety białe — „Oświęcim” (tłum. Gladys Evans) i „Morze” (tłum. Walter May). To rzeczywiście wzorcowe próby, gdzie rymy, z których autor zrezygnował, „nie przeszkadzały” przekazać myśli i obrazów. Zresztą poprawki M. Najdana, na ile mogę sądzić, nie zaszkodziły. Nic więcej nie wziął on z tamtego dawnego wydania, powtórzonego w 1986 roku w skróconej wersji pod egidą UNESCO, dokąd dobrano 6 utworów Pawłyczki. Nawiasem mówiąc, wydano ją z przedmową poety. Wymowne, że M. Najdan zrezygnował z „Araratu” w przekładzie H. Evans, natomiast zaproponował swój nierymowany przekład — z abrewiacją Mt zamiast Mount, Stanisław NECZAJIW, członek Towarzystwa „Proświta”, m. Kijów. Na Konferencji Założycielskiej TUM (Towarzystwa Języka Ukraińskiego) rejonu Peczerskiego m. Kijowa było dwudziestu delegatów. W szczególności Wasyl Matwijowycz Andrijczuk, kierownik sektora Głównego naukowo-badawczego i informacyjno-obliczeniowego centrum Państwowego Komitetu Planowania USRR; Iryna Wasyliwna Baczerykowa, kandydat nauk chemicznych, pracownik naukowy Instytutu Chemii Fizycznej AN USRR; Kateryna Orestiwna Horoszczuk, główna inżynier UkrNDS Agroprom; Anatolij Mykołajowycz Kołodny, doktor nauk filozoficznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Filozofii AN USRR; Natalka Mychajliwna Miszczenko, inżynier Instytutu Ekonomii AN USRR; Witalij Semenowycz Morhaniuk (Morhuniuk), kandydat nauk technicznych Instytutu Problemów Wytrzymałości; Stanisław Władysławowycz Neczajiw, lekarz; Jurij Iwanowycz Pryłypko, kandydat nauk ekonomicznych, starszy pracownik naukowy Głównego naukowo-badawczego i informacyjno-obliczeniowego centrum Państwowego Komitetu Planowania USRR; Raisa Wasyliwna Sotnykowa, geolog Kirowskiego PGO „Noosfera”; Ałła Tryfoniwna Czemerys, inżynier zakładu „Arsenał”; Dmytro Niłowycz Jabłoński, Rosjanin, doktor architektury, kierownik działu KOATP. 8 grudnia 1989 roku Peczerskie zjednoczenie komórek TUM zostało zarejestrowane w Głównej Radzie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki pod nr P-01-412K, o czym Przewodniczący zjednoczenia Stanisław Neczajiw otrzymał od Zarządu Towarzystwa świadectwo z podpisem Przewodniczącego Dmytra Pawłyczki oraz Sekretarza Odpowiedzialnego Jurija Ohulczanśkiego. W tamtym czasie zjednoczenie miało rozgałęzioną sieć komórek podstawowych. Komórka Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki UkrNDS Agropromu liczyła 7 osób, wszyscy Ukraińcy, z wyższym wykształceniem, członków KPZR nie było. Przewodniczącą (pełnomocnikiem) komórki była Horoszczuk Kateryna Orestiwna, zastępcami — Kuczerenko Wasyl Serhijowycz, Szulha Petro Wasylowycz. W komórce Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki Instytutu Historii AN USRR było 32 członków, Ukraińców — 29, Rosjan — 3, z wyższym wykształceniem — 30, ze średnim wykształceniem — 2, bezpartyjnych — 23, członków KPZR — 9. Pełnomocnikiem komórki był Ołeksandr Majboroda, zastępcą — Natalia Jakowenko. Wśród 24 członków komórki Towarzystwa Instytutu Chemii Fizycznej im. L. W. Pisarzewskiego — a zatem nie dla głosu. Że w wierszach jest metrum (w „Araracie” — anapest), któremu trzeba szukać funkcjonalnie odpowiedniego — tym szkoła „obnażaczy obrazu” nie przejmuje się. Ogólnie rzecz biorąc, nie doszła ona do rozwiązania tego poziomu problemów twórczych, na które wskazał w recenzji wspomnianej antologii w czasopiśmie „Teoria i praktyka przekładu” w 1988 roku profesor J. Żłuktenko: „Wśród tłumaczy poezji… rozpowszechniony jest pogląd, że ukraiński i rosyjski wiersz w angielskim przekładzie musi obowiązkowo się wydłużać, a chorej lub jamb zmieniać się na którąś ze stóp trzysylabowych. …To przekonanie opiera się nie na prawdziwym stosunku dwóch różnojęzycznych poetyk, a na istniejącej praktyce przekładu, a ona, nie ma co ukrywać, daleko nie zawsze wybiera tę drogę, która jest najtrudniejsza”. Do „Dwóch kolorów duszy” weszło 71 utworów w przekładzie 8 tłumaczy. Oprócz wymienionych, 44 próby należą do Alony Sydorenko, 8 — do Michaela Najdana, po 5 — do Switłany Bednaż, Marii Skrypnyk i Marty Trofymenko, 2 — do Dzwiny Orłowśkiej. Dwoje pierwszych, których przekładów jest ponad dwie trzecie, określili charakter wydania — najwyraźniej w twórczym tandemie, gdzie ton wymagań nadawał M. Najdan. O nim w książce jest notka (ukrainista, slawista, profesor z Pensylwanii, wydał 20 książek przekładów itd.) — o kijowiance A. Sydorenko, jak i o reszcie tłumaczy — ani słowa. Kim są, jaki cel sobie stawiali w przekładzie, czy mają własne wiersze, według jakich miar próby były dobierane — czytelnik może tylko się domyślać. Z przedmowy kompilatora Pawłyczko wyłania się jako wrażliwy tradycjonalista, oddany rymowi, metrum, ustalonej strofice, a zwłaszcza sonetom. Dlaczego więc podano tylko białe? Życiorys poety wygląda na dowolny i skąpy na tle notek w Internecie. Naukę pod Niemcami w Gimnazjum w Kołomyi (1942-1944) zaliczono do „czasów radzieckich”. Czasopismo „Żowteń” nazwano „Oktiabrem” (Oktiabr). Wybór do parlamentu Ukrainy datowano na 2005 rok. Ależ to było trzecie przyjście tam poety! Już w 1990 roku stanął na czele Komisji Rady Najwyższej ds. zagranicznych, gdzie pracował jeszcze w okresie międzyambasadorskim w latach 1998-1999 — po Słowacji przed Polską. Był w latach 1989-1991 także deputowanym Rady Najwyższej ZSRR — aby zdobyć wolność dla Ukrainy. Pokłońmy się więc Bohaterowi Ukrainy! Kto widział w tych wydarzeniach przypowieść o tym, jak komar zwyciężył słonia (wszedł w trąbę i pokąsał), tego nie dziwi, dlaczego teraz nasz niezależny słoń jest taki szalony. Zbiór nie jest w żaden sposób cykliczny, jedynie 4 utwory na temat żydowski zeszły się razem. Siedem wyjaśnień do realiów w przypisach — to cały komentarz. A tymczasem komentarz wcale by nie zaszkodził na końcu wielu utworów, bo nie wszystko, co dobrze znane nam tutaj, jest dostępne w odbiorze gdzie indziej. Symbolikę kolorów M. Najdan tłumaczy w przedmowie tylko tak, jak wyjaśnia je sama pieśń. Ależ to są kolory flagi OUN, a na wyszywance trzeba widzieć i trzeci — biały. Tę triadę opiewano w pieśniach ludowych i dumach, nią starannie (patrz brudnopisy) „malował” „Płacz Jarosławny” oraz „Od przedświtu do wieczora” Szewczenko. Słowem, szerszego kontekstu wiedzy dla przekładów z Pawłyczki dla należytego odbioru nie stworzono. Ani ukraińskiego, ani amerykańskiego, ani światowego. Wzorem, a może i wyrzutem, przynajmniej dowodem przeciwko wybielaniu wiersza i werlibryzacji klasycznej strofiki, wznosi się w książce ponad większość prób przekładu „Współczesna kołysanka” w natchnionej interpretacji M. Trofymenko. Z tą perłą liryki zrównuje się wiersz „Są kobiety...” — śmiałe liryczne studium tłumaczki M. Skrypnyk, również kanadyjskiej. Można jej zarzucić jedynie słabość dwóch rymów, być może zbyt nowoczesnych (snow — you, wide — idolized) na tle silnych (height — bright, star — far). Jednak skrócenie liczby rymów z 8 do 4 dla języka nie fleksyjnego, gdzie istnieje też grunt odpowiedniej tradycji, jest całkowicie akceptowalne. To cała rymowana poezja w zbiorze. Co prawda, w innych wersjach M. Skrypnyk zdarzają się rymy sporadyczne. Można by to zrozumieć, gdyby pełniły jakąś funkcję stylową. Powiedzmy, Szekspir w sztukach albo podkreślał nimi ważną myśl, albo kończył epizod. Ale bezsystemowe, w kontekście wiersza białego i wierszy wolnych, przypominają one jedynie o niedoprzekładzie. Tym wszystkim nie pretenduję do wyczerpującej i ostatecznej oceny — chciałoby się usłyszeć też inną. Ameryka powiedziała światu: czytajcie naszego Pawłyczkę. Nam zaś jankes mówi: jesteście mongołami, goli werlibryści. Nie obrażajmy się — szukajmy talentów! Skarga to gatunek niewolniczy. Sława Ukrainie! Witalij RADCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Pierwsze kroki odrodzonej „Proświty”

Peczerskie rejonowe zjednoczenie Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki zostało utworzone 4 grudnia 1989 roku przez Konferencję Założycielską organizacji TJU rejonu peczerskiego m. Kijowa. Odbyła się ona w pomieszczeniu rejonowej organizacji towarzystwa „Znannia”. Przewodniczył zebraniu M. Żarkych, sekretarzowała L. Sołohub. Jednogłośnie wybrano radę koordynacyjną Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki rejonu peczerskiego m. Kijowa w składzie: Stanisław Neczajiw, Lidia Sołohub, Serhij Illiusza. Na przewodniczącego Peczerskiego TJU wybrano Stanisława Neczajiwa. Później uchwalono Statut, który został uzgodniony z przewodniczącym Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki Dmytrem Pawłyczką. w Instytucie Akademii Nauk Ukraińskiej SRR najaktywniejszymi byli Iryna Baczerykowa, Wałerij Zażyhałow, Lidia Ołeksijenko, Wałentyn Szerstjuk (przewodniczący), Jewhen Kapinus; Wasyl Hranczak, Andrij Telatnyk (zastępca), Wałentyna Barwinczenko (sekretarz) oraz inni. Terytorialne ogniwo Peczerskiego zjednoczenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki „Majdan” wśród 14 członków obejmowało najaktywniejszych: Stanisława Neczajiwa (pełnomocnik), Kostiantyna Matwijenkę, Wadymę Muraczowa, Wadymę Kiriana, Josypa Reszka. W tym czasie rozpoczęła się kampania wyborcza do Rady Najwyższej wtedy jeszcze Ukraińskiej SRR. 25 grudnia 1989 roku odbyła się konferencja Peczerskiego rejonowego zjednoczenia ogniw TJU im. Tarasa Szewczenki w sprawie wysunięcia kandydatów na deputowanych ludowych Ukraińskiej SRR i lokalnych Rad. Z 72 delegowanych przedstawicieli ogniw podstawowych na konferencję zarejestrowało się 60 delegatów oraz przedstawiciel Peczerskiej okręgowej komisji wyborczej Tereszczenko M. B. Do Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR z Peczerskiego rejonowego zjednoczenia ogniw TJU im. Tarasa Szewczenki kandydatami na deputowanych wysunięto wtedy Olesia Serhijenkę, Iwana Zajcia, Wałerija Iwasjuka, Iwana Byłyka. Do Kijowskiej rady miejskiej deputowanych ludowych z Peczerskiego TJU wysunięto 19 kandydatów. A do Peczerskiej rady rejonowej — Ruczkę Ju. I. (okręg 94), Jaremczyszyna B. M. (okręg 67), Zubanycza F. I. (okręg 99), Buchtijarowa W. K. (okręg 95), Horaszczuk K. O. (okręg 77), Fedorenkę T. O. (okręg 98). Zarząd Peczerskiego rejonowego zjednoczenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki 22 lutego 1990 roku delegował swoich przedstawicieli do wszystkich lokali wyborczych rejonu peczerskiego m. Kijowa w celu obserwacji procesów głosowania i liczenia głosów podczas przeprowadzania wyborów deputowanych ludowych Ukraińskiej SRR oraz deputowanych Kijowskiej miejskiej i Peczerskiej rejonowej Rady deputowanych ludowych 4 marca 1990 roku. Ale stara kompartyjna system był w sile. 2 lipca 1990 roku komitet wykonawczy Peczerskiej rady rejonowej w swoim piśmie z sierpowo-młotowskim komunistycznym godłem pod pięcioramienną gwiazdą oraz rosyjską równoległą nazwą tego organu kategorycznie odmówił przyznania Peczerskiemu zjednoczeniu TJU im. T. G. Szewczenki pomieszczenia, powołując się na potrzebę korzystania z niego przez spółdzielnie komercyjne. Kapitalizm już wtedy burzliwie kiełkował w chciwych komunistycznych duszach władczych urzędników epoki zastoju socjalizmu. 16 października 1990 roku Peczerskie zjednoczenie Towarzystwa Języka Ukraińskiego otrzymało „Razrieszenije” nr 5539 od rejonowej milicji na wykonanie własnej pieczęci z tryzubem (!) w warunkach istnienia ZSRR, jeszcze na rok przed naszą Niepodległością. Peczerskie zjednoczenie Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki w latach zdobywania naszej Niepodległości brało udział w wiecach protestacyjnych, wytwarzało i rozpowszechniało ukraińską symbolikę narodową (w szczególności S. Neczajiw na własny koszt zamówił w krajach nadbałtyckich żółto-błękitne odznaki z tryzubem dla wszystkich deputowanych bloku demokratycznego Rady Kijowskiej zamiast czerwono-lazurowych, które wtedy wszystkim wydano), rozpowszechniało niezależną prasę nadbałtycką i ukraińską, kupując ją na dawnym placu Rewolucji Październikowej (obecnie Majdan Niepodległości) za własne pieniądze i rozdając bezpłatnie ludności, wydawało literaturę w języku ukraińskim, w szczególności Rosyjsko-ukraiński słownik medyczny autorstwa Ołeha Musija, Stanisława Neczaja (Neczajiwa), Ołeksy Sokołuka i Serhija Hawryliuka, który ukazywał się w Kijowie i Humaniu w kilku wydaniach w latach 1991 i 1992. Peczerskie zjednoczenie TJU im. Tarasa Szewczenki brało aktywny udział w obchodach 500-lecia ukraińskiego kozactwa, a także w innych działaniach, które były prowadzone przez Kijowskie lub Centralne TJU. Chciałoby się, aby ta publikacja stała się swoistym pomnikiem dla wielu starszych uczestników nowego ukraińskiego odrodzenia sprzed prawie 30 lat, niektórych z nich już nie ma wśród żywych, oraz posłużyła jako cegiełka w fundamencie wielkiej 150-letniej historii naszej „Proświty” i naszego narodu. Dmytro Pawłyczko (drugi z prawej) z członkami TJU po wiecu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

teksty od społeczeństwa i władzy — to było tak naturalne dla epoki totalitaryzmu! Na swoje 80-lecie poeta po raz pierwszy opublikował własne, wcześniej niepublikowane wiersze (zbiór “Na początku”, 2009). Jest tam taka poezja z 1947 roku — “Wagon za wagonem...”: “Wagon za wagonem... / Bez końca eszelon, / Jak żmija pełznie, / A kogoż on wiezie? / Bez drzwi, bez okien? / Nie, nie bydło na rzeź / Ten eszelon wywiózł, / Nie armaty stalowe, / Nie rudę, ani las, / Nie trofea cenne! / Wewnątrz tam ciemność — / To pełzające więzienie / Z żywymi ludźmi! / Nie lękaj się na próżno — / Z niemowlętami! Matki tam leżą, / Jak żywe siano, / Jak pokosy spod kosy, / Czarne łzy płoną — / Boże, któryś jest... / Jedzie, jedzie na Sybir / Ukraiński naród; / Ty spal swój papier, / Zamknij sobie usta, / I módl się do gwiazd!”. “Władzy — komentuje ten wiersz R. Łubkiwski — wystarczyłyby tylko dwa wersy: “Jedzie, jedzie na Sybir / Ukraiński naród...”, — i los poety mógłby potoczyć się tak, jak losy wielu i wielu jego rówieśników...” (s. 340). Historycznoliterackie i po prostu historyczne paralele i/lub wyjątki zawsze towarzyszą odpowiednio historycznoliterackiej czy historycznej myśli. Wszak w tekstach o Pawłyczce wciąż jest za mało komparatystyki — badań porównawczych, jednak już się pojawiają. Ciekawym przykładem takiego badania jest, powiedzmy, artykuł Ludmyły Syryk (Polska) “Problem tożsamości w poezji Liny Kostenko, Wasyla Stusa, Dmytra Pawłyczki” (s. 262—271). Autorka, bezbłędnie wykorzystując komparatystyczny instrumentarium, pokazuje wspólne i szczególne cechy w twórczych drogach każdego z tych poetów. Wyróżniając to, co szczególne w każdym z nich, autorka dobrze widzi, że: wszystkich troje łączy “identyfikacja z ukraińskim narodem oraz dążenie do zachowania swojej tożsamości” (s. 262); “Bohater utworów Stusa, Pawłyczki, Kostenko walczy o zachowanie kulturowego jądra swojego narodu: rodziny, języka, tradycji” (s. 268);

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Dmytro Pawłyczko, klasyk literatury ukraińskiej i światowej

Dmytro Pawłyczko to ten, który zapisał na tablicach historii pierwsze zdanie historycznego Aktu ogłoszenia niepodległości Ukrainy. To ten, którego pieśń „Dwa kolory” brzmi na wszystkich kontynentach świata, od Kijowa do Paryża, Chicago i Toronto, aż po nieodległą Japonię. To ten, o którym Ołeś Honczar napisał w swoim Dzienniku: „Dmytro Pawłyczko – to myśliciel, godny kontynuator Iwana Franki, kamieniarz nowej epoki!”. Dmytro PYŁYPCHUK Komunistyczno-imperialistyczna władza nie bez powodu i stale trzymała Pawłyczkę „w ryzach”. Mychajło Słaboszpycki pisze: „...wiernopoddańcza ukraińska elita twórcza, jak zresztą i gruzińska, armeńska, białoruska i każda inna, była oswojona i dopieszczona przez Kreml. Sypały się na nią hojnie zarówno wysokie nagrody, jak i państwowe nagrody ZSRR. Mamy niemało takich laureatów także na Ukrainie. A Pawłyczko, który pod względem literackiego kalibru jest znacznie większy od tutejszych laureatów, takiej nagrody nie dostąpił — z Ukrainy do Moskwy sygnalizowano, że ma on »nacjonalistyczne odchylenia«” (s. 826—827 tej książki). Podczas jubileuszowego wieczoru z okazji 80-lecia poety Roman Łubkiwski przypomniał o kroczeniu jubilata po komunistycznej cierniowej drodze: „Można by przytaczać nieco z tego, co w różnych czasach pisano o Panu. Różnego, bo pracowano zawzięcie przez donosicieli i partyjnych bonzów nad kompromitacją i zniszczeniem wielkiego syna wielkiego narodu. W Pana książce »Ukraińska idea narodowa« znajdziemy wiele stron, które wyjaśniają te skomplikowane, bolesne momenty życia i twórczości, które wymagają tylko Pana interpretacji” (s. 63). Tenże Roman Łubkiwski (s. 343) cytuje wypowiedź Wasyla Zemlaka z czasów, gdy Iwan Hruszecki jako przewodniczący komisji partyjnej próbował siłą machiny komunistycznej zniszczyć Dmytra Pawłyczkę jako osobowość twórczą: „Nowy wspaniały poeta pojawił się Ukrainie i należałoby go nam szanować, darować mu nieco, a nie prześladować, do czego niektórzy nasi Ukraińcy są tak skwapliwi. Ale ty, Dmytro, stój, a my będziemy podpierać ciebie [...]”. Dmytro Pawłyczko ma niemało wierszy o szekspirowskiej sile i dramatyzmie, oto sonet „Słowa”: „Pochowałem niemało słów. Zabili / Je hipokryci. Potem nieżywych / Zgwałcili grafomani”. Chować wreszcie, „Czytać Stusa, Kostenko, Pawłyczkę — to znaczy włączać się w sprawy ojczyzny i poznawać duszę narodu” (s. 271). Zdaniem L. Syryk, lirycznego bohatera Pawłyczki dręczy „wallenrodyzm”. U czytelnika może pojawić się pytanie: a skąd bierze się ten wallenrodyzm, to behawiorystyczne rozdwojenie, na jakim życiowym gruncie ono wyrasta? Skąd ta dziwna cykliczność — niemal co 10—12 lat system zadaje bolesne ciosy Pawłyczce? Między jedną historią bólu a następną Pawłyczko zdąży nie tylko odrodzić się jak Feniks, ale i twórczo ugruntować na nowym zakręcie życiowej spirali i nowym zakręcie kunsztu. Jako trybun potrzebuje audytorium, a jako bojownik z reżimem — w wielkim rozrachunku wiąże pęki z władzą nie raz na 5 czy 10 lat (od jednego procesu sądowego do następnego), a — dzień po dniu, rok po roku. Ma za przykład swojego nauczyciela Maksyma Rylskiego („Żelazny nie leniuchował czarnymi rękami / Dusił w ostępach chmur, niczym gady, / Palące błyskawice całe życie, / Spłonął nad młodymi dębami”) i uczy się od niego „Kochać swój naród — i w tej miłości / Chodzić, niczym koń w chomącie, / Mniejsza że dzień w dzień gryzie do krwi, / Dmucha garb na dumnym grzbiecie”. Wszakże potomkowie czekistów — ideologiczni insynuatorzy, którzy dobrowolnie zapisali się na moralnych sędziów nad Pawłyczką, — dla jego dyskredytacji sprowadzają całą mnogość wariantów moralnego wyboru (według L. Syryk: więzienie, milczenie, kompromis) do bezalternatywnej ofiary czy hekatomby wszystkich bez wyjątku bojowników o Ukrainę. Czyż Moskwy nie ucieszyłoby, gdyby pewnego pięknego dnia bojowników z jej imperializmem w niezakratowanym społeczeństwie ukraińskim nagle zabrakło, bo wszyscy oni znaleźliby się w więzieniu?! I tutaj proponuję zastanowić się nad „Czarnym kwadratem” Pawłyczki. W odróżnieniu od twórczego kazusu z „Czarnym kwadratem” Kazimierza Malewicza, w którym fałszywi znawcy sztuki szukają nie wiadomo jakiej głębi myśli artystycznej, nazywam „Czarnym kwadratem” Pawłyczki absolutnie realne okoliczności historyczne, które spowodowały tak zwany „kompromis z władzą”. Stronami „Czarnego kwadratu” Pawłyczki, które domniemywały jego „winę” przed władzą, a zatem i wymuszoną grę z nią w kompromis, stały się: 1) ośmiomiesięczny pobyt w więzieniu (od 22 października 1945 r. do czerwca 1946 r.); 2) zniszczenie nakładu zbioru „Prawda woła!” (1958) na początku 1959 r.; 3) donos głównego partyjnego inkwizytora na Ukrainie Iwana Hruszeckiego „O odchyleniach tow. Pawłyczki D. W. w twórczości literackiej” z 30 grudnia 1968 r., położony na stole Petra Szełesta; 4) kampania zwolnienia Pawłyczki ze stanowiska redaktora naczelnego czasopisma „Wseswit” (1978—1979). (Nie mówię już o politycznie motywowanym skreśleniu Pawłyczki z aspirantury Uniwersytetu Lwowskiego, a zatem i pozbawieniu go możliwości zostania naukowcem). Czy ci, którzy przypisywali czy dalej przypisują Dmytrowi Pawłyczce grzech kolaboracjonizmu z władzą, mieli podobny do Pawłyczki, ale swój „Czarny kwadrat”?! Pytanie bardziej niż retoryczne. Akademik Iwan Dziuba w gazecie „Deń” zaznaczał: „Od Dmytra Pawłyczki zaczęło się na Ukrainie to, co później zyskało nazwę »dysydentyzm«. Mam na myśli jego zbiór poetycki »Prawda woła!«, a w nim sławny wiersz »Kiedy umarł krwawy Torquemada...« — pierwsza w Związku Radzieckim publiczna ocena Stalina jako tyrana i jego dzielnych współpracowników jako »krwawych pasterzy ludzkiego stada«. Znamienne było też zakończenie wiersza: »[...] umarł tyran, ale stoi więzienie«. Więzienie stało jeszcze bardzo długo i żyjąc w nim, Dmytro Pawłyczko nie raz musiał układać się z więziennikami, o czym niestrudzenie przypominają mu i ci, którzy mają do tego moralne prawo, i ci, którzy takiego prawa nie mają, bo są aktywnymi nosicielami więziennego ducha” (s. 102—103). Z uwagi na to, że tak zwany kompromis Pawłyczki do dziś jest tematem aktywnych insynuacji apologetów czerwonego reżimu, nie mogę nie wspomnieć kilku epizodów z życia W. Stusa i D. Pawłyczki. Na stronach uporządkowanej przez W. Owsijenkę „książki wspomnień i rozmyślań” „Wasyl Stus: Poeta i Obywatel” (K.: Klio, 2013. — 684 s.) były absolwent Uniwersytetu Lwowskiego Wasyl Szymański opowiedział, jak zapoznał Stusa z książką Pawłyczki „Prawda woła!”. „Wasyl w jeden wieczór przeczytał ją całą” — pisze Szymański. On też wspomina, jak ten zbiór skonfiskowano studentom mieszkającym w akademiku: „Powiedziano, że żaden student nie ma prawa jej czytać, bo zostanie wydalony z uniwersytetu. Mnie w tym czasie nie było w akademiku, więc u mnie się zachowała”. W liście do A. Malyszki z 12.12.1962 Stus dwukrotnie cytuje ten zbiór Pawłyczki, podkreślając swój odbiór proskrybowanej przez reżim książki: „I znowu — Pawłyczko: »Nie bój się niczego, póki jestem z tobą, / Idź i prawdę ludziom mów! / Nie czekaj nigdy stosownej pory / Twoje milczenie może stać się hańbą!« To — do wyjaśnienia mojego listu. Chciałbym mieć te wersy jako swoje credo”. A ja byłem świadkiem tego, jak w 2004 r. przy wydawaniu swojej książki „Sonety. Światowy sonet” D. Pawłyczko w przedmowie do tego wydania wspomniał i zacytował list Stusa do Malyszki, bo Pawłyczko zawsze niezwykle wysoko cenił i ceni swój duchowy kontakt ze Stusem, w czym czytelnik „Słowa Proświty” przekona się, czytając jego wspomnienia „Wasyl Stus” w 22 i 23 numerze tygodnika za 2018 r. Czego tylko wart choćby ten fakt, że nadając imię swojemu synowi, Stus nazwał go na cześć autora zakazanej książki! Znany pawłyczkoznawca — zagraniczny członek NAN Ukrainy Leonid Rudnycki — wspomina (s. 929) o odważnych wystąpieniach Pawłyczki w totalitarne czasy i podaje przykład wystąpienia poety w Helsinkach w 1962 r.: „W obecności radzieckich ideologów, działaczy partyjnych i poetów [...], Pawłyczko, w odróżnieniu od innych uczestników kongresu [...], wygłaszał żarliwe przemowy o narodowej treści literatury ukraińskiej i konieczności uczynienia jej znaną w całym świecie. Przy tym podkreślał, że literatura ukraińska jest samodzielną częścią literatury światowej”. Niemal do tego samego, ale nieco późniejszego okresu, należy notatka patriarchy ukraińskiej diaspory w Ameryce, a później — zagranicznego członka NAN Ukrainy Hryhorija Kostiuka, który w swoich wspomnieniach „Dmytro Pawłyczko oraz Iwan Dracz” pisze: „To ci pierwsi, którzy wstrząsnęli ukraińską społecznością emigracyjną Nowego Jorku i jego okolic” (s. 875). I wstrząsnęli ukraińskimi emigrantami nie tylko intelekt i talenty, ale też otwartość i oratorska bezpośredniość gości z Ukrainy. W jednym z sonetów tego samego okresu („Sztandar”) Dmytro Pawłyczko sam odsłania moralną i psychologiczną motywację swojej obywatelskiej odwagi: „Serca prawdziwe przyciągają grom. / Dlatego nie trzeba skarżyć się nigdy, / Że ktoś upadł, rozłupany wpół. / Albo posiwiał czy oślepł jeszcze młody. / Jak ty się boisz — wytnij, wyrzuć precz / Swoje bezradne i niebezpieczne serce, / A zamiast niego w piersi wciśnij sobie / Szmatę, co na błyskawice obojętna”. A tymczasem Leonid Rudnycki (s. 929) wskazuje na taki ważny szczegół do portretu poety: „...Do wszystkich ról, które Pawłyczko wykonywał i wykonuje w życiu, warto dodać jeszcze jedną bardzo ważną — rolę oratora. Zdolności oratorskie Pawłyczki są rzeczywiście nadzwyczajne. Kiedy słuchasz jego przemów, odnosi się wrażenie, że właśnie w nie wkłada swoją nieskończoną, nigdy nie gasnącą energię. Jako orator jest niedościgniony wśród wszystkich współczesnych poetów. Ten talent, wysoko oceniony ukr-”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

ukraińskim społeczeństwem, odgrywa dla Pawlyczki, poety i myśliciela, wielką rolę”. Gdy mówić o Pawlyczce najogólniej, można by nazwać go jednym z politycznych i poetyckich architektów Ukraińskiego Światu. Istotnie, jego dwutomowe dzieło „Ukraińska idea narodowa” (2012) to właśnie polityczna i kulturologiczna architektura Ukrainy, z wyraźnym rozumieniem historii i perspektyw jej rozwoju. Bardzo logiczne jest, że Pawlyczko opracował obszerną antologię artykułów politologicznych Iwana Franki, nadając jej tytuł „Budowniczy ukraińskiej państwowości” (2006). On też zaproponował ideę i wraz z kolegami — pisarzami, historykami i filologami — zrealizował dziesięciotomowe wydanie „Ukraina: Antologia zabytków państwowotwórczych X—XX w.” (wydawnictwo „Osnowy”, 2008—2009), dołączając do tradycyjnie ujmowanego kompleksu zabytków państwowotwórczych także utwory literackie odpowiednich epok. Pawlyczko dostrzega i reaguje na moralne wady swojego narodu, na niewolniczą mentalność, na cyniczny kolaboracjonizm, chorobliwe wodzostwo, na piątą kolumnę i jej podstępne projekty reintegracji Ukrainy w jedną przestrzeń imperialną, na nikczemność chachłów, małorosjan, odszczepieńców i wszelkich innych mankurtów. W klasykę ukraińskiej i światowej literatury Dmytro Pawlyczko wszedł jako poeta nadzwyczajnego bogactwa ideowego, treściowego, gatunkowego i wersyfikacyjnego. Doktor filologii z Uniwersytetu Czerniowieckiego Bohdan Melniczuk (s. 424—425): „Sądzę, że nie pomylę się, mówiąc, iż nie ma dziś u nas poety o tak różnorodnej gatunkowo i stroficznie twórczości, jak D. Pawlyczko. U niego znajdziesz i dystych, i tercynę oraz tercet, i zwykły katren oraz rubaję, i pięciowiersz, i sekstynę, i oktawę, i dwunastowiersz („trzy strofy”), i oczywiście sonet — klasyczny i biały, i astrofniczny oraz biały wiersz, i wers wolny... A także kołomyjkę, bajkę, kołysankę, wiosenkę, pieśń (w szerszym znaczeniu), list poetycki, odę, psalm, balladę, przypowieść, poemat, dramatyczny etiud i jeszcze wiele innego”. Szczególne miejsce w dorobku Dmytra Pawlyczki zajmują poematy, sonety, pieśni, rubaje (a wymienionym gatunkom w tym tomie poświęcono osobne działy), jednak mapa jego twórczości byłaby niepełna bez mitopoetyckiej i kinematograficznej prozy, bez jego przekładów, literaturoznawstwa, publicystyki, wreszcie bez jego wspomnień (i one również są omawiane w specjalnych działach tego zbioru). Oczywiście, żadna książka o Pawlyczce nie może pominąć tematu jego roli w rozwoju czasopisma „Wsesswit” jako wydawnictwa europejskiego poziomu (o tym pisze Pawło Szczyrycia), jak również jego biografii politycznej (zob. artykuł Witalija Doncyka). W. Doncyk słusznie zauważał: po temacie niepodległości Ukrainy dla Pawlyczki najbardziej ważna była obrona języka ukraińskiego, i aby się o tym przekonać, warto otworzyć choćby zbiór „Mowa” (2012), który poeta wydał jako strzał w odpowiedzi na ustawę Kiwałowa-Kolesniczenki. Problematyka językowa w naszym zbiorze również jest przedstawiona specjalnie. Zaledwie jedno zdanie z tekstu Hrihorija Sztonia — o języku samego poety (s. 750): „Poetycki język Pawliczki to lawa pełna ognistych rozprysków”; krytyk nazywa poetę lawowładcą. Przykro, ale nie dziwi, że leniwa ukraińska bibliografia, nauka i dziennikarstwo zawsze beznadziejnie pozostawały w tyle za jego myślą twórczą i biografią twórczą, mimowolnie zadowalając się fragmentarycznością własnego widzenia tego „szalonego człowieka”. Nawet nie licząc setek zbiorowych antologii poezji, ograniczając się do wydań, w których Pawlyczko jest autorem lub współautorem książki, Dmytro Wasylowycz jest dziś autorem ponad półtorej setki książek. Stworzył około trzech tysięcy utworów poetyckich i kilka tysięcy wierszowanych przekładów. Tłumaczył poezję ponad czterystu poetów z pięćdziesięciu siedmiu literatur świata. Oryginalny i przekładowy sonetarz Pawlyczki to łącznie ponad tysiąc sonetów; to cały ukrainojęzyczny sonetarz Szekspira, to plejada wspaniałych nazwisk — od Dantego, Michała Anioła, Petrarki, Lope de Vegi, Cervantesa, Ronsarda, Du Bellaya, Baudelaire’a, Mallarmégo po czasy współczesne. Literaturoznawca przekładu Roman Łubkiwski zauważa (s. 646): „Sześciotomowy korpus przekładów Pawliczki — to fenomenalne zjawisko w naszej kulturze. To swoista „antologia antologii” i zarazem gwiazdozbiór światowej poezji. Spotkasz tu nazwiska Chińczyka Qu Yuana, Włocha Dantego Alighieriego, Ormianina Nairo Kuczaka, Francuza Charles’a Baudelaire’a, Gruzina Ilii Czawczawadze, Rumuna Mihaia Eminescu, Uzbeka Furkata, Łotysza Jana Rainisa, Węgra Endre Ady. Ich utwory przekładano z pośredników za pomocą studiowania istniejących przekładów tych utworów w językach, którymi nasz tłumacz włada. Nie dziwi więc, że przekłady Endre Ady’ego autorstwa Pawliczki zostały uhonorowane specjalnym węgierskim medalem jako najlepsze, chociaż porównywano je z przekładami wykonanymi nie z pośrednika, lecz z oryginału”. Cieszy, że światowy kaliber talentu Dmytra Pawlyczki coraz częściej dostrzegają nie tylko Ukraińcy, lecz także przedstawiciele innych narodów. Zgłębiając szczyty twórczości Pawlyczki i jego poetycki wszechświat, mimowolnie przypominasz jego ośmiowiersz, w którym autor, zapewne na poziomie podświadomym, tak określa skalę własnej osobowości twórczej: „Myślę o świecie. Łapię sygnały / Jakiegoś odległego mózgu. Milczcie, / Przy Ziemi trochę polataliście, / A ja lecę poza granicę tysiącleci. / Wasz ocean — niebieska kałuża, / Tam i z powrotem przeleciał — i już. / A ja poznałem Homera i Qu Yuana, / Moja przestrzeń — czas. Ona mnie strzeże”. Stwierdziłem, że w bibliotekach dwóch amerykańskich uniwersytetów (Kalifornijskiego w Berkeley i Princeton) przechowywane jest izraelskie wydanie w języku hebrajskim książki przekładów Ben-Cjona Tomera Mal’akh ’enayim (1999; do tego zbioru weszły wiersze Borysa Pasternaka, Dmytra Pawlyczki i Josifa Brodskiego). Żaden naukowiec, nawet żadna biblioteka w Ukrainie nie informuje o tym wydaniu, choć fakt jest bardzo wymowny: poezja Dmytra Pawlyczki sąsiaduje tu w towarzystwie dwóch wielkich Żydów — noblistów, a ta aluzja — na wielkość poety — jest więcej niż wymowna. Inny fakt. Swoją dwujęzyczną (ukraińsko- i anglojęzyczną) przedmowę do izraelskiego zbioru poezji Dmytra Pawlyczki „Żydowskie melodie” w przekładach Antona Papernego Ołeksandr Deko nazwał tak: „Dmytro Pawlyczko — klasyk światowej literatury” (s. 855), i tym chyba po raz pierwszy w pawliczkoznawstwie w międzynarodowej przestrzeni informacyjnej podkreślił konieczność rozpatrywania postaci i twórczości Pawlyczki w paradygmacie światowego klasyku. Wielki białoruski poeta, dramaturg, tłumacz, publicysta i działacz społeczny Nil Hilewicz niemal w ostatnim dniu swojego życia powiedział korespondentowi Radia „Swoboda” Michasiowi Skobli o genialności „Białych sonetów” i o tym, że „Wielki współczesny poeta Dmytro Pawlyczko, po Szewczence innego takiego w literaturze ukraińskiej nie ma. Są i inni wspaniali […], ale Pawlyczko — to wielkość!” (s. 901). „Pawlyczko, — pisał w „Dni” profesor najbardziej prestiżowego w Ukrainie uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska akademia” Wołodymyr Panczenko, — to cała epoka w naszej literaturze i nie tylko w niej” (s. 115). Dziś możemy powiedzieć, że poszczególne wydania książkowe poezji Dmytra Pawlyczki ukazały się szesnastoma obcymi językami (w sumie wyszło 38 książek, a w kolejce są jeszcze dwie), i to już sporo. Lecz czy „Rzeka Heraklita” Pawlyczki dotrze do biur Komitetu Noblowskiego, zależy od pojawienia się bardzo dobrego przekładu na język angielski (książka Two Colors of the Soul [„Dwa kolory duszy”, 2012, 92 s.] takiego wrażenia nie robi). Zatem zadaniem Ukrainy i jej diaspory jest znaleźć i materialnie zainteresować konge­nialnego poetę-tłumacza (nie zapominajmy, że papieże rzymscy dobrze płacili Michałowi Aniołowi i to, że geniusz brał pieniądze, nie było żadnym grzechem moralnym). W dzisiejszej Ukrainie można przez dziesięciolecia nie płacić poecie — choćby i temu samemu Pawlyczce! — a na Zachodzie to jest niemożliwe... Wielkiego poetę Pawlyczkę nie grzech nazwać również wielkim filozofem, bo cóż to za „filozofia”, w której istnieje wolność człowieka, ale nie istnieje wolność narodu?! Taka filozofia to filozofia globalizmu, któremu wolność narodu przeszkadza w realizowaniu globalizacji na zasadach panowania ponadnarodowych korporacji i większych państw nad mniejszymi korporacjami i mniejszymi państwami oraz narodami. Taką filozofię Pawlyczko odrzuca. W ukraińskiej myśli społecznej (a zwłaszcza filozoficznej) Dmytro Pawlyczko zawsze pozostaje autorem, który — w przeciwieństwie do urzędowych mędrców — głęboko rozwija filozofię ukraińskiej idei narodowej, realizując, według H. Sztonia, jej funkcję odrodzenia narodu. I po prostu haniebne, ...że niemal każdy minister oświaty niepodległej Ukrainy ignorował i (w praktyce) nadal ignoruje konieczność przestrzegania w oświacie konstytucyjnego statusu języka państwowego (o co zawsze walczył poeta); że z programów szkolnych i uniwersyteckich konsekwentnie wypiera się ukrainistykę z nauczania przedmiotów humanistycznych; że wbrew interesom narodowym ratyfikowana przez Ukrainę Europejska karta języków regionalnych lub mniejszościowych nadal jest stosowana jako narzędzie asymilacji Ukraińców w interesie agresywnych mniejszości językowych o niewspółmiernie dużych zasobach finansowych i informacyjnych. Najważniejszym i najdroższym tematem Dmytra Pawłyczki i istotą całego życia poety zawsze była i pozostaje Ukraina w wymiarach historycznym, współczesnym i przyszłym. Temat wyzwolenia Ukrainy Pawłyczko wprowadza do literatury światowej jako problem globalnego i ostatecznego przezwyciężenia haniebnego zjawiska imperializmu. Już pisałem (a teraz nieco to doprecyzowuję), że w historii ukraińskiego piśmiennictwa XX wieku Dmytra Pawłyczkę należy uznać za zapoczątkowującego i najwybitniejszego rzecznika antystalinowskiej, antytotalitarnej i antyimperialistycznej literatury na Ukrainie. Tę renomę poeta potwierdził książkami „Prawda woła!”, „Granosłow”, „Psalmy pokutne”, „Nostalgia”, „Za nas”, „Pamięć”, „Nie zdradź!”, „Symbol wiary”, „Wiersze z Majdanu”, „Grzmot w styczniu”, „Omela” i wieloma innymi. W jednej z rubajów Pawłyczki znajduje się taki aforyzm: „Przez okna książek wolności płynie światło”. Dodajmy: Pawłyczkowych książek — przede wszystkim. W tym sensie Dmytro Pawłyczko jest bezpośrednim spadkobiercą tradycji nie tylko Franki, ale też Byrona, Hugo, Heinego, Mickiewicza, Botewa, Martiego i innych poetów wolności. Profesor Narodowego Uniwersytetu Kijowskiego im. T. Szewczenki Oksana Słipuszko (s. 467) niedawno pisała: „Swoją nową książką »Grzmot w styczniu« Dmytro Pawłyczko przedstawił niezłomną Wieżę ducha ukraińskiego, wolności i niepodległości. Ta Wieża wznosi się nad brzegami Trubiżu, gdzie kniaziowie kijowscy podnieśli sztandary z Tryzubem za wolność Rusi-Ukrainy. Ta Wieża wznosi się na mogile Iwana Bohuna, który napełnił rzeki Ukrainy własną krwią. Ta Wieża mocno stoi na Majdanie Niepodległości, przesiąkniętym przez granit krwią współczesnych bojowników o wolność. Hymn tej Wieży napisał poeta Dmytro Pawłyczko”. Mykoła Żulynski (s. 543): „Harmonia poetyckiego świata Dmytra Pawłyczki kształtowała się na połączeniu dwóch pierwiastków — intymnego, osobistego i ogólnoludzkiego, planetarnego”. Zapewne warto przełożyć na wszystkie literackie języki świata wiersz Pawłyczki „Mój Boże, ja już osiwiałem...” — i zrozumieją go: „Mój bólu, ja już osiwiałem, / A ty jeszcze nie przeboleałeś, / Ja już popękałem jak skała, / A ty jeszcze nie spaliłeś się doszczętnie, / Ja przeżyłem tyle cudów, / A ty jeszcze nie przesądziłeś. / Nie wymęczyłeś...” Jedyne, czego (z braku komentarzy) może nie zrozumieć daleki czytelnik: co to za ból tak męczył i męczy poetę? — to ból za jego ojczyznę i za jego naród, który po wiekach kolonializmu wciąż nie jest zjednoczony wspólnym rozumieniem tożsamości. Bezprecedensowe w literaturze światowej „Psalmy pokutne” Pawłyczki — największa i chyba najbardziej reprezentatywna z jego poem, które warto byłoby przełożyć na języki Europy i świata, obok innych antologii jego utworów, zestawionych według kryteriów tematycznych, gatunkowych lub innych formalnych cech. W „Psalmach pokutnych” poeta rozmawia z Bogiem. Notabene jego rozmowy z Bogiem, te wzniosłe chwile, gdy „serce […] / z Bogiem zagada”, trwają już nie pierwsze dziesięciolecie; rozmowy te nigdy nie miały charakteru rozmów niewolnika z panem. Podsumowując „Psalmy pokutne”, Roman Łubkiwski (s. 355) cytuje zakończeniowy (50.) wiersz poematu: „Przyjdź i stań, gdzie krew przelano, / Stań na zoranych sercach, / Które rodzą wolność jak żyto / I czekają na srogiego żniwiarza. / Przyjdź jak grzmot w bezchmurności, / Zerwij z nas brud i zgniliznę trumny! / I nie karz, lecz spojrzyj nam w oczy / I natchnij nasz duch twardością!” — i tak to komentuje: „Bezkompromisowe żądanie »nie karz, lecz spojrzyj nam w oczy, / i natchnij nasz duch twardością« — imperatyw. I nie tylko autorski, lecz ogólnonarodowy i ogólnoludzki. W ten sposób autor »Psalmów pokutnych« wznosi się na duchowe wyżyny autorów »Testamentu« i »Mojżesza«, przejmując od nich z pełnym prawem wielką misję patriotyczną i duchową, i wzbogaca światową poezję swoim ujęciem wątków o drodze na Golgotę i mękach Chrystusa”. W tych samych „Psalmach pokutnych” (psalm XI) poeta z goryczą stwierdza: „…wędrowałem po pustyni / Wszystkimi drogami, lecz Mojżeszem nie zostałem!” Istotnie, nie sposób dziś wskazać takiego zakątka Ukrainy, gdzie na drogach zdobywania i obrony niepodległości, na mityngach i wiecach nie byłoby widać i słychać płomiennego trybuna nieogłoszonej pokojowej rewolucji końca lat 80. — początku lat 90. Lecz to właśnie autorytet jednego z liderów walki o ukraińską niepodległość dał poecie prawo w prologu do zbioru „Nie zdradź!” (2005) mówić swojemu narodowi i jego formalnie legalnym wodzom całą prawdę — w tonie Frankowego „Mojżesza”: „Narodzie mój, zmartwychwstały, co z tobą? / Czy po to wstawałeś z trumny, / Aby znów okryć się niewolniczą hańbą / I dobrowolnie, na pośmiewisko światu, / Wrócić do swego sąsiada w służbę..?”. Temperament bojownika i wojownika nie przeszkodził D. Pawłyczce stać się w poezji współczesnej wielkim śpiewakiem miłości. Jego znakomitą książkę „Tajemnica twojego oblicza” niemal równocześnie przetłumaczono na Białorusi, w Polsce, Rosji, Rumunii, Słowacji, na Węgrzech, a „Złote jabłko” — w Bułgarii — i to, sądzę, dopiero początek uznania Pawłyczki jako intymnego liryka. Ciąg dalszy na str. 10

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Dmytro Pawłyczko, klasyk literatury ukraińskiej i światowej», s. 8

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Dmytro Pawłyczko, klasyk literatury ukraińskiej i światowej

Zakończenie. Początek na str. 8 Mykoła Żułynskyj (artykuł „Desperacki głos ukraińskiego bólu”): „Pawłyczkowa »żądza życia« jest niezwykle silna, jego siły twórcze zadziwiają swoją wiosenną rozwichrzonością, obrazowym wrzeniem bólów i nadziei, rozczarowań i oburzeń, wściekłości i pragnienia pełnej wolności dla Ukrainy” (s. 308). Wiele serca oddał Pawłyczko swojej publicystyce, którą Iwan Dziuba (s. 53) ocenił lakonicznie: „Dmytro Pawłyczko — najbłyskotliwszy w naszej literaturze, po Mykole Chwylowym, publicysta”. Głęboki ślad w ukraińskim literaturoznawstwie pozostawią jego studia nad literaturą ukraińską i światową (o tym — w artykułach L. Nowyczenki, S. Hreczaniuka, H. Wozniuka, T. Sałyhy, O. Terebus). O „nieprozaicznej prozie poety” będą Państwo mogli przeczytać w artykule Łarysy Moroz (s. 639—642), a o jego unikalnych „Wspomnieniach” (których 5. tom został już oddany do wydawnictwa) można sądzić z recenzji Mychajła Słaboszpyckiego (s. 828): „...książka Pawłyczki przesiąknięta jest jego burzliwym temperamentem, niesie niemało ostrych, a niekiedy zabójczych ocen naszym politycznym graczom, od statystów-lokajów aż po urzędników najwyższej rangi. Takie książki a priori nie mogą wywoływać jednomyślnego zachwytu. To bardzo osobista książka Pawłyczki. I bardzo ważna — być może jedna z najważniejszych w całym nurcie publikacji politycznych”. Łarysa Moroz (s. 817) nazwała swój tekst o wspomnieniach Pawłyczki tak: „Wspomnienia poety-polityka Dmytra Pawłyczki — literaturoznawcy i filozofa”, już tym czyniąc pewien znaczeniowy i aksjologiczny akcent wobec tej publikacji klasyka. Odnośnie do twórczości Pawłyczki można sformułować dziesiątki i setki tematów, jeszcze należycie nieprzebadanych. Mam nadzieję, że ten zbiór artykułów stanie się bodźcem do nowych i głębszych obserwacji Pawłyczki oraz poszukiwania jego odkryć i wartości. Powiedzmy, jeszcze nie zbadano tych psychologicznie wpływowych metaforycznych formuł-ocen i formuł-manifestów ukraińskiego lidera duchowego i myśliciela, które tak gęsto rozsiane są w tekstach Dmytra Pawłyczki. Te formuły-oceny i formuły-manifesty świadomość ich autora rodziła i rodzi jako wybuchowe pakiety myśli — ognia w odzieży słowa. W czasach totalitaryzmu dla uśpionego narodu ezopowy język metafor — to właśnie bardzo logiczny środek i wynalazek wywrotowej myśli artysty i intelektualisty. Przypominam sobie, jak w latach 60. odczytywałem sonet Pawłyczki „Winnica”: „Parad pułków zielonej piechoty / Zatrzymał się pod górą i zastygł. / Kołek zwyczajny zamiast karabinu / Trzyma każdy wojownik przy nodze. / Ciężkimi gronami wiszą naboje, / Aż pogięły się ramiona wojaków. / Padnie komenda — i wyruszy na góry / Wielkie wojsko słońca i ziemi. / W jednym szeregu zauważyłem miejsce, / Gdzie stanąć by można (pęd usechł, / Posadzony dla ładu w kamieniu). / To miejsce zapamiętałem doskonale, / Pójdę tam i stanę tam kiedyś, / Żeby żyły kamienia zapulsowały”. Myślałem o tym tekście jako o prowidencji przyszłej walki o niepodległą Ukrainę, bo tak wiele wspólnego było między obrazem winnicy — a obrazem wojska OUN i UPA, które miało wyruszyć na góry czy wyruszyć z gór... Byłem pewien, że kiedyś jednak „padnie komenda” — i będę musiał „stanąć tam kiedyś, / Żeby żyły kamienia zapulsowały”. Avanti, badacze Pawłyczki bez cudzysłowów! Muszę przy okazji przypomnieć, że dzisiaj badacze nie mają mniej lub bardziej wyczerpującej bibliografii naukowej Pawłyczki, zwłaszcza z ostatnich trzech dziesięcioleci. Osobliwością dotychczasowego pawłyczkoznawstwa — jest jego do pewnego stopnia fragmentaryczność. Komunofaszystowska władza robiła wszystko, aby zapewnić recepcję Dmytra Pawłyczki (jak i Dziuby, Honczara, Rudenki, Stusa, Kostenko, Swerstiuka, Czornowoła, Switłycznego, Wałentyna Moroza, braci Horyniów) jako wrogów systemu, o których pisać jest i niepożądanie, i niebezpiecznie. Z czasem, kiedy zniknęła cenzura i Pawłyczko mógł wypowiadać się bez ograniczeń, nowe tysiące jego wierszy i setki artykułów oraz wywiadów stworzyły dla badaczy Pawłyczki nowy kłopot — problem jego nieogarniętości. W dobie Niepodległości doszedł problem niezadowalającego kompletowania nawet największych (narodowych, obwodowych oraz uniwersyteckich) bibliotek Ukrainy, poziom kompletowania których utworami Pawłyczki waha się w przedziale od 4% do 40% ogólnej liczby wydań tego autora. Czy może badacz wszechstronnie ocenić twórczość autora, jeśli dostępne są mu tylko 4 lub nawet 40 procent badanych tekstów?! Starając się ułatwić czytelnikom pracę z tą książką, podzieliłem teksty na dwie części — „Dmytro Pawłyczko w Ukrainie” i „Dmytro Pawłyczko za granicą”. Dalej pierwszą część podzielono na 12 rozdziałów według przedmiotu badania, a drugą — według zasady geograficznej. W granicach rozdziałów i podrozdziałów teksty podano według chronologii. Ogółem w książce podano 165 artykułów 131 autorów. Nawet pobieżny przegląd ich zająłby w tej przedmowie zbyt wiele miejsca. I mimo wszystko chcę osobno wspomnieć prace takiego szanownego badacza Pawłyczki, jak Roman Łubkiwskyj (dwie jego przedmowy otwierają oryginalną i przekładową części dziesięciotomowych „Utworów” D. Pawłyczki). Cieszę się tym, że w tym tomie są teksty klasyków literatury ukraińskiej, a także innych wybitnych współczesnych i badaczy poety — I. Dziuby, I. Dracza, W. Donczyka, M. Żułynskiego, M. Ilnyckiego, M. Moskalenki, Ju. Szczerbaka, P. Mowczana, K. Morozowa, B. Horynia, P. Kononenki, R. Radyszewskiego. W pierwszej części książki chętnie wyróżniłbym i artykuły L. Taran, T. Sałyhy, O. Slipuszko, H. Sztonia, O. Słoniowskiej, W. Morencia, P. Zasenkę, M. Riabczuka. Odnośnie do zagranicznej recepcji naszego wielkiego poety warto wspomnieć artykuły H. Kostiuka, L. Rudnyckiego, B. Zadury, W. Radczuka, M. Zymomri, I. Kaczurowskiego, I. Kaczaniuk-Spiech, S. Borszczewskiego, S. Kozaka, Je. Paszczenki, P. Mishlei. Jestem szczerze wdzięczny akademikowi L. Rudnyckiemu, profesorom I. Juszczukowi, H. Chałymonence, M. Zymomri, S. Pańce, a także docentowi Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki Z. Alijewej, wykładowczyni Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (Monachium) I. Kaczaniuk-Spiech oraz A. Czerdakli i P. Taraszczukowi, którzy udostępnili mi do tej książki swoje tłumaczenia niektórych tekstów. m. Kijów, 28 maja 2018 r. ————————— 1 Fraza z Tarasa Szewczenki („Za słońcem chmurka płynie...”). 2 Naprzód! (wł.). Według świadectwa Pawła Zajcewa, ulubione zawołanie Mykoły Zerowa. 3 Dalej zob. informator encyklopedyczny: Ruch Oporu w Ukrainie: 1960—1990. — K.: Smołoskyp, 2012. — 896 s. Przedmowa do książki: O Dmytro Pawłyczce: Zb. art. / kol. aut.; opracowanie, wstępny artykuł, bibliografia, lista autorów artykułów oraz indeks autorów Dmytra Pyłypczuka. — K.: WZ „Proświta”, 2019. — 1038 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«Pieśń natchnionym krąży wrzecionem, na wrzecionie srebrzą się słowa...» Na 85-lecie Mykoły Ilnyckiego

Bohdan DIACZYSZYN, członek NSPU, laureat nagrody im. Iwana Ohijenki, Lwów. Przeglądam „Znaki epoki i oblicza talentu” Mykoły Ilnyckiego (Kijów: Wydawnictwo „Klio”, 2014. — 432 s.). W duszę i serce zapadł rozdział „Nad matczyną pieśnią”. Żyli ludzie pracą i pieśnią, w miłości i pracy wychowywali dzieci, bo przecież rodzimy się dla pracy, aby cieszyć się swoimi dziełami: „W piecu polana trzaskają — / Jakby akompaniament do pieśni” (s. 395). Cieszyć się swoimi dziełami — to o autorze książki. Żyje on w pracy i z pracą: „I widziałem, że nie ma dla człowieka nic lepszego, jak cieszyć się swoimi dziełami...” (Księga Koheleta 3:22). „Na wrzecionie srebrzą się słowa...” — to o jego wrzecionie życia, gdzie „spotyka się słowo ze słowem” („Obraz Owidiusza w ukraińskiej świadomości”, s. 238), bo on w literaturze żyje, oddycha słowem, słyszy je, smakuje: „Literatura zaczyna się od słowa — to aksjomat. Bo przecież literatura — to słowność” („Współbrzmienia i dysonanse, albo Dialog O. Potebni i F. de Saussure’a”, s. 253). Żyje Mykoła Ilnycki teraźniejszością i boli go ona: „Bo gdy schodzimy na grzeszną ziemię, to widzimy celową politykę denacjonalizacji” (s. 267). Język — to serce Ukrainy, nasze serce. W tym tkwi tajemnica, jedna z płaszczyzn problemu samopoznania, uświadomienia sobie swojego „Ja”, istoty Ukraińca. Musimy uświadamiać sobie, że walka (słowem i czynem) o język ojczysty musi trwać tak długo, dopóki nie zapanuje „W swoim domu własna i prawda...”. Rzeczywistość polega na tym, że żyjemy w chaosie jedynek (1) i zer (0). Dla ochrony tożsamości Ukraińców należy budować mosty między myślą naukową a świadomością masową. Każdy musi uświadomić sobie, że Ukraina — to państwo, które trzeba budować własnymi rękami: „Właściwie w przekierowaniu na żywego człowieka, z którego „żużli” (Heideggera [jego ideę dotyczącą sensowności życia]. — B. D.), według twierdzeń I. Franki, wykrystalizowuje się idea, gdzie realia bytu przechodzą w sferę bytową, naszym zdaniem, przejawia się szewczenkowskie „przepisywanie” Skoworody. Cytując wiersz Liny Kostenko „Kobzarowi”: Kobzarze! Znów do ciebie przychodzę, bo ty dla mnie sumienie i prawo, — D. Kozij podkreśla, że „sumienie i prawo przemawiają do nas w kreacjach Szewczenki nie abstrakcyjnymi pojęciami, a słowem i czynem (wyróżnienie moje. — B. D.) żywych wcieleń. Kreacje Szewczenki nie tylko przemawiają, ale i działają, bo wyrosły z głębin życia ludowego” (s. 190). Naszym zadaniem — przywrócić szacunek do słowa, przywrócić jego poważanie w głębinach życia ludowego. Społeczeństwo nie jest skłonne zagłębiać się w rozmyślania — myśleć potrafią jednostki. Wielu ludzi unika myślenia, rozmyślania albo myśli i wypowiada się niedbale, przez co maleją, jakby uwierzywszy Hermanowi Hesse: „I rzecz jasna, oni (ludzie. — B. D.) nie chcą myśleć, bo stworzeni są po to, by żyć, a nie by myśleć” („Stepowy wilk”). Ukraińcy zaś — to myślący naród z wrodzonym mentalitetem gospodarza ojczystej ziemi. Bóg podarował nam język, który uważamy za język miłości, intelektualistów, więc nie godzi się smucić naszego Niebieskiego Ojca brakiem szacunku dla Jego daru. Szewczenko, Franko, Łesia Ukrainka, Lina Kostenko, pieśń... A jakże bez pieśni żyć? „Pieśń i praca — wielkie dwie siły!” (Iwan Franko). Przemknęły konie obok mego więzienia. Kopyta biją już gdzieś przy bramie. To pierwszy raz, Hryciu, to pierwszy raz, Hryciu, wychodzi pułk bez pieśni w pochód! Lina Kostenko, „Marusia Czuraj”. Ja zaś, niestety, nie pamiętam matczynych pieśni, być może ich nie było. Rodziców w 1946 roku przesiedlono z Polski w obwód tarnopolski (poprzedzało to operację „Wisła”) — babcia, troje dzieci i ja z bratem rodziliśmy się rok po roku, a ze sobą pozwalano zabrać to, co można było dowieźć wozem do towarowych wagonów... Życie... Mykoła Ilnycki jest szczęśliwy już tym, że zapisał i wydał w „Muzycznej Ukrainie” w 1981 roku pieśni, zapisane od swojej mamy Hałyny Iwaniwny Ilnyckiej pod tytułem „Oj zakwitła czeremcha”. Jakie to szczęście! Pieśni usłyszane w dzieciństwie zapamiętuje się na całe życie. Syn wyraził mamie swoją wdzięczność wierszowanymi wersami. Rozważmy treść tylko tych czterech wersów: Mamin głos mi brzmi — Mama pieśnię mi śpiewa ............................................ W tej pieśni końca nie ma — Mamin głos we mnie brzmi (s. 394). A ja jestem wdzięczny Mykole Ilnyckiemu za głębokie rozmyślania o jednej z najpopularniejszych pieśni współczesnego repertuaru weselnego — „Płonęła sosna”. Nie w niewoli żyć nam: „Ja cześć oddam tytanowi Prometeuszowi, / który nie tworzył swoich ludzi niewolnikami” (Łesia Ukrainka, „W katakumbach”), bo ogień — symbol zwycięstwa, jako symbol życia uważany był i jest największą świętością. W tej pieśni rdzeniem jest „mit pierwotnych żywiołów ognia i wody”, i jest on „...okienkiem na świat świadomości kosmologicznej, dzięki któremu człowiek nie traci swojego mistycznego związku z Wszechświatem, zachowuje się jedność mikro- i makrokosmosu” (s. 416). W ten sposób człowiek zachowuje swoje korzenie — symbol wieczności rodziny, Ukrainy! Z rosy i wody Wam, drogi nasz jubilacie! Mimo wszystkich ciężarów codziennego życia, zawsze był Pan sobą. Szczęścia, dobrobytu, natchnienia do pracy na niwie ukraińskości, bo czas — to to, co w nim (czyli praca, praca i praca). Bądźmy! „I ile by jeszcze nie nakukała kukułka lat, takim on pozostanie w naszym literaturoznawstwie — ten lwowski „esteta” Mykoła Ilnycki, czarodziej, któremu podoba się „wróżyć” nad tekstami artystycznymi” (Wołodymyr Panczenko, „Badawcze nominanty Mykoły Ilnyckiego”. W książce „Znaki epoki i oblicza talentu”, s. 8).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

stworzyli pedagodzy-proświcianie pierwszej szkoły (dyrektor Ołena Serwetnyk), pozostała na pamiątkę. Iwan Wietrow, przewodniczący obwodowego towarzystwa „Proświta”, powitał obecnych ze świętem oraz wyraził wdzięczność Rówieńskiej Organizacji Społecznej „Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki za aktywną pracę. Ozdobą święta był pokaz kolekcji modeli odzieży z etnomotywami wzorowego zespołu artystycznego uczniowskiej agencji modelek „Styl i moda” (kierownik Hałyna Koncemal-Towsta) Rówieńskiego centrum kształcenia zawodowo-technicznego serwisu i designu. Podniosły nastrój darowali obecnym zespół „Rankowa rosa” (kierownicy Ałła i Jurij Kowalczukowie). Ukraińskie i patriotyczne pieśni brzmiały od autorów-wykonawców Wałentyny Słukwinoej – pieśń „Wszystko przed nami” oraz Mykoły Buczuliaka „Ukraino”. Rajisa Capun, docent Instytutu Sztuki Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanitarnego, oczarowywała obecnych swoim wykonaniem etnopieśni, a Zachar Sydoruk witał w stylu rap. Finałowym akordem Dnia „Proświty” stało się tradycyjne częstowanie przepysznym kuleszem, który przygotowali wspaniali kucharze placówki wychowania przedszkolnego nr 52 (dyrektor Switłana Stasiuk).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Dzień „Proświty” w Równem

Łarysa TKACZ, członkini rady „Proświty” W tym roku Dzień „Proświty” odbył się 22 września w parku „Proświty”, który znajduje się w dzielnicy „Piwnicznyj” miasta Równe. Gospodyni święta, proświcianka Hałyna Kołomys, rozpoczęła wydarzenie żywiołowym występem wokalnym pierwszoklasistki szkoły nr 25 Witaliny Mozol z piosenką „Święto, święto...”, a kontynuowała go młoda proświcianka Marija Semeniuk. Tradycyjnie Dzień „Proświty” obchodzi się w kręgu ważnych dla Ukraińców świąt: Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy oraz Dnia Pokoju. Uczestnicy Szkoły Bojowego Hopaka „Swaroh” (kierownik Ołeh Nahornyj) zaprezentowali swoje pokazy. Dzień Pokoju ma dziś szczególne znaczenie. „Jakże chce się, by cicho noc minęła! Jakże chce się, by jasny dzień nastał!” — wyraziła nadzieję na pokojowe jutro wspaniała młoda proświcianka Marija Tkacz, uczennica 5 klasy szkoły nr 23. Pamięć poległych obrońców uczczono minutą ciszy. Rówieńskim oddziałem miejskim towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki od 16 lat z powodzeniem kieruje Kateryna Syczyk. Radośnie witała ona obecnych ze świętami i dodała: choćbyśmy nie wiadomo ile pięknych, patriotycznych słów mówili o Ukrainie, jeśli nie płyną one z serca, są to puste dźwięki. Mozolną pracą na rzecz ojczystej Ukrainy zasłużyli się rówieńscy społecznicy: Mychajło Borejko, z którego inicjatywy założono ten park, Jewhenija Hładunowa, Myrosława Kosariewa oraz Myrosława Żowtan, Mykoła Panaszczuk i Andrij Pastuszenko, Ludmyła Hrekul oraz Łarysa Tkacz i jeszcze wielu innych, których los jest nierozerwalnie związany z Ukrainą. Miłość do ojczystej ziemi, ojczystego języka — rodzi się w dzieciństwie. I jakie fundamenty zostaną założone w dziecięcych duszach i sercach, takie będzie nasze przyszłe życie, przyszłość naszego kraju. Proświcianie dobrze to rozumieją, dlatego aktywnymi uczestnikami wielu proświciańskich wydarzeń są dzieci — podkreśliła prowadząca. Dla dzieci stworzono kreatywne lokalizacje. Dla tych, którzy interesują się literaturą krajoznawczą i nie mają nic przeciwko wzięciu udziału w quizie literackim, działała lokalizacja-czytelnia (moderator Hałyna Krektun, bibliotekarka szkoły nr 25). Z okazji Dnia Pokoju działała lokalizacja „Gołąb Pokoju”, gdzie Oksana Mudryk — mistrzyni miejskiego Centrum Twórczości Młodzieży Uczniowskiej, przeprowadziła warsztaty z techniki origami. historii wsi. Zaimponowała kolekcja obrazów lokalnych artystów-amatorów. Płótna nieżyjącego już Wiktora Moskalenki, laureata obwodowej nagrody kulturoznawczej im. M. Arkasa, wieloletniego przewodniczącego miejscowego kołchozu, stanowią osobną ekspozycję. Odzwierciedlają one wszystkie okresy życia M. Arkasa, przedstawiono na nich portrety członków jego rodziny, przyjaciół. W innych salach znalazło się miejsce także na prace młodych artystów, uczniów szkoły w Chrystoforiwce. W osobnej sali zebrano dorobek lokalnej poetki, ludowej mistrzyni Teodory Andrejewej. Są tu najróżniejsze rzeźby wykonane z drewna. Pniaki, gałązki, szyszki fantazja i zręczne ręce mistrzyni zamieniły w figury ptaków i zwierząt. A na ścianach rozwieszono obrazy skomponowane z najróżniejszych liści, nasion dyń, arbuzów, ogórków, a nawet łupin pestek moreli. Źródło Arkasa przywitało gości przedwieczornym chłodem. Docent Mikołajowskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Suchomłynskiego, kandydat nauk historycznych Anatolij Pohorłow, stał się wspaniałym przewodnikiem. Ośrodek edukacji i kultury, założony ponad sto lat temu przez Mykołę Arkasa, działa i przynosi swoje owoce. Lecz największe zainteresowanie i aktywność wykazała młodzież uczniowska podczas przeprowadzania proświciańskiego questu (moderator Sofija Łewyćka, nauczycielka szkoły nr 15), jednocząc się w trzy grupy. Dla wszystkich, którzy pragnęli naładować się pozytywną świąteczną energią, przeprowadzono patriotyczną gimnastykę „Ukraina — to ty”. I niezapomniane zdjęcie w fotolokalizacji „Kocham Ukrainę”, którą W dniach, gdy Ukraińcy świętują Dzień Pokoju oraz święto Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, jest jeszcze jedno ważne dla rówieńczan święto — Dzień „Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Źródła Arkasa nie wysychają

25 września 2019 roku członkowie Mikołajowskiego międzyrejonowego oddziału Towarzystwa „Proświta” im. Mykoły Arkasa odwiedzili wieś Chrystoforiwka w rejonie basztańskim — ojczyznę Mykoły Arkasa, znanego ukraińskiego kompozytora, historyka, folklorysty, mecenasa, proświcianina, działacza kulturalnego i społecznego. Ludmiła STAROWOJT, dr nauk filologicznych, docent. Chrystoforiwka powstała na miejscu kozackiego zimownika, założonego przez zaporoskich Kozaków Chrystoforów w latach 70. XVIII wieku, dokąd później przesiedlono chłopów z Połtawszczyzny, Czernihowszczyzny i innych terytoriów. W 1877 roku ziemie te nabył admirał Mykoła Andreasowycz Arkas, w tamtym czasie główny dowódca Floty Czarnomorskiej i portów, gubernator wojskowy Mikołajowa i Sewastopola. Wprowadził on wzorowe gospodarstwo, zakupił potrzebne maszyny rolnicze, hodował rasowe konie, krowy, owce. Syn admirała, Mykoła Mykołajowycz Arkas, kontynuował dzieło ojca. Zaprojektował i brał udział w budowie majątku dla rodziny (dom się nie zachował). Z inicjatywy M. M. Arkasa chłopi sadzili drzewa — i teraz szumi tu Las Arkasowski. A w nim — pięknie zadbane i urządzone źródło, które, według podań, odkrył Mykoła Arkas. Za fundusze M. Arkasa w Chrystoforiwce i Bohdaniwce, rodowym majątku matki, otwarto szkoły dla dzieci chłopskich, gdzie nauczanie prowadzono w języku ukraińskim. Mieszkańcy Chrystoforiwki troskliwie przechowują pamięć o rodzinie Arkasów. Wspaniałą kompozycję literacko-muzyczną o swoim wybitnym współmieszkańcu przygotowali uczniowie i nauczyciele szkoły w Chrystoforiwce, która zbudowana jest na fundamencie domu Arkasów. W świetlicy Arkasowskiej starannie przechowywane są materiały zebrane przez uczestników koła krajoznawczego „Arkasowcy” (kier. nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Wałentyna Pohorełowa). Członkowie koła utrzymują kontakty z obwodowym muzeum krajoznawczym, instytucjami archiwalnymi, uczonymi badaczami działalności M. M. Arkasa: dr. hab. nauk historycznych, prof. W. Szkwarciem, dr. nauk historycznych T. Berezowską. Są tu także prace zasłużonego działacza nauki i techniki Ukrainy, dr. hab. nauk filozoficznych, prof. W. Żadźka. Członkowie koła sami również przygotowali szereg prac naukowych, z którymi występowali na konferencjach, prezentowali je na posiedzeniach sekcji Małej Akademii Nauk. Mikołajowscy uczeni, pisarze, pracownicy muzeów i bibliotek, wśród których jest kilku laureatów obwodowej nagrody kulturoznawczej imienia Mykoły Arkasa, również przywieźli swoje dary dla szkolnego muzeum-świetlicy i biblioteki. Przewodniczący Mikołajowskiego międzyrejonowego oddziału „Proświta” imienia Mykoły Arkasa, zasłużony działacz kultury Ukrainy, prof. Omelan Szpaczynśkyj, wieloletni kierownik zespołu chóralnego im. M. Arkasa, opowiedział obecnym o mało znanych stronach działalności M. Arkasa. Dołączyli do niego dr. nauk filologicznych, docenci I. Bereza i L. Starowojt, którzy wręczyli dyrektorowi szkoły O. Mazurence swoje badania naukowe poświęcone M. M. Arkasowi. A pisarze Wira Maruszczak, Hałyna Zaporożczenko, Witalij Rohoża, Ołeksandr Maczuła zaprezentowali uczniom swoje nowe książki. Proświcianie odwiedzili kompleks muzealny. Wspaniałą wycieczkę poprowadziła jego kierowniczka T. Cymbaluk. Zgromadzono tu wiele autentycznych artefaktów z różnych okresów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Owoce z jarmarku pieśni

Na odświętnie przystrojonym placu przy Domu Kultury „Proświta” w święto Narodzenia Matki Bożej odbył się tradycyjny jarmark pieśni Proświty. Świąteczny korowód z kompozycjami z owoców i warzyw, kołaczami, kwiatami, dźwięcznymi piosenkami i melodiami muzyki trzyosobowych kapel z Muzycznego Kolegium oraz Witwickiej gminy terytorialnej ruszył centralnymi ulicami Iwano-Frankiwska. Michajlina BODNAR, organizatorka i prowadząca imprezy Kolumnę prowadzili przedstawiciele Klubu Rolnictwa z Jamnicy, zorganizowani przez jego przewodniczącego Antona Iwanoczkę. Przy „Proświcie” kiedyś działało kółko „Gospodarz wiejski”. Obecnie ten klub kontynuuje dobrą proświatowską sprawę, skupia pszczelarzy, sadowników, warzywników. Dwa razy w miesiącu zbierają się w bibliotece szkolnej. Imprezę rozpoczął program pieśni duchowych w wykonaniu zespołu „Dzwony cerkiewne” (kier. Roman Pasiczniak), tria „Gron kaliny” OO „Gromada Kobiet”, kier. Natalia Tymoszuk). Na jarmark przybyli przedstawiciele Iwano-Frankiwskich Szkół Muzycznych nr 1 i nr 2 wraz ze swoimi nauczycielami Zoriną Walichnowską i Natalią Chyluk, chór Związku Ukrainek „Berehynia” (kier. Raisa Romanjuk), zespół folklorystyczno-etnograficzny „Pszeniczne perewesło” (przewodnicząca OO „Gromada Kobiet” MyChajlina Bodnar, kier. Wołodymyr Sobolewski), Klub Uzdolnionych Dzieci (kier. Ruslana Denega), żeński zespół wokalny OND „Proświta” „Kwiaty romenu” (kier. O. Turok), chór obwodowego towarzystwa „Łemkowszczyzna” „Beskid” (kier. Petro Czołowski), żeński zespół wokalny „Wyszywanka” (kier. Nadija Samborska), młodzieżowy zespół Centrum Rozrywki Dzieci i Młodzieży Iwano-Frankiwska „Marycheijka” (kier. Lubow Poliakowa), zasłużona artystka Ukrainy Switłana Suchowij, Jarosław Medwejczuk, Petro Wołoszyn, Bohdana Botiuk, Wołodymyr Byk, Romanija Hajdejczuk, Lubow Jarowa, Hanna Popowycz, Marička Iwasyszyn, Ruslana Denega. Zachwycili uczestnicy amatorskiej twórczości artystycznej z Wytwyckiej OTG (przewodniczący Mykoła Szykor, kierownik wydziału kultury Wiktor Kulba, przewodniczący „Proświty” Stepan Szturmak), zespół „Horycwit” ze swoim kierownikiem Wasylem Bartkiwym. Sprawnie wystąpił także męski zespół wokalny „Kremiń” (kier. Wasyl Daniliw) z Wytwycy. Na jarmarku z słowem powitania przemówił przewodniczący obwodowej „Proświty” Stepan Wołkowecki, który otrzymał pachnący bochen korawaju. Również dzięki wsparciu obwodowej „Proświty” wszystkich częstowano owocami, a uczestników nagradzano podziękowaniami i obdarowywano śpiewnikami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Chortyca — Świątynia pod gołym niebem. List otwarty do prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego

Szanowny Wołodymyrze Ołeksandrowyczu! Jako człowiek, który losem największej wyspy na Dnieprze przejmuje się od ponad czterech dekad, z niemałym uniesieniem przyjąłem wiadomość o Pańskim zamiarze pozyskania zagranicznych inwestycji na odpowiednie zagospodarowanie Narodowego Rezerwatu „Chortyca”. Pomyślałem: wreszcie!!! Przy tym Pańska wzmianka, że na wyspie powinno powstać coś „w rodzaju Disneylandu”, wydała się zaledwie taką sobie roboczą uwagą, która w żadnym wypadku nie odkrywa treści tego, czym w rzeczywistości należy wypełniać najbardziej unikatowy nie tylko na Ukrainie, ale i w Europie obiekt rezerwatowy. Zatem gdy sprawa dojdzie do treści, należy dokładnie zbadać, czym właściwie jest wyspa Chortyca i ze względu na co została ona uhonorowana. Badaniem Chortycy zaczęto zajmować się od połowy XIX wieku. Krajoznawcy J. Kop, D. Kozdorf, B. Pauls, I. Hildenbrant, uczeni O. Pol, I. Karelin, W. Berensztam, O. Afanasjew-Czubynski, J. Nowycki, D. Jawornycki, P. Smoleczew, W. Kamiński, A. Kaszczenko, W. Fomenko, W. Pieszanow, O. Bodianski, L. Panowa, K. Koreszczuk i inni zebrali ogromną liczbę faktów, w świetle których Chortyca wyłoniła się jako niepowtarzalny ośrodek, którego podstawę stanowią Przyroda i Historia. Stało się wiadome, że na terytorium o powierzchni 2359,26 ha skoncentrowane są próbki wszystkich stref krajobrazowych Eurazji: gór, lasu, lasostepu, stepu, pławni, a nawet półpustyń. Jest tu ponad 1000 gatunków roślin, z których 657 gatunków to przedstawiciele miejscowej, dziko rosnącej flory, a reszta jest introdukowana, czyli sprowadzona na wyspę. Dla porównania: w stepie Askania-Nowa jest około 600 gatunków roślin, w stepie Chomutowskim 528, na Kamiennych Mogiłach 460. Mimo że od 1927 roku na wyspie rozpoczęły się intensywne prace rolnicze, kawałek lądu o długości 12 i szerokości średnio 2,5 kilometra w 1958 roku otrzymuje status pomnika przyrody o znaczeniu lokalnym, w 1963 roku — pomnika przyrody o znaczeniu republikańskim, w roku 1965 postanowieniem Rady Ministrów USRR zostaje ogłoszony Państwowym Rezerwatem Historyczno-Kulturowym, a od 1994 roku — Narodowym Rezerwatem. Chortyca wchodzi w skład rezerwatu „Dnieprowskie Progi”. W ciągu ostatniego półwiecza na wyspie wykonano ogromną pracę badawczą o charakterze biologicznym oraz historyczno-archeologicznym. Na pozostałościach terenów stepowych oraz między skałami wykryto ponad 40 rzadkich i ginących gatunków roślin, z których ponad 20 wpisano do Czerwonej Księgi; wśród nich najcenniejsza – cymbochazma dnieprowska, rówieśniczka dinozaurów. Żyje tu ponad 30 gatunków zwierząt, a także około 150 gatunków ptaków (ogółem na Ukrainie jest ponad 300 gatunków ptaków), z których bielik i rybołów wpisane są do Czerwonej Księgi. Wykopaliska archeologiczne dały podstawy twierdzić, że na wyspie człowiek pozostawił pierwsze ślady jeszcze 12 tysięcy lat temu i od tego czasu ta ziemia stale znajduje się w centrum jego uwagi. Chortycą opiekowali się przedstawiciele epoki neolitu, eneolitu, eneolitu-brązu, epoki brązu, epoki żelaza, okresu średniowiecza. Zarejestrowano tu obecność Ariów-Oriów, Kimerów, Scytów, Sarmatów, wczesnych Słowian (Antów i Czerniachowców), Pieczyngów, Połowców, Tatarów, Kozaków zaporoskich. W ten sposób, na podstawie odkrytych i zbadanych zabytków historyczno-archeologicznych można badać historię cywilizacji wschodnioeuropejskiej, począwszy od neolitu (12—6 tysięcy lat temu) aż do naszych dni. W 1965 roku Chortyca otrzymała status Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego, jak powiedziano w postanowieniu rządowym, — w celu uwiecznienia miejsc związanych z historią Kozaczyzny Zaporoskiej. Lecz wkrótce wyniki badań archeologicznych, przeprowadzonych w ciągu zaledwie ostatnich 25 lat, nie tylko znacznie wzmocniły rezerwatowy charakter tej ziemi, ale także pogłębiły go i rozszerzyły. I co najważniejsze: sieć odkrytych w różnych miejscach wyspy starożytnych sanktuariów (swego rodzaju pierwotnych świątyń) daje podstawy uważać Chortycę za gigantyczną Świątynię pod Gołym Niebem. Na to zacząłem zwracać uwagę jeszcze trzydzieści lat temu i obecnie tę myśl popierają poważni uczeni. Oto wniosek doktora nauk filozoficznych, starszego wykładowcy katedry filozofii i religioznawstwa Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Jurija Zawhorodniego: „Badania archeologiczne lat 90. XX wieku gruntownie zmieniły istniejące wyobrażenie o Chortycy. Jeśli wcześniej wyspa uważana była za zabytek historyczny, związany głównie z Kozaczyzną Zaporoską, to po badaniach archeologicznych, dzięki którym na Chortycy wykryto i zrekonstruowano szereg sanktuariów epoki brązu, zaczęła być postrzegana jako wyspa-sanktuarium (wyróżnienie moje. — K. S.), sakralny topos, którego źródła sięgają co najmniej III—II tysiąclecia p.n.e.”. Od dawnych czasów ludzie nie mieszkali tu w dużej liczbie (przecież w świątyniach się nie mieszka, a tym bardziej nie bawi!), i w tych niewielkich osadach epoki brązu oraz wczesnego średniowiecza, które zbadano, przebywali kapłani, którzy obsługiwali sanktuaria, oraz strażnicy wyspy. We wszystkich czasach ludzie jeździli na Wyspę, aby pomodlić się do bogów, bo ziemia ta jest święta. Tak trwało do późnego średniowiecza. A dlaczego nastąpiły przykre zmiany, – to temat osobnej opowieści (książki „Zaczarowana wyspa” oraz „Człowiek i Wyspa”). Właśnie w tym kierunku — w odnowieniu Chortycy jako unikatowej, niespotykanej na świecie Świątyni pod gołym niebem — stopniowo zaczął rozwijać się rezerwat, począwszy od połowy lat 90. ubiegłego wieku. A to odnowienie jest niemożliwe bez odpowiedniego uporządkowania środowiska naturalnego, co, nawiasem mówiąc, zapisano w Planie Generalnym rozwoju rezerwatu. W tym celu skoncentrowano wysiłki zespołu rezerwatu w latach 2005—2007, kiedy — zaledwie w dwa i pół roku! — stworzono szereg obiektów memorialno-turystycznych: „Zaporożska Sicz”, „Tarasowa Ścieżka”, „Skifski stan”, „Protowcze”, rozpoczęto budowę kompleksu muzealnego „Światło Oriany”. Jednocześnie prowadzono prace umacniania brzegów, zapoczątkowano proces odnowy ostoi stepowych oraz reaklimatyzacji dzikich zwierząt. Wszystko to zrealizowano pod moim kierownictwem, za co zostałem nagrodzony medalami „Za rozwój zaporoskiego kraju”, „Artystyczny Olimp Ukrainy”, „Honorowe odznaczenie” Narodowego Związku Pisarzy oraz Honorowym Dyplomem i medalem Rady Najwyższej Ukrainy. Lecz w październiku 2007 roku haniebnie usunięto mnie ze stanowiska. W jakim celu? Odpowiedzią na to może być fakt, że począwszy już od końca 2007 roku, proces pełnoskalowej rozbudowy rezerwatu ustał. Przez ostatnie 12 lat nie stworzono ani jednego obiektu memorialno-turystycznego, nie prowadzi się prac umacniania brzegów, zniszczono środowisko naturalne, nie prowadzi się prac z zakresu reaklimatyzacji tych zwierząt, które niegdyś zamieszkiwały Chortycię. Rezerwat doprowadzono do żałosnego stanu. A teraz — krótko o tym, jaka powinna być Chortyca jako Narodowy Rezerwat. Przede wszystkim — żadnych lokali rozrywkowych! Bo po pierwsze, takich lokali wystarczy na lądzie; po drugie, na Chortycy one już są. To historyczno-kulturowy kompleks „Zaporożska Sicz” oraz „Teatr Konny”. Po trzecie (co najważniejsze), Chortyca ma zupełnie inną istotę, a zatem inne przeznaczenie: nie zabawiać ludzi, lecz uzdrawiać ich duchowo i fizycznie. Pełnowartościowe warunki do tego można stworzyć w ciągu zaledwie dwóch lat i wtedy w postaci Narodowego Rezerwatu „Chortyca” otrzymamy niespotykany na świecie ośrodek. Fakt jego stworzenia nie tylko wpisze złotymi literami w historię Ukrainy, a i ludzkości, imię tego, kto się do tego przyczyni, ale też znacząco podniesie państwowy i państwowotwórczy wizerunek Ukrainy na całym świecie. Kopiować-dublować to, co już jest, to niewielki zaszczyt, a oto zrealizować coś oryginalnego i niezwykle potrzebnego — to niemal wyczyn. Od dawna mam przygotowany szczegółowy projekt zagospodarowania Chortycy, z uwzględnieniem jej wyjątkowej przyrodniczej i historycznej istoty (z wyliczeniami, mapami i schematami), i w razie potrzeby, panie prezydencie, mogę Pana z nim zapoznać. Teraz zaś przedstawiam plan w skrócie. I. Stworzenie skutecznego oddziału ochrony. 1. Oddział, wyposażony w mobilne środki transportu lądowego i wodnego, powinien składać się z 50 osób (obecnie w rezerwacie jest 30 strażników), na wzór rangerów europejskiego typu. Do oddziału zwerbować ludzi fizycznie silnych, moralnie wytrzymałych, którzy biegle władają językiem ukraińskim i dobrze znają historię Chortycy. Strażnicy noszą przy sobie broń pneumatyczną, mają prawo zatrzymywać naruszających reżim rezerwatu, sporządzać odpowiednie protokoły, a w razie potrzeby stosować siłę. Strażnicy powinni zajmować się porządkowaniem terytorium rezerwatu, gasić pożary (do przybycia profesjonalnych strażaków), umieć przeprowadzić wycieczkę, udzielać pomocy medycznej wypoczywającym. (Szczegółowo o oddziale ochrony — osobno). 2. Odnowienie całodobowych i całorocznych posterunków ochrony niedaleko budynku administracyjnego rezerwatu oraz przy wjeździe na terytorium byłego gospodarstwa eksperymentalnego. II. Odnowienie historycznego środowiska naturalnego (najważniejsze). 1. Niezwłoczna likwidacja tak zwanych „pól filtracyjnych” — osadnika fekaliów, który nieprzerwanie, w dzień i w nocy, zatruwa środowisko Chortycy od 1962 roku. 2. Kontrola nad tymi wzorcowymi, odwiecznymi działkami łęgów, lasu, lasostepu i stepu, które ocalały. 3. Zakończenie karczowania starych sadów i ich rekultywacja w celu odnowienia na uwolnionych terytoriach działek stepowych i lasostepowych. 4. Zakończenie przygotowania byłych polowych użytków rolnych do odnowienia na ich miejscu działek stepowych. 5. Oczyszczenie byłych pasów leśnych z posuszu. 6. Prawne uregulowanie stosunków z kierownikami prywatnych organizacji, które mają na wyspie swoją własność. Dopiero teraz przeczytałem wpis W. Ablicowa „Zaporożska Sicz czy Disneyland?”, bo „Słowo Proświty” przynoszą mi dopiero tydzień po jej wyjściu… Co można powiedzieć? Smutne wrażenie. Lecz dopóki będziemy publicznie dyskutować — „Zaporożska Sicz” czy „Wyspa Sanktuariów”, rozrywkowicze z Bankowej wzniosą na Wyspie swój Disneyland. Powiem tylko koledze Ablicowowi, że nie można, rozmyślając nad obecnymi problemami, operować „faktami” przedwczorajszego dnia. Siczy na Chortycy nigdy nie było, to już naukowo udowodniony fakt. Kolebka zaporoskiego rycerstwa to Nikopolszczyzna: Tomakowska, Bazawłucka, Mykytyńska, Czortomłycka i Nowa Sicz (5 z 7, 2 — na Chersońszczyźnie) były właśnie w rejonie byłego Mykytynego Przewozu. To udowodnione badaniami archeologicznymi! I mimo wszystko na Chortycy godnie uwieczniono pamięć o kozactwie: odpowiednie Muzeum oraz historyczno-kulturowy kompleks „Zaporożska Sicz” — tego wystarczy dla okresu, który zajął w biografii Wyspy tylko trzy stulecia, podczas gdy sakralny liczy kilkadziesiąt stuleci. I on jest nieskończony. Lecz o tym porozmawiamy później. Więc połączmy siły i odeprzyjmy kolejny atak na Chortycię.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

7. Ostateczne rozwiązanie problemu tak zwanej samowoli budowlanej. III. Muzealizacja zbadanych obiektów historyczno-archeologicznych (główne). 1. Urządzenie systemu sanktuariów w jarach Generałka, Karakaika, przy kompleksie historyczno-kulturowym „Zaporska Sicz”, przy budowie nowej przeprawy mostowej i osiedla Owocziwnykiw, na Kamiennej Wyspie itp. 2. Muzealizacja scytyjskiego posterunku przy jarze Sowutyna. 3. Muzealizacja staroruskiego osiedla Protowcze. 4. Odtworzenie poszczególnych kurhanów, przede wszystkim tych, które wznoszą się bezpośrednio przy Szlaku Scytyjskim. IV. Rozszerzenie systemu infrastruktury turystycznej. 1. Urządzenie sieci stałych płatnych parkingów (co najmniej siedmiu) z ochroną. 2. Przywrócenie tras „Szlakiem Tarasa”, a także do „Scytyjskiego Stanu” i „Protowczego”. Wypełnienie tych obiektów odpowiednią treścią scenariuszową i teatralizowaną. 3. Budowa kompleksu hotelowego w miejscu dawnej szkoły komsomolskiej. 4. Urządzenie w pomieszczeniu dawnego biura gospodarstwa muzeów przyrody, archeologii, a także gabinetów dla pracowników naukowych i strażników. 5. Budowa w miejscu dawnych 1., 2. i 3. brygad rolniczych niewielkich i niedrogich hoteli w formie kozackich zimowników. 6. Urządzenie w budynku dawnej pompowni, znajdującej się na wschodnim wybrzeżu wyspy, niewielkiego dworca wodnego w celu otwarcia i funkcjonowania trasy turystycznej przez Nowy Dniepr od plaży Szewczenkowskiej do Chortycy, z dalszą trasą pieszą do „Scytyjskiego Stanu”. 7. Rekonstrukcja parku dendrologicznego. 8. Urządzenie trasy „Szlak Scytyjski” od parku dendrologicznego do Protowczego (główne): a) rekonstrukcja kurhanów przy szlaku; b) urządzenie „scytyjskich” przystanków na odpoczynek; c) spacery piesze, konne, a także przemieszczanie się „scytyjskimi” wozami. W ten sposób, szanowny Wołodymyrze Ołeksandrowyczu, widzimy, że Chortyca jest obiektem samowystarczalnym. Zatem nie trzeba jej niczym (zwłaszcza zbędnym, a nawet szkodliwym!) zabudowywać. Doprowadzając do porządku ostępy dzikiej przyrody (tam, gdzie one są) oraz odtwarzając (tam, gdzie były) i dodając do nich odrestaurowane i zmuzealizowane zabytki historyczno-archeologiczne oraz system kompleksów memorialno-turystycznych, na wyspie Chortyca otrzymamy najbardziej niepowtarzalny rezerwat na planecie. Obecność rzeczy, które przypominałyby ludziom o „urokach cywilizacji”, należy koniecznie ograniczyć do rozsądnego minimum – wtedy ludzie będą wracać „na ląd” nie tylko fizycznie uzdrowieni, ale i duchowo odnowieni. Właśnie w tym kierunku zaczęliśmy porządkować Chortycę ponad dekadę temu i społeczeństwo przyjęło wszystko, co robiliśmy, z radością. Lecz przestraszyli się prawdziwego odrodzenia Świętej Wyspy „potężni tego świata”, bo mają na nią swoje widoki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

«Wypędzeni z Raju» W Kijowie uczczono 75. rocznicę rozpoczęcia deportacji Ukraińców z ziem etnicznych

Po raz pierwszy na szczeblu państwowym w Ukrainie uczczono 75. rocznicę rozpoczęcia deportacji Ukraińców z Łemkowszczyzny, Lubelszczyzny, Nadsania, Chełmszczyzny, południowego Podlasia, zachodniej Bojkowszczyzny w latach 1944—1951. Oni właśnie nacisnęli na hamulce. Swoją drogą, to właśnie oni i ich liczni wspólnicy konsekwentnie hamują nasz ogólnoukraiński postęp narodowy, podczas gdy… „…zniszczenie wartości informacyjnej krajobrazów negatywnie wpływa na stan psychiczny człowieka, odbija się na jego postawie życiowej i społecznej”; „…jedność etnosu i środowiska naturalnego – fundamentalna właściwość biosfery”; „…zepsute, «głuchonieme» środowisko naturalne wnosi korekty także do mentalności narodowej”. I jako wniosek: „Nasz talent, nasz Duch ziemi są jeszcze żywe w zachowanych skarbach przyrodniczych i kulturowych, w krajobrazie narodowym. One jeszcze wołają o ratunek. Tylko nie wszyscy, którzy chodzą po ukraińskiej praziemi, przykładają do niej swoje ucho, słyszą ją…” Te przenikliwe słowa należą do naszego wybitnego krajobrazoznawcy, byłego głównego specjalisty Państwowej Służby Spraw Rezerwatowych Ministerstwa Ochrony Środowiska Ukrainy, a obecnie wykładowcy Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, Wołodymyra Hetmana. Są one echem wybitnych badań i wniosków W. Wiernadskiego, S. Rudnyckiego, T. de Chardina, A. Toynbee, F. Ratzela, na podstawie których dawno należało stworzyć swego rodzaju „Biblię ziemi”. W dopiero co zacytowanych wypowiedziach mowa o ziemi w ogóle, a co dopiero mówić o tej, którą uosabia Święta Wyspa! Z Chortycią, Narodową Świętością, żartować nie można. Nieprzypadkowo wszystkich, którzy próbowali wykorzystać tę ziemię we własnych interesach, ignorując jej prawdziwą istotę, spotkał smutny los. Pierwszym stał się książę G. Potiomkin. Otrzymawszy w 1789 roku od najjaśniejszej kochanki Katarzyny II Chortycę w darze, książę zamierzał połączyć wyspę z oboma brzegami Dniepru mostami; w najwyższym miejscu wyspy, zniósłszy starożytne kurhany, miał wznieść wspaniały pałac w stylu egipskim; środkową (podłużną) częścią wyspy, przez Szlak Scytyjski, zamierzał poprowadzić trakt pocztowy i założyć luksusowy ogród. Zdołał Grigorij Aleksandrowicz założyć tylko część ogrodu, a w 1791 roku, wracając z miasta Jassy, całkowicie zdrowy i jeszcze nie stary książę nagle wyciągnął kopyta… Zmuszeni byli sprzedać Chortycę za bezcen Aleksandrowskiej radzie miejskiej jej tymczasowi właściciele, Niemcy-menonici; zabrało swoje manatki ze świętej ziemi tak zwane „Wyspiarsko-Chortyckie przedsiębiorstwo komunalne” (w istocie swego rodzaju obóz koncentracyjny w latach 1921—1922); z czasem odeszło stamtąd gospodarstwo eksperymentalne, które gwałciło chortycką ziemię od 1927 do 2004 roku. Niestety, żałobna lista nieuszanowujących Chortycy wydłużyła się: jeden mer Zaporoża zmuszony był przedwcześnie przejść na emeryturę ze względu na stan zdrowia, jeszcze jeden znalazł się za kratami, jeszcze jeden opuścił swoje stanowisko pod naciskiem kompromatów, kolejny przedwcześnie opuścił ten świat, kolejny po kolejnym „dobrowolnie” ustąpił miejsca następcy… Był i taki, którego aktywiści społeczni niemal miotłą wymiatali z gabinetu służbowego, ale on wrócił! Napluto na niego, a on się wytarł i znów zasiadł w „merowskim” fotelu. Swoją drogą, wybitny inżynier B. M. Preobrażeński, niedługo po tym, jak zakończyła się budowa mostów przez Chortycę według jego projektu, odebrał sobie życie… Zatem dbając o dobrobyt kraju, ani na chwilę nie należy zapominać, że podstawą wszystkiego jest wysoki, niezłomny i niezdradzający Duch, a nie kapryśny wyzysk. I Pan, Panie Prezydencie, zapewne nawet nie wyobraża sobie, na jaką wysokość wyniosła Pana Opatrzność, jaką stawkę na Pana postawiła, dając możliwość kierowania krajem, którego sercem jest błogosławiona Chortyca! Przez to zdecydowany, dobroczynny przełom w sprawach ogólnoukraińskich musi nastąpić po Pana wizycie na Wyspie, wtedy też musi rozpocząć się okres jej prawdziwego odrodzenia. Powinien Pan przybyć do Zaporoża nie z jakąś protokolarną oficjalną wizytą, a na Chortycę jak na swego rodzaju pielgrzymkę. Tego oczekuje wielostrana Chortyca, tego oczekuje biedna Ukraina. Tak też Pan ogłosi: „Jadę na Chortycę, aby poczuć tę ziemię i pokłonić się jej”. To stanie się historyczną sensacją. Przecież tak czynił kiedyś wielki Mahatma Gandhi, do podobnych kroków uciekał się Charles de Gaulle, czując wyjątkowe znaczenie terenów chronionych. Nieprzypadkowo starogrecki bohater Anteusz otrzymywał wsparcie od rodzinnej ziemi… Chortyca czeka, wielce szanowny Panie Prezydencie Ukrainy! Z poważaniem Kostantyn SUSZKO, pisarz, laureat nagrody im. Iwana Franki, dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu „Chortyca” w latach 2005—2007. Uwaga. Stworzenie nowoczesnego oddziału ochrony oraz muzealizacja większej części obiektów itp. realizowane są kosztem środków budżetowych rezerwatu, resztę wydatków mogą wziąć na siebie inwestorzy. Właściwie w tym liście powiedziano tylko o ogólnych kierunkach rozwoju rezerwatu, szczegółowo o tym mogę opowiedzieć podczas osobistego spotkania. 15 września 2019 roku. Heorhij ŁUKJANCZUK 9 września 1944 roku w Lublinie komunistyczne rządy USRR oraz Polski zawarły umowę o „ewakuacji ludności”, która przewidywała całkowite oczyszczenie odwiecznych ukraińskich terytoriów, które przypadały Polsce, z autochtonów-Ukraińców poprzez przesiedlenie ich do USRR, a etnicznych Polaków i Żydów — z Ukrainy do Polski. W rezultacie w latach 1944—1951 około 700 tysięcy Ukraińców straciło swoje domy i prawo do powrotu na Ojczyznę. W latach 1944—1946 ponad 482 tysiące Ukraińców przymusowo i pozasądowo przesiedlono do USRR. Dokonały tego brutalnie komunistyczne reżimy ZSRR i Polski z zastosowaniem terroru, represji, konfiskaty mienia, ograniczenia praw politycznych, socjalnych, ekonomicznych i kulturalnych ludzi. Wysiedlano Ukraińców do różnych regionów USRR — od Galicji po Nadczarnomorze, Słobożanszczyznę i Donbas. W 1947 roku tych Ukraińców, którzy odmówili wyjazdu do ZSRR, władze polskie w trakcie Akcji „Wisła” deportowały na północ i zachód Polski. W ciągu kilku miesięcy deportowano prawie 150 tysięcy Ukraińców. Jeszcze kilkadziesiąt tysięcy Ukraińców zostało pozbawionych rodzinnych domów podczas wymian odcinków przygranicznych między ZSRR a Polską w 1948 i 1951 roku. Dla uczczenia 75. rocznicy rozpoczęcia deportacji Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej wspólnie z partnerami 9 września 2019 roku przeprowadził ogólnoukraińskie uroczystości żałobne z okazji Dnia Pamięci Ukraińców — ofiar przymusowego wysiedlenia. Tej dacie poświęcony był w szczególności okrągły stół: „Wypędzeni z Ojczyzny: przywrócenie pamięci narodowej o zbrodni totalnego wysiedlenia Ukraińców-autochtonów z ziem historycznych”, który odbył się 9 września w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki. W trakcie okrągłego stołu ujawniono wiele faktów historycznych i świadectw dotyczących deportacji. Tego samego dnia otwarto tu wystawę „Wypędzenie. Do 75. rocznicy rozpoczęcia deportacji Ukraińców z Łemkowszczyzny, Nadsania, Lubaczowszczyzny, Chełmszczyzny, Południowego Podlasia, Zachodniej Bojkowszczyzny”. 18 plansz wystawowych na fotografiach, dokumentach, mapach i diagramach opowiada historię najbardziej wysuniętych na zachód części ukraińskiego świata, które umownie nazywa się Zakerzoniem, a także przesłanki, przebieg i skutki deportacji oraz historie ludzi. Wystawa stała się wspólnym projektem Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Instytutów Etnologii oraz Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Instytutu Historii Kościoła Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego, Historyczno-Krajoznawczego Muzeum w Winnikach oraz Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Łemkowskich. Tego samego dnia na Alei Bohaterów Niebiańskiej Sotni, przy Krzyżu Pamięci ofiar represji politycznych w latach 30.—50. XX wieku na Ukrainie, odbyły się panichida oraz wiec-requiem z okazji Dnia Pamięci Ukraińców — ofiar przymusowego wysiedlenia. Wieczorem w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki odbyła się Akademia Pamięci poświęcona temu wydarzeniu. Przewodnicząca Światowej Federacji Ukraińskich Zjednoczeń Łemkowskich Jarosława Hałyk odczytała list gratulacyjny od Światowego Kongresu Ukraińców, a także wręczyła Dyplomy Honorowe i medale pamiątkowe historykom Wołodymyrowi Wiatrowyczowi, Iwanowi Patrylakowi oraz Wołodymyrowi Serhijczukowi. Pani Hałyk oświadczyła również, że organizacje deportowanych będą zwracać się do Rady Najwyższej Ukrainy z żądaniem jak najszybszego przyjęcia (jeszcze w tym roku!) ustawy o uznaniu deportacji Ukraińców z Łemkowszczyzny, Nadsania, Lubaczowszczyzny, Chełmszczyzny, Południowego Podlasia, Zachodniej Bojkowszczyzny oraz nadaniu statusu deportowanych wszystkim, którzy ucierpieli w wyniku tej zbrodni. Scena ze spektaklu „Wypędzeni z Raju”: w głównej roli aktorka i wykonawczyni pieśni Hałyna Barankewycz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ołeksandr PIROŻENKO: «Nasz orkiestra jest unikalna»

— Dlaczego, Pana zdaniem, muzyka dęta już nie pierwszy wiek cieszy się taką popularnością? — Muzyka dęta towarzyszy nam przez całe życie. Jej nazwa pochodzi od słowa duch. A duch — to życie i pragnienie człowieka. — Jaki jest cel orkiestry? — Stworzenie Państwowej Orkiestry Dętej miało na celu wzbogacenie artystycznej palety kultury narodowej, wspieranie propagowania najlepszych wzorców klasycznego dziedzictwa muzycznego, rozwój akademickiego gatunku muzyki dętej na Ukrainie. W 2004 roku za wysoki kunszt orkiestrze nadano status akademickiej. W tym samym roku ukazała się pierwsza płyta kompaktowa z jej nagraniami koncertowymi. A 28 września 2008 roku Dekretem Prezydenta Ukrainy za znaczący wkład w rozwój i wzbogacenie ukraińskiej kultury narodowej, propagowanie dziedzictwa muzycznego oraz utworów współczesnych kompozytorów ukraińskich orkiestrze nadano status narodowej. W 2009 roku orkiestra dokonała nagrania jubileuszowej płyty kompaktowej, do której weszły najlepsze utwory z naszego repertuaru. — Czym różni się Narodowa Akademicka Orkiestra Dęta Ukrainy od innych zespołów dętych? — Nasz zespół jest unikalny. W byłym Związku Radzieckim były tylko trzy orkiestry, które pracowały w gatunku muzyki dętej i zostały stworzone do propagowania klasycznej sztuki muzycznej. Jedna z nich pracowała w Moskwie i już zakończyła swoje istnienie, a druga — w kraju bałtyckim, zmieniła profil i teraz robi show. Inne orkiestry dęte tworzono do pełnienia funkcji ceremonialnych. Są to dęte zespoły wojskowe i municypalne, które zapewniają spotkania, parady, inne wydarzenia. My natomiast występujemy wyłącznie z programami koncertowymi. W naszej orkiestrze jest rozszerzona grupa instrumentów dętych drewnianych, wprowadzono harfę i kontrabas. Tego praktycznie nie ma w innych orkiestrach dętych. Takie zespoły, jak nasz, na Zachodzie nazywają symphonic band — symfoniczno-dęta orkiestra. Orkiestrę stworzono w 1979 roku. Inicjatorami, którzy pokazali swoją wizję zespołu, byli pierwszy kierownik artystyczny i główny dyrygent orkiestry Wasyl Ochrymenko oraz kompozytor Łewko Kołodub. Ideę poparł Związek Kompozytorów Ukrainy. Ja swoją pracę w Narodowej Orkiestrze Dętej Ukrainy rozpocząłem od dnia jej powstania. W tym czasie przeszedłem drogę od artysty orkiestry do koncertmistrza grupy instrumentów perkusyjnych. W latach 2002—2005 zajmowałem stanowisko dyrektora-zarządcy, od lipca 2005 roku — dyrektora, a od 2008 do dziś — dyrektora generalnego orkiestry. W 2002 roku, kiedy zacząłem kierować Narodową Orkiestrą Dętą Ukrainy, nasza biblioteka liczyła około 800 partytur z partiami. Dziś mamy ponad 3 tysiące. Wśród wykonanych przez nas utworów wiele po raz pierwszy zabrzmiało na terenie państwa. Niemało takich muzycznych premier odbyło się także w 2019 roku. — Jak przez ten czas zmieniła się orkiestra? — W grudniu 2002 roku mieliśmy pierwszy koncert w Sali Kolumnowej Narodowej Filharmonii Ukrainy. Wtedy udało się przekonać dyrektora generalnego filharmonii Dmytra Ostapenkę, aby dopuścił nasz zespół do najlepszej sali koncertowej kraju. Inicjatywa tego koncertu wychodziła od Łewka Kołoduba. Łewko Mykołajowycz był bardzo dobrze obeznany ze specyfiką orkiestry dętej, ponieważ miał wykształcenie muzyczne jako klarnecista. Pisał utwory specjalnie dla naszego zespołu oraz transkrypcje utworów, które wcześniej zostały stworzone dla orkiestry symfonicznej. Tak samo przekładał utwory swojej żony Żanny Kołodub. Właśnie te utwory posłużyły za podstawę pierwszego koncertu. Nikt nie oczekiwał, że orkiestra dęta będzie mogła dać pełnowartościowy koncert w Sali Kolumnowej Narodowej Filharmonii. Dlatego na nasz występ sprzedano około 70 biletów. W następnym roku mieliśmy już 4 koncerty, liczba widzów zwiększała się. Obecnie mamy wiele wieczorowych i abonamentowych koncertów, które odbywają się przy pełnych salach. Trudno było z repertuarem, muzyki dla orkiestr dętych ukraińscy kompozytorzy praktycznie nie pisali. Wykonywaliśmy przeważnie transkrypcje utworów symfonicznych, uwertury, poematy. Po spotkaniu w Związku Kompozytorów Ukrainy zaczęli z nami współpracować A. Sztoharenko, Ł. Kołodub, W. Podwała, I. Karabyć, P. Petrow-Omelczuk, O. Szczetynski, O. Bezborodko, S. Pilutikow, W. Runczak i inni. Podstawę repertuaru zespołu stanowią utwory klasyków muzyki światowej — J. S. Bacha, L. van Beethovena, G. Verdiego, Ch. Gounoda, R. Wagnera, P. Czajkowskiego, S. Rachmaninowa, I. Strawińskiego, A. Chaczaturiana, G. Swiridowa. Czołowe miejsce w programach koncertowych zajmuje ukraińska muzyka klasyczna — utwory M. Łysenki, K. Stecenki, B. Latoszynskiego, A. Sztoharenki, A. Kos-Anatolskiego, I. Szamo i wielu innych. W aktywnym repertuarze koncertowym orkiestry przedstawione są wszystkie gatunki — od muzyki barokowej po utwory jazzowe. W ramach orkiestry istnieją kwintety i kwartety, które grają samodzielnie. Kilka lat temu wprowadziliśmy nową formę — big-band. 19 muzyków i dyrygent wykonują utwory jazzowe. — Kto z czołowych wykonawców współpracował i obecnie współpracuje z orkiestrą? — Są to artyści ludowi Ukrainy Switłana Dobronrawowa, Wałerij Bujmister, Femij Mustafajew, Iryna Dać, Stepan Ficycz, Iwan Popowycz, Hryhorij Harkusza, Mykoła Kowal, Ołeksandr Wasyłenko, Olha Czubarewa, Żanna Bodnaruk; zasłużeni artyści Ludmyła Dawymuka, Jurij Olijnyk, Iryna Ziabczenko, Irena Zacharko, Hałyna Titowa, Wałentyna Matiuszenko, Jełyzaweta Lipitiuk, Łesia i Hałyna Telniuk; laureaci i dyplomanci międzynarodowych konkursów — soliści Narodowej Filharmonii Ukrainy: Rusłan Szyszkin, Anatolij Jurczenko, Serhij Bortnyk, Wiktor Bezkorowajny, Dmytro Iwanczenko, Andrij Bondarenko. Orkiestra ma doświadczenie występów koncertowych z solistami-instrumentalistami, wśród których są zasłużeni artyści Ukrainy Jurij Kot (fortepian) i Wałerij Poskwaluk (trąbka), laureat międzynarodowych konkursów Andrij Ilkiw (trąbka), Amerykanka koreańskiego pochodzenia Grace Oh (fortepian), amerykański pianista, profesor David Witten, znany na całym świecie Kanadyjczyk Richard Stewart (trąbka), eufonista Bastien Baumet (Francja), tubista Øystein Baadsvik (Norwegia), solista-klarnecista Królewskiej Brukselskiej Orkiestry Symfonicznej Radia i Telewizji Hedwig Swimberghe. Za pulpitem dyrygenckim orkiestry występował profesor uniwersytetu w Toronto Stephan Chenette (Kanada), dyrygent, kompozytor, profesor Brukselskiego Królewskiego Konserwatorium Alain Crepin. Z Narodową Orkiestrą Dętą twórczo współpracują znani ukraińscy dyrygenci — artysta ludowy Ukrainy Iwan Hamkało, zasłużony działacz sztuki Hennadij Hryhoriew, zasłużona artystka Wiktorija Żadko, a także Andrij Kibita i Petro Towstucha. W różnych latach stanowisko kierownika artystycznego-głównego dyrygenta orkiestry zajmowali Wasyl Ochrymenko, Andrij Kyrpań, Łeonid Tichonow, Heorhij Szapował. Obecnie kierownikiem artystycznym orkiestry jest Mychajło Moroz, dyrygentem orkiestry — Ołeksij Wikułow. — Obecnie wiele zespołów twórczych zwraca się ku muzyce filmowej. Na czym, Pana zdaniem, polega popularność tego gatunku? — Dzisiaj wielu Ukraińców znajduje się pod stałą presją psychologiczną. Pojawia się niechęć do muzyki klasycznej, która wymaga uwagi i przemyśleń. A ludziom chce się po prostu odpocząć. Właśnie taką okazję dają koncerty, w których brzmi muzyka z filmów. Nasza orkiestra jako pierwsza spośród zespołów twórczych Kijowa zwróciła się ku temu gatunkowi. Od tego czasu minęło ponad 10 lat. Pierwszy koncert nosił tytuł „Multipanorama — ukraińska animacja”. Na ekranie za orkiestrą pokazywano fragmenty z tych kreskówek. Potem dodano do programu filmy animowane z innych krajów. Wkrótce pojawił się program „Kinohity”, gdzie już brzmiała muzyka z popularnych filmów, a na ekranie demonstrowano fragmenty z tych taśm. Z czasem do muzyki z filmów zaczęły zwracać się także inne orkiestry. Niektóre zespoły specjalnie tworzą się do wykonywania kinohitów. — Jak często bywacie na występach gościnnych? — Zamówienia państwowe na działalność wyjazdową ustały w 2013 roku. Ale prowadzimy występy gościnne. Szukamy mecenasów, którzy pomagają je zorganizować — zapłacić za przejazdy, pobyt w hotelach. Ponad dziesięć lat temu byliśmy w Holandii. Pomógł zrealizować ten wyjazd jeden z banków. To było właśnie na Dzień Niepodległości. Holendrzy wtedy urządzili nam święto. Przywieziono nas na duży plac, który był udekorowany ukraińskimi flagami narodowymi oraz żółtymi i niebieskimi balonami. — Co Pana niepokoi jako artystę, człowieka? — Proszę spojrzeć na afisze naszych teatrów i sal koncertowych. Jak mało jest tam muzyki ukraińskiej. Uważam, że rezultatem takiego stosunku do kultury narodowej stała się ekspansja Krymu i wojna na wschodzie Ukrainy. Moim zdaniem, właśnie kultura i edukacja powinny stać się podstawą państwowości. Bez nich nie zbudujemy normalnego państwa, nie stworzymy przyzwoitych warunków do życia ludzi. Trzeba stworzyć warunki, aby naszą kulturę znano nie tylko na terenach Ukrainy. Trzeba zdobywać Europę, świat. A my możemy to robić tylko poprzez kulturę. — Zapewne istnieją też problemy? — Niektórzy muzycy, którzy zaczynali pracować w naszym zespole i osiągnęli wysoki poziom profesjonalny, wygrywają konkursy i przechodzą do pracy w innych zespołach, gdzie jest wyższe wynagrodzenie, albo w ogóle wyjeżdżają za granicę. — Co udało się osiągnąć w minionym sezonie koncertowym? — Przeprowadziliśmy wiele koncertów, przygotowaliśmy około trzydziestu nowych programów. Są to programy muzyki ukraińskiej, która stanowi podstawę repertuaru naszego zespołu. Przedstawiliśmy koncert na Dzień Wyszywanki, w którym wzięła udział artystka ludowa Ukrainy Nina Matwijenko. Razem z kompozytorem Wołodymyrem Runczakiem przygotowaliśmy wielki program na Dzień Ukraińskiego Kozactwa z utworów ukraińskich kompozytorów. Wykonywaliśmy utwory światowych klasyków. Nadal cieszy się wielką popularnością cykl koncertów filmowych z muzyką Johna Williamsa, Ennio Morricone, Hansa Zimmera. Oprócz Sali Kolumnowej Narodowej Filharmonii Ukrainy występowaliśmy w Międzynarodowym Centrum Kultury i Sztuki (Pałac Październikowy), Ukraińskim Domu, Domu Architekta Ukrainy. Wspólnie z agencją koncertową „Marko-koncert” przygotowaliśmy cykl koncertów „Jazz na plaży”, z którymi występujemy na wyspie Truchanów, gdzie scena ustawiona jest wprost na wodzie. Orkiestra wykonuje nie tylko klasykę i jazz, ale także rock. Kilka programów „Hity rocka” wykonaliśmy razem z finalistą telewizyjnego show „Głos kraju” Ołeksandrem Onufrijczukiem. Dużo koncertowaliśmy po Ukrainie. Byliśmy we Lwowie, Łucku, Winnicy, Czernihowie, Czerkasach, Żytomierzu. Zrealizowaliśmy trasę koncertową po obwodzie wołyńskim. — Jak świętujecie jubileusz orkiestry? — Rozpoczynamy nową trasą koncertową po Wołyniu, w ramach której bierzemy udział w otwarciu festiwalu „Igor Strawiński”. 10 października w Narodowej Filharmonii odbędzie się wielki koncert. W pierwszej części zabrzmią utwory z repertuaru klasycznego orkiestr dętych. Będzie to najlepsze z tego, co orkiestra wykonywała przez 40 lat. Zabrzmi uwertura „Świąteczny Kijów” Iwana Karabycia, „Dnieprowski walc” Ihora Szamo (solistka zasłużona artystka Ukrainy Jelizaweta Lipitiuk), „Starodawny marsz zaporoski” Jewhena Adamcewycza, „Jesienny sen” Archibalda Joyce’a. Będzie dużo muzyki z operetki. W szczególności aria wejściowa Silvy z operetki o tym samym tytule Imre Kálmána. Będzie również brzmieć muzyka Johanna Straussa, Edvarda Griega, „Błękitna rapsodia” George’a Gershwina, „Taniec z szablami” Arama Chaczaturiana w aranżacji Paula Mauriata. W drugiej części zabrzmi muzyka współczesnych kompozytorów. Będzie ciekawie. Będziemy starali się udowodnić, że jesteśmy unikalnym zespołem, podobnego do którego nie ma nie tylko na Ukrainie, ale i na całej przestrzeni poradzieckiej. — Jakie są plany na nowy sezon koncertowy? — Cały sezon będzie poświęcony 40-leciu orkiestry. Kontynuujemy projekt „Muzyka z filmów”. 7 listopada odbędzie się ciekawy koncert „Klasyk-premiera” — to będzie klasyka. W grudniu w wykonaniu orkiestry zabrzmi wielki program z utworów Richarda Wagnera. W styczniu — nowy program z utworów rodziny Straussów. Będziemy przygotowywać koncerty na święta. Na przykład na 8 marca — „Od Piaf do Mathieu”. Muzycy to weseli ludzie. Udowodnimy to koncertem „Muzycy się uśmiechają”. Tutaj będzie koncert na maszynę do pisania, koncert na kowadło i wiele takiego, co zmusi słuchaczy do uśmiechu. 16 maja już tradycyjnie odbędzie się koncert na Dzień Wyszywanki, podczas którego zabrzmią utwory ukraińskich kompozytorów, śpiewać będą ukraińscy wykonawcy. A jednym z końcowych akordów sezonu stanie się nowy program z utworów Glenna Millera. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO 1 października minęło 40 lat od powstania Narodowej Akademickiej Orkiestry Dętej Ukrainy. W tym czasie stała się ona jednym z najpopularniejszych zespołów twórczych kraju. Na czym polega sekret popularności orkiestry? O tym nasza rozmowa z dyrektorem generalnym zespołu, zasłużonym pracownikiem kultury Ukrainy Ołeksandrem Pirożenkiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Jego dzieła inspirują do refleksji nad ludzkim losem

Wybitny mistrz lwowskiej sztuki plastycznej Borys Drobotiuk należy do plejady artystów, którzy rozpoczęli swoją drogę twórczą pod koniec lat 60. ubiegłego wieku. Jego dorobek twórczy demonstruje kunszt oraz oryginalność artysty w malarstwie, grafice i ekslibrisach. Petro NESTERENKO, kandydat nauk o sztuce, Kijów Artysta urodził się w 1941 roku w okolicach starego podolskiego miasteczka Stary Wiśniowiec na Zbaraskim, gdzie „dorastał wśród pięknej przyrody, w środowisku ludowym, które zachowywało wypracowane przez lata bogate tradycje narodowe i swoisty etnokulturowy koloryt” – słusznie zauważa historyczka sztuki Lubow Wołoszyn. Potem była nauka w Wyżnickiej Szkole Artystycznej, którą ukończył w 1969 roku, oraz we Lwowskim Państwowym Instytucie Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej (1971—1977). Jeszcze podczas nauki w szkole opanował technikę linorytu i stale wzbogacał ją o nowe środki wyrazu. Całkowicie w nurcie ówczesnej lwowskiej grafiki powstały linoryty motywowane popularnymi piosenkami „Smericzka” (1969), „Lecą niby mewy” (1973), „Hucułeczka” (1976), jednak technika ta nie mogła w pełni oddać subtelnych uczuć poetyckiej duszy, więc artysta zwrócił się ku technice akwaforty, która wymagała znacznie więcej wysiłku oraz ciągłych poszukiwań i eksperymentów. W technice akwaforty Borys Drobotuk stworzył szereg wspaniałych martwych natur, w których szczodrze ujawniła się jego twórcza indywidualność – „Bukowińska martwa natura weselna” (1980), „Huculska martwa natura” (1983), „Martwa natura z korowajem” (1984), „Huculska martwa natura weselna” (obie z 1985 r.). Opowiadają one o obrzędowości rodzinnej, która uświęcała momenty przejściowe lub etapowe w życiu człowieka, od jego narodzin aż do śmierci. Ta obrzędowość jest głęboko filozoficzna, ponieważ ustanawiając duchową więź między pokoleniami, napełnia życie optymistyczną treścią. Jak wiadomo, wesele u Ukraińców było prawdziwym uroczystym dramatem, któremu towarzyszyła muzyka, śpiewy, pieśni, tańce, gry, nabierając charakteru święta ludowego. Wieniec z kwiatów jako ozdobę korowaja obserwujemy w bukowińskiej martwej naturze weselnej, obok w ceramicznym dzbanie pojawia się trójka śnieżnobiałych kalii, na pierwszym planie – dwa świąteczne kielichy z obrączkami dla młodej pary. Nowe możliwości wyrazu otwierała technika litografii, w której artysta z wyjątkowym ciepłem ukazał wizerunki współczesnych – wybitnego mistrza lwowskiej grafiki Leopolda Lewickiego (1979), kompozytora Iwana Majczyka (1981), mistrza ludowego Wałentyna Zwiryńskiego (1981). Szczególny sukces odniosły jego wielofiguralne kompozycje „Wesele we wsi Kanafosty” (1980), „Świąteczny jarmark w Kosowie” (1980), „Święto pieśni i tańca w Gaju Szewczenkowskim” (1986), „Huculskie wesele” (1983, 1984). Dzieła malarskie B. Drobotuka są zawsze zmysłowe, emocjonalne, jest w nich chwila odtworzona plastyką pędzla. Artysta poetyzuje zwykłe krajobrazy i lubi ciszę oraz spokój, w jego pejzażach nie ma ludzi ani zwierząt. To swoista medytacja wrażliwej duszy, która szuka ukojenia w jedności z przyrodą. Pojawiają się w nich znane z dzieciństwa malownicze krajobrazy Podola, okolice rodzinnego miasteczka Wiśniowca, pejzaże górskiej Bukowiny i po prostu przytulne zakątki, których nie dotknęła cywilizacja. Szereg dzieł artysty poświęcono sławnym postaciom naszej historii. Jest to dedykacja dla T. Szewczenki „I w dźwiękach pamięć się odezwie!” (litografia barwna, 1989), „Poświęcone Bajdzie Wiśniowieckiemu” (karton, olej, 2000), „Gwiezdny czas Iwana Mazepy” (płyta pilśniowa, olej, 2003), „Ukraiński światowid” (linoryt, 2014). W tej ostatniej pracy wizerunek T. Szewczenki w czapie z baraniej skóry pojawia się w interpretacji światowida z „Mitów i legend dawnej Ukrainy” Wałerija Wojtowycza jako „bóg przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, któremu powierzono pilnować, aby na ziemi, w niebie i w podziemnym królestwie wypełniały się prawa dobra światła Dażboga”. W górnej części kompozycji, skierowanej ostrzem ku górze, przedstawiono wszechwidzące oko, w którego świetle pojawiają się słowa z „Psalmów Dawidowych” T. Szewczenki, które dał nam w ojczystym języku ukraińskim: „Powstańże, Boże, sądź ziemię i sędziów łakomych na całym świecie twoja prawda i wola i chwała”. Jak świadczy znany uczony Dmytro Stepowyk, w wydanej na 200-lecie urodzin T. Szewczenki, w tym samym 2014 roku co grafika B. Drobotuka, pracy „Chrześcijaństwo Tarasa Szewczenki” – „wszystkie dziesięć sparafrazowanych psalmów jest mistrzowsko zaktualizowanych w odniesieniu do wszystkiego, co działo się na Ukrainie i jak to wszystko było postrzegane i oceniane przez Szewczenkę z pozycji Bożego Objawienia”. Napisane przez Szewczenkę w kontekście politycznego, ideologicznego, kulturalnego życia Imperium Rosyjskiego połowy XIX wieku, w którym powstawała i utwierdzała się nowa, szewczenkowska samoświadomość Ukrainy, znów stało się aktualne w nowych realiach rozwoju naszego państwa. Warto zaznaczyć, że „Ukraiński światowid” znajduje się w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Ważnym składnikiem twórczości graficznej B. Drobotuka jest ekslibris. Tworzyć znaki książkowe zaczął w dalekim 1983 roku dla wybitnych osobistości i po prostu przyjaciół. Właścicielami pierwszych ekslibrisów stali się ziomkowie artysty W. Witruk, R. Łubkiwski, M. Hudź, F. Stryhun, O. Hrynko, S. Maksymczuk, L. Wołoszyn, N. Hnatiw, I. Majczyk i inni. Od tego czasu ich liczba osiągnęła półtorej setki, wykonanych w różnorodnych technikach swoistych odpowiedzi na otaczającą rzeczywistość. Artysta jest uczestnikiem wystaw obwodowych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych, wśród których znaczną część stanowią właśnie wystawy ekslibrisów, więc jego twórczość jest znana w wielu krajach świata. Wśród nich są Belgia, Kanada, Polska, Holandia, Korea Południowa, Litwa, Francja, Włochy, Republika Czeska, Rumunia, Kazachstan, Chiny i inne. Dzieła artystyczne B. Drobotuka znajdują się w muzeach i prywatnych zbiorach na Ukrainie i za granicą. W swoim dorobku ma dziesiątki wystaw indywidualnych. Odznaczony medalem imienia Wasyla Stusa „Za wierność”, dyplomami wystaw krajowych i międzynarodowych. A ponadto Borys Iwanowycz od wielu lat na zasadach społecznych pracuje jako artysta wydawnictw społeczno-oświatowego Funduszu imienia Iwana Feszczenki-Czopiwskiego „Dżereło”, w czasopiśmie „Ukraiński Wisnyk”, „Memoriału” Lwowszczyzny. „Ukraiński Wisnyk” był pierwszym pozacenzurowym czasopismem, które legalnie zaczęto wydawać na Ukrainie w okresie gorbaczowowskiej pierestrojki. Założył go W. Czornowił pod koniec lat 60. i wydawał do swojego uwięzienia w 1972 r., a w drugiej połowie lat 80. wznowił wydawanie. Czasopismo wywarło poważny wpływ na kształtowanie się niezależnej prasy i opinii publicznej. W. Czornowił wspominał, że kiedy w 1987 r. „zaczęto wypuszczać więźniów politycznych i tworzyć się jakieś możliwości”, od razu wznowił wydawanie „Ukraińskiego Wisnyka”. Przez cały okres wydawania czasopisma (do ostatniego czternastego numeru) W. Czornowił jako redaktor odpowiedzialny musiał osobiście wykonywać cały łańcuch prac związanych z przygotowaniem „Wisnyka”. Później przewodniczącym funduszu oświatowego został Jarosław Heletij, proświcianin, kandydat nauk technicznych, redaktor naczelny rocznika „Ukraiński Wisnyk”, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Za jego czasów „Ukraiński Wisnyk” pozostawał jedynym legalnym organem prasowym i tubą niezależnej opinii publicznej na Ukrainie. Kontynuował rozpoczęte przez W. Czornowiła dzieło przywracania imion i twórczości zakazanych autorów. Przez ponad 25 lat pracy Borysa Drobotuka na zasadach społecznych jako artysty w oświatowym Funduszu imienia Iwana Feszczenki-Czopiwskiego oraz 20 lat w „Ukraińskim Wisnyku” w pełni ujawnił się głęboki patriotyzm, miłość do rodzinnej ziemi, pełen szacunku stosunek do wybitnych osobistości. Od 2000 roku w ścisłej współpracy z J. Heletijem tworzył wyraziste, afirmujące życie okładki do almanachu, napełniając je dokumentalnymi fotoreportażami z Majdanu, gdzie wywalczano niepodległość naszego państwa. Tak w dwudziestym numerze almanachu na tle mas ludowych z lekkiej ręki artysty pojawiają się portrety Symona Petlury i Wiaczesława Czornowiła, których łączyła działalność dziennikarska i wspólne poglądy na możliwe drogi rozwiązania problemów społecznych, kwestii narodowej i niełatwych relacji z naszym północnym sąsiadem. Na okładce jednego z numerów „Ukraińskiego Wisnyka” B. Drobotuk połączył swoje czarno-białe graficzne przedstawienie przedstawicieli Niebiańskiej Sotni wśród płonących opon z kolorowym zdjęciem ich upamiętnienia w dniach pamięci. Symboliczna winieta do almanachu przedstawiała również dusze poległych wśród świec pamięci, które odlatują w ciepłe kraje… Głęboko symboliczne są też inne jego tematy do almanachu, na przykład „Ukraińska Golgota (Hołodomor 1932–1933 lat)”. „Jego sztuka jest napełniona różnorodną zmysłową i intelektualną refleksją z życia, dobrze wyczuwa specyfikę środowiska, w którym tworzy, widzi zjawiska życiowe w rozwoju, typizuje i psychologizuje ludzkie charaktery, jest zdolny tworzyć nie tylko konkretnie zmysłowe, ale i symboliczne obrazy” – pisał o B. Drobotuku Wołodymyr Kirindas. Latem 1953 roku w obozie o zaostrzonym rygorze „Reczłag” w Workucie (Komi ASRR, RF), gdzie przebywało dziesięć i pół tysiąca samych ukraińskich nacjonalistów, wybuchło powstanie. Powodem do niego stała się odmowa amnestii dla więźniów politycznych, podczas gdy innych ona dotyczyła. W rezultacie doszło do walki uzbrojonej ochrony z powstańcami, podczas której było wielu zabitych i rannych. B. Drobotuk stworzył kompozycję graficzną „Pamięć. Powstanie w Workucie 1953 roku”, w której przedstawił postacie więźniów za kratami. W dolnej części kompozycji — kopalnia Jur-Szor nr 29, gdzie pracowali więźniowie, świeca pamięci, liczne krzyże i kiść czerwonej kaliny. W centrum kompozycji na tle jakby rozpostartych białych skrzydeł zaznaczono nazwiska i imiona więźniów, którzy byli świadkami wydarzeń 1 sierpnia 1953 roku w Workucie. Borys Drobotuk jest autorem oprawy artystycznej szeregu książek byłych więźniów politycznych obozów GUŁAG-u. W niektórych z nich zastosowano jednolitą kompozycję, w której podstawie jest biała pionowa linia, na niej — drut kolczasty jako symbol cierpień w radzieckiej Golgocie. Na ich przecięciu w kole maska teatralna, otwarta książka z ołówkiem i klucz wiolinowy (Ołeksandr Hrynko „Białe noce, czarne dni”, Iwan Sawycz „Irtyskie tragedie”), portret autorki (Iryna Łewczaniwska „Senatorka”), pejzaż (Kateryna Androszczuk „Spóźniony monolog”). Artysta wykonał dla nich jeszcze ciekawe Pamięć. Powstanie w Workucie w 1953 roku. Z obrazów artysty B. Drobotuka ilustracje. Niestety, z braku miejsca nie ma możliwości opowiedzieć o każdym z autorów, których udziałem stały się cierpienia w stalinowskich łagrach, ale nie złamały one ich ducha. Tak, autorka Kateryna Androszczuk, pochodząca z Wołynia (obecnie zamieszkała w obwodzie donieckim), poetyckim słowem przekazuje swoją bezgraniczną miłość do rodzinnego Wołynia, niepodległej Ukrainy, niepokoi ją położenie ludzi pokrzywdzonych przez los, język ojczysty, dalsza rusyfikacja, niszczenie duchowych fundamentów ukraińskiego narodu, brak szacunku dla pamięci setek tysięcy Ukraińców, którzy wywalczyli naszą Niepodległość. Obecnie odszedł do lepszego świata artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Hrynko, który zagrał 150 ról w Lwowskim Teatrze imienia M. Zańkoweckiej (zmarł w 94. roku życia). Krótka notka: od 1940 roku pracował w Czerwonoarmijskim zespole pieśni i tańca w Moskwie. 24 czerwca 1941 roku O. Hrynko został aresztowany przez organy NKWD (czyżby za to, że urodził się w obwodzie tarnopolskim?), został skazany na 10 lat pozbawienia wolności (obwód saratowski, Komi ASRR), potem 5 lat zesłania (Kraj Krasnojarski). Od 1949 roku pracował w teatrze obozowym. Zwolniony w 1955 roku, zrehabilitowany w 1965 roku. O. Hrynko dał się poznać także jako utalentowany publicysta. Jest autorem autobiograficznej powieści „Białe noce, czarne dni” (Lwów, 1997), artykułów na tematy teatralne w periodykach, wspomnieniowo-publicystycznego wydania „Wróciłem z Sybiru” (2010 r. „Dżereło”). W ilustracjach B. Drobotuka na tle postaci O. Hrynki pojawia się aktor-Hrynko w roli ślepca, króla Romana i innych. W jednym z wątków, gdzie aktor również pojawia się na tle swoich bohaterów, artysta cytuje go: „Sztuka światowa powinna postawić w rzędzie swoich najrzadszych cudów ten narodowy ukraińskojęzyczny teatr, który pod surowym niebem Północy na wyspach koncentracyjnych nawet skazanych wzywał do życia”. Borys Iwanowycz Drobotuk to oryginalna, niezwykle wyrazista osobowość we współczesnej sztuce ukraińskiej. Jego dzieła poruszają szczerą poetycką intonacją, oczarowują niepowtarzalną siłą temperamentu, inspirują do rozmyślań o ludzkim losie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Czy biblioteki ciągną kamienny krzyż?”

W Biłowodsku odbyło się niedawno obwodowe forum biblioteczne z elementami TED-x. Wśród uczestników i prelegentów znaleźli się nie tylko bibliotekarze. Dołączyli przedstawiciele władz oraz społeczeństwa — eksperci medialni, blogerzy, dziennikarze, obrońcy praw człowieka, aktywiści młodzieżowi. Dyskutowano o problemach bibliotek wiejskich w obwodzie, w szczególności o ich zdolności do pozostania społecznymi centrami intelektualnymi. W przededniu Ogólnoukraińskiego Dnia Bibliotek forum zainicjowały Ługański Oddział Obwodowy Ukraińskiego Stowarzyszenia Bibliotecznego oraz Ługańska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa (ŁOUBN). Pomysł wsparły i w organizacji pomogły Zarząd Kultury Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Wydział Kultury komitetu wykonawczego Rady Osiedlowej w Biłowodsku. Organizatorzy opowiedzieli, że format TED-x wybrano nieprzypadkowo. Ten format konferencji znany jest na całym świecie, ponieważ jednoczy wokół globalnych, a zarazem przyziemnych problemów zupełnie różnych ludzi, gotowych zaproponować konkretne rozwiązania i podzielić się innowacyjnym doświadczeniem. O pomysłach wartych rozpowszechnienia i wdrożenia mówili na forum zaproszeni prelegenci. Lewon Azizjan, wikipedysta, zoolog i obrońca praw człowieka, organizator konkursu „Wiki kocha zabytki” na Ukrainie, zaproponował bibliotekarzom alternatywę dla finansowania państwowego, w szczególności udział w międzynarodowych programach grantowych, a także krótko nakreślił etapy i drogi stopniowej modernizacji bibliotek. Padła propozycja wprowadzenia opodatkowania celowego — lokalnego podatku na biblioteki, który ustanawia sama wspólnota. Taki mechanizm uruchomiono w USA, Polsce i na Słowacji. O czasie wolnym i nowych usługach w filii bibliotecznej w Szulhynce w rejonie starobielskim opowiedziała Ołena Słowkopłas w kontekście komercjalizacji bibliotek wiejskich. Większość uczestników forum zgodnie odrzuciła taką perspektywę — biblioteka powinna świadczyć bezpłatne usługi. Przemknęła jedynie myśl o wynajmie pomieszczeń bibliotecznych jako sposobie na uzyskanie dodatkowego dochodu. O tym, jak rozwijać własną kreatywność, opowiedział działacz społeczny z Siewierodoniecka Arif Baghirow. Zdaniem Arifa warto naciskać na własne słabości, aby wyjść ze strefy komfortu i otworzyć się na nowo. Bibliotekarze zareagowali konfrontacyjnie: jak zastosować własną kreatywność w poszukiwaniu drewna na opał do biblioteki? „Poczucie, że specjalistom bibliotecznym ten temat jest niezrozumiały. Choć w rzeczywistości wykażą się nie lada kreatywnością, rozwiązując problemy z bazą materialno-techniczną własnych bibliotek” — mówi dyrektorka ŁOUBN i moderatorka forum Switłana Moisiejewa. Przewodnicząca Rady Młodzieżowej w Czmyriwce Wałerija Tkaczenko opowiedziała o nieudanej próbie zorganizowania przestrzeni młodzieżowej w bibliotece w Czmyriwce. Wystąpienie Wałerii wywołało wśród uczestników forum również niejednoznaczną reakcję, w tym poparcie dla poglądu, że biblioteka powinna pozostać „miejscem spokoju, a nie imprez”. Temat tolerancji poruszył bloger z Siewierodoniecka, przedstawiciel Ługańskiej Obwodowej Rady Młodzieżowej Maksym Żukow. Maksymowe „Prawie nie bywam w bibliotece” oburzyło obecnych ze względu na rzekomo stronniczą ocenę, że biblioteki dość nieśmiało uczą społeczeństwo tolerancji. Metodycy ŁOUBN podsumowują, że bibliotekarze nie słyszą młodzieży, a co za tym idzie — nie są gotowi jej słuchać. „Ze zgrzytem zgodzili się, że mimo wszystko trzeba zapytać młodzież, co chcą widzieć w bibliotekach i dlaczego teraz nie jest im tam ciekawie”. „Siła bibliotek tkwi w informacji. Młodzież chce się uczyć, badać możliwości świata, przyjmować je, uświadamiać sobie własną zdolność do bycia współuczestnikiem globalnych zmian w regionie. Ale warunkiem młodych ludzi jest to, że nauka musi być całkowicie odnowiona, z wykorzystaniem najnowszej metodyki, w końcu ciekawa i potrzebna do życia. Bibliotekarze mogą w tym pomóc. Choć nie, oni a priori muszą to robić” — podzieliła się moderatorka TED-x i bibliotekarka ŁOUBN Julija Dubowa. Osobny panel dyskusyjny organizatorzy przygotowali dla historii sukcesu. O bieżących zmianach i udanych projektach w sferze kultury Biłowodszczyzny w warunkach zjednoczonej wspólnoty terytorialnej opowiedziała naczelniczka wydziału kultury komitetu wykonawczego Rady Osiedlowej w Biłowodsku Switłana Dżunicz. Przykładem tego, że bibliotekarz na wsi to siła, jest biblioteka w Baranykiwce, którą opiekuje się bibliotekarka Maryna Pryjmak. Na forum odbyło się również wręczenie nagród zwycięzcom obwodowego konkursu na najlepszą markę biblioteki. Zwyciężyła Centralna Biblioteka Rejonowa w Starobielsku. Pogratulowała i wręczyła główną nagrodę zwycięzcom przewodnicząca Ługańskiego Oddziału Obwodowego USB Inna Rybjancewa. Forum zakończyło się „wolnym mikrofonem”. Moderatorzy zaproponowali podzielenie się refleksjami i wrażeniami. Zgodzono się, że poszukiwania niszy w przestrzeni gospodarczej i społecznej kraju, w której biblioteka mogłaby przetrwać i zaistnieć, prowadzą na razie do ciągłego rozpowszechniania edukacji nieformalnej wśród ludności. Centrum Prasowe Ługańskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 52 hrywny 33 kop.

Odpowiedzialny sekretarz Iryna Szewczuk Dział kultury Eduard Owczarenko Dział korekty Olha Żmudowska Iryna Stelmach Skład komputerowy Iryna Szewczuk Wołodymyr Żyhun Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 195 UAH 02 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn