Strona · s. 2strona oryginału ↗
Ciąg dalszy artykułu «Natiokulturowość Ukrainy: immunitet Państwowości», s. 1
Nacjokulturowość Ukrainy: immunitet państwowości
Слово Просвіти, №40 за 2021 рік
Dokończenie. Początek na str. 1. Dlatego dziwi, gdy przez długi czas instytucje władzy nie chcą wspierać, na przykład, inicjatyw „Proświty” oraz innych organizacji twórczych w zakresie tworzenia celowego programu rozwoju ukraińskiego języka państwowego, przewidując odpowiednie wydatki na prowadzenie kursów nauki języka ukraińskiego, zwłaszcza w zdenacjonalizowanych obwodach Ukrainy; drukowanie niezbędnej liczby słowników na nośnikach papierowych i elektronicznych; tworzenie komputerowych (ukraińskojęzycznych) gier dla dzieci; masowe powielanie „Biblioteki wojownika” itp. Z jakiegoś powodu nie znalazło się miejsce na uwagę dla podobnych projektów także na poziomie Ukraińskiego Funduszu Kultury. Wszak sprawa polega nie tylko na tym, że ignorowane są ważne, naszym zdaniem, inicjatywy społeczne, ale przede wszystkim na braku dialogu wielu struktur państwowych z instytucjami społecznymi, inteligencją (oprócz „swojej” i „oswojonej”). Władza w osobie resortów branżowych z jakiegoś powodu nadal uważa, że ma absolutne prawo dysponować zasobami publicznymi zgodnie z własnymi interesami, „kumpelskimi” zachciankami, interesownymi upodobaniami polityków. Taka behawioralna „norma” urzędników, deputowanych prowadzi do istotnych strat i porażek, negatywnie wpływa na środowisko socjokulturowe kraju. Tak, w czasie ogłoszenia Niepodległości na Ukrainie było około 4000 księgarni. Dziś jest ich ponad 200. W Polsce – 1914! Na 1 sklep z książkami na Ukrainie przypada 165 tysięcy mieszkańców, co jest wynikiem 10-12 razy niższym od średnich wskaźników europejskich. W Danii, Polsce – jeden sklep na 12 tys. mieszkańców, w Niemczech – 15 tys. W 2020 roku z 222 aktywnych ukraińskich księgarni zamknęło się 48, a także 343 wydawnictwa. Przypomnę, że komputeryzacja w tych krajach jest o kilka rzędów wyższa od wskaźnika ukraińskiego. Ale tam gadżet nie jest „zamiast” książki, a obok. Decentralizacja na „ukraińską modłę” znacznie przyspieszyła zamykanie księgarni i bibliotek. Ukraina doszła do krytycznego indeksu zapewnienia narodowi Książki (0,3 na głowę mieszkańca). Na przykład Turcja – 5 książek. I wtedy metafora o „Turkach” wraca bumerangiem do Ukrainy. Jednak zaniepokojenia „polityków” spadkiem wykształcenia Narodu Ukraińskiego nie widać. Natomiast w ciągu kilku ostatnich tygodni przestrzeń informacyjna jest przesycona lamentem kibiców klubu „Oligarchat”. Okazuje się, że oni (politycy) najbardziej troszczą się o „prawa” tuzina oligarchów na tle nędzy i bezprawia narodu, przez nich samych, nawiasem mówiąc, skrzywdzonego. Ponieważ „kosmetyczna” ustawa o oligarchach jeszcze długo nie będzie działać, to Naród słusznie domaga się wprowadzenia ustawą „podatku od oligarchów” (jak w wiodących krajach europejskich), żeby oni, kiedy trwa rosyjska agresja, przestali „bykować”, kupując jachty za 260 mln dol. i królewskie zamki, nieustannie wywożąc zrabowane dobra do rajów podatkowych, a w tym samym czasie bezwstydnie umarza im się wielomiliardowe długi budżetowe. Dla nich wszystko, a na kulturę – zakaz. Próżno mieć nadzieję, że nuworysze staną się kiedyś lepsi i bardziej humanitarni. Jeszcze w okresie przedchrześcijańskim Platon w „Państwie” napisał, że „niemożność nasycenia pociągu do bogactwa oraz lekceważenie wszystkiego innego dla zysku zgubiły oligarchię”. I tylko „kiepscy podczaszy” od władzy i gorliwi w żebraniu o jałmużnę nie chcą i nie są w stanie zrozumieć, że nie będzie raju na naszej ziemi, dopóki Ukraina nie zwalczy tego zła. Zatem Ukraińcy nie mogą oczekiwać „spodziewanej wolności” ani od oligarchów, ani od zagranicy, która nam „pomoże”. Wyjątkiem jest, być może, tylko „swoja zagranica”, kiedy w bieżącym roku (2021) przez ukraińskich zarobkowiczów w ciągu 8 miesięcy przekazano (legalnie) ponad 9 miliardów dolarów. W końcu cała historia XX wieku tylko potwierdza iluzoryczność nadziei na oczekiwaną pomoc ze strony „obcego” Europejczyka, który często pozostawał (i pozostaje) w niewoli moskalofilstwa. Miał rację znany uczestnik walki o Ukrainę generał Pawło Szandruk, który tak charakteryzował ówczesne stanowisko społeczności międzynarodowej: „Świat poniósł wielką szkodę w wyniku rusofilskich tendencji i politycznej krótkowzroczności Georges’a Clemenceau, Davida Lloyda George’a, Winstona Churchilla. Pogrzebali oni sprawę ukraińskiej wolności i stworzyli władzę bolszewicką… Narodowi ukraińskiemu, który tonął we krwi, odmówiono pomocy materialnej, technicznej, a nawet medycznej. Było to jedną z głównych przyczyn zwycięstwa naszych wrogów, a wcale nie brak naszej wiary w zwycięstwo czy niechęć do ponoszenia ofiar…”. Dlatego należy nauczyć się na swojej ziemi żyć własnym rozumem. Aby wytrwać w obecnej wojnie z wiecznie „braterskim” wrogiem, wywalczyć prawo do godnego istnienia narodu ukraińskiego, trzeba zrezygnować z posługiwania się cudzymi ideami, efemerycznymi pomocami i „wartościami kulturowymi” naszych nieprzyjaciół. Bo nawet dobrobyt socjalny nie uchroni człowieka od duchowego niewolnictwa, kulturowej niewoli. Nie wystarczy przeciwstawiać się zgubnym wpływom „innych”, warto produkować własne cele, idee, koncepty narodowo-kulturowego i politycznego rozwoju Ukrainy. W 2018 roku na konferencji bezpieczeństwa w Monachium szefowa MSZ Kanady Chrystia Freeland, błyskotliwie przemawiając w języku ukraińskim, powiedziała, że Ukraińcy muszą być zdolni samodzielnie jakościowo zmieniać kraj, sami i dla siebie, a nie według cudzych recept i porad. Właśnie na inteligencji spoczywa obowiązek wysokiej misji oświeceniowej, aby jak najszybciej postkolonialny naród, atroficzny przez brak państwowości, wyrobił „swój” pogląd na historię, politykę, kulturę, gospodarkę, czyniąc rozpoznawalnym dla świata swoje narodowe oblicze. Bo w przeciwnym razie „podporządkowanie haseł narodowych ideałom ponarodowym – pisał D. Doncow – będzie śmiertelnym ciosem dla polityki narodowej…, najcięższym grzechem narodowym” (Mazepa i mazepinstwo. Wybrane dzieła: w 10 t. – T.2.). Ponieważ cudza kultura, cudzoziemskie ideologie państwowe nigdy nie przyniosą Ukraińcom ani siły, ani jedności, ani sławy. Nie godzi się oceniać siebie nieustannie miarą „innego”, zdradzać ojczystego języka i wiary, wychowywać naród według szablonów „ruskiego miru”. Sabotować rozwój kultury narodowej oznacza świadomie rozbrajać państwo przed realnymi zagrożeniami, przede wszystkim ze strony Rosji. I ci, którzy tak czynią, muszą być nazywani odpowiednimi imionami. Oni – to piątokolumnowcy, którzy leją wodę na młyn agresora. Z jakiegoś powodu okrutne lekcje ostatnich dziesięcioleci nie czynią „zwierzchników” mądrzejszymi. Ich pouczającego doświadczenia nie trzeba odszukiwać w głębokich traktatach politologicznych czy historiozoficznych. Ono jest na powierzchni i należy je opanować, aby uświadomić sobie, dlaczego formuje się właśnie taki niepaństwowy stosunek do kulturowości narodu i jakie z tego wynikają konsekwencje.
Warto przyznać, że narodziny tego zgubnego zjawiska zaczęły się jeszcze u początków kształtowania się odnowionej państwowości. Wtedy, w latach 90., miała miejsce pierwsza zuchwała publiczna próba polityczna pozbycia się „idei narodowej”, zastępując ją rzekomo „socjalną”. W rzeczywistości zadanie polegało na tym, aby – jeśli nie wycisnąć (bo to niemożliwe), to zniwelować wszelkimi dostępnymi sposobami i środkami ducha ukraińskości. W tym celu na najbardziej widowiskowej ogólnopaństwowej imprezie (pałac „Ukraina”, 5-lecie Niepodległości Ukrainy) oficjalnie ogłaszano „wyczerpanie” idei narodowej, którą już niemal odśpiewał („Ukraina nieńka, matuszka Rossija”) wtedy jeszcze „nasz”, ale porządnie wygwizdany Kobzon. A na poziomie międzynarodowego dyskursu wielowektorowej polityki „przewodnicy” narodu próbowali (co trwa do dziś) dowodzić, że Europejczykami można być, nie stając się godnymi Ukraińcami. Zgodne z naturą jest jednak to, że Ukraina jest zdolna być „europejską” tylko wtedy, gdy stanie się ukraińską. Dziś w Kijowie (i nie tylko) na billboardach spotyka się mądre powiedzenie młodej Ołeny Telihy: „państwa żyją wewnętrzną siłą i jednością narodu”. Prawdziwie, nowocześnie, godnie. Jednak formującemu się narodowi, który powoli wychodził z postkolonialnego, postludobójczego stanu, „proponowano” przede wszystkim taką politykę humanitarną, która nie służyła interesom narodowym, a której zwieńczeniem stała się złowieszcza ustawa językowa „Ka-Ka” oraz odmowa państwa od należytego wsparcia narodowych związków twórczych Ukrainy. „Narodowe” usiłowano wszelkimi sposobami uczynić nieformatowym. I chociaż na przełomie wieków (2001 r.) II Ogólnoukraiński zjazd pracowników oświaty przyjął doktrynę, że „oświata utwierdza ideę narodową, sprzyja narodowej samoidentyfikacji, rozwojowi kultury narodu ukraińskiego”, jednak nie stało się to strategicznym priorytetem państwa. Sądzę, że ignorowanie tej kluczowej idei spowodowało w przyszłości fatalne skutki. Państwo tak i nie zdołało politycznie utwierdzić zgodnie z interesami narodu ukraińskiego ideologemu współczesnej ukraińskiej idei narodowej. Co prawda, prowokując zastąpienie idei narodowej socjalną, władza, która reprezentowała przez trzy dziesięciolecia przede wszystkim interesy oligarchatu (w większym lub mniejszym stopniu), nie zdołała wypełnić swoich zobowiązań konstytucyjnych także w sferze socjalnej. Próba zamiany wartości narodowych na „gastronomiczne” zakończyła się również niepowodzeniem. Idea socjalna w wykonaniu władców całkowicie się zdyskredytowała katastrofalnym spadkiem jakości życia, systemowym kryzysem demograficznym i gospodarczym, jednak, niestety, „skutecznie” przekształciła się w model oligarchiczny. Nie wszczynając dyskusji wokół „poprawności” wybranej oligarchicznej drogi rozwoju Ukrainy czy (nie)humanitarności wobec ataku na „prawa” oligarchatu, proponuję do oceny analizę jednego ważnego indeksu. Tak, według wskaźnika MFW (PKB na mieszkańca) Ukraina zajmuje aż 129. miejsce, odstając, na przykład, od Irlandii ponad 30-krotnie!). Lepiej od nas wyglądają kraje, w których jest nieporównywalnie mniejszy potencjał (Mołdawia, Mongolia, Armenia, Gruzja, Azerbejdżan, Republika Kosowa, Jamajka, Bhutan, Salwador, Gwatemala, Namibia, Sri Lanka, Boliwia, Wenezuela i około 120 innych krajów). Staje się oczywistym, że półfeudalna oligarchiczna ideokracja na Ukrainie całkowicie dominuje nad dwoma wartościowymi punktami odniesienia bytu narodu (ideą narodową i socjalną), przestając służyć Człowiekowi, Narodowi, Państwu. Ta deformacja stworzyła sprzyjające podłoże dla społecznego niezadowolenia. Naród w swojej większości przestał ufać władzy, winnej społecznego zubożenia i narodowej degradacji. A jednak, największą naszą iluzją (błędem) jest to, że kontynuujemy beznadziejnie mieć nadzieję na jakościowe zmiany, w szczególności w sferze kulturalnej, nie stawiając przed sobą głównego zadania – zniszczenia oligarchatu jako pozakonstytucyjnej „klasy”. Bo korzeń zła czy dobra nie tkwi w przetasowywaniu urzędników, a w radykalnych zmianach systemu ustroju społecznego. Narodowi, świadomej inteligencji już za mało świadomości, że „chleba” więcej nie będzie, kiedy traci się narodową kulturę duchową i tradycję. Jednak jak tylko społeczeństwo dotyka przyczynowości swojego nędznego położenia materialnego i duchowego, to w zaprogramowanych programach telewizyjnych podnosi się (nie wstydząc się) lament politykierów o niedopuszczalności jakiegokolwiek „uszczuplenia praw” oligarchów-„dobroczyńców”. Jeszcze jak. Wszak ta liczna obsługa obrońców nie życzy sobie pozbawiać się sytego koryta. Przykro, że przez te lata wzrosły szeregi gorliwych sług oligarchatu i zmalało tych, którzy pamiętają przysięgę, jaką składano narodowi ukraińskiemu. Przykro, że w ich dyspozycji są nie tylko zasoby strategiczne, ale i dźwignie wpływu na proces wychowania Narodu, okupując przestrzeń informacyjną, kulturalną, zagrażając bezpieczeństwu narodowemu. Ich próby „stworzenia narodu”, który opiera się
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
