Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Czas siać i czas zbierać: odłamki „miary” i olśnienie. Mała historia wielkiej biedy... Historia druga

Слово Просвіти, №40 за 2021 рік

Latem, po raz kolejny podczas nieogłoszonej wojny, dowieziono pomoc humanitarną dla wojskowych Operacji Połączonych Sił (OOS) i ludności cywilnej przyfrontowej Ukrainy. Po raz pierwszy pojechałam tam razem z nimi, bo własnymi oczami świat widzi się inaczej... Właściwie temat wojny jest mi i tak bliski: z wołodymyreckimi wolontariuszami współpracuję od czasu śmierci mojego zemaka Wołodymyra Szeliaha, a mój mąż jest „atowcem” od 2016 roku. „Jaka różnica” – o tych nowych postulatach życia jest ten materiał. Ludmiła BOSYK, przewodnicząca Wołodymyreckiego Rejonowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Zdjęcia autorki Pustka. Może z powodu upału, a raczej z powodu wojny. Na Donieczczyźnie pustka w miastach i wsiach strefy przyfrontowej jest zjawiskiem powszechnym. Podobnie jak opuszczone osiedla mieszkaniowe, zniszczone stacje benzynowe, przedsiębiorstwa. Natomiast drogi są już wyremontowane. Nasza delegacja wolontariuszy dotarła do Awdijiwki w południe, przejazdem: wołodymyrczanie Mykoła Jurach, Oleh Mozul, mieszkanka Dubrowicy Switłana Prawnyk, Taras Bajik oraz sarneńczyk Wołodymyr Melnyk. Nie byli tu po raz pierwszy, dlatego dziwię się wszystkiemu, co widzę, tylko ja. Awdijiwka – skazana sąsiadka Doniecka. „Awdijiwka to Ukraina!” – przy wjeździe do miasta duży drogowskaz w niebiesko-żółtych barwach wyraźnie oznacza własność państwa Ukraina. Dużo czereśni i jedwabnicy w mieście, ambrozja i kolorowe polne kwiaty – na poboczach i polach. Wśród zieleni drzew – domy z rozbitymi, potrzaskanymi ślepiami-oknami, balkonami lub całkiem zniszczone wybuchami. Większość ścian – w dziurach-ranach od kul i pocisków różnych kalibrów. Co ciekawe – domy najbardziej uszkodzone są w poszczególnych dzielnicach. Tak jak mech rośnie na drzewach tylko od północnej strony, tak awdijiwskie domy są podziurawione wybuchami tylko od południa. A na południe od miasta, sześć kilometrów dalej, już Donieck. Okupowany przez rosyjskich najemników. Tak właśnie modeluje się gorzką prawdę – kto strzelał i skąd. Miasto wciągnięto w wojnę już w kwietniu 2014 roku. Do października 2018 roku w Awdijiwce zginęło 70 żołnierzy i ponad sto dzieci i dorosłych. Oprócz taktycznego znaczenia miasta, działa w nim także jeden z największych w Europie – Awdijiwski Zakład Koksowniczy. Przejeżdżamy obok „promki” i koksowni – smród dymu jest widoczny już kilka kilometrów dalej! Cuchnący i żrący, wielkimi obłokami ciągnie za wiatrem, przenika we wszystkie szczeliny autobusu i drapie w gardle. Ekologia? Nie słyszeli – pewnie powiedzą kierownicy tego giganta. „Dziewiątka” – rozbombardowany dziewięciopiętrowy blok, który stał się światową legendą. Znany mural-portret avdiivskiej nauczycielki-ukrainofonki na ścianie, przy ulicy Mołodiżnej 20. Budynek – „rozmalowany”, z najbardziej zniszczoną elewacją – patrzy wprost na okupowany Donieck oczami starszej kobiety – mural jest zdumiewająco fotograficzny! Australijski artysta Guido van Helten, ryzykując życiem, malował portret na ścianie praktycznie na oczach separatystów. Okolica Awdiejewki ma więc swoje oblicze, swoją historię – tragiczną i smutną. Svitlana Prawnyk zaprasza mnie do sąsiednich budynków naprzeciwko i pokazuje okoliczną ruinę – czwarte piętro wielomieszkaniowego bloku częściowo zniszczone bezpośrednim trafieniem z broni wielkokalibrowej i teraz przykryte plandeką – ludzie mieszkają za ocalałą ścianą. Mozaika odłamkowych uszkodzeń na ścianach w porównaniu z ruinami to drobnostka. Z podejrzliwością na twarzy obok mnie przeszła wraz ze Svitlaną miejscowa pani. Na nasze „Dzień dobry” nie odpowiedziała. Na całym osiedlu rozstrzelane budynki – mimo upału chłód grozy chwyta za ramiona. „To zakład przemysłowy, bro” – powiedział mi żołnierz, biorąc mnie za ramię i odprowadzając od bramy jednego z kilkunastu opuszczonych podwórek na obrzeżach Awdiejewki. „Podziurawiona” metalowa brama, zabite okna i zarośnięte podwórze solidnego budynku obok Memoriału poległych obrońców Awdiejewki chciałam nagrać na wideo i sfilmować szczegóły wojny. Ale tam obowiązują inne zasady – na pobocze, a tym bardziej na podwórze wchodzić zabronione, bo to niebezpieczne. Miny czy niewybuchy pod nogami – śmiertelna niespodzianka „russkiego miru”. Wielu miejscowych mieszkańców zginęło właśnie przez taką nieostrożność. Memoriał, który ręcznie urządzali patrioci i wojskowi, obecnie jest odnawiany. Tu nasi kapelan Mykoła Jurach i kapłan UKP Taras Bajk odmówili modlitwę – teren jest usiany śmiercią-odłamkami. To miejsce pamięci prawie setki poległych ukraińskich obrońców Awdiejewki. Pod nogami odłamki pocisków, obok pozostałości martwego metalu – rozerwanych bezpośrednim trafieniem ukraińskich czołgów. Obok – zrekonstruowany schron-muzeum i kilkadziesiąt masztów na brygadowe flagi. Pole minowe obok miasta. Tak po prostu: jedziesz drogą, po prawej stronie tory dawno martwej trasy trolejbusowej do Doniecka, za torami bujne polne rozmaitości i… miny. A tabliczka ostrzegawcza, jak w filmach o drugiej wojnie światowej – „Stop! Miny! Nie opuszczajcie drogi! Teren wzdłuż drogi jest zaminowany! W razie niebezpieczeństwa dzwońcie 101!”. Olśniewa mnie: ludzie, dwudziesty pierwszy wiek! A wojna? Ze złotymi donieckimi polami to osobna historia, i jest tragiczna. Kiedy w regionie ucichły walki i front się cofnął, rolnicy zabrali się do uporządkowania ziemi. Bieda przychodziła znienacka – sprzęt wraz z kierowcami zaczął wybuchać na polach. „22.12.2020. W wyniku użycia przez przedstawicieli nielegalnych formacji zbrojnych nieustalonego urządzenia wybuchowego, 20 grudnia 2020 roku, około godziny 18:50, podczas wykonywania prac rolniczych na polu w pobliżu wsi Kamianka w rejonie jasynuwackim zniszczono ciągnik marki John Deere, a 41-letni kierowca został ranny. Poszkodowanego hospitalizowano. Wcześniej donoszono, że separatyści na Donbasie ostrzelali ciągnik z ciężkiego granatnika przeciwpancernego. Ranny cywil”, – informuje Donecka Prokuratura Obwodowa. Niewybuchy „min” czyhały ze swoją porcją śmierci na rolników Donieczczyzny. I nie wszystkie przypadki pokazywano w wiadomościach, a nikt z oraczy i siewców nie chciał wchodzić na te żyzne czarnoziemy. Oto ona, „pasterałka XXI wieku”: „na Donieczczyźnie wysadził się ciągnik…”, „na Ługańszczyźnie traktorzysta wysadził się…”, „wybuchowy siew…” „Dziękuję za ukraiński” – z uśmiechem powiedziała mi uliczna sprzedawczyni morwy w centrum Awdijiwki. Zatrzymaliśmy się, by kupić wody. Upał wolontariackiego busa, bezruch rozpalonej ulicy i już trzydziestogodzinna droga wyczerpywały. Obok, w cieniu kasztanowca, siedziała kobieta – sprzedawała czarną morwę: po 20 i 10 hrywien porcja. Pytam, kupuję, dziękuję. Po ukraińsku. A ona odpowiada mi po ukraińsku. I tak, uśmiechając się, mówi: „Dziękuję za ukraiński”. Znów nowe i dziwne poczucie zaświatów. Rozmawiamy. Okazuje się, że pochodzi z obwodu kijowskiego, ale tu wyszła za mąż i cieszy się z okazji, by porozmawiać w ojczystym… Znów olśniewa mnie: jestem w domu, na Ukrainie, a jednocześnie na obczyźnie, czuję się obca. A moi wolontariusze raz po raz ostrzegają: nie oddalaj się daleko sama, na wszelki wypadek. Bachmut – miasto róż i flag. W szczycie walk o Debalcewe Artemiwsk (tak wtedy nazywało się miasto) stał się ratunkiem dla setek obrońców – miejscowe szpitale przyjmowały rannych, a niemal wszyscy lekarze i pielęgniarki stali się paramedykami. Uderza liczba róż w dzisiejszym Bachmucie: rosną jeszcze kilka kilometrów od miasta, przy drogowskazie, wzdłuż dróg i na klombach przed budynkami, rosną setkami – kolorowymi dywanikami „okupują” miasto. Wspaniała okupacja, kwiatowa! Flagi Ukrainy i miasta Bachmut oświetlają górę znajomymi barwami co kilkadziesiąt metrów na słupach i przewodach trolejbusowych – miasto celowo oznajmia: „Bachmut – to Ukraina!” Zaliźne. Partyzanckie grządki Podczas gdy wyładowywano pomoc humanitarną w Zaliźnem, w schronisku religijnym, poczłapałam do domów naprzeciwko, żeby zobaczyć, jak żyją miejscowi. Na małym ogródku krzątała się babcia, około siedemdziesiątki. Przywitałam się. Po ukraińsku. Zaczęłyśmy rozmawiać. Ma na imię Ljubow. – U nas wszystko drogie. Komunalne opłaty, prąd, a pracy nie ma, pensji nie ma. Kto mógł albo miał dokąd, wyjechał. A my, starzy, dokąd mamy pójść? Oto córka mieszka ze mną – nie ma pracy. Dwoje małych dzieci. Mąż trzy lata temu umarł. Były kopalnie – u nas pracowało czterdzieści dwa tysiące ludzi. Teraz zostało tylko półtora tysiąca górników. Dokąd mają wszyscy pójść? Obok jest kombinat „Bekon” – tylko tam jest praca. Jestem inwalidką z dzieciństwa. Dostaję tysiąc siedemset. Po opłaceniu komunalnych rachunków zostaje sześćset hrywien na życie. A co można za nie kupić na miesiąc dla trojga? Dobrze, że grządka i Tanka (Tetiana Sołowjowa, opiekunka miejscowego schroniska religijnego) nas wspierają – opowiada pani Ljubow, przebierając garść kopru. Zawołała do rozmowy jeszcze sąsiadkę z ogródka – panią Walę. Dopytuję – opowiadają. Z grządkami to osobna historia. Grządki się okrada. Nawet tak marną egzystencję ziemniaków w zaroślach chwastów chowają przed narkomanami-złodziejami. Mówią, że trudno zebrać i ogórki, i ziemniaki. Otóż ich sąsiad ogrodził grządkę i powiesił kłódkę. Szczerze mówiąc, trochę mnie rozbawiło to ogrodzenie-ogrodoogrodzenie: mniej więcej równe gałęzie akacji zgrabnie ułożone w trzyrzędową przeszkodę. I kłódka! No tak, myślę, zabezpieczenie solidne. Pytam o telewizję i radio: skąd więc zaliźnianie czerpią wiadomości? Kobiety mówią, że nie mają ukraińskich kanałów telewizyjnych. Jeśli ktoś ma „talerz” – może i ogląda, ale to rzadkość. Poprosiłam, żeby pokazały warunki bytowe. Pani Wala niechętnie się zgodziła, ale tylko podwórko, bo „tam nie ma na co patrzeć, pieniędzy nie ma, remontu nie było z dwadzieścia lat, ruina u nas”. Żeby nie rozwodzić się nad przygnębiającymi wrażeniami z oględzin, powiem jedno: to nie są Poleszucy z zadbanymi kwietnikami i obejściami! Na marginesie, już wracając z tej ekskluzywnej wycieczki po zaliźnieńskich podwórkach z panią Walą, minęłyśmy ponurego brodatego mężczyznę, sąsiada mojej przewodniczki. Przyglądał się nam z boku, z oddali. Ale gdy go mijałyśmy, usłyszałyśmy za plecami: „Co, suko, za pomoc humanitarną banderowcom się sprzedałaś?..” Nie było mnie około piętnastu minut, a koledzy-wolontariusze już się zorientowali i zaniepokoili, więc za samowolkę dostałam burę: „Rozumiesz, gdzie jesteś? Tu tak nie można odchodzić!” Oto wam i jedna Ukraina – bój się wroga, przychodząc z dobrem. Cywilizacja i militaryzacja obok siebie Mieszane uczucia, gdy trafiasz do innego świata, zmilitaryzowanego. Polesie i Donbas: ta sama pora dnia, ta sama pora roku, ten sam kraj. Ale TU i TAM – antonimiczna geolokalizacja rzeczywistości, a tak bliska, że wojna jest dosłownie kilka kilometrów dalej. Mijasz Izium po niemal idealnej drodze – i jesteś w życiu, w którym nie ma półtonów, pół wiary, i od razu widać, kto i co jest prawdziwe, a kto i co – nie. Czerwono-biała migotliwość punktów kontrolnych, sprawdzanie naszych dokumentów przez patrole wojskowe, wyjaśnianie przyczyny wyjazdu na terytorium, przeglądanie ładunku i życzenia „szczęśliwej drogi!” – tego było tak dużo, że wspomnienia zlały się w jedną myśl: „tak, jest czas rzucać kamieniami, a jest czas zbierać… czyli zbierać owoce swoich działań lub bezczynności”. Ucieszyły mnie drogi. Nie powiem, że to było nieoczekiwane, ale dziwne, bo drogi są dobre! Dopiero później, w głębi wybojów lokalnych dróżek, zaczęły się wstrząsy resorów. Nie wszystko fotografowałam. Nie wszystko mogę opowiedzieć i pokazać. Lepiej zadzwońcie do znajomych obrońców lub krewnych, popytajcie sami i wspierajcie choćby dobrym słowem. Niski ukłon dla tych, którzy TAM za pokojowe życie TU, w Ukrainie – kraju walczącym z najeźdźcami.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn