Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Andrij DEMYDENKO: „Tworzyć dobro, miłosierdzie, piękno!”

Слово Просвіти, №40 за 2021 рік

– Co oznacza dla Pana Narodowa Nagroda Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki? – Jestem szczęśliwy, że otrzymałem tę nagrodę, ponieważ Szewczenko pozostaje symbolem walki, wiary i niezniszczalności narodu. Dopóki będzie on w naszych sercach, naszych myślach, naszych działaniach, Ukraina będzie żyła. Chciałoby się, aby naród znał dzieła laureatów tej nagrody, aby wzrastał na ich twórczości. Aby liczba czytelników na Ukrainie wzrastała, a nie spadała katastrofalnie, jak to się dzieje dzisiaj. Aby nasze gazety nie wegetowały i nie umierały przy absolutnym przyzwoleniu władzy. Przecież kiedy umiera prasa – umiera wolność, duch narodu, jego perspektywa… Chcę podziękować Pawłowi Mowczanowi i wszystkim członkom Komitetu Szewczenkowskiego. Narodowa Nagroda Szewczenkowska dzisiaj pod każdym względem przewyższa Narodową Nagrodę imienia Tarasa Szewczenki, poza wysokością nagrody pieniężnej. Ale myślę, że kiedy wzbogaci się nasz naród – wzbogaci się i Narodowa Nagroda Szewczenkowska. – Proszę opowiedzieć o dziełach, za które otrzymał Pan Narodową Nagrodę Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. – Uważałem i uważam, że temat pamięci, niechby zabolały, zraniony, ale w którym żyje wielka energia duchowej nieśmiertelności, jest skrajnie potrzebny. Swoją kantatę „Pole mojej pamięci”, która ma jeszcze tytuł „Ja – Ukraina”, poświęciłem wszystkim Ukraińcom, którzy polegli za wolność i niepodległość Ukrainy. I nie tylko podczas trzech Hołodomorów, ale i tym, którzy polegli na polach wojen, którzy walczą teraz. Ten wiersz został uznany za najlepszy na Międzynarodowym konkursie poświęconym tematowi Hołodomoru. Muzykę napisał błyskotliwy, powiedziałbym nawet, genialny muzyk i kompozytor, kierownik słynnej „Pikkardiyskiej terciji”, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, zasłużony artysta Ukrainy Wołodymyr Jakymeć. Długo pracowaliśmy, szukaliśmy obrazu, zwłaszcza muzycznego, ponieważ poetycki był już uformowany. Muzykę do tego wiersza wcześniej napisali Myrosław Skoryk i Jewhen Stankowycz. Dobra muzyka. Ale czułem, że to nie jest do końca ta muzyka, którą chciałbym w tym momencie słyszeć, która dawałaby skrzydła temu poetyckiemu słowu. Wiersz „Pole mojej pamięci” („Ja – Ukraina”) wysoko ocenili pisarze, krytycy, uczeni, ludzie twórczy. Niektórzy pisali, że to „wieczne wiersze”. I chociaż nie ma tam imion, ale są one wpisane w każdy wers, w każdą pauzę, cezurę, w każdą alfę i omegę strof. Mnie orano!orano! Mnie siano!siano! Mnie morzono!morzono! Mnie strzelano!strzelano! Mnie morzono!morzono! Mnie strzelano!strzelano! Moja doli!doli Nie pługami zaorana! Moja woli!woli Nie deszczami zwilżona! Moja woli!woli Nie deszczami zwilżona! Z wielowiekowego obrazu cierpień, heroizmu i narodowego bólu w drugiej części przerzucony zostaje mostek już bezpośrednio do dnia dzisiejszego. Nazywa się ona „Na froncie wojny”. Ja jeszcze nie wiedziałem, Że jestem wzięty na cel, Że snajperzy mają swoje Krwawe kwoty, I śmierć stoi – O krok naprzeciw. Tu inna wartość słów I wymiar cen – Usłyszcie, hałas!patrioci. Ja jeszcze nie wiedziałem… Tu groźny status w ciszy. Ołowiane tu Orkiestry i nuty. Ja jeszcze nie wiedziałem, Że od wojny Nie ma cięższej roboty! Ja potem wszystko poczułem – Na dotyk. (...) Ja jeszcze nie wiedziałem, Że będzie tryzna po mnie. I Ukraina stanie przed szykiem. I deszcz czy śnieg Mnie pokropi. Ja jeszcze nie wiedziałem, Że tak kocham ją! Ja sam poszedłem, poszedłem w okopy. – Właśnie dzięki Pańskiej lekkiej ręce swego czasu zyskało popularność określenie „Wielki Ukrainiec” w odniesieniu do Mychajła Hruszewskiego. – Cieszę się, że to właśnie z mojej inicjatywy to określenie przyjęło się i ugruntowało w ukraińskiej społeczności. Były czasy, kiedy jeszcze nie wiedziano, jak odnosić się do postaci Mychajła Hruszewskiego. Nawet na najwyższych szczeblach, nie mówiąc już o dołach, nie potrafiono powiedzieć, co jutro będzie na Ukrainie, kim będzie Hruszewski – bohaterem, patriotą czy wrogiem Radzieckiej Ukrainy. Nawiasem mówiąc, ze wszystkich Ukraińców, jakich tylko rodziła ta ziemia, po Iwanie Mazepie imię Hruszewskiego najbardziej poddawano anatemie i torturom. Wyszukiwałem materiały o Mychajle Hruszewskim, gdzie tylko mogłem. Nazwałem książkę „Wielki Ukrainiec”. Przyznam: robić to nie było tak łatwo, jak się wydaje. Rada redakcyjna, sekcja historyczna Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz recenzent i autor posłowia, akademik Fedir Szewczenko, nie radzili mi nazywać książki w ten sposób. Fedir Szewczenko mówił nawet: „Cóż to wychodzi? Jeśli jest wielki Ukrainiec, to jest i mały Ukrainiec?”. Odpowiadałem: „Nie wiem, czy są mali Ukraińcy, a wielcy na pewno są. Jeśli tytuł nie pasuje, to znaczy, że książki nie będziemy wydawać”. W końcu obroniłem tytuł. Książka otrzymała wiele nagród, była oficjalnym prezentem dla delegacji międzynarodowych na Pierwszym Światowym Kongresie Ukraińców od Prezydenta i Rządu Ukrainy. Przedmowę do książki napisał Łeonid Krawczuk. Przedtem przyjechałem do Krawczuka i rozmawialiśmy na temat przedmowy, w której powiedziano, że Hruszewski to pierwszy prezydent. „No to co z tego wychodzi, przecież ja jestem pierwszym prezydentem” – mówi Łeonid Makarowycz. „Ale nie wierzcie wy tym pochlebcom. Wy jesteście pierwszym ogólnonarodowym. A jeśli oddacie należne sprawiedliwości, to na tym tylko wygracie”. Zgodził się. Żaden z pisarzy czy historyków nie podjął się tego tematu – bali się. A ja, jeśli coś sobie zaplanowałem, to idę na przełom. Ten tytuł dzisiaj symbolizuje najlepsze ukraińskie cechy i najlepsze ukraińskie postacie. – Rok 2021 jest dla Pana jubileuszowy. Z czym przyszedł Pan do tej okrągłej daty? – Jest mi miło, że jubileusz zbiegł się z 30-leciem odnowienia Niepodległości Ukrainy. Bóg pomógł i napisałem dwie książki wierszy i poematów. Jedna z nich ukazuje się w wydawnictwie „Dnipro” i nosi tytuł „Z twojego kwiatu i gromu”. Tutaj wszystko oddycha ukraińską historią, ukraińskim życiem, ukraińską spowiedzią. Jeszcze przed ukazaniem się książki światu w periodykach drukowano urywki, otrzymała już wiele pochlebnych recenzji. Jedną przedmowę do niej napisał trzeci prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, a drugą – nasz znakomity uczony Dmytro Stepowyk. Przez książkę przechodzi praktycznie całe bytowanie Ukrainy – od najdawniejszych czasów aż do teraz. Jest tu i poemat poświęcony Niebiańskiej Sotni, jest i odwieczny temat wszystkich narodów i pokoleń – życia i śmierci, ich walka. Poemat oddaje narastający konflikt interesów wielu narodów o swoje istnienie na planecie, o zachowanie sprawiedliwości w dzisiejszym świecie. Druga książka – „Kijowski zeszyt”, przedmowę napisał dyrektor Instytutu Literatury NAN Ukrainy, akademik Mykoła Żułynski, składa się zbiór z prawie stu poezji i dwóch poematów. Wcześniej ukazywały się już zbiorowe antologie utworów poetyckich o Kijowie, a to jest zapewne pierwsze wydanie, gdzie wszystkie wiersze o stolicy napisane są przez jednego autora. Starałem się tutaj pokazać odnowioną duszę Kijowa, który jawi się w całej swojej wielkości, ale jednocześnie w spustoszeniu. Przecież dzisiaj wiele zabytków historycznych cynicznie niszczą i ten proces narasta. Także tutaj jest dużo spowiedniczej, miłosnej liryki, ale miłości właśnie do Kijowa. W książce jest wiele tematów, które wcześniej nigdy nie były poruszane. Na przykład jeden z wierszy nosi tytuł „Dziwak funikular”. Książka wychodzi z druku w wydawnictwie „Samit-knyha” w październiku. W styczniu tego roku zostałem laureatem słynnej Międzynarodowej Nagrody Literackiej imienia Jacka Londona (USA), w czerwcu – Międzynarodowej Nagrody Literackiej imienia Franza Kafki, którą założyły Niemcy, Austria i Czechy. Nawiasem mówiąc, ze wszystkich niemieckojęzycznych pisarzy Kafkę czytają najwięcej na świecie. A niedawno pogratulowano mi Międzynarodowej Nagrody Literackiej imienia Francesca Petrarki (Rzym, Włochy). Na 30-lecie Niepodległości Ukrainy odbyła się premiera piosenki „Jestem twoją krwinką”, muzykę do której stworzył znany kompozytor, rektor Akademii Muzyki Ołeksandr Złotnyk. Błyskotliwie wykonała ją artystka ludowa Ukrainy Oksana Biłozir, która swego czasu jako pierwsza zaśpiewała moją piosenkę „Ukrainka”. Premiera odbyła się 24 sierpnia w USA i otworzyła Dziewiąte Narodowe Śniadanie Modlitewne 8 września w Ukraińskim Domu w Kijowie, gdzie byli przedstawiciele 17 krajów – wysokiej rangi urzędnicy, działacze religijni, artyści, nasi obrońcy. W najbliższym czasie ma wyjść album audio z moimi nowymi piosenkami – „Na odległość duszy”. – A co z koncertami? – Planowałem koncert jesienią, ale znów zaostrzają się ograniczenia kwarantannowe. Póki trwa niepewność – jestem zmuszony zrobić pauzę. Ze smutkiem patrzyłem na niektóre jesienne... W numerze 35 „Słowa Proświty” za 2021 rok pisaliśmy o wręczeniu Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Wśród tegorocznych laureatów jest wybitny poeta, artysta ludowy Ukrainy, akademik Andrij Demydenko, który otrzymał Narodowe Wyróżnienie Szewczenkowskie za wiersze do kantaty „Pole mojej pamięci” oraz głębokie odkrycie tematu Hołodomoru 1933 roku. Dzisiaj Andrij Petrowycz jest gościem „Słowa Proświty”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn