Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №40 за 2025 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

WSZECHUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 40 (1321), 9–15 października 2025

Niedawno miasto Borysław w obwodzie lwowskim stało się świadkiem prawdziwie historycznego wydarzenia – odsłonięcia pomnika wybitnego ukraińskiego poety, malarza i proroka Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. „Odsłonięcie pomnika to nie tylko znak czci dla Kobzarza. To świadectwo naszej żywej pamięci, duchowej siły i jedności, co jest szczególnie aktualne w czasie zbrojnej walki Ukrainy o prawo do życia. Słowa Kobzarza, podobnie jak słowa Państwowego Hymnu Ukrainy, są dziś dla Ukraińców duchową bronią, symbolem niezłomności i wiary w zwycięstwo” – podkreśla się na stronie internetowej Rady Miejskiej Borysławia. Droga do urzeczywistnienia marzenia o ustawieniu pomnika Tarasa Szewczenki w Borysławiu była długa. Marzenie to pielęgnowali patriotyczni mieszkańcy Borysławia przez ponad trzy dziesięciolecia, jeszcze od czasów walki o utrwalenie niepodległości Ukrainy. Inicjatywa zrodziła się pod koniec lat 80. XX wieku dzięki działalności Towarzystwa „Rodzima mowa im. Tarasa Szewczenki” (później – Towarzystwo Języka Ukraińskiego, następnie – „Proświta”) oraz Ludowego Ruchu „Za przebudowę”. W 1992 roku powstał komitet organizacyjny, na czele którego stał zastępca przewodniczącego miejskiej rady I kadencji demokratycznej Orest Stanowycz, a w skład którego weszli działacze społeczni, kierownicy przedsiębiorstw i instytucji miasta. W październiku 1995 roku wydział kultury Rady Miejskiej Borysławia został wyznaczony zamawiającym wykonanie pomnika. Dopiero w 2013 roku udało się jednak ustawić cokół pomnika, z nadzieją na odsłonięcie do 200. rocznicy urodzin T. Szewczenki w 2014 roku. Przez cały ten okres mieszkańcy miasta wielokrotnie włączali się w zbiórkę pieniędzy na ustawienie pomnika, jednak kryzysowe procesy w gospodarce w latach 90. nie Ustawienie pomnika to wielkie przedsięwzięcie, które wymagało znacznych środków. To właśnie mecenasi wzięli na siebie ciężar finansowy, stali się ludźmi, bez których dzisiejsze wydarzenie byłoby niemożliwe. Młody Szewczenko stoi w brązie jako pamięć o tych, którzy marzyli i wierzyli, oraz jako symbol dla przyszłych pokoleń, które kontynuują drogę walki o prawdę, wolność i godność. Kulminacyjnym momentem stało się odsłonięcie pomnika, którego dokonali miejski głowa Ihor Jaworski, zastępca szefa Lwowskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Ołeksandr Kulepin, generalni sponsorzy budowy monumentu Roman Iwanciw i Bohdan Michalus oraz rzeźbiarz Wasyl Hurmak. Następnie odbył się obrzęd poświęcenia pomnika przez proboszczów świątyń miasta Borysławia. Odsłonięciu pomnika towarzyszyły występy chóru „Łemkowska studentka”. Uroczystość uzupełniły numery artystyczne, m.in. recytacja wiersza „Markiewiczowi” przez ucznia ZZSO nr 3 Jurija Symowycza, wykonanie pieśni „Zorzo moja wieczorna” przez nauczycielkę Boryslawskiej Szkoły Sztuk Pięknych dla dzieci Tamarę Zendziak, a także deklamacja wiersza przez dyrektora Muzeum Historyczno-Krajoznawczego m. Boryslawia, przewodniczącego stałej komisji deputowanych ds. humanitarnych, etyki deputowanych i praworządności Andrija Spasa. Prowadzącą wydarzenie była Bohdana Hawryłyk. Część uroczystą zakończyło wykonanie „Testamentu” przez chór ludowy „Łemkowska studentka”. Uczestników i gości zaproszono do wspólnego zdjęcia przy pomniku Szewczenki, informuje strona internetowa Rady Miejskiej Borysławia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Szewczenko stanął w Borysławiu

dały możliwość zabezpieczenia odpowiednich środków finansowych. Pomysł ustawienia pomnika został ponownie ożywiony wraz z początkiem pełnoskalowej inwazji rf w 2022 roku. Dzięki staraniom kierownictwa miasta Borysław, przy znacznym wsparciu finansowym mecenasów Romana Iwanciwa i Bohdana Mychalusia, a także innych dobroczyńców i sponsorów, którzy przyłączyli się do zagospodarowania skweru, wieloletnie marzenie borysławian wreszcie się spełniło. Pomnik wykonany jest z brązu. Przedstawia postać młodego, natchnionego i pewnego siebie Tarasa Szewczenki. Wysokość pomnika wynosi ponad dwa metry, stoi on na granitowym cokole. Rzeźbiarz Wasyl Hurmak, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, stworzył wizerunek oddający wielkość poety. Pomysł rzeźbiarza zrealizowała kijowska firma „Sajamat”. Monument umieszczono w skwerze przy Radzie Miejskiej Borysławia, na ulicy Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

„Oto gdzie, ludzie, nasza chwała, chwała Ukrainy!”

Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Kiedy nadarza się szczęśliwa okazja spotkania ze swoją „świątynią”, w której przeminęły najlepsze lata twojego życia, zwykle błąkają się myśli-wspomnienia, uczucia i marzenia. Jednak zawsze w końcu bierze górę emocja, która splata w jedno wszystkie odcienie bicia twojego serca, wsłuchując się w dawne dzwonienia „osiwiałych” zegarów na wieżach Uniwersytetu, które teraz ucichły, jakby oczekując jakiegoś pierwotnego impulsu do kontynuowania niekończącej się melodii czasu. A przecież już wybiły całe 150! Aż dziw, że tyle! Czerniowiecki Narodowy Uniwersytet im. Jurija Fedʹkowycza świętuje swoje jubileuszowe 150-lecie! Uroczyste posiedzenie Rady Naukowej w zawsze pięknej Marmurowej Sali. Majestatycznie brzmi w wykonaniu uniwersyteckiego chóru narodowy hymn Ukrainy „Jeszcze nie umarła Ukraina”. Ze wzruszeniem dla każdego wybrzmiewają słowa wiecznej studenckiej pieśni „Gaudeamus”: „Radujmy się więc, póki jesteśmy młodzi”. Niezwykła atmosfera, przepełniona wysokimi emocjami dobra, miłości i wiary. Zapewne każdy z obecnych – od szanownych rektorów, profesorów po aspirantów i absolwentów – czuł się w tej niepojętej piękności sali „wiecznym” studentem. Bo tutaj naprawdę przemijała twoja młodość, z przeczuciami nieznanych marzeń i nadziei. Była ona świadkiem znaczących wydarzeń i wstrząsów duchowych. Oczywiście dziś wszyscy ci, którzy mieli szczęśliwą okazję być tu razem, przynieśli w swoich myślach i sercach największy dar dla rodzimego Uniwersytetu – „Wdzięczność!”. Dla mnie ten Dzień jest szczególnie znaczący. Od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Uniwersytetu, w osobie rektora Ruslanowi Biłoskurskiemu wręczono najwyższe odznaczenie – Order Nestora Latopisca, na którym wyryto: „Miłość nie zna strachu”. A także jubileuszowego „Kobzarza” Proświty. To Księga Ksiąg, bez wartości której niemyślalny jest postęp „nowej ukraińskiej szkoły”. „Swoją Ukrainę kochajcie!” Tę świętą zapowiedź Szewczenki jakby dziś tu głosił Jurij Fedkowycz, z nadzieją patrząc na ukraiński lud. Ma do tego prawo, bo dawno temu, podczas uczczenia 25-lecia twórczości Fedkowycza, sam Iwan Franko (także student tego Uniwersytetu!) powie o nim: „Był to talent pierwszorzędny, prawdziwy poeta z Bożej łaski, wróg moskiewskiego mongolstwa”. Wspominam właśnie Franki (choć tu, na Uniwersytecie Czerniowieckim, „dokończył” jedynie 8. semestr), bo właśnie w Domu Ludowym czytał swojego znakomitego „Mojżesza”, zebrawszy wokół tego znaczącego wydarzenia całą ówczesną świadomą Bukowinę; obraz artystyczny o tym z miłością przechowują na wydziale filologicznym jako cnotę wolności i prawdy Kamieniarza. Bo w swojej miłości do Ukrainy, Bukowiny, zwraca się on do potomnych, przestrzegając, by ustrzegli się grzechu i nie przyjaźnili się z moskiewszczyzną, pamiętając szewczenkowskie ostrzeżenie – by nie „kochać się” z Moskalami: „Bo Moskale – to obcy ludzie… Moskale i świat boży w pęta zakuli”. W warunkach wojny z rosyjską ordą rasistowską ta ciągłość nieprzerwanego tworzenia historycznej prawdy dla swojego Narodu, Ukrainy, trwa w obecnym pokoleniu Ukraińców, by przeganiać „wszystkie nieprawdy”, poznawać i wypytywać „Męczenników, kogo, dlaczego / Za co krzyżowano!” Dlatego też Franko wynosił na wysoki piedestał idei narodowej tak znaczące dla obecnej epoki wezwanie – „Precz z Moskwą!”, wyznając testament Szewczenki. Bo w istocie zawarta była w nim sama Boża prawda o „wielkim oskarżeniu ciemnego carstwa”, które, zapewne dla wszystkich „umarłych, żywych i nienarodzonych” Ukraińców (i nie tylko!), ukazywało szatańską istotę zdziczałej moskiewszczyzny. Dziś niezmordowany Kamieniarz ducha narodowego ze „swoim” Uniwersytetem, aby położyć w nim siłę, aby …wszyscy my wierzyli, że własnymi rękami Rozbijemy skałę, rozdrobnimy granit, …Twardy wybrukujemy gościniec i za nami Przyjdzie nowe życie, nowe dobro na świat. W trudnych dla ukraińskości czasach narodowego uniżenia Franko szczególnie cenił tych ludowych oświatowców, którzy nie chcieli być uciskani ani przez Moskwę, ani przez innych najeźdźców. Bo to właśnie oni zaszczepiali w duszy ludu wiekopomne Prawdy o drodze przyszłości, którą i z kim nasz Naród musi kroczyć ku swemu Losowi i Wolności. Dziś nie sposób nie wspomnieć o tych sławnych imionach, które, będąc studentami i profesorami, torowały drogę do światła. Wśród takich – znany i nieznany Stepan Smal-Stocki. Chociaż był on jednym z tych, którzy swą ukraińskością, prorokowaniem i oświatą umacniali wiarę rozdzielonego, narodowo i politycznie wytłuczonego ukraińskiego ludu w lepszą przyszłość. Bo już w 1876 roku, gdy moskiewski samowładca i satrapa Aleksander II wydał ukrainożerczy „ems'kyj ukaz”, 17-letni młodzieniec zakłada ukraińskie towarzystwo i tworzy bibliotekę z dziełami ukraińskich pisarzy; na Uniwersytecie Wiedeńskim broni dysertację o odmianie wyrazów w języku ukraińskim; pisze słynną „Gramatykę” języka ukraińskiego i zostaje przewodniczącym sekcji filologicznej NTSz; staje się jednym z najlepszych znawców twórczości T. Szewczenki, a jego wykłady o szewczenkowskich „Wielkim Lochu”, „Śnie”, „Kaukazie”, „Świętym głupcu” słuchano z zachwytem godzinami. A ponadto – jest fundatorem (wśród 12 zasłużonych ukraińskich uczonych) Ukraińskiej Akademii Nauk 1918 Ciąg dalszy na stronie 2

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

roku, organizator dwóch Ukraińskich Zjazdów Naukowych za granicą, dyrektor Muzeum Wyzwoleńczej Walki Ukrainy w Pradze, najaktywniejszy członek ukraińskich towarzystw: Szkoły Ukraińskiej, Ruskiej Biesiady, Zaporoża, Proświty, NTSz i przewodniczący Centralnego Zarządu Strzelców Siczowych (1917). A pod koniec życia stworzył wraz z akademikami M. Woźniakiem, F. Kolessą, pisarzem B. Łepkym „Ukraińską Mohylańsko-Mazepińską Akademię”, oddając hołd wybitnym narodowym państwowotwórcom. W strasznym okresie Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców w swojej pracy „T. Szewczenko – śpiewak samodzielnej Ukrainy” ogłosi lekcję, którą współcześni muszą przyswoić na zawsze: „Zjednoczenie Ukrainy z Moskwą musi się rozpaść!”. Uważał je za największą niedolę, największe nieszczęście, źródło jej fizycznego, duchowego, materialnego, kulturalnego i moralnego upadku, karę boską, odrzucając wszelką wspólną „ojczyznę”. A aby dla Ukrainy zdobyć wolność i prawdę, oświeciciel radził jedyną drogę: „Do ojca Tarasa zejdźmy się wszyscy na radę, co nam czynić z nowymi panami. On powie nam jak najlepiej, bo nie tylko najgłębiej przemyślał, ale i nigdy nie wyrzekł się swoich myśli, choć wycierpiał straszne katusze”. Szewczenko proponuje jedyny „lek” dla carów, katów, wielkich zwierząt-Piłatów: „Carów (moskiewskich), krwawych szynkarzy, W kajdany okuj, W głębokim lochu zamuruj!”. I wtedy „prawda ożyje”. Wkrótce minie 90 lat, odkąd odszedł w zaświaty ten wielki Nauczyciel, profesor Uniwersytetu Czerniowieckiego, który tworzył chwałę Ukrainie. Jego Słowo i Czyn do dziś nie straciły energii wysokiej emocjonalnej odwagi, bo obdarowywał naród nie tylko fachową wiedzą, rozumem, lecz przede wszystkim obywatelską

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «„Oto gdzie, ludzie, nasza chwała, chwała Ukrainy!”», s. 1

Zakończenie. Początek na str. 1 „Oto, ludzie, nasza chwała, Chwała Ukrainy!”

mądrością, wyrosłą z Testamentu Szewczenki – „Swoją Ukrainę kochajcie!”. Najwyraźniej to właśnie z duchowej przestrzeni wspólnoty kulturowej, języka ojczystego, osobistej i narodowej godności kształtuje się Naród Ukraiński. Dlatego szczególnie ważne dla narodu, zwłaszcza dla młodzieży, są wysokie przykłady z życia sławnych Ukraińców. Zawsze było ich dość. Działali nieustannie i wszędzie, na wszystkich terenach ukraińskich ziem soborowych oraz poza ich granicami. Twórcy, bojownicy, budziciele, którzy żyli Ukrainą, mają być wśród nas i dla nas. W tej wielkiej „Rezydencji”, jak nigdzie indziej, odczuwa się synergię kluczowych zasad klasycznej europejskiej i narodowej edukacji i pedagogiki, zbudowany proces nauczania na podstawie oświatowego ukrainocentryzmu, łącząc wiodące narodowe i europejskie idee w nierozerwalny związek. Oni przypominają potomnym o sensie tworzenia silnych i wielkich narodów, potwierdzając prawdę, że myśl o jedności i sile, miłość do Ojczyzny i patriotyzm przekształcą się w jałową iluzję, jeśli Naród nie będzie dobrze zaznajomiony ze swoją Historią, Językiem, Literaturą, Kulturą, wielkimi dziełami wybitnych wszystkich oświatowców Ukrainy z Dniem Pracowników Oświaty, a także mieli możliwość obejrzeć film dokumentalny Dmytra Łomaczuka według scenariusza Pawła Mowczana „Naród niewolników”. Dyskusję nad bolesnymi problemami oświaty moderował przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Paweł Mowczan. Z referatami wystąpili Heorhij Filipczuk, Mykoła Hołomsza, Petro Czerneha, Mykoła Wasjkiw, Iwan Zajec, Jurij Nahulko, Ołeksander Kowaliw, Serhij Prysuchin, Dmytro Łomaczuk, Ferhad Turanli, Władysław Korniienko oraz inni przedstawiciele organizacji społecznych, naukowcy, działacze kultury i oświaty. Po wynikach obrad/dyskusji przyjęto rezolucję „O stanie oświaty na Ukrainie i konieczności odnowienia suwerenności oświatowej”. Inf. własna. ich działaczy naszego Narodu. Dlatego jak najszybciej i jak najdalej musimy odrzucić cały pласт wrogiej dla istnienia i twórczości życiowej narodu ukraińskiego moskiewskiej „pedagogiki”, która nadal stara się tkwić w procesie edukacyjnym i w treści kształcenia. Moskiewski język, kultura, historyczne fałszywe „osiągnięcia” oraz postacie ordyńskie mają być rozpatrywane wyłącznie w kontekście naszego narodowego hasła – „Precz z Moskwą!” – jako najbardziej aktualnego narzędzia dnia dzisiejszego i przyszłości, starannie wypełniając te pustki wartościami narodowymi i ogólnoludzkimi, ideałami i wiedzą ukraińskiej Kultury. Wszelkie przesłania, idee, wartości, metody sfałszowanej, zdeformowanej, cynicznej i zgubnej dla „użytku” ideologii russkiego miru, której podstawą jest czarnosecinny szowinizm i stalinowska „pedagogika”, muszą zostać całkowicie i na zawsze pozbawione prawa do obecności w narodowej przestrzeni duchowej, naukowo-pedagogicznej, kulturalno-oświatowej i informacyjnej. Zadanie dla Ogólnoukraińskiego uniwersyteckiego „braterstwa”, szkół, liceów, gimnazjów i placówek przedszkolnych. W przeciwnym razie koncepcje pedagogiczne (kształtowanie człowieka) o światowym znaczeniu wielkich Jana Amosa Komeńskiego i Johanna Heinricha Pestalozziego („Menschenbildung”), Tarasa Szewczenki (Ukrainę miłujcie!) i Grzegorza Skoworody, Iwana Ohijenki i Sofii Rusowej, Borysa Hrinczenki i Stepana Smala-Stockiego utracą dla Ukrainy ...utraci swój sens i misję, jeśli edukacja narodowa nadal będzie stosować jakiekolwiek „moralno-etyczne” standardy moskiewskie, które nigdy nie odzwierciedlały prawdziwej wiedzy, prawdy i człowieczeństwa, ponieważ zastępowano je kłamstwem, zarozumiałością, nienawiścią do ludzi i grabieżą cudzych wartości. Pamiętajmy, że właśnie w takiej antyhumanistycznej niszy „pedagogicznego” ordyństwa znajdowały się milionowe masy Ukraińców, i to właśnie na tym gruncie kształtuje się dzisiejsza pedagogiczna „kultura” raszystów, którą trzeba raz na zawsze wyrzucić na pobocze cywilizacyjnej drogi, a zamiast tego wprowadzać do teorii i praktyki twórczego życia naszą ideę narodową – cenny składnik ogólnoludzkości, humanizmu, sprawiedliwości i prawdy historycznej. Dziś ta cnota musi być z całym Ukraińskim Narodem. Wierzymy, że Czernowiecki Uniwersytet im. Jurija Fedkowycza, obchodząc swój Jubileusz, niosąc sztandar Wolności, Wiedzy i Prawdy, zawsze będzie wyznawał świętą, zawierną i soborową Istinę – „Zdaje się – nic lepszego nie ma u Boga niż Dniepr i nasz sławny kraj…” Chwalmy Uniwersytet! Sława Ukrainie! Heorhij FILIPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

O stanie oświaty

6 października odbył się kolejny okrągły stół Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki na temat ważny dla proświtian: «Problemy oświatowe na Ukrainie». Przede wszystkim przywitano

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

W cerkwi Chocimskiej twierdzy po raz pierwszy modlono się po ukraińsku

Zwierzchnik autokefalicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego 4 października 2025 roku odprawił modlitwę o zwycięstwo Ukrainy nad rosyjskimi najeźdźcami i o ustanowienie sprawiedliwego pokoju w cerkwi na terenie Państwowego Historyczno-Architektonicznego Rezerwatu „Chocimska twierdza”. Wraz z Jego Błogosławieństwem modlili się arcybiskup kamieniecko-podolski i nowoușycki Herman, biskup czerniowiecki i bukowiński Feognost, duchowieństwo, żołnierze 24. Samodzielnego Pułku im. hetmana Piotra Sahajdacznego oraz liczni wierni. Po nabożeństwie Jego Błogosławieństwo Metropolita Epifaniusz zwrócił się do obecnych z słowem i odznaczył obrońców Ukrainy kościelnymi odznaczeniami. „Dziś wznosimy tu wspólne modlitwy o zwycięstwo Ukrainy, zwycięstwo prawdy i sprawiedliwości. Wróg przez stulecia starał się zetrzeć naszą tożsamość, lecz zdołaliśmy zachować swój Kościół, historię, język i tradycje. Wierzymy, że z Bożą pomocą nasz autokefaliczny Kościół będzie się dalej rozbudowywał i umacniał, a ta droga doprowadzi nas do ostatecznej jedności. Aby jednak tak się stało, musimy wytrwale pracować, przeciwdziałać truciźnie ideologii „ruskiego miru” i uwalniać od jej omamienia tych, którzy wciąż jej ulegają. Musimy czynić wszystko, co od nas zależy, aby Kościół Ukraiński pozostawał niewzruszonym duchowym fundamentem naszego państwa ukraińskiego” – powiedział Jego Błogosławieństwo. Ponadto Zwierzchnik podziękował obrońcom Ojczyzny za męstwo, stałość i odwagę, ponieważ oni płacą za naszą wolność najwyższą cenę – własnym życiem – i wezwał wszystkich do wznoszenia gorliwych modlitw za Siły Obronne Ukrainy. Biuro prasowe Kijowskiej Metropolii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (PCU)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przeznaczeniem. Atmosferę ekspozycji dopełniły wycinanki artystki Tetiany Kuźmycz (Kaszuby), która pracuje w technice „papierowa wyszywanka”. Na potrzeby projektu mistrzyni odtworzyła w papierze ornamenty, które zdobiły skrzynie: „Drzewo życia”, „Okna”, „Ptaki”, „Gwiazdy”, „Kwiat”, „Gałęzie”, „Róże”. Skrzynia to nie tylko przedmiot codziennego użytku. Przechowywała pamięć rodu, tradycje i ciepło pokoleń, przypominając, że nasza teraźniejszość jest silnie związana z przeszłością. W Pokrowskim wojskowi i wolontariusze przeprowadzili ważną operację – ewakuowali zabytkowe muzealne witryny, aby ocalić cząstkę historii. Witryny te miały stać w muzeum osiedla typu miejskiego Pokrowskie w obwodzie dniepropetrowskim, ale wojna zmusiła do zabrania ich w bezpieczne miejsce. O tym w swoich mediach społecznościowych opowiedział Wałerij Kasjanenko. Wydanie „Step” informuje, że teraz eksponaty znajdują się w Dnieprze – w Muzeum Dmytra Jawornyckiego i jego filiach. Jest to środek tymczasowy, gdyż wierzą, że nadejdzie czas i witryny wrócą do domu – do pokojowego Pokrowskiego. O upadku i niszczeniu pałacu hrabiego Badeniego w Koropcu w obwodzie tarnopolskim opowiedziała w mediach społecznościowych miejscowa mieszkanka Wita Hrycak. „Ja po prostu chcę, żeby więcej ludzi dowiedziało się o moim ulubionym jeszcze z dzieciństwa zabytku kultury, żeby nie zamienił się on w 'tabliczkę'. Żeby tutaj, tak jak w europejskich budynkach, które widziałam, odbywały się festiwale, wystawy, wycieczki” – mówi pani Wita. Rodzinna posiadłość Stanisława Badeniego w osiedlu Koropiec jest zabytkiem architektury o znaczeniu lokalnym, informuje wydanie TeNews. Stało się wiadomo o śmierci jednego ze współzałożycieli grupy „Pikkardijska tercja”. Bohdan Bohacz miał 50 lat. Informuje o tym BBC. Zaznaczono, że opuścił grupę w 2024 roku po 33 latach kariery ze względu na stan zdrowia. Należy zaznaczyć, że dla Ukraińców szczególnie poruszająca jest pieśń „Hej, płynie kaczor”, którą wykonała ta grupa. Właśnie ta kompozycja rozbrzmiewała podczas pogrzebu bohaterów Niebiańskiej Sotni. Teraz stała się symbolem pożegnania z bohaterami, którzy zginęli za Ukrainę. Bohdan Bohacz był laureatem Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Ukraina w ostatnich dniach stosuje do uderzeń w Federację Rosyjską tylko krajowe środki dalekiego zasięgu, a rozszerzenie możliwości zależy od wsparcia finansowego i międzynarodowych umów o bezpieczeństwie. O tym prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski oświadczył na wspólnej konferencji prasowej z premierem Holandii Dickiem Schoofem. Wołodymyr Zełenski, odpowiadając na pytanie dotyczące zastosowania przez ukraińskich wojskowych rakiet „Flamingo”, zaznaczył, że bardziej szczegółowy raport o wykorzystaniu środków dalekiego zasięgu pojawi się później. Czyli uniknął bezpośredniej odpowiedzi na pytanie dotyczące „Flamingo”, zaznaczono na stronie kanału telewizyjnego „Espreso”. „Od Odessy Rosjanie nie odstąpili. To dla nich wciąż łakomy kąsek – powiedział legendarny generał Dmytro Marczenko na YouTube u Borysława Berezy. – Kiedy rozmawiałem z jeńcami, z wyższym składem FSB, mówili: ani Sumy, ani Czerkasy, ani Kijów, ani Żytomierz nie są im potrzebne. Im potrzeba odciąć nas od Morza Czarnego” – wspomina. Generał mówi, że na miasto milionowe od strony morza orki raczej nie pójdą. Oni, najprawdopodobniej, mają zamiar posuwać się do Odessy i Mikołajowa „przez Zaporoże po lądowej stronie Południa”. „Obrzydliwie czytać, jak deputowani i urzędnicy z pensją w kilka tysięcy dolarów witają cały dzień nauczycieli, którzy otrzymują 200 dolarów. To po prostu sabat hipokryzji. Opowiadać o ważności ich pracy. W szóstym roku obiecywać dodatki i „wsparcie” od rządu. Nie trzeba waszego wsparcia! Nauczyciele nigdy o nic nie prosili. Róbcie swoją pracę, za którą wam nadmiernie płacimy, i ustalcie sprawiedliwą płacę za pracę pedagogom! Wykonajcie swoje własne obietnice! Czyż nie jest upokorzeniem, kiedy członkowie Izby Obrachunkowej, dla przykładu, otrzymują 200-500 tysięcy miesięcznie?! A nauczyciel 200 dolarów?!” – napisała na swojej stronie na Facebooku dziennikarka Anna Wałewśka. Organizacja społeczna „Bojowe braterstwo Ukrainy” na swojej stronie na Facebooku cytuje Pawła Żebriwśkiego: „Wojna udowodniła: armia jest silna nie mundurem, a treścią. Nie wyglądem zewnętrznym, a mózgami, wolą i oddaniem”. Dalej we wpisie przytoczono jeden z przykładów wojny ludowej: 62-letni bojownik „Czerwonej Kaliny” na kierunku dobropolskim tydzień trzymał pozycję i zniszczył ponad dziesięciu wrogów. Chłopcy opowiedzieli, że na jednej pozycji było dwóch wojskowych – jeden młodszy, a drugi – wujek 62 lat. Nadeszła komenda, by odejść, więc młodszy od razu opuścił pozycję, a wujek powiedział: „Ja nie odejdę, bo nie dobiegnę” – i trzymał tę pozycję tydzień. Zniszczył ponad dziesięciu moskali. Potem nasi podeszli do jego pozycji i zabrali go stamtąd. Wielka Brytania już udziela Ukrainie wsparcia dla przeprowadzenia uderzeń w cele na terytorium Rosji, podaje Financial Times, powołując się na źródła w rządzie. Chodzi nie tylko o dostawy uzbrojenia dalekiego zasięgu, ale także o przekazywanie danych wywiadowczych, pomoc techniczną i wsparcie analityczne. Według danych wydania, Londyn nie ogranicza wykorzystania swoich rakiet Storm Shadow wyłącznie do terytorium Ukrainy. Brytyjscy specjaliści pomagają ukraińskim siłom identyfikować obiekty strategiczne w głębi FR – składy amunicji, centra logistyczne, punkty dowodzenia – i planować punktowe uderzenia. Wykładowca Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Wałerij Pekar nazywa bardzo szkodliwą narrację, że „wojna wkrótce się zakończy”. „Nie, ja wcale nie chcę powiedzieć, że wojna będzie trwała wiecznie czy wiele lat. To niemożliwe: wojna takiej intensywności spala zasoby, jak pożar leśny spala las i zatrzymuje się, bo już nie ma czemu płonąć. Sprawa w czym innym. Jeśli my wszyscy nastawimy się na szybkie zakończenie wojny, ona będzie trwała bardzo długo. I odwrotnie, jeśli my nastawimy się na długą wojnę, to ona zakończy się znacznie szybciej” – pisze pan Pekar w swoim blogu na stronie kanału telewizyjnego „Espreso”. Przewodnicząca komisji budżetowej Rady Najwyższej Roksolana Pidłasa oświadczyła, że Ukraina musi przekonać zachodnich partnerów do dawania pieniędzy na pensje wojskowym. I to przy tym, że według danych Ministerstwa Finansów, w sierpniu 2025 roku średnia pensja urzędników państwowych wyniosła 61,6 tysiąca hrywien. To ponad trzy razy więcej niż średnia w kraju. Po niezadowoleniu społecznym, przewodniczący komisji Rady Najwyższej ds. finansów, podatkowej i celnej Danyło Hetmancew oraz przewodniczący RN Rusłan Stefanczuk proponują ograniczyć limit poziomu pensji urzędników do 80 tys. UAH. Gdzie tak naprawdę szukać pieniędzy na ZSU, jakie realne pensje powinni mieć urzędnicy, dziennikarze kanału telewizyjnego I-UA.TV zapytali deputowanego ludowego III kadencji, koordynatora Społecznego Systemu Wiktora Żerdyckiego. Oto co powiedział: „Weźcie projekt budżetu, który oni układają na 2026 rok i wszystkie wydatki na utrzymanie aparatu zarządzania, zaczynając od aparatu prezydenckiego, centralnego aparatu rządowego i aparatu w rejonach – wydatki muszą być zmniejszone o 60%. Czyli o 60% muszą być skrócone pracownicy aparatu urzędniczego. I te środki muszą być wysłane na obronę. W szczególności, na wypłatę pensji ZSU. Nas zabijają, my wojny nie wygrywamy, a przegrywamy, a urzędnicy żerują, tworząc nadbudowy nad ukraińskim narodem i armią. Dwie trzecie armii jeździ prywatnymi autami, albo tymi, które kupują wolontariusze. Sami je remontują za własną pensję – 20-30 tysięcy hrywien, którą otrzymują, kiedy nie mają bojowych. To drwina, dywersja i sabotaż. Za takie rzeczy trzeba rozstrzeliwać podczas wojny. A urzędnicy sobie podnoszą pensje od 60 do 400 tysięcy UAH miesięcznie”. Switłana Kaszczenko w swoim wpisie na Facebooku pisze o efektywności wykorzystania zachodniej pomocy: „Z oficjalnych źródeł wiadomo, że nasi partnerzy przekazali Ukrainie 21 mld euro w ciągu ostatnich 8 miesięcy. To prawie bilion hrywien i tego wystarczyłoby i na uzbrojenie ZSU, i na ochronę infrastruktury energetycznej, i na wystarczającą ilość OPL. Jednak nas znowu straszą wyłączeniami energii elektrycznej, a więc obiekty infrastruktury energetycznej w czwartym roku wielkiej wojny wciąż nie są chronione. OPL nie radzi sobie z wrogimi ostrzałami i mamy coraz więcej ofiar i zniszczeń, czyli miejscowości też nie są chronione. Mówią, że od 1 listopada już nie będzie środków na pensje wojskowym. Więc powstaje jedno jedyne pytanie do zielonej władzy i ich zwolenników: gdzie do diabła są wszystkie te środki? Chociaż ono jest retoryczne, przytomnym ludziom wiadomo gdzie... Zdarzają się w strumieniu posty i komentarze typu „my wszystko notujemy, i oni poniosą odpowiedzialność za wszystko popełnione”. To dobrze, oczywiście, że notują, ale im dłużej ci są przy władzy, tym mniej szans na istnienie Ukrainy. Więc może tak się stać, że już nikt i za nic nie będzie odpowiadał, bo nie będzie przed kim...” Książka autorstwa Iryny Farion, wydana po jej śmierci, wywołała poruszenie. O tym opowiedziała córka Farion, Sofija Osoba, przekazują „Ukraińskie Nowiny”. Książka została zaprezentowana we Lwowie 3 października. To książka autorstwa Iryny Farion oraz jej najbliższej przyjaciółki i koleżanki z Politechniki Lwowskiej Oksany Mykytiuk. Nowa książka nosi tytuł „Język i językoznawcy: utwierdzenie normy”. W Dniu Obrońców i Obrończyń Ukrainy rozpoczęła nadawanie nowa stacja radiowa „RadioPichota”. Można jej słuchać online na stronie pihota.fm. Inicjatywa została stworzona przez wojskowych dla wojskowych, a główny nacisk położono na żywe historie obrońców i obrończyń, a nie na heroizowane obrazy. Dyrektor programowy projektu Mychajło Bezpałko, który sam służy w szeregach Sił Zbrojnych od 2023 roku, wyjaśnia, że celem „Radio Pichota” jest danie wojskowym przestrzeni, w której czują się swojsko. Narodowy Bank Ukrainy zaprezentował nową monetę okolicznościową pod nazwą „Ani kula, ani szabla!”, która stanie się symbolicznym amuletem dla ukraińskich wojskowych. Moneta poświęcona jest obrońcom i obrończyniom Ukrainy, którzy bronią wolności i niepodległości kraju, i jest odzwierciedleniem heroizmu ukraińskich żołnierzy, inspirowanych tradycjami kozaków-charakterników, podaje wydanie „Nowyny N”. Najwyższy wskaźnik ogólnej wysokości wynagrodzenia w przekroju kierownictwa organów państwowych za sierpień był w Narodowej Agencji ds. Zapobiegania Korupcji (NAZK). Tam wynosił on 366 tysięcy hrywien. Dalej idzie Ministerstwo Jedności Narodowej z 289 tysiącami hrywien (jak wiadomo, rząd zarządził utworzenie specjalnej komisji, która zajmie się reorganizacją Minjedności w ramach zaktualizowanego Ministerstwa Polityki Społecznej, Rodziny i Jedności). Potem – Fundusz Mienia Państwowego (284 tysiące hrywien), Narodowa Agencja ds. Służby Państwowej (255,9 tysiąca hrywien), Izba Obrachunkowa (209,4 tysiąca hrywien). Jeśli brać poziom kierowników jednostek strukturalnych, to tutaj liderem jest, ponownie, NAZK z pensją 130,3 tysiąca hrywien. Dalej idą AMKU (125,8 tysiąca), Fundusz Mienia Państwowego (123,8 tysiąca hrywien), NKREKP (122,7 tysiąca hrywien), Izba Obrachunkowa i Minfin (119 tysięcy), sekretariat Gabinetu Ministrów i Państwowa Służba Celna (110 tysięcy), Mincyfry (101,5 tysiąca hrywien), podaje Sądowo-Prawnicza Gazeta. Ojciec putinowskiego negocjatora Kyryła Dmitrijewa, profesor O. P. Dmitrijew, do tej pory pracuje w instytucie Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Jednak jeszcze od kwietnia 2022 roku przebywa na urlopie. Jak podaje 24 Kanał, powołując się na OBOZ.UA, członek korespondent NAN Ukrainy Ołeksandr Dmitrijew zachowuje dla siebie miejsce pracy w Instytucie Biologii Komórkowej i Inżynierii Genetycznej. Profesor jest zatrudniony na 0,75 etatu głównego pracownika naukowego laboratorium odporności roślin wydziału biofizyki i radiobiologii. Jednak od początku pełnoskalowej inwazji mężczyzny w Kijowie nie widziano. Od 25 kwietnia 2022 roku on (Ołeksandr Dmitrijew – 24 Kanał) znajduje się na urlopie bezpłatnym za zgodą stron i przedłuża go co 90 dni, poinformowano w instytucie. Oprócz tego ojciec putinowskiego negocjatora rzekomo brał udział w badaniu skutków awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej, posiada zaświadczenie czarnobylca drugiej kategorii. W Tarnopolu świętowano 100-lecie światowej organizacji Związku Ukraińskiej Młodzieży (SUM) oraz 30-lecie miejscowego oddziału SUM. Uroczystości rozpoczęto od świątecznej zbiórki na Majdanie Woli, podaje wydanie „Ternopoliany”. Ponad 200 uczestników z Tarnopola, a także goście z Kijowa, Dniepru, Lwowa, Chmielnickiego, Kałusza i Stryja zaśpiewało hymn organizacyjny i uczciło pamięć poległych ukraińskich obrońców, w liczbie których było 11 sumowców-bojowników. Podczas Liturgii w Katedrze młodzież modliła się za zwycięstwo Ukrainy i dobro ukraińskiej sprawy. W pomieszczeniu wystawowym Narodowego Muzeum Architektury i Budownictwa Ludowego Ukrainy uroczyście otwarto wystawę „Skrzynia-gospodyni”, poinformowano na oficjalnej stronie instytucji na Facebooku. Muzealnicy przypominają, że tradycyjnie w skrzyniach przechowywano odzież, ręczniki, ozdoby, jednak skrzynia ślubna wyróżniała się szczególną treścią – ucieleśniała dziewczęce marzenia o losie małżeńskim i rodzinnym dobrobycie. Na wystawie zaprezentowano skrzynie z Naddnieprza, Połtawszczyzny, Słobożanszczyzny, Podola, Południa i Karpat z końca XIX – początku XX wieku. Każda z nich jest unikalna pod względem formy, zdobienia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Trujący grot rosyjskiej polityki imperialnej

Oksana BIŁOUS, docentka Katedry Radiofonii i Telewizji Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki; Wasyl ŁYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki Obecną, trwającą już 28. miesiąc pełnowymiarową wojnę Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie słusznie nazywa się ludobójczą, terrorystyczną, ekocydalną, niszczycielską, geopolityczną… W ciągu ostatnich dwóch lat w przestrzeni informacyjnej dość często, charakteryzując odwieczną moskiewską antyukraińską agresywną politykę i ideologię, używa się łacińskiego terminu „egzystencja”, który po ukraińsku oznacza „istnieję”. Jest to podstawowa kategoria egzystencjalizmu, wyodrębniająca wewnętrzne bytowanie człowieka, to, co nie do poznania, irracjonalne w narodowym „Ja”, dzięki czemu człowiek jest konkretną, oryginalną, niepowtarzalną osobowością narodową. Zatem rosyjska wojna przeciwko Ukrainie to wojna egzystencjalna, skierowana na radykalne unicestwienie bytu Ukraińców, ich mentalności, tożsamości, cywilizacyjności. Wyraźną cechą współczesnej wojny kremlowskich neofaszystów jest to, aby na ziemiach danych przez Boga Ukrainie nie pozostali ludzie, którzy czuliby się świadomymi Ukraińcami i starali się działalnością oświatową odrodzić w innych wewnętrzne bytowanie ukraińskości. Kierownik „Rosyjskiego ruchu imperialnego” Żuczkowski nieustannie podkreśla (tłumaczenie nasze – W. L., O. B.): „Rosjanom trzeba zrozumieć, że Ukraina i Ukraińcy jako naród to wyłącznie wrogie zjawisko, a wszystko, co wrogie, należy niszczyć. Aby zjednoczyć naród rosyjski, na nowo zebrać i umocnić Rosję – Ukrainę i Ukraińców trzeba zniszczyć!” Na tym amoralnym, antyludzkim, antyukraińskim postulacie ideologicznym zbudowana jest imperialna polityka rasisty Putina, szowinistycznej Dumy Państwowej, manipulacyjna działalność rosyjskich mediów i ich pomocników w Ukrainie. Pod kłamliwymi hasłami „specjalnej operacji wojskowej” przeciwko nazistom, faszystom, mazepincom, petlurowcom i banderowcom, którzy rzekomo przejęli władzę w Kijowie i rzekomo prześladują „rosyjskojęzycznych obywateli” i stwarzają zagrożenie dla Federacji Rosyjskiej, moskiewscy najeźdźcy za wszelką cenę dążą do zniszczenia odrodzonego samodzielnego państwa Ukrainy, a Ukraińców – jako etnosu, narodu, nacji. Tej zbrodniczej celowi poprzedzała celowa manipulacyjna propaganda o „rosyjskiej misji ogólnoludzkiego zbawienia”, która obecnie przybrała najbardziej wyrafinowane formy, by psychologicznie wbić w serca i umysły każdego człowieka, tym bardziej przywódców państw na wszystkich kontynentach, jadowite ostrze rosyjskich narracji dezinformacyjnych, przepełnionych oszczerstwami na heroicznych bojowników wszystkich pokoleń o wolną, samodzielną ukraińską Ukrainę. Szczególne niebezpieczeństwo rosyjskiej zdradliwej informacyjno-psychologicznej nastawienia polega na tym, że opiera się ona na postmodernizmie, posttotalitaryzmie, postkolonializmie, posthumanizmie, które zrodziły postprawdę i postestetykę. Teolog, doktor Myrosław Tatarin z Uniwersytetu św. Hieronima (Kanada) podkreślił, że zjawisko postprawdy otworzyło pole informacyjne, na którym emocjonalnie manipuluje się mitami. Na takim informacyjno-psychologicznym polu ludność wierzy w różne fejki, czyli wierzy w nieprawdę przedstawianą przez takie autorytety jako „Prawda”. Postprawdę, czyli kunsztownie skonstruowane kłamstwo, potężnie wykorzystują rosyjscy ideolodzy, politycy, środki masowego przekazu, mieszając grzeszne z prawym. „Prawdziwe i fałszywe otrzymują jednakowy status niezależnego stanowiska, opinii publicznej. Wszystko ma jednakową wagę, znaczenie – zauważa W. Karaczyncew. – Prawda staje się second-handem”. Ukraina – ofiara kremlowskiej agresji – zrównuje się z gwałcicielem, niszczycielem – Federacją Rosyjską. Legiony moskiewskich botów, fałszywych kont kłamstwa w szatach prawdy mnożą dzięki technicznym możliwościom mediów i sieci społecznościowych, przenikają nie tylko ukraińskie społeczeństwo, ale także Europę, Amerykę i nawet Afrykę, pokazując Ukrainę w wypaczonym świetle. W warunkach dominującego rozpowszechniania rosyjskiej fałszywej informacji, skierowanej przeciwko ukraińskim narodowym, obywatelskim, państwotwórczym, moralno-duchowym wartościom, żywotnej tożsamości i demokratycznym podstawom rozwoju cywilizowanych krajów świata, w której emocje przeważają nad racjonalną oceną faktów, wydarzeń, zjawisk, nadzwyczajnie wzrasta funkcjonalnie humanistyczna misja dziennikarskiej prawdomówności, której celem jest uważne, wyważone, gruntowne, kompetentne oczyszczenie pamięci historycznej z kłamstw, przekrętów, manipulacyjnych nawarstwień, utwierdzenie historycznej prawdy jako pojęcia duchowego. Polityka pamięci narodowej na zasadach historycznej prawdy – to polityka szacunku dla własnego narodowego „Ja” i dla przedstawicieli innych narodów. Bo bezpamiętni nic po sobie nie zostawiają. „Bezpamiętni są surowcem genetycznym dla innych kultur, a zatem i dla innych państw”, – zauważył Wiktor Sytnyk. Etnos, naród, nacja potwierdza swoją moralną, duchową godność, świadomość narodową, tożsamość poprzez prawdziwą historię, pamięć historyczną, które są główną składową Idei Narodowej Państwotwórczej. Bo nacja nie może żyć i skutecznie się rozwijać, gdy brakuje bezpiecznej platformy duchowej, która for …kształtuje się na zasadach prawdziwych faktów historycznego środowiska językowo-kulturowego. „Opierając się na historii, można zaszczepić ludziom radość, dumę, szacunek do samego siebie, i w nie mniejszym stopniu – nienawiść i pragnienie zemsty. Zaszczepione w ten sposób poczucie transcendencji i nieśmiertelności skłania ich do uświadomienia sobie swojej roli jako ogniw łańcucha, który, mimo pewnych przeobrażeń, pozostaje trwały i niepowtarzalny – podkreśla Montserrat Gibernau. – Poczucie niezerwalnej więzi z przeszłością i projekcja w przyszłość łączą ludzi należących do jednego narodu, chętnych do zbadania swoich korzeni i wrażliwych na zbiorowy wymiar swojego życia”. Opierając się na tych metodologicznych założeniach Montserrat Gibernau, w niniejszym artykule zwracamy uwagę na imperialną moskiewską, rosyjską i moskiewsko-komunistyczną zakłamaną politykę wobec Ukrainy, którą obecnie kontynuuje i udoskonala putinowska klika, rozpętawszy pełnoskalową wojnę egzystencjalną i geopolityczną. Podkreślamy, że samodzielna historia Ukraińców rozpoczęła się równocześnie z powstawaniem i kształtowaniem się innych europejskich etnosów. Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego w 476 r., gdy sytuacja społeczno-polityczna w Europie ustabilizowała się, „obserwujemy nieprzerwany rozwój nie tylko Ukraińców, ale także innych narodów, położonych w strefie bezpośredniego wpływu Cesarstwa Rzymskiego – Francuzów, Hiszpanów, Anglików, Niemców, Rumunów, Czechów, Polaków” – naród ukraiński ukształtował się na podstawie plemion słowiańskich – Polan, Drewlan, Siewierzan, Dulebów, Tiwerców i innych. Dawne państwo ukraińskie Ruś było już znane i rozwinięte na poziomie krajów europejskich w 838 r. O tym szczegółowo pisze się w monografii lwowskiej uczonej Olgi Szczodry „Słowianie i Ruś we wczesnym średniowieczu”. Historyk Andrij Łyzłow (współczesny Piotra I) w pracy „Historia Scytii” dowodził, że plemiona Moskowii nie mają nic wspólnego z Rusinami (ruskimi). Wybitny rosyjski historyk Wasyl Kluczewski tak charakteryzował etniczną odrębność Zaleśsia: „Była to kraina, która leżała poza starą, rdzenną Rusią i w XI wieku była raczej obcą, niż ruską krainą”. W IX–XII wiekach nie istniał naród rosyjski. Podstawę genetyczną mokszelców=moskwitów=moskali=Rosjan=kacapów stanowiły plemiona pochodzenia ugrofińskiego, tatarsko-mongolskiego i irańskiego: wesi, emowie, karelowie, ikorzy, ładożanie, wieżanie, czudowie, merja, mordwini, muromowie, moksza, czuwasze, czeremisi, komi, perm, pieczora, jam, zimigoła, korsi, narowa, lib, kipczacy, kingit, sidżiut, czyczymi, oguzi, tuchczi, achma, czaruki, bułgarzy oraz inne plemiona. „Niemal cała europejska część dzisiejszej Rosji, z wyjątkiem ziem nowogrodzkich i pskowskich, była zasiedlona przez większość tych plemion, które nie znały ani pługa, ani krzyża” (M. Sydorżewski). Wołodymyr Biliński w trzech tomach powieści-studium „Kraj Moksel, czyli Moskowia” (2008) przekonująco obalił dziesiątki rosyjskich mitów. Dowiódł on na przykład, że Moskwa nie została założona w 1147 r. przez Jurija Dołgorukiego. Osada Moskwy została po raz pierwszy odnotowana dopiero w 1272 roku, podczas trzeciego spisu ludności w posiadłościach Złotej Ordy. Moskowia jako księstwo pojawiła się w 1277 roku i była zwyczajnym ulusem Złotej Ordy. Założycielem Moskwy i Moskiewskiego Ulusu był chan Złotej Ordy Mengu-Timur, a nie Jurij Dołgoruki. Stół wielkoksiążęcy Moskowia otrzymała dopiero w 1328 r. za Iwana Kality, a do XVI wieku pozostawała w składzie Ordy na prawach zwykłego ulusu. Wówczas etnos Moskiewskiego Ulusu był przeważnie fińsko-tatarski. Moskwicini płacili daninę na Krym do 1700 roku. Tatarzy i Mongołowie władali Moskwą niemal 400 lat (1237–1613). Od Złotej Ordy Moskowię uwolnił krymski chan Mengli-Girej. Moskowia czerpała swoją ideologię nie z europejskich „kart swobód” (jak w Anglii), nie z oświeconych reform liberalnych książąt (jak na przykład we Florencji), lecz z nieograniczonego prawa „wielkiego państwa” do czynienia ze swoimi „ludźmi” i „niewolnikami” (do tych ostatnich należeli nawet bliscy bojarzy) tak, jak uważa za stosowne”. Całkowitym przeciwieństwem samowładnej Moskwy był Wielki Nowogród – wolna republika weczowa, która odziedziczyła żywe demokratyczne tradycje dawnego państwa ruskiego, Rusi. Rosyjski historyk cesarski Mikołaj Karamzin trafnie opisał, jak moskiewski książę Iwan III niszczył republikę weczową. 14 lipca 1471 roku wojsko Wielkiego Nowogrodu zostało rozgromione przez „moskwitian” (słowo Karamzina) nad rzeką Szelonią, nieco na południe od Nowogrodu. „Rozpoczęło się straszliwe spustoszenie, wszystko niszczono ogniem i mieczem. Dym, płomienie, krwawe rzeki, jęk i krzyk od wschodu do zachodu niosły się aż do brzegów jeziora Ilmień. Moskwitianie okazali nieopisane szaleństwo: nie oszczędzono ani biednego chłopa, ani kobiet. Z okrucieństwem, właściwym owym czasom, wojewoda Chołmski, schwytawszy nowogrodzkich jeńców, rozkazał odciąć im nosy i wargi i wysłać ich okaleczonych do Nowogrodu”, – tak opisał moskiewskie zbrodnie Mikołaj Karamzin. Po 7 latach – w styczniu 1478 roku Wielki Nowogród stał się jedną z prowincji Moskwy, bo „wiec został zniesiony, dzwon weczowy przewieziono do Moskwy, izolowaną posadniczą Marfę Borecką skazano na dożywotnie więzienie” (I. Sjundjukow). Właśnie od 1478 roku Iwan III zaczął tytułować siebie „władcą całej Rusi”. Jednak moskwitianie nie mogli pogodzić się z duchem dawnych tradycji weczowych w starym Nowogrodzie. Niemal sto lat później car Iwan IV Groźny postanowił ostatecznie zniszczyć nowogrodzian. W książce „Historia Państwa Rosyjskiego” Mikołaj Karamzin napisał, że 2 stycznia 1570 r. liczna carska drużyna weszła do Nowogrodu, w którym zapanowała cisza grozy. 6 stycznia przybył car Iwan Groźny, a 7 stycznia rozpoczął się carski „sąd” nad wolnomyślnymi nowogrodzianami. Karamzin opisuje go tak: „Sądzili Iwan i jego syn w następujący sposób: codziennie przedstawiano im od pięciuset do tysiąca i więcej nowogrodzian; bili ich, męczyli, palili jakąś palną substancją, przywiązywali głowami lub nogami do sań, ciągnęli na brzeg Wołchowa, gdzie ta rzeka zimą nie zamarza, i rzucali z mostu do wody całymi rodzinami, żony wraz z mężami, matki z niemowlętami. Moskiewscy ratnicy pływali łodziami po Wołchowie z palami, hakami i siekierami: kogo z rzuconych do rzeki wypłynął, tego kłuli i rąbali na kawałki. Te mordy zakończyły się powszechnym grabieżą: Iwan IV Groźny z żoną objechał wszystkie klasztory dookoła miasta; zabrał skarbce cerkiewne i klasztorne; kazał spustoszyć dwory i cele, zniszczyć zboże, konie, bydło; wydał też na łup grabieżcom cały Nowogród, sklepy, domy, cerkwie, sam jeździł z ulicy na ulicę, patrzył, jak drapieżni wojownicy wdzierali się do pałaców i spichlerzy, wyważali bramy, wchodzili przez okna, dzielili między sobą jedwabne chusty, futra... Zniszczenie Wielkiego Nowogrodu trwało około sześciu tygodni”. Publicysta Ihor Siundiukow w gruntownym studium „Zagłada Wielkiego Nowogrodu”, opublikowanym w książce „Detoks”, która ukazała się pod redakcją Łarysy Iwszynej w 2021 r., słusznie zauważył, że Karamzin, choć był rosyjskim imperialnym mężem stanu, o zbrodniach carów pisał uczciwie. Dlatego ci, którzy zaliczają się do ukraińskich działaczy państwowych, powinni poznać historię upadku słowiańskiego Wielkiego Nowogrodu. Trzeba bowiem gruntownie wiedzieć, jak Moskwa, „zabierając obce ziemie”, tłamsiła i niszczyła podbite narody. Wybitny ukraiński historyk Jarosław Daszkiewicz sformułował głęboki wniosek: „Na psychikę Wielkorusa nałożyło się odbicie zapożyczenia tatarsko-mongolskiego instynktu zdobywcy, despoty, którego głównym celem jest panowanie nad światem. Tak do XVI wieku ukształtował się typ człowieka-zdobywcy, straszliwego w swoim ciemnocie, wściekłości i okrucieństwie. Tacy ludzie nie potrzebowali europejskiej kultury i piśmienności, obce były im takie kategorie, jak moralność, uczciwość, wstyd, prawdomówność, ludzka godność, pamięć historyczna itd.”. W obecnych warunkach egzystencjalnej i geopolitycznej rosyjsko-ukraińskiej wojny ogromnie wzrosła rola mediów, by dotrzeć do serca i rozumu każdego człowieka w Ukrainie oraz obywateli zagranicznych krajów z prawdą o moskiewsko-rosyjskiej polityce duchowego ludobójstwa, terroru, demoralizacji Ukraińców, która trwa ponad 850 lat, począwszy od 1169 roku – pierwszego złowrogiego zniszczenia ruskiego, ukraińskiego, złotokopułowego Kijowa przez północnych zaleskich, mokszańskich plemion suzdalczyka Andrzeja Bogolubskiego. Niewyobrażalnie okrutne represje ogarnęły Ukrainę po

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tego, jak w latach 1708–1709 hetman Iwan Mazepa przy pomocy szwedzkiego króla Karola XII spróbował wyrwać naród ukraiński z moskiewskiej niewoli. Francuski ambasador w Moskwie z przerażeniem donosił do Paryża: „Moskiewski generał Mienszykow przyniósł na Ukrainę wszystkie okropności zemsty i wojny. Wszystkich przyjaciół Mazepy haniebnie torturowano. Ukraina zalana krwią, zrujnowana grabieżami i ukazuje wszędzie straszny obraz barbarzyństwa…”. Tylko w hetmańskiej stolicy Baturynie wycięto według różnych danych od 6000 do 15000 mieszkańców. W maju 1709 roku wojska moskiewskie zdobyły i zrujnowały Sicz Czortomłycką, która istniała ponad wiek. Mokselczycy zbezcześcili nawet grobowiec dawnych atamanów i zabrali armaty, ukraiński kozacki skarb i sztandary. Piotr I niezwykle się ucieszył, usłyszawszy nowinę o zrujnowaniu Siczy, i pisał do Mienszykowa: „Przyjęliśmy z wielką radością wieść, że zdobyliście to przeklęte miejsce, źródło wszelkiego zła i nadziei naszych wrogów”. Donosił również generałowi Apraksinowi, „że pułkownik Jakowlew zawładnął tym przeklętym gniazdem i wyciął całą hołotę. W ten sposób wytępiliśmy ostatni pień rodu Mazepy, z tej okazji składam wam szczere gratulacje”. Tylko archiwa i kronika tamtej epoki zachowały szczegóły barbarzyńskich mąk Ukraińców, które wymyślała sadystyczna wyobraźnia Piotra I. Obchodząc 350-lecie urodzin uzurpatora, niszczyciela Ukraińców Piotra I, nowożytny sadysta Putin realizuje szowinistyczno-nazistowskie hasło: „Rossija dołżna prawit’ biesstydno”. W ten sposób w obecnych warunkach realizuje się agresywna istota kodu genetycznego plemion ugrofińskich i tatarsko-mongolskich, na pożywnym gruncie których wytworzył się tak zwany naród rosyjski. Po gorzkiej porażce Szwedów i kozaków hetmana Mazepy Piotr I napisał swoisty imperialny testament, którego tekst odnaleziono w 1754 roku we francuskich archiwach dyplomatycznych. Cytujemy kilka rad Piotra I następcom na moskiewskim tronie: „1. Trzymać naród rosyjski w stanie nieustannej wojny, aby nie dać wygasnąć wojowniczemu zapałowi moskiewskiego żołdactwa. Działać tak, aby pokój służył wojnie, a wojna – pokojowi, i to wszystko w interesie rozszerzenia granic i dobrobytu Moskwii. 2. Przy każdej okazji wtrącać się w sprawy państw europejskich, zwłaszcza Niemiec, podzielić Polskę, wspierając w niej wewnętrzne rozruchy i ciągłe swary. 3. Nieustannie rozszerzać granice państwowe Moskwii wzdłuż Bałtyku na Północ, a wzdłuż Morza Czarnego – na Południe. 4. Kiedy Szwecja zostanie rozebrana, Persja pokonana, Polska podbita, Turcja zawojowana, nasze wojsko zjednoczone, Morze Czarne i Bałtyckie pod ochroną naszych okrętów, oto wtedy trzeba bardzo potajemnie zaproponować każdemu z osobna – przede wszystkim rządowi wersalskiemu, a potem rządowi wiedeńskiemu, podzielić między sobą władzę nad światem. Jak jeden z nich przyjmie pozycję, co stanie się z pewnością, gdy połechtać ich ambicje i samolubstwo, wtedy wykorzystać go do tego, żeby zniszczyć drugiego. Potem zniszczyć i tego, który zostanie w walce, której wynik nie będzie podlegał żadnym wątpliwościom, albo Moskwa wtedy bezpodzielnie będzie władać całym Wschodem i wielką częścią Europy…”. Czytając urywki tego imperialnego testamentu, naszym zdaniem, u każdego z was, szanowni czytelnicy, stają przed oczami barbarzyńskie działania Putina i jego wiernych opriczników, którzy szaleńczo kontynuują zbrodniczą politykę Piotra I, Katarzyny II i innych moskiewsko-rosyjskich carów oraz moskiewsko-komunistycznych wodzów, którzy z pietyzmem aprobowali geopolityczne łotrostwo Piotra I, dokonane w październiku 1721 r. Za radą duchownego hierarchy Moskwii Teofana Prokopowicza, jak nie przykro – kijowianina, Piotr I nazwał Moskwę staroukraińską nazwą Ruś, po grecku „Rassija”, „Rosja”. Piotr I tą skradzioną nazwą wodził za nos Europę, jakoby Moskwa nie zagrabiła, nie podporządkowała sobie Rusi-Ukrainy, jakoby mokselczycy-moskwicini i rusini-rusini-Ukraińcy byli jednym i tym samym narodem, od jednej matki, z jednej kołyski, mają wspólną historię, język, kulturę, cerkiew i że walka hetmana Mazepy nie miała charakteru narodowowyzwoleńczego, a była wewnętrzną walką o władzę w państwie rosyjskim. Aby ukazać się światu jako postępowy działacz, Piotr I kupował w Europie dziennikarzy i nakazywał, aby naświetlali działalność hetmana Mazepy oraz historię Rusi-Ukrainy z jego, Piotrowego punktu widzenia. I to złowrogie, manipulacyjne Piotrowe widzenie przeniknęło nie tylko do dziennikarstwa, ale stało się podstawą nauki, jeśli można ją tak nazwać. Zuchwała kłamliwość Piotra I wdarła się także w sztukę i literaturę. Na przykład w poemacie „Połtawa” Puszkin obłgał hetmana Mazepę, nazywając go „złodziejem”. Puszkinowską charakterystykę Mazepy Jewhen Małaniuk określił jako „bluźnierczo-straszne i szatańsko-kłamliwe wersy”. Szatańsko-kłamliwą ideą napełniony jest artykuł dyktatora Putina „O historycznej jedności Rosjan i Ukraińców” (2021 r.), którego istotne korzenie żywią się trującymi imperialnymi postulatami nie tylko Piotra I, ale i Katarzyny II, w złowrogiej epoce której utwierdzano manipulacyjną narrację o istnieniu „trójjedynego rosyjskiego narodu” (wielkorosjanie, małorosjanie i białorusini). Neonazista Putin bezwstydnie, drwiąco narzuca tezę, że współczesna Ukraina – to całkowicie i w pełni dzieło epoki radzieckiej, a nie wynik historycznego, naturalnego, obiektywnego rozwoju na przestrzeni tysiącleci. Opierając się na reakcyjnej teorii akademika Pogodina, Putin oświadcza, że na ziemiach, na których Lenin, jakoby, stworzył Ukrainę, od wieków żyli rosyjscy ludzie, a teraz zostali ogłoszeni nie rdzennym narodem. Ten artykuł pod względem narracji jest podobny do „Mein Kampf” Hitlera, gdyż jest nasycony „czerwonym faszyzmem” (W. Juszczenko). Analiza, przemyślenie dokumentów archiwalnych, badań naukowych, publikacji prasowych, audycji telewizyjnych i radiowych, materiałów sieci społecznościowych odkrywa Prawdę o głębokiej istocie naciecydy, która wchłonęła w siebie ludobójstwo, etnocyd i lingwocyd narodu ukraińskiego. Moskiewsko-rosyjscy carscy i moskiewsko-komunistyczni ideolodzy i politycy stosowali różne najbardziej wyrafinowane formy i metody niszczenia ukraińskiego ducha narodowego. Na skalę najbardziej złowrogie wyższej szkoły Ukrainy Natalia Lewczenko. Podkreśliła ona, że wydarzenia kulturalne, poświęcone tematowi walki i wytrwałości, są ważnym składnikiem naszego oporu wobec agresji, wszak właśnie poprzez artystyczne słowo i duchowe obrazy zachowujemy siłę i wiarę w zwycięstwo. Szczególnie ciepło na sali powitano naszych obrońców Ukrainy, którzy dziś bronią Ojczyzny i dają nam możliwość żyć, uczyć się i tworzyć pod wolnym niebem. Atmosfera wydarzenia była pełna wdzięczności, jedności i uświadomienia sobie tego, że jesteśmy jedynym narodem, który kontynuuje walkę o wolność i pokój. Według informacji ChNPU w Ukrainie miały miejsce wielkie głody w latach 1921–1923, 1932–1933, 1946–1947, skierowane „na złamanie historycznego ustroju, form życia i działalności Ukraińców, zniszczenie ich tradycyjnej kultury – duchowej i materialnej”. Ten moskiewski bolszewicki atak na ukraińskiego chłopa akademik Serhij Jefremow nazwał „wyjadaniem duszy”, co prowadziło do przekształcenia Ukraińców w „mechaniczny warsztat”. Profesor Lubomyr Senyk scharakteryzował ten celowy Hołodomor-ludobójstwo w Ukrainie jako „duchowy kanibalizm”. W zasobach archiwalnych Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy znajdują się dokumenty świadczące o tym, jak w latach osiemdziesiątych organy KGB USRR bacznie śledziły działalność przedstawicieli ukraińskiej diaspory, skierowaną na zwrócenie uwagi światowej opinii publicznej na Hołodomor w latach 1932–1933. Podczas przygotowań w diasporze do uczczenia ofiar tragedii i zbrodni stalinowskiego reżimu 2 czerwca 1983 r. do wszystkich zarządów obwodowych KGB wysłano list podpisany przez przewodniczącego KGB USRR Stepana Muchę „O antyradzieckich zamysłach zagranicznych OUN”. Drugi dokument nosi tytuł „Wyciąg ze środków dotyczących przeciwdziałania wrogim akcjom zagranicznych centrów narodowych w związku z „50-leciem” tak zwanego „sztucznego głodu na Ukrainie”, zatwierdzonych 28 czerwca 1983 r. przez przewodniczącego KGB USRR generała-lejtnanta tow. Muchę S. N.”. Jednym ze środków przewidywano przygotowanie i wysłanie za granicę kilkudziesięciu doświadczonych agentów, którzy mieli „zdobywać informacje o zamysłach i działaniach konkretnych wykonawców wrogich akcji zagranicznych OUN”. Pod złowrogim wpływem obecnych moskiewskich manipulatorów do dziś trwa dyskusja odnośnie liczby ukraińskich chłopów uśmierconych Hołodomorem-ludobójstwem. Kiedy moskiewsko-komunistyczny reżim zmuszony był uznać sztuczny głód, podał cyfrę 3,5 mln. Zesłaną z Moskwy cyfrę 3,5 mln strat Ukraińców w latach 1932–1933 również „uzasadniał” w swoich publikacjach znany ukraiński historyk Stanisław Kulczycki. Międzynarodowa konferencja naukowa „Prawda o ludobójstwie Ukraińców: gwarancja zwycięstwa demokratycznego świata”, która odbyła się 22 listopada 2024 roku na Ukraińskim Państwowym Uniwersytecie im. M. Drahomanowa, w odezwie podkreśliła: współczesne badania naukowe oraz przeprowadzone ekspertyzy sądowe ustaliły, że w latach 1932–1933 moskiewsko-komunistyczny reżim zniszczył 10,5 mln Ukraińców, z nich 4 mln dzieci. Uczeni Wołodymyr Serhijczuk, Wasyl Maroczko, Olesia Stasiuk, Mykoła Hołomsza zaapelowali, aby ukraińskie społeczeństwo i społeczność międzynarodowa pamiętały o zniszczeniu 3,5 mln Ukraińców podczas masowego sztucznego głodu w latach 1921–1923 oraz 1,5 mln Ukraińców podczas masowego sztucznego głodu w latach 1946–1947. Ogólna liczba uśmierconych wielkimi głodami, zorganizowanymi przez moskiewsko-komunistyczny reżim, – 15,5 mln Ukraińców. Przykro, ale po ogłoszeniu odnowionej państwowej niepodległości Ukraina pozostawała pod baczniejszym celownikiem Kremla i jego agentury. W dobie „rozwiniętego kuczmyzmu” i w czasach Janukowycza nie bez wpływu Moskwy podnieśli głowy wewnętrzni wrogowie Ukrainy, zwolennicy „russkiego mira”, separatyści, kolaboranci i zdrajcy na wzór zbiorowego „medwedczuka” i zbiorowego „tabacznika”, którzy, udając ukraińskich polityków, opowiadali się za „przyjaźnią” i „wspólną historią” z moskwicinami. Tymczasem za ukraińską narodową prawdocentryczność, jako decydujący pryncypium kształtowania ukraińskiej świadomości i tożsamości, obywatelskiego i państwowego przekonania, patriotów nie tylko nękają, ale i zabijają takich Wielkich Ukraińców, jak Iryna Farion i Andrij Parubij. Współczesna pełnoskalowa egzystencjalna rosyjska wojna przeciwko Ukrainie jest organiczną kontynuacją ludobójstwa, etnobójstwa i lingwobójstwa ukraińskiego narodu. Prawda, pod innymi hasłami. Mówiąc, że specjalna operacja wojskowa ma charakter humanistyczny, skierowana na ratunek ukraińskich obywateli od nazistów, faszystów, mazepińców, petlurowców, banderowców, którzy przejęli władzę w Kijowie i są wściekłymi wrogami cywilizacji. Ten rosyjsko-putinowski manipulacyjny narrat do dziś trzyma w psychologicznej niewoli wielu przywódców różnych krajów świata. Nie tylko w Ukrainie, ale i na całym świecie każdy człowiek musi głęboko uświadamiać sobie, że kod genowy rusiczów=Ukraińców nie ma nic wspólnego z genem mokselców=moskwicinów=moskali=kacapów=Rosjan, których głównym celem obecnie jest podbój Narodowego Sobornego Ukraińskiego Państwa, zniszczenie Ukraińców jako samodzielnego etnosu, bo on, mówiąc, pragnie zbudować anty-Rosję na rodzimej dla moskwicinów ziemi. Obecna pełnoskalowa agresja Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie niezaprzeczalnie i przejrzyście świadczy, że rosyjscy żołnierze oraz ich złowieszczy przywódcy (carowie, sekretarze generalni) zarówno w przeszłości, jak i teraz są głównymi zbrodniarzami światowej historii. Teraz na złowieszczym szczycie niemoralnego „russkiego mira” kanibal Putin ze swoimi czarnokrwistymi mutantami. Putinowskie szalone imperialne idee odrodzenia Związku Radzieckiego w otoczce Moskwii zawładnęły rosyjskimi masami ludowymi. Oni aprobują, wspierają terrorystyczną antyukraińską wojnę, razem z batiuszkami Kiriła błogosławią żołnierzy do stosowania przeciwko duchowo wolnym narodowo świadomym Ukraińcom oszalałych metod i form ujarzmienia, które w ciągu krwawej historii wykorzystywali różni Iwanowie III, Iwanowie IV Groźni, Piotrowie I, Katarzyny II, Aleksandrowie, Mikołajowie, Leninowie, Stalinowie, Breżniewowie, Żukowie, w sercach których rodzi się przemoc. W Ewangelii według Mateusza napisano: „…z serca bowiem pochodzą złe myśli, zabójstwa, cudzołóstwa, czyny nierządne, kradzieże, fałszywe świadectwa, bluźnierstwa”. Wyzwolenie z trujących rosyjskich imperialnych pęt jest możliwe (i tak będzie!), jeśli europejska, światowa społeczność z ich liderami jak najszybciej wszystkimi sposobami pomoże heroicznym Ukraińcom zatrzymać, rozgromić, ukarać antyludzkie, antysłowiańskie, antydemokratyczne moskiewskie wrogie siły i nad Bogiem daną ukraińską ziemią zajaśnieje spokojne niebo. Wtedy zrujnowana przez potomków dzikich ugrofińskich i tataro-mongolskich plemion ofiarna Ukraina dobroczynną pracą zakwitnie radosnym rozwojem w światowej cywilizacyjnej przestrzeni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Oblicza ukraińskiego Chrystusa

1 października na Uniwersytecie Skoworodynowskim odbyła się uroczystość „Oblicza ukraińskiego Chrystusa”. Wydarzenie zostało zorganizowane z okazji Dnia Obrońców i Obrończyń Ukrainy, Dnia Kozactwa Ukraińskiego oraz święta Pokrowy, symbolicznej daty, która łączy duchowe dziedzictwo i wielowiekową walkę narodu ukraińskiego o wolność. Do zebranych z powitalnym słowem zwrócił się rektor uniwersytetu, Jurij Bojczuk, podkreślając znaczenie jedności i niezłomności Ukraińców w dzisiejszych trudnych czasach. Prowadzącą uroczystość była doktor nauk filologicznych, profesor, profesor Katedry Literatury Ukraińskiej i Dziennikarstwa im. profesora Leonida Uszkałowa, akademik Akademii Na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ruch, który obudził naród

Kyryło DŁUŻNEWŚKYJ, Ołeksandr HRYNNYKOW. Ludowy Ruch Ukrainy zajmuje szczególne miejsce w historii i życiu politycznym państwa. Jego pojawienie się stało się nie tylko zjawiskiem politycznym – było to wydarzenie, które znaczyło nowy etap narodowego przebudzenia i walki o państwowość. Historyczne źródła ukraińskiego ruchu narodowo-demokratycznego sięgają końca XIX wieku. W grudniu 1899 roku we Lwowie została utworzona pierwsza ukraińska partia narodowo-demokratyczna. Inicjatorami jej założenia stali się Iwan Franko, Mychajło Hruszewski, Jewhen Łewycki, Teofil Okunewski oraz inni wybitni działacze. Ten krok stał się jednym z pierwszych przejawów politycznego wyrażania siebie ukraińskiego narodu w epoce nowoczesnej. Po dziesięcioleciach radzieckiego panowania, w 1989 roku, na tle pieriestrojki i liberalizacji politycznej, powstaje Ludowy Ruch Ukrainy jako masowa organizacja społeczno-polityczna. Od razu stała się ona katalizatorem narodowego odrodzenia. To właśnie Ruch zjednoczył miliony Ukraińców wokół idei niepodległości, demokracji i odnowy kulturowej. Dążenie narodu do niezależnej przyszłości wyraźnie wyartykułowała właśnie ta siła, która zdołała zjednoczyć społeczeństwo wokół idei wolności i państwowości. Przez trudne lata transformacji Ludowy Ruch pozostawał wierny swoim ideałom. Występował w obronie interesów narodowych, praw i wolności obywateli. Oprócz tego bronił europejskiego kursu kraju oraz zachowywał i rozwijał ukraińską kulturę. Program polityczny Ruchu bazował na zasadach demokracji, liberalizmu gospodarczego i sprawiedliwości społecznej. Partia konsekwentnie występowała za rozwojem ukraińskiej edukacji, wsparciem krajowego producenta, gospodarką rynkową i integracją europejską. Po ponad trzech dekadach od założenia, zrozumienie dziedzictwa Ludowego Ruchu Ukrainy stało się szczególnie aktualne. Historia Ruchu jest nie tylko rozdziałem rozwoju politycznego Ukrainy, ale nieodłączną częścią długotrwałej walki o wolność, godność i państwowość, która trwa do dziś. Właśnie tym ideałom poświęcona była XI Ogólnoukraińska konferencja naukowa „Ludowy Ruch Ukrainy: miejsce w historii i polityce”, która odbyła się w Muzeum Książki Ukraińskiej Odeskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. M. S. Hruszewskiego. Z przemówieniami powitalnymi do uczestników zwrócili się przewodniczący Ludowego Ruchu Ukrainy Andrij Kornat, który podkreślił znaczenie jedności jako kluczowej wartości społecznej. Przewodniczący Państwowej Służby Archiwalnej Ukrainy Anatolij Chromow podkreślił wagę zachowania dziedzictwa dokumentalnego Ruchu. Dyrektor biblioteki Juliana Amelczenko przypomniała o aktualności tego tematu w warunkach obecnej wojny. Część plenarna konferencji rozpoczęła się w dziale działalności socjokulturowej wystąpieniem przewodniczącego Odeskiej organizacji obwodowej Ludowego Ruchu Ukrainy Wasyla Wełmożki. Jego słowa wybrzmiały jako wezwanie do wewnętrznej odnowy. Z głębokim przekonaniem mówił o nowych wyzwaniach, które stoją przed partią w warunkach współczesnej Ukrainy, i jednocześnie o niezmiennej potrzebie zachowania żywymi idei Wiaczesława Czornowoła. W przemówieniu profesora Hryhorija Honczaruka, znanego badacza Ruchu, wybrzmiał ważny akcent naukowy: bez archiwów, źródeł dokumentalnych, zachowanej pamięci nie może być pełnowartościowego zrozumienia drogi, którą przeszła Ukraina. Jego wystąpienie stało się przypomnieniem o fundamencie, na którym budowana jest prawda historyczna. Historyk Ołeksandr Szyszko zanurzył audytorium w atmosferę lat 90., przedstawiając ciekawą panoramę reakcji społecznej na program Ruchu w regionie. W tym kontekście szczególnie symbolicznie wybrzmiała wzmianka o Ruchu jako nowej formie samoorganizacji Ukraińców, skierowanej na stworzenie własnego niepodległego państwa. Właśnie tak określił jego istotę Iwan Zajeć – deputowany ludowy Rady Najwyższej Ukrainy I, II, III, IV i VI kadencji, bojownik o niepodległość w XX wieku, aktywny członek LRU. Szczególną dynamikę dodali młodzi naukowcy. Kateryna Husiewa i Ihor Jakowlew, którzy przedstawili projekty kulturalne łączące społeczność naukową i aktywistów społecznych wokół idei Ruchu. Ksenija Sorokina i Jewhen Zabijanow uzupełnili blok gruntowną analityką działalności Odeskiej organizacji obwodowej LRU w najtrudniejszych dla kraju latach – od 2022 do 2025 roku. Ich wystąpienia stały się świadectwem tego, że Ruch i dziś nie stoi z boku. Kontynuuje aktywne reagowanie na wyzwania czasu, bierze udział w życiu społecznym, wspiera inicjatywy oporu obywatelskiego. Szczególnie emocjonalną częścią konferencji stały się osobiste wspomnienia działaczy Ruchu. Szczere i głębokie, ożywiły historię poprzez ludzkie losy. Jurij Didenko, przewodniczący. Lesia KOWALCZUK, zasłużona nauczycielka Ukrainy, działaczka Proświty, wieś Żydyczyn na Wołyniu. W życiu każdego są swoiste „okrągłe” daty-kamienie milowe, które na swój sposób ilustrują ogólną rzeczywistość społeczno-polityczną i w tym sensie mają odpowiednie znaczenie. W tym roku we wrześniu osobiście obchodziłam 60-lecie swojej pierwszej wymuszonej wizyty w KGB (czyli – w jednym z jego pomieszczeń służbowych) oraz 60-lecie słynnego obecnie odważnego wyzwania rzuconego reżimowi w Kijowie. Uważam za stosowne uwypuklić ważność związku tych „kamieni milowych” (oczywiście nie tylko dla mojego losu) w kontekście obfitych wspomnień o ostrym wystąpieniu Iwana Dziuby przed znaczącą prezentacją filmu „Cienie zapomnianych przodków”. Złapali mnie, studentkę filologii Łuckiego Instytutu Pedagogicznego im. Łesi Ukrainki, 31 sierpnia 1965 roku prosto na drodze, kiedy jechałam na praktykę pedagogiczną. Uprzejmie zaproponował podwiezienie swoim motocyklem do „przypadkowego” jadącego w tym samym kierunku gazika nowo objawiony brygadzista kołchozowy, który tak samo „przypadkowo” zjawił się w ostatniej chwili przy moim wyjściu z domu. Nawiasem mówiąc, ta „przypadkowość” była bardzo starannie planowana z wyprzedzeniem, co w szczególności poświadcza notka biograficzna, zamieszczona w wydaniu krajoznawczym „Horszczyzna w imionach” (2009 rok): „Ilczenko Jewhen Antonowycz (ur. 1938 r., wieś Paszuki”)… Od 1962 r. – praca w Komsomole: instruktor Rówieńskiego komitetu obwodowego (1962–63), II sekretarz Horszczyńskiego komitetu rejonowego LKSMU (1963–1965). W latach 1965–66 pracował jako brygadzista brygady kompleksowej kołchozu im. Żdanowa” (zauważę – chodzi o moją rodzinną wieś Tomachiw). Dalej w wykazie służbowym – lista szybkich szczebli kariery i nagród. mikołajowskiej organizacji obwodowej Ludowego Ruchu Ukrainy, przypomniał symboliczne wydarzenie – podniesienie pierwszej niebiesko-żółtej flagi na południu Ukrainy. Jego odwaga i znaczenie stały się przełomem w świadomości całego regionu. Oles Czajkiwski, współzałożyciel odeskiej organizacji Ruchu, odtworzył ducha pierwszych wieców, podziemnych zebrań, samizdatu i wiary, która kształtowała nową Odessę. Poeta Dmytro Szupta podzielił się osobistymi wspomnieniami o spotkaniu z Wiaczesławem Czornowołem – postacią, która zapalała ludzi nie hasłami, a wewnętrzną siłą. Ołeksandr Riznykiw i Serhij Sawczenko mówili o pokonywaniu barier kulturowych i światopoglądowych, o odrodzeniu myślenia i tożsamości narodowej po dziesięcioleciach tłumienia. Natalia Jaszan wspomniała swoje doświadczenie kierowania odeskim oddziałem w latach 2006–2012 w czasach nowych wyzwań i odpowiedzialności za zachowanie tradycji Ruchu. Osobna część wystąpień na konferencji była poświęcona wybitnym postaciom Ludowego Ruchu Ukrainy, tym, którzy nie tylko tworzyli historię, ale i pozostawili po sobie znaczący intelektualny i moralny ślad. Ludmyła Sajenko podkreśliła znaczący wkład profesora Hryhorija Honczaruka – jednego z pierwszych i najbardziej konsekwentnych badaczy historii LRU. Jego prace stały się podstawą dla całego pokolenia naukowców, którzy badają narodowo-demokratyczne transformacje na Ukrainie. Kateryna Czernenko i Serhij Ahejenko poświęcili swoje wystąpienie postaci Wasyla Welmożki, którego słusznie nazywa się głosem Ruchu na Odesszczyźnie. Szczególne miejsce na konferencji zajęło dziedzictwo poetyckie Dmytra Kremenia – słowa, w których bolała i żyła Ukraina. Wasyl Szular i Wołodymyr Hładyszew przeanalizowali jego twórczość, odwołując się w szczególności do wiersza poświęconego losom Ojczyzny – przejmującego, proroczego, na wskroś „ruchowskiego” w duchu. Materiały XI Ogólnoukraińskiej konferencji naukowej dowiodły, że pamięć o Ludowym Ruchu Ukrainy żyje nie tylko w dokumentach, wspomnieniach i sercach. Wystąpienia naukowców, aktywistów i polityków pokazały wieloaspektowość historii partii i jej znaczenie dla teraźniejszości. W czasie wojny konferencja jeszcze raz przypomniała: jedność, wolność oraz godność narodowa, których bronił Ruch, pozostają głównymi ideałami dla Ukrainy. tym kagebowskim projekcie. Z jaką to cielęcą radością i starsi, i młodsi z naszego kręgu wierzyli w nieodwracalność „odwilży”, choć jej wygaszanie było już oczywiste… Wałentyn Moroz twierdził, że „jedinoobrazije” załamało się ostatecznie, a ZSRR zaraz rozpadnie się w ślad za innymi imperiami, więc możliwych wyzwań ze strony „biura głębokiego wiercenia” bać się nie trzeba. Nawet mądry psycholog Mychajło Horyń nie zdołał dostrzec w swoim partnerze do gry w szachy własnego szpicla, który, według świadectwa brata Bohdana, wydał swoją ofiarę pod wiadomy adres po powrocie ze wspólnego wypoczynku na Krymie (o tym w książce „Nie tylko o sobie” – t. 1). Anatolija Panas zachowała wszystkie moje listy do niej, a po rewizji posłużyły one jako źródło cennej informacji dla śledczych. Nie pozostawałam w tyle i ja: literaturę samizdatową ukrywałam pod materacem swojego łóżka w akademiku oraz woziłam ze sobą w walizce, która czasem otwierała się sama z siebie. I – ostatnie. Po odczytaniu wyroku sądowego w sprawie podsądnych Moroza W. J. oraz Iwaszczenki D. P. komsomolscy aktywiści (a zaproszono do sali tylko takich) wykrzykiwali: „Mało dali!”, „A dlaczego tych podłych prymusów nie posadzili?!” itp. Dwie okrągłe daty… 60-lecie… Kopa lat. Ale – nie zapomina się! P. S. Stawiam te końcowe akcenty dzisiaj, kiedy Ukraina obmywa się krwią i łzami, z wiecznym pytaniem w głowie: dlaczego od czasu ogłoszenia Niepodległości nowa i każdorazowa władza konsekwentnie ignorowała potężne kadebowskie uzbrojenie sąsiada i obecność tysięcy „brygadierów” w gęstwinie mas? Dlaczego historie naiwnych romantyków-patriotów z lat sześćdziesiątych nie uczyły rekrutów z kierowniczych szczebli tego, co najważniejsze – zapewnienia naszego bezpieczeństwa narodowego? XI Ogólnoukraińska konferencja naukowa „Ludowy Ruch Ukrainy: miejsce w historii i polityce”, która odbyła się w Muzeum Książki Ukraińskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

60! Ale nie zapomina się…

…rodu – aż do medalu Żukowa już w niepodległej Ukrainie. Wiwat tobie, dzielny komsomolcze, który przedwcześnie wyrzuciłeś mnie ze swojego tabunu! Jak wiadomo, odważny Iwan Dziuba wśród pierwszych aresztowanych wymienił Dmytra Iwaszczenkę i Walentyna Moroza, czyli moich wykładowców, co stało się dla władz nieoczekiwanym wsparciem także dla nas, łuckich „buntowników”, którzy właśnie znajdowali się pod śledztwem. Dramatyczną wiadomość zwieńczyło wezwanie „Kto przeciw tyranii – powstańcie!”. I daleki świat je usłyszał i zapamiętał na długo. Jednak w sowieckim związku rozgłos o tym ekstremalnym wydarzeniu natychmiast został kategorycznie objęty tabu, a my, nimi „czule” zajęły się dzielne organy, nie mogliśmy ani słyszeć, ani wiedzieć, ani nawet się domyślać o potężnym oddźwięku. Zamiast tego – przebywanie w stanie głuchoniemej samotności, przytłaczającej pewności, że nikt życzliwy niczego nie będzie wiedział o twojej beznadziei, nie zdoła ani podtrzymać, ani udzielić jakiejkolwiek rady. Sami zaś, jako współuczestnicy „zbrodni” napiętnowani znakiem „UBN”, pod czujnym czekistowskim okiem w ogóle nie mogliśmy się porozumiewać między sobą – izolację surowo kontrolowano. O, jak wiele by wtedy znaczyło wiedzieć o tym protestacyjnym wybuchu, a potem – o listopadowym zbiorowym liście-petycji do KC KPU i KC KPRS od dzielnych kijowskich inteligentów z prośbą o publiczne wyjaśnienie „faktu tajnych aresztowań”! Właśnie wtedy, gdy z przesłuchania na przesłuchanie twoim osobistym śledczym oraz śledczym Iwaszczenki, Moroza, Mychajły Horynia, a także ich pomocnikom, dochodziło do tortur moralnych, cynicznego deptania ludzkiej godności, wyrafinowanego szantażu… Przy szyderczym śmiechu z lubością cytowano zapisy podsłuchanych naszych rozmów, fragmenty przechwyconej korespondencji, nawet świątecznych toastów – i wszystko to przedstawiano jako uzyskane zeznania współuczestników „świadomych własnej winy wobec rodzimego narodu”. Zdawało się, że jesteś pod nieustannymi strumieniami wrzątku! Jednocześnie mózg piekielnie wierciła jedna myśl: jak się nie wygadać o tym, czego kaci jednak nie wiedzą, jak zaprzeczyć udziałowi w rozpowszechnianiu nielegalnej lektury wyłącznie znanym tobie podejrzanym… Żądano uznania, że działaliśmy jako organizacja lub przynajmniej grupa, a za ukrywanie nazwisk i liczby jednomyślnych obiecywano „czwartaka”. Szczególnie zajadle napadali instytutowy kurator z KGB Arnold Wasylewski oraz weteran wszechwładnego resortu Pawło Udachin. Pamiętam, że w ich uwagach od czasu do czasu dostawało się też „bezmózgiemu Nikitkie”, który ośmielił się podważyć autorytet dziecka samego Dzierżyńskiego, bo zamierzał przyłączyć kagiebistów do milicji. Prowokacyjne działania bojowników niewidzialnego frontu w środowisku studenckim dawały znać o sobie w przejawach ostracyzmu: bliscy znajomi odwracali się, bali się podejść lub zagadnąć, uciekali się do oszczerstw. Na przykład jedna z dawnych przyjaciółek opowiadała innym, że jestem nacjonalistką, bo „rąbałam ludzi siekierą”. Jednak żeby nie odbiegać daleko od wybranego tematu sześćdziesięciolecia z gorzkim posmakiem i nie ulec pokusie rozbudowania go wieloodcinkową gadaniną, pozwolę sobie na zakończenie kilku konkretnych akcentów. Pierwszy – dotyczący niedoceniania staranności tropienia politycznie niepożądanych w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Księżna gór kosmackich. W 120. rocznicę urodzin Olhy Łucyk-Rem

Dmytro POŻODŻUK, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Zdjęcia z archiwum autora. Kosmackie góry pokryły się wiosenną zielenią, kosmackie lasy zahuczały pszczelą muzyką, nad szczytami wzbiła się zamieć z kwiatów wiśni. Stromymi ścieżkami pasterze śpieszą na połoniny z stadami owiec, którym towarzyszą duże kudłate białe psy. A wieś, jak sto, jak tysiąc lat temu, rozbrzmiewa dźwięcznymi weselami. Ubrani w huculskie stroje siedzą na płowych koniach książę i księżna, drużbowie i druhny, a za nimi bojarzy, swatki… Powoli porusza się taki weselny pochód do cerkwi, aby tam wziąć ślub i ogłosić całemu Kosmaczowi, że narodziła się jeszcze jedna huculska rodzina. Z podziwem obserwują to weselne widowisko na koniach liczni turyści, klikają aparaty fotograficzne, filmują kamery, bo gdzie jeszcze można zobaczyć taką piękność ludowego wesela, jak nie w Kosmaczu. Oczywiście, takich tradycyjnych ludowych wesel w Kosmaczu teraz nie ma zbyt wiele, jak było kiedyś, ale one są. I wszystko w nich zachowało się, jak od początku świata. Przez wieki badali kosmackie wesele austriaccy, polscy, ukraińscy folkloryści i etnolodzy. Lecz czy najwięcej uwagi poświęciła mu jeszcze na początku ubiegłego wieku wybitna ukraińska pisarka Olha Łucyk-Rem, opisując to wesele do najdrobniejszych szczegółów w sztuce „Książęta huculskich połonin”, która została wydana w Toronto jako osobna książka w 1984 roku. „Nazwałam sztukę tak nie tylko dlatego, że na weselu u Hucułów w centrum uwagi jest dwoje młodych – „książę i księżna”, ale także dlatego, że ta nazwa im się należy – podkreślała we wstępie autorka. – Trudno zgodzić się z domysłami niektórych badaczy, że Huculi to „potomkowie Mongołów” czy jakiejś tam mieszanki z nimi. W ich weselnych obrzędach, zwyczajach, kolędach i hajiwkach zbyt wyraźnie widać ślady epoki książęcej: bojarzy, teremy, dwory książęce, drużyna książęca, złote strzemię itd. Huculi są wierni tradycjom swoich pradziadów, z szacunkiem przez wieki przekazywali z pokolenia na pokolenie starodawne zwyczaje. Zachowali z czasów książęcych godną nazwę „książę”. Był to najwyższy tytuł, jaki mógł nadać naród „młodemu czy młodej”… Ja długie lata mieszkałam w Kosmaczu i jego przysiółkach. Uważnie przyglądałam się obrzędom Hucułów, ich życiu codziennemu, uczyłam się ich śpiewek, folkloru i przyniosłam te wartości w duszy i w pamięci ze sobą za ocean. Napisałam sztukę o huculskim weselu, bo chciałam podzielić się z naszymi osadnikami na obcej ziemi owym „ewszańskim zielem”, którego czar zachowałam w sercu…”. Marzyła, aby na podstawie napisanej sztuki nakręcić w Kosmaczu film fabularny, lecz nie było jej to dane: zbyt szybko odeszła z tego świata, zdążywszy jedynie zrealizować wystawienie sztuki „Książęta huculskich połonin” w Ameryce. Pamięta ją ukraińska diaspora Ameryki i Kanady, lecz, niestety, prawie nic o niej nie wie jej rodzinna Ukraina, kochany przez serce Kosmacz, gdzie Huculi nazywali Ołhę Łucyk-Rem swoją księżną. – Miałam wtedy osiem lat – wspominała w rozmowie ze mną mieszkanka Kosmacza Jawdocha Biłowusjak, córka Dmytra, urodzona w 1919 roku. – Było to na święto parafialne w naszej cerkwi Piotra i Pawła. Mszę Świętą cudownie śpiewał chór złożony głównie ze studentów Ołeksy Nowakowskiego. Potem na posesji kosmackiego diaka Andrija Trutiaka śpiewacy-chórzyści fotografowali się. Moja rodzina przyjaźniła się z rodziną Trutiaków, a ja miałam za swoją towarzyszkę córkę Trutiaka, Pazunkę. Była starsza ode mnie, więc upatrywała sobie młodzieńców-malarzy Hrycia Smolskiego, Mychajła Moroza, Stefana Łucyka, między którymi był i jej brat Wołodymyr Trutiak. Wśród chórzystek były też trzy śpiewaczki: siostry Tosia i Olha Remenećki, Mariczka Krasna. Pazunka wciąż mi powtarzała, jak pasuje kosmacki strój Ołdze Remenećkiej, która była cudownej urody i wyglądała jak najprawdziwsza księżna. Do niej tak i lgnęli kosmacki kawalerowie, jednak ona sercem lgnęła do Stefana Łucyka. A nade wszystko lubiła Olha rozmawiać z kosmackimi babami i dziadami, od których zawsze wypytywała o zwyczaje, obrzędy. Baby przezwały ją profesorką. Po pewnym czasie doktor Wołodymyr Trutiak zmarł nagle, a Pazunka podarowała mi ową fotografię chórzystów, na której byli też Olha ze Stefanem. Uciekając przed bolszewikami, udali się na Zachód, stając się małżeństwem. A ja, jak będę umierać, to przekażę wam tę fotografię, bo Kosmacz musi pamiętać tych ludzi, którzy rozsławili go w dalekich światach… Mijał czas i tych ludzi, którzy pamiętali Ołhę Łucyk-Rem, w Kosmaczu pozostało tylko dwoje: Hnat Wardzaruk z przysiółka Ruszir i Senka Kusznirczuk z przysiółka Doszczinyj. Teraz już i ich nie ma. Dzisiejszy Kosmacz prawie nie wie o Ołdze Łucyk-Rem, o jej twórczości, bo w czasach radzieckich zabronione było nawet wspominanie jej nazwiska. I dopiero na Święto Ofiarowania Pańskiego, sto lat od dnia swoich urodzin, Olha Łucyk-Rem powróciła do ukochanego Kosmacza, do tej samej świątyni. świętych apostołów Piotra i Pawła, gdzie niegdyś śpiewała Mszę Świętą. Tym razem o niej swoim parafianom mówił ksiądz mitrat Wasyl Hunczak, a następnie odprawił nabożeństwo żałobne ku czci Kosmackiej Księżnej Olgi Łucyk-Rem. I znów Olga Łucyk-Rem wyszła z zapomnienia. Gwiazda Olgi Remeneckiej wzeszła nad Ukrainą w 1905 roku. Dziewczyna wychowywała się w tradycjach narodowych, w świadomej ukraińskiej rodzinie. Później ukończyła gimnazjum w Kołomyi, studiowała w instytucie muzycznym we Lwowie. Miała nie tylko piękną urodę i charakter, ale także wspaniały głos. Wokół Olgi zawsze gromadziła się młodzież. Olga miała starszą siostrę Antoninę, która w Kosmaczu była nauczycielką. Lubiła z nią śpiewać w duecie. A kiedy już Olga poznała w Kosmaczu ucznia Ołeksy Nowakowskiego, Stepana Łucyka, wychodziło piękne trio. Pieśni liryczne rodziły gorącą miłość, a miłość odzywała się nowymi pieśniami. Pasowali do siebie zarówno upodobaniami, jak i wyglądem oraz dążeniem do piękna. Wydawało się, że sam Pan stworzył ich dla siebie. Wkrótce Oldze i Stepanowi urodziło się dwóch synów, krzepkich jak dęby, Jurij i Roman. Zdawało się, czy trzeba było jeszcze większego szczęścia dla młodego małżeństwa?.. Lecz na przeszkodzie stanęła II wojna światowa. Rodzina zmuszona była uciekać przed komuną na Zachód i ostatecznie znalazła się w Ameryce, w Saint Paul (Minnesota). Tęsknota za ojczystym krajem, za Ukrainą, rozdzierała na obczyźnie serce. Pragnienie rodzinnych stron i rodziny gasili: Stepan – malarstwem, Olga – pisaniem. Byli aktywnymi uczestnikami różnorodnych ukraińskich organizacji, starali się wychować swoich synów na ukraińskich patriotów. Dzieci otrzymały dobre wykształcenie, Jurij kontynuował dzieło ojca. Roman wybrał sobie za żonę dziewczynę Urszulę – polskiego pochodzenia, która urodziła się we Francji, a Jurij ożenił się z Łesią – wołyńskiego rodowodu, która urodziła się w Austrii. Obaj synowie Olgi zostali już dziadkami. Córka Jurija, Chrystyna, mieszka w Austrii, badała swój ród i napisała książkę o swoim rodowodzie, o dziadku Stepanie i babci Oldze. Chrystyna niezwykle dobrze włada językiem ukraińskim. Olga Łucyk-Rem kochała swojego męża Stefana. Był on jej pierwszym doradcą i krytykiem, malował dekoracje do wystawień jej utworów. Lecz w 1963 roku wybitny malarz Stepan Łucyk przedwcześnie odszedł z życia. Olga ciężko przeżyła stratę męża. Później przeprowadziła się do Minneapolis. Nadal była aktywna w ukraińskiej społeczności. Pracowała jako nauczycielka w ukraińskiej szkole, pisała wiersze, sztuki, pieśni, opowiadania, często pisywała do ukraińskich czasopism pod pseudonimem Iryna Plaj. Olga Łucyk-Rem należała do Związku Ukrainek Ameryki oraz innych organizacji kobiecych Ameryki i Kanady. Odczuwalnie tęskniła za Ojczyzną, zwłaszcza za Huculszczyzną i Kosmaczem, przejmowała się tym, że Ukraińcy, którzy zasłynęli swoją pracowitością na cały świat, nie mieli własnego niepodległego państwa. Choć ukraińska patriotka mieszkała w Ameryce, sercem była zawsze na Ukrainie. Wzywała naród ukraiński do walki o ustanowienie niepodległości Państwa Ukraińskiego. Jak w wierszu „Narodzie mój”: Narodzie mój, zakuty! W więzieniu o wolności śnisz. Niepokonani katowani Padają twoi synowie. I rzeczywiście, padali ukraińscy synowie w obozach koncentracyjnych Rosji, przy budowie Kanału Białomorskiego, przy wznoszeniu kopalń i szybów Rosji i Kazachstanu. Cała ziemia Moskiewszczyzny gęsto usłana jest ukraińskimi kośćmi, obficie polana ukraińskimi łzami. Toteż nie przypadkiem ukraińska poetka Olga Łucyk-Rem z Ameryki wzywała Ukraińców do jedności: …Więc zgodnie idźmy, jak brat z bratem Bo czeka nas Ojczyzna. Zjednoczmy się! Niech zginie kat! Wroga siła zginie! Oddawała się służbie Ukrainie w pełni. Uczyła ukraińskie dzieci w Ameryce, organizowała młodzieżowe kółka dramatyczne, koncerty, śpiewała w różnych chórach, w szczególności w ukraińskim chórze „Dniepr”, wiele pracowała dla rodzinnej cerkwi, była wychowawczynią płastunów. Ale całej działalności Olgi Łucyk-Rem poprzedzała twórczość literacka i muzyczna. Napisała siedemnaście sztuk dla młodzieży, szereg utworów dla starszych, mnóstwo humoresek, esejów, ponad pięćdziesiąt pieśni. Ponad wszystko kochała Kosmacz, Czarnohorę, Prut, marzyła, by tam powrócić. Napisała sztukę „Książęta huculskich połonin” i w 1956 roku w Minneapolis zrealizowała jej wystawienie. Przez wszystkie swoje 85 przeżytych lat ukraińska pisarka Olga Łucyk-Rem pozostawiła po sobie wielkie dziedzictwo. Jej syn Jurij wspomina: „Mama pozostawiła po sobie niemało utworów. Wiele z nich to rękopisy, które do tej pory nie zostały przepisane na czysto i nie są zredagowane. Ja teraz rozszyfrowuję maminą spuściznę. Wiele z rozszyfrowanego przekazaliśmy na Uniwersytet Minnesoty do wydziału historii emigracji. Coś zostawiliśmy sobie. I to powoli przepisuję na komputerze, aby przynajmniej nasze dzieci i wnuki mogły zajrzeć w przeszłość…”. Olga Łucyk-Rem była szczerą przyjaciółką i mądrą mentorką młodych pisarzy Ameryki. Szczególnie kochała Jarynę Zorjaną, która z wdzięcznością wspominała swoją nauczycielkę: „Miałam szczęście dzielić ten utwór Oli (tak ją nazywaliśmy) na scenie, który został wystawiony staraniem szesnastego oddziału Związku Ukrainek Ameryki w Minneapolis. Pod koniec lat pięćdziesiątych kierowałam tym oddziałem, więc musiałam wziąć na siebie wiele obowiązków, ale młodość ma swoje pozytywy: „Wszystko pokonamy… morze po kolana!”. Wira Hryniyszyn szyła huculskie stroje do przedstawienia „Książęta huculskich połonin”, włączając w to ślubny. Jej córka – 16-letnia Tania – grała rolę Księżnej, a Wołodymyr Minkowycz (Dziunio), który teraz pracuje jako profesor w Chicago, grał rolę Księcia. Wszystkie role wykonywali artyści-amatorzy, jedynie Lena Karpiak-Bencal była profesjonalną aktorką i śpiewaczką. Ja byłam konferansjerem, wyjaśniałam zwyczaje i język Hucułów (przedstawienie wykonywano w dialekcie huculskim), a mąż Oli – nieżyjący już artysta Stepan Łucyk – malował do przedstawienia inkwizyty, dekoracje, dzięki którym przeniósł nas wtedy w Kosmacz. Choć my, aktorzy, byliśmy wtedy z różnorodnych terenów Ukrainy, ale przedstawienie graliśmy jak prawdziwi kosmaccy Huculi… Kiedy miałam szczęście w 1992 roku odwiedzić Ukrainę i pobyć w Kosmaczu – niezmiernie się cieszyłam, że dotknęłam i sercem, i całym swoim jestestwem wymarzonego kraju – Kosmackiej Huculszczyzny. I czułam się tak, jakbym naprawdę urodziła się i wychowała w tych górach Karpatach…”. Olga Łucyk-Rem była szlachetną, utalentowaną, wielką ukraińską patriotką. Wierzyła w niepodległość i soborowość Państwa Ukraińskiego, na ołtarzu którego złożyła całe swoje życie. Lecz nie było jej dane się doczekać. Obecnie 120-lecie od dnia urodzin oraz 35-lecie od dnia śmierci księżnej Kosmackich gór obchodzi wolna Ukraina, o której tak marzyła, dla której żyła i tworzyła Olga Łucyk-Rem. Wolna Ukraina, owiana straszną wojną Moskiewszczyzny przeciwko naszemu niepokonanemu narodowi. I jej twórczość staje się jeszcze bardziej aktualna, jeszcze bardziej pożądana, prowadzi nasz wolnościowy naród do Zwycięstwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Sofia RUSOWA: „Naród, który żyje wolny, ma dwie świętości: własną szkołę i własne wojsko”

25 września w Narodowej Bibliotece Ukrainy imienia Jarosława Mądrego odbył się okrągły stół na temat „Fenomen Sofii Rusowej – ogrodniczki, książniczki, proświcianki, prekursorki ukraińskiej szkoły, wychowawczyni pokoleń”. W ten sposób Ukraina po raz 35. obchodziła Dzień Sofii. Lejtmotyw wydarzenia – cytat S. Rusowej: „Naród, który żyje wolny, ma dwie świętości: własną szkołę i własne wojsko”. Ojczysty język daje dziecku wolność myślenia i tworzenia. Tetiana SKYRDA, główna bibliotekarka Narodowej Biblioteki Ukrainy im. Jarosława Mądrego. Inicjatorką, współorganizatorką, moderatorką i inspiratorką wydarzenia została znana ukraińska dziennikarka, przewodnicząca organizacji społecznej „Centrum Kobiece »Spadczyna«” Hałyna Daciuk. Od pierwszego roku odrodzenia niepodległości Ukrainy Hałyna Daciuk, podzielając poglądy i wskazania Sofii Rusowej, której imię, jak i wielu innych, zostało wykreślone z historii ukraińskiego państwa przez radzieckich urzędników, postanowiła przekazać prawdę i uwiecznić pamięć wielkiej oświatowczyni i pedagożki. Przez 35 lat konsekwentnej, systemowej, żmudnej działalności zrealizowała wiele niezwykle ważnych spraw dotyczących przywrócenia pamięci S. F. Rusowej oraz naświetlenia i popularyzacji jej pedagogicznego dziedzictwa. Starannie przemyślany przez Hałynę Iwaniwnę scenariusz, wykwintny dobór materiałów fotograficznych i wydań Sofii Rusowej oraz o niej, unikalne materiały wideo, skład uczestników okrągłego stołu – ludzi myślących podobnie i znawców pełnej poświęcenia działalności Sofii Rusowej w pedagogice i oświacie – uczyniły wydarzenie niepowtarzalnym. Pani Hałyna nakreśliła życiowe etapy S. F. Rusowej, jej koncepcję edukacji narodowej i wychowania. W przededniu 170. rocznicy urodzin Rusowej mówiono o tym, że całe jej życie, od dziewczynki-ogrodniczki do parlamentarzystki, było przesiąknięte walką o swoje niezłomne przekonanie, że Ukraina musi stać się wolnym, niepodległym państwem. Przytoczono wiele trafnych cytatów S. Rusowej, w tym wezwanie – „Przyjdźcie, będziemy żyć dla naszych dzieci!”. Tak jak nieogarniona i wielokierunkowa była działalność Sofii Rusowej, tak i w wystąpieniach mówców naświetlono wielowymiarowość jej pracy pedagogicznej. Profesor, doktor nauk filologicznych Mykoła Tymoszyk, nazywając Hałynę Daciuk największą rzeczniczką Sofii Rusowej, emocjonalnie potępił używanie języka rosyjskiego we współczesnym ukraińskim społeczeństwie. Zaznaczył, że na Ukrainie musi panować jedyny język państwowy – ukraiński, we wszystkich sferach działalności. Podkreślił, że szkoła dwujęzyczna to nonsens i rozdwojenie osobowości dziecka. Tylko ojczysty język daje dziecku wolność myślenia i tworzenia. Trzeba wziąć za przykład bezbłędne opanowanie przez S. Rusową języka ukraińskiego oraz nieustanne jego bronienie. Przypomnę, że Rusowa była pochodzenia szwedzko-francuskiego i w rodzinie Lindforsów (panieńskie nazwisko Sofii) rozmawiano głównie po francusku. Jednak młoda Sofia dokonała wyboru na korzyść ukraińskiego świata. Dyrektorka placówki oświatowej szkoła-przedszkole I stopnia imienia Sofii Rusowej w Kijowie Ludmyła Synekop mile zaskoczyła słuchaczy opowieścią o unikalnej placówce przedszkolnej, którą kierowała przez kilka dziesięcioleci i gdzie proces pedagogiczny zbudowany jest na zasadach koncepcji wychowania narodowego S. F. Rusowej. Teraz Ludmyła Ołeksiwna kieruje muzeum imienia Sofii Rusowej, które nosi miano wzorowego i jest unikalne w systemie placówek przedszkolnych Ukrainy. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy (w Macedonii, Serbii, Bułgarii) Witalij Moskałenko opowiedział o ostatnich pięciu latach życia ukraińskiego publicysty, historyka, filozofa Mychajła Drahomanowa, które spędził w Bułgarii z myślami o ukraińskości. Pod wpływem idei Starej Kijowskiej Hromady i M. Drahomanowa S. Rusowa weszła na drogę walki o odrodzenie odrębności narodu ukraińskiego, jego języka, kultury, oświaty. Dziennikarz, pisarz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, były przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Jurij Plaksiuk potwierdził znaczenie pracy Hałyny Daciuk w popularyzacji działalności S. Rusowej i poruszył kwestię zachowania wsi. Bo zamknięcie dziś szkoły na wsi oznacza pozbawienie ważnego ośrodka kulturalno-oświatowego, a do tego nie można dopuścić. Dziennikarka, deputowana ludowa Rady Najwyższej Ukrainy VI kadencji, Honorowa Przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa imienia Ołeny Telihy Olha Kobec zwróciła uwagę na to, że tworząc własną koncepcję wychowania narodowego na Ukrainie, S. Rusowa starannie opanowała zachodnioeuropejską pedagogikę. Pani Olha opowiedziała, że ucząc się w Pradze w Ukraińskim Wyższym Instytucie Pedagogicznym (1923), Ołena Teliha była najlepszą uczennicą profesor S. Rusowej, która wykładała w Instytucie teorię i historię pedagogiki. Z czasem doceniła jej wielką osobowość, a nawet zorganizowała w Krakowie imprezę poświęconą Rusowej. Dyrektorka Żytomierskiej Szkoły Podstawowej nr 11, wyróżniająca się pracowniczka oświaty Ukrainy Lidija Wasyłeć opowiedziała o pierwszej żytomierskiej szkole, stworzonej na bazie przedszkoli z lat 1919–1921, gdzie również wdrożono zasady wychowania i edukacji według S. Rusowej. Lidija Wołodymyriwna wyraziła zachwyt nad pieśnią ludową „Głęboka studnio, złote klucze…”, która zabrzmiała w nagraniu audio w wykonaniu ludowej artystki Ukrainy Niny Matwijenko. Rapsodię do tej pieśni Mykoła Łysenko podarował małżeństwu Rusowych na ich ślub. Oto taki wspaniały prezent! Ołena Kowalenko, docentka katedry edukacji przedszkolnej Kijowskiego Uniwersytetu Stołecznego imienia Borysa Hrinczenki, kandydatka nauk pedagogicznych, która jako pierwsza w niepodległej Ukrainie obroniła dysertację o S. Rusowej, zaprezentowała „Koncepcję narodowego wychowania przedszkolnego S. F. Rusowej”. Pani Ołena zaznaczyła, że zadania, które stawia S. Rusowa, są zgodne z pracami Hryhorija Skoworody. Przeanalizowała, co obecnie zostało zrealizowane z dziedzictwa Sofii Fedoriwny, a nad czym należy jeszcze dobrze popracować. A ponadto pani Ołena przeczytała wiersz Liny Kostenko o tematyce jesiennej, ale o głębokim filozoficznym wydźwięku. Jest on o tych, którzy z wiarą twardo stoją na swoich pozycjach i nie poddają się. Naśladowcy koncepcji wychowania narodowego są z tej kohorty. Obecna na wydarzeniu działaczka kulturalna, zasłużona artystka sztuki estradowej Ukrainy, Ambasadorka Pokoju Lesia Korolyk wyraziła ogólną opinię słuchaczy, wysoko oceniając okrągły stół z udziałem doborowego towarzystwa mężów stanu i ludzi myślących podobnie: „Miałam zaszczyt zostać uczestniczką głębokiego, pełnego duszy i niezwykle natchnionego wydarzenia, poświęconego postaci, ideom i dziedzictwu Sofii Rusowej – jednej z najwybitniejszych ukraińskich oświatowczyń, pedagożek i bojowniczek o tożsamość narodową”. Dobór materiałów fotograficznych i wydań Sofii Rusowej oraz o niej, unikalne materiały wideo dopełniły wydarzenie. Partnerzy – Narodowa Biblioteka Ukrainy imienia Jarosława Mądrego oraz organizacja społeczna „Centrum Kobiece »Spadczyna«”. Zasady pedagogiczne Sofii Rusowej w przestrzeni życiowej Ołeny Telihy Olha Kobec, dziennikarka, działaczka polityczna i społeczna. W Narodowej Bibliotece Parlamentarnej imienia Jarosława Mądrego odbyła się 35. uroczysta akademia poświęcona wybitnej ukraińskiej uczonej i pedagog Sofii Rusowej. Jak zawsze, inicjatorką tego wydarzenia była przewodnicząca Centrum Kobiecego „Spadszczyna”, sławna ukraińska dziennikarka Hałyna Daciuk, która niegdyś zapoczątkowała tę tradycję dla uczczenia Dnia Sofii. W eleganckiej sali zebrali się wielbiciele Sofii Rusowej z Kijowa, Żytomierza, a nawet z Włoch. Rozbrzmiała poruszająca opowieść o uczonej samej Hałyny Daciuk, jej najbliższych współpracowników w tej sprawie: profesora Mykoły Tymoszyka i kolegi Jurija Plaksiuka, dyplomaty Witalija Moskalenki, badaczek Ołeny Kowalenko i Ludmyły Synekop. Ja również zostałam zaproszona do udziału w okrągłym stole i przygotowałam wystąpienie o ciekawych liniach przecięcia dwóch wielkich kobiet – Sofii Rusowej i Ołeny Telihi. Ołena Teliha spotkała się z Sofią Rusową w Pradze, rozpoczynając naukę w Ukraińskim Wyższym Instytucie Pedagogicznym jesienią 1923 roku. Zaczęła studiować na wydziale historyczno-literackim tego Instytutu, na podwydziale języka i literatury ukraińskiej, gdzie Sofia Rusowa wykładała studentom pierwszego roku teorię i historię pedagogiki już w pierwszym semestrze. Warto zaznaczyć, że profesor S. Rusowa w „Wykazie wykładów” (w naszym rozumieniu – indeksie) wystawiła jej bardzo wysoką ocenę: „Wybitnie”, co świadczy nie tylko o staraniach studentki, wtedy jeszcze Ołeny Szowhenowej, ale także o jej oczywistym zainteresowaniu tym przedmiotem, chociaż, jak wiadomo, pedagogiem Ołena Teliha nie została. Badaczom życia i twórczości poetki wiadomo, że Ołena Teliha nie ukończyła nauki w Ukraińskim Wyższym Instytucie Pedagogicznym w Pradze, a przyczyny takiej decyzji na chwilę obecną nie są dokładnie znane. Można przypuszczać, że złożyło się na to wiele czynników. Po pierwsze, życie emigracyjne w Czechach nie dawało perspektyw na zdobycie godnej pracy w szkole, a po drugie, i to było być może decydujące, w pewnym momencie Ołena zwątpiła w swoje zdolności pedagogiczne. Ta myśl przewija się w jej korespondencji z kierownictwem Instytutu, w której, między innymi, można odnaleźć także jej plany dotyczące powrotu do Instytutu i ukończenia nauki. Jednak nie oznacza to, że wiedza zdobyta w Instytucie nie przydała jej się w życiu i że Ołena nigdy nie stosowała jej w swojej praktyce życiowej. Dotyczy to przede wszystkim tej samej pedagogiki, którą wykładała profesor S. Rusowa. Zaznaczę, że przede wszystkim sama postać Sofii Rusowej bardzo wyraźnie zapisała się w świadomości przyszłej poetki i działaczki społecznej Ołeny Telihi. Widzimy, że do jej wizerunku zwraca się nie raz w życiu. Tak już po dekadzie, kiedy siedząc w głębokiej polskiej wsi Żelazna Rządowa, aktywnie koresponduje z najlepszą przyjaciółką tamtych lat Natalią Liwycką-Chołodną, nieustannie i wytrwale wypracowując swoje życiowe ideały i zasady, postać profesor Sofii Rusowej jawi się przed nią jako osobny wzorzec ludzkiej postawy życiowej. Dyskutując i w ten sposób badając wraz z przyjaciółką różne typy ludzkiego, a w szczególności kobiecego zachowania, szczególnie wyróżnia postać Sofii Rusowej jako osobny typ, osobny wzorzec wysoce godnej osoby, którą otoczenie, w szczególności studenci, a także koledzy mężczyźni, bardzo szanują jako wysokiej klasy specjalistkę i uczoną. Oczywiście młode kobiety, Ołena i Natalia, które w tamtym czasie miały około trzydziestu lat, były zbyt zainteresowane własną atrakcyjnością zewnętrzną, starannie śledziły modne trendy i ceniły ładny ubiór nie mniej niż inne cechy tych czy innych osób. Wolałyby widzieć profesor Sofię Rusową, która w tamtym czasie miała już około siedemdziesięciu pięciu lat, ubraną bardziej zgodnie z ich gustami i wyobrażeniami. Dlatego Ołena dzieli się swoim wrażeniem: „Tak, mężczyźni nie lubią, nie zachwycają się uczonymi kobietami typu S. Rusowej…”, bo jakże się nią zachwycać: „buty – nr 42, spódnica krzywo założona”. I zaraz dodaje, że mimo to mężczyźni „przyjmują ją do swojego grona, a niektórzy nawet szanują ją”. Jednak zasady pedagogiczne, których uczyła S. Rusowa swoich studentów, a w szczególności Ołenę Telihę, głęboko przyswoiła i przestrzegała w swojej praktyce życiowej. Przy tym należy wspomnieć, że przez pewien czas pracowała w szkole, oczywiście na zasadach wolontariatu. Była to szkoła ukraińska, którą zorganizowała matka Natalii Liwyckiej-Chołodnej jako przewodnicząca Związku Ukrainek-Emigrantek w Czechach. To doświadczenie przekonało Ołenę, że ma nie tylko odpowiednią wiedzę z pedagogiki, ale także zdolności do wychowywania dzieci, które bardzo ją polubiły. W tym czasie wznowiła starania przed administracją Instytutu o ukończenie nauki, jednak na razie nie wiemy, czym te starania się zakończyły. Zasady pedagogiczne, zaszczepione przez profesor S. Rusową, Ołena Teliha nie tylko przyjęła, ale także wprowadzała w swojej działalności przez całe życie. Wymowny pod tym względem jest list O. Telihi do N. Liwyckiej-Chołodnej z 24 lipca 1932 roku, w którym wykłada swoje poglądy na temat wychowania córki Natalii, Idy. W tamtym momencie Natalia zetknęła się z konfliktem ze swoimi rodzicami dotyczącym wychowania córki, która przez pewien czas mieszkała bez matki. Ołena radzi, jak rozwiązać ten konflikt z myślą o samym dziecku, aby nie wpłynęło to przede wszystkim na jego stan psychiczny. Ogólnie rzecz biorąc, problem wychowania osobowości z wysokimi kryteriami moralnymi oceny znajduje się w centrum twórczości Ołeny Telihi, w szczególności publicystycznej. Z korespondencji z Natalią Liwycką-Chołodną, innymi adresatami, Uczestnicy i uczestniczki okrągłego stołu „Fenomen Sofii Rusowej” w Narodowej Bibliotece im. Jarosława Mądrego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

widzimy, jakie wysokie wymagania moralno-psychologiczne stawia ona zarówno przed sobą, swoim otoczeniem, jak i przyszłymi pokoleniami. Szczególnej uwagi w tym rozumieniu wymagają jej artykuły „Jakimi nas pragniecie”, „Ślepa ulica” – o wychowaniu współczesnej kobiety, gdzie widać wielkie znaczenie, jakie O. Teliha przywiązywała do zmiany poglądów społeczeństwa na rolę kobiety w socjum. Te same poglądy znalazły wyraziste odzwierciedlenie w jej twórczości poetyckiej. Przypomnijmy przy tej okazji wiersz „Mężczyznom”, napisany w 1932 r.: Kołyszcie więc dzwon wzywający! Krzeszcie ogień z krzemieni! My zaś, radością życia was napoiwszy do syta, Bez metalowych słów i bez westchnień daremnych Po waszych śladach pójdziemy choćby na śmierć! I jak tu nie wspomnieć Sofii Rusowej z jej podstawowymi zasadami patriotycznego wychowania młodzieży na własnym narodowym doświadczeniu. Te pedagogiczne wskazówki wielkiej Sofii Rusowej wyraźnie widać także w innych utworach Ołeny Telihi, w szczególności w programowym artykule „Partacze życia”, w wierszu „Ostre oczy otwarte w mrok”, który był reakcją na zerwanie ze środowiskiem Natalii Liwyckiej-Chołodnej, co głęboko ją dotknęło. Jednak w rezultacie postanowiła nie poddawać się rozpaczy, a kontynuować życie i tworzyć według ustalonych zasad: „Stłumię swoje niezmienne wspomnienie / Będę radość dawać i śmiech – / tylko tym dana jest wygrana, / kto i w bólu śmiać się mógł”. Oczywiście, z biegiem lat poglądy Ołeny Telihi na rolę i znaczenie Sofii Rusowej w życiu ukraińskiego narodu się ustaliły: głębiej zrozumiała jej istotę jako pedagoga i działaczki społecznej, wychowawczyni ukraińskiego narodu. I już w 1941 roku widzimy Ołenę Telihę jako organizatorkę wieczoru pamięci Sofii Rusowej w Krakowie. I to wydarzenie, bez wątpienia, wpisywało się w wypracowaną przez nią koncepcję honorowania naszych bohaterów dla wychowania kolejnych pokoleń. Mowa o tym, w szczególności, we „Wstępnym słowie na akademię ku czci Iwana Mazepy”, w innych jej pracach. „Bo im wyższy piedestał zbudujemy Ilona TARANICZENKO, wiodący specjalista wydziału polityki wewnętrznej, kontaktów ze społeczeństwem oraz pracy ze skargami obywateli Rady Osiedlowej w Sachnowszczyźnie, obwód charkowski. 26 września w Domu Kultury w Sachnowszczyźnie odbyła się uroczysta ceremonia wręczenia Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej imienia Mychajła Czabaniwskiego. Organizatorami wydarzenia są Rada Osiedlowa w Sachnowszczyźnie na czele z przewodniczącym osiedla Wołodymyrem Sujeckim, PSP „Agrofirma „Prohres” (dyrektor generalny Wołodymyr Morhun) oraz Charkowska Organizacja Obwodowa Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Wydarzenie rozpoczęło się od spotkania gości wspólnoty i przyjacielskiej rozmowy przy kawie powitalnej. Następnie na obecnych czekała uroczysta ceremonia i szeroki program artystyczny: inscenizacje teatralne na motywach utworów konkursowych, występy zespołów ludowych i amatorskich, numery taneczne oraz kompozycje wokalne lokalnych grup i solistów. Część koncertową przygotowali pracownicy wydziału edukacji, kultury, młodzieży i sportu, samorządowa instytucja „Biblioteka Publiczna w Sachnowszczyźnie” oraz samorządowa instytucja „Centralny System Klubowy w Sachnowszczyźnie”. A profesjonalne wykonanie numerów przez uczestników jeszcze długo po zakończeniu przywoływało laureatom słowa zachwytu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Nie tylko konkurs – inwestycja w kulturę

dla tych, którzy stali się symbolem naszych zmagań wyzwoleńczych, tym dalej będzie padać wyjaśniające światło od tego symbolu – tym szersze masy będą widzieć jasny drogowskaz dla swojego życia i dla swojej walki”. Jeśli zniknie wychowanie narodowe – zniknie naród. Lesia KOROLYK, zasłużona artystka sztuki estradowej Ukrainy, Ambasadorka Pokoju. Podczas mojego pobytu w Kijowie miałam zaszczyt stać się uczestniczką głębokiego, pełnego duszy i niezwykle natchnionego wydarzenia, poświęconego postaci, ideom i dziedzictwu Sofii Rusowej – jednej z najwybitniejszych ukraińskich oświatowczyń, pedagożek i bojowniczek o tożsamość narodową. Okrągły stół pod tytułem „Fenomen Sofii Rusowej” pozostawił po sobie nie protokół z przeprowadzenia wydarzenia, a światło wielkiej postaci, która do dziś prowadzi nas, Ukraińców, w niełatwej teraźniejszości. Zebrali się ludzie naładowani ideami Rusowej, którzy kontynuują jej dzieło – wychowywać wolnego człowieka w duchu ukraińskim – naukowcy, pisarze, pedagodzy, działacze społeczni – ludzie czynu i jednego ducha. Mieć możliwość dołączenia do tego znaczącego wydarzenia poświęconego Sofii Rusowej jest dla mnie nie tylko zaszczytem, ale i głęboką potrzebą wewnętrzną – być tam, gdzie brzmi ukraińskie słowo, gdzie mówi się o szkole jak o świętości, a o dziecku – jak o Wszechświecie, gdzie jednoczą się pokolenia. Słowa Sofii Rusowej: „U narodu, który żyje wolno, są dwie świętości: własna szkoła i własne wojsko” – to nie tylko cytat, to moralna formuła przetrwania narodu. Przecież właśnie przez szkołę naród odtwarza siebie, wychowuje godnego obywatela, zdolnego bronić go nie tylko z bronią w ręku, ale i słowem, myślą oraz codzienną pracą. Moderatorką spotkania była ukraińska dziennikarka, pisarka, redaktorka kulturoznawczego tygodnika „Słowo Proświty”, przewodnicząca organizacji społecznej „Centrum Kobiece „Spadszczyna” Halyna Daciuk, która z Sofią „żyje” od 1991 roku i od tamtej pory organizuje wiele różnych wydarzeń poświęconych Sofii Rusowej. Jej opowieść była poruszająca, a każde słowo – trafne i dotykało duszy wszystkich tych, którzy przyszli posłuchać i poznać głębiej wielką Ukrainkę. Sofia Rusowa jeszcze na początku XX wieku mówiła o tym, do czego my dopiero teraz prawdziwie dorastamy. Twierdziła, że szkoła nie może być obojętna na to, co narodowe – musi odpowiadać duchowi narodu, pielęgnować w dziecku nie tylko wiedzę, ale i miłość do ojczystej ziemi, języka i kultury. Dla Rusowej dziecko – to nie „obiekt” nauczania, a cały Wszechświat i właśnie na tym polega głębia jej pedagogicznego fenomenu. Dzisiaj, w warunkach wojny, te słowa nabierają szczególnego znaczenia. Przecież widzimy: jeśli człowiek nie ma wewnętrznego kręgosłupa – nie wytrzymuje. A wychować ten kręgosłup może tylko taka szkoła, która buduje się na wartościach duchowych i narodowych, prawdzie, miłości do swojego, i która zaczyna się nie od podręcznika, a od szacunku do dziecka, do języka, do kultury. Podczas okrągłego stołu wspominano o pierwszym przedszkolu w Kijowie, założonym przez Rusową w wieku 15 lat, jej niezachwianej wierze w to, że „niczego ważniejszego dzisiaj, niż wychowanie, nie mamy”, o tym, jak 17-letnia Sofia w swojej rodzinnej wsi dziesięć dni z rzędu zapisywała pieśni od miejscowych babć, kładąc w ten sposób nowy etap w rozwoju krajoznawstwa. Przypomniano też o tym, jak we wrześniu 1991 roku, po raz pierwszy w nowej Ukrainie, we wsi Olesznia, gdzie urodziła się i wychowała Sofia, uroczyście obchodzono Dzień Sofii. Teraz co roku pani Halyna Daciuk wraz ze swoimi koleżankami, w dniu urodzin Sofii Rusowej i w przeddzień Dnia Nauczyciela organizuje wydarzenia poświęcone „prekursorce ukraińskiej pedagogiki”. Mówiono też o tym, że dzisiaj, jak nigdy dotąd, ważne jest trzymanie się ojczystego języka, szkoły, tradycji, siły rodziny i wiary w siebie. Pomiędzy wystąpieniami prelegentów i prelegentek wybrzmiała ukraińska pieśń ludowa w wykonaniu Niny Matwijenko – „Oj hłyboki kołodiazju, zołotiji kluczi…”, do której tematu Mykoła Łysenko napisał rapsodię, poświęconą Rusowej, i podarował w dniu jej ślubu z Ołeksandrem Rusowym. Szczególnie poruszył moment, kiedy opowiadano o przedszkolach, które pracują dzisiaj według zasad Rusowej. W jednym z nich, Kijowskim przedszkolu imienia Sofii Rusowej, dzieci każdego ranka modlą się, sadzą aksamitki, wyszywają ręczniki na swój pierwszy dzwonek, bo to żywa ukraińska tradycja, która wychowuje nie tylko ucznia, a Człowieka. I dzisiaj ważne jest nie tylko studiowanie jej idei, ale i zwracanie ich do szkół, uniwersytetów i rodzin, bo jeśli zniknie wychowanie – zniknie naród. Na wydarzeniu zaprezentowano również prace Sofii Rusowej – wiele z których przez długi czas, z powodu radzieckiego zakazu, było niedostępnych dla szerokiego ogółu. W przyszłym roku, w 2026, będziemy świętować 170 lat od dnia urodzin Sofii Rusowej. I, jak zaznaczono podczas wydarzenia – ta data ma stać się nie tylko uroczystością, ale i punktem głębokiego przemyślenia, co budujemy, kogo wychowujemy i dokąd zmierzamy, że ukraińska szkoła musi być nie tylko instytucją edukacyjną, a źródłem siły. Bo, jak pisała Rusowa: „Ukraińska szkoła musi być”. Przewodniczący rady osiedla Sachnowszczyzna Wołodymyr Sujecki w swoim słowie powitalnym podkreślił, że ta nagroda – to nie tylko konkurs, a ważna inwestycja kulturalna wspólnoty. „W czasie wojny, kiedy wróg pragnie zniszczyć nasze dziedzictwo kulturowe, jesteśmy zobowiązani chronić, wzbogacać i rozpowszechniać ukraińskie słowo”, – powiedział szef wspólnoty. Powitała uczestników także Maryna Zozula (pseudonim Czajka Biłoozerianska), laureatka nagrody z 2023 roku. Zwróciła się do obecnych z takimi słowami: „Szczęśliwa, że z tej sceny mogę powitać swoich kolegów – tegorocznych laureatów – w imieniu przewodniczącego Charkowskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Anatolija Petrowycza Stożuka, który delegował mnie tutaj. Życzymy każdemu autorowi twórczego niepokoju i jasnej Muzy!”. Oprócz tego, w formacie online do laureatów i rodaków zwróciła się córka Mychajła Czabaniwskiego – Oksana Chorozowa. W tym roku nagroda obchodziła swoje 20-lecie. Przez siedem miesięcy komisja konkursowa opracowała 21 zgłoszonych utworów od 18 autorów. Zwycięzców wyłaniano w czterech kategoriach: „Proza”. „Poezja”, „Publicystyka” oraz „Literatura dla dzieci”. W rezultacie laureatami zostało dziesięciu pisarzy z różnych regionów Ukrainy, a mianowicie: Nominacja „Proza” 1 miejsce – Wałerij Pawłowycz Mjatowycz za książkę „Chazjajka kramnyci”; 2 miejsce – Ihor Wasylowycz Hurhuła za książkę „Czas nelejanych czornozemiw”. Nominacja „Publicystyka” 1 miejsce – Natalija Hryhoriwna Sidlar-Dubowa za książkę „Nacija nezlamnych łudej”; 2 miejsce – Tetiana Pawliwna Czerep-Perohanycz, Jurij Josypowycz Perohanycz za książkę „Doroha w nikudy…”. Nominacja „Poezja” 1 miejsce – Asja Oksamytna (Iwanowa Anastasija Dmytriwna) za zbiór poezji „U rewersi”; 2 miejsce – Olha Wołodymyriwna Bereżna za zbiór poezji „Zojk!”; 3 miejsce – Ołeksandr Ołeksijowycz Laskało za zbiór poezji „Doroha spodiwan”. Nominacja „Literatura dla dzieci” 1 miejsce – Łesia Mychajliwna Pron za książkę „Czariwna pirjinka”; 2 miejsce – Olha Wołodymyriwna Sawieljewa za książkę „Drużok, abo Czomu sobaky ne wmijut howoryty”; 3 miejsce – Wałentyna Ołeksandriwna Turczyn za książkę „Abetka dla twaryn”. Zwycięzcy otrzymali dyplomy, pamiątkowe odznaki oraz certyfikaty na część pieniężną nagrody. Laureaci zauważyli wysoki poziom organizacji, ciepłą atmosferę oraz znaczenie nagrody dla rozwoju ruchu literackiego. Jeden z nich, Ihor Hurhuła z obwodu lwowskiego, zauważył, że mając doświadczenie w otrzymywaniu wielu nagród, jeszcze nie spotkał tak starannego podejścia do organizacji i był szczerze tym poruszony. Nasza nagroda literacka to nie tylko sposób na uczczenie pamięci naszego rodaka Mychajła Czabaniwskiego, ale także przypomnienie, że kultura ukraińska nadal żyje i rozwija się dzięki ludziom, którzy nawet w najtrudniejszych czasach znajdują w sobie siłę, by tworzyć. Na tym polega prawdziwa nieśmiertelność literatury: zachowuje ona przeszłość, mówi o teraźniejszości i wytycza drogę w przyszłość. A także po raz kolejny podkreśliliśmy to, co dla wspólnoty jest niezmienną wartością: kultura to nie drugorzędny luksus, a fundament naszej tożsamości. To właśnie ukraińskie słowo jest naszymi korzeniami i naszą siłą. I dopóki ono brzmi – Ukraina będzie miała przyszłość! „jednolita, działająca, pracowita”. Właśnie taka szkoła jest zdolna wychować wolnych ludzi. Okrągły stół w Narodowej Bibliotece Ukrainy imienia Jarosława Mądrego stał się nie tylko uczczeniem pamięci wielkiej Ukrainki – był wzmocnieniem ducha w trudnym dla nas wszystkich czasie, żywym dialogiem między przeszłością a przyszłością – o tym, jak żyć dalej, aby nie stracić siebie i nie rozpuścić się w wyzwaniach teraźniejszości, i po raz kolejny udowodnił, że ukraińska edukacja musi opierać się na ideach Sofiji Rusowej, które są naszym drogowskazem dzisiaj. I jeśli chcemy mieć silne państwo – musimy zacząć od silnej szkoły, która właśnie wychowuje wolnych. Wielka wdzięczność dla pani Tetiany Skyrdy – głównej bibliotekarki Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia Jarosława Mądrego oraz pani Hałyny Daciuk – za organizację tak ważnych wydarzeń, które we wspólnej idei i w miłości do tego, co rodzime – ukraińskie, jednoczą wokół wielkości Osobistości. Wasza praca oświatowa jest bezcenna! Wdzięczność dla wszystkich prelegentów za błyskotliwe i niezwykle inspirujące wystąpienia. Niski ukłon dla was wszystkich! Miło było nie tylko posłuchać, ale także wyrazić swoją opinię i podzielić się swoimi wrażeniami z komunikacji oraz usłyszanego. Przygotowała Hałyna DACIUK. Występuje Ludmyła Synekop, naśladowczyni koncepcji wychowania narodowego według Sofiji Rusowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ukrainiec na służbie bizantyjskiej – historyczny prototyp Kija?

Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych Datowanie epoki Kija Jeszcze jedno pytanie, które pojawia się w związku z opowieścią kronikarską, dotyczy datowania legendy o trzech braciach i siostrze (przekaz o nich zamieszczono w niedatowanej części kroniki). Należy mieć na uwadze, że pochodzenie przekazu i pochodzenie miasta to problemy nietożsame: tak jak legenda może powstać później niż miasto, tak i założenie miasta może zostać przez pamięć ludową powiązane z dawniejszą legendą. Jedno z najważniejszych pytań brzmi: na ile Kij jest postacią historyczną, a na ile – postacią mitologiczną? (W zasadzie jedno drugiemu nie przeszkadza: kronikarski Oleg Wieszczy łączy cechy historycznego księcia i folklorystycznego bohatera-czarownika). Kronika informuje, że Kij otrzymał wielki zaszczyt od bizantyjskiego cesarza – historycy spierają się, od którego dokładnie. Legendę o Kiju przedstawiono przed opowieścią o Chazarach, Bułgarach, Białych Ugrach i Awarach-Obrach (wszystkich ich zalicza się do ugryjskiej gałęzi Turków, stąd wzmianka o Białych Ugrach), a także o bizantyjskim cesarzu Herakliuszu (panował w latach 610–641), który, jak podkreślono w kronice, prowadził wojnę z perskim szachem Chosrowem (Chosrow II Parwiz, panował w latach 591–628). Awarowie pojawiają się na Ukrainie i w innych krajach Europy w latach 550. Zatem kronika datuje Kija na czas nie późniejszy niż połowa VI wieku. Wybitny ukraiński historyk Mychajło Brajczewski uważa „grodem Kija” (najdawniejszym kijowskim zamkiem) umocnienie na Starokijowskiej Górze, a fosę, od której odnaleziono przy fundamencie kościoła Dziesięcinnego. Najbardziej prawdopodobnym czasem działalności Kija jest, według niego, okres ekspansji Awarów (druga połowa VI wieku), gdy Bizantyjczycy i Antowie byli sojusznikami przeciwko wspólnemu wrogowi. Wersja historyka przeczy kronice, w której czas działalności Kija jest przedawarski. Naczelny dowódca Jan Scytyjczyk Na kijowskich wzgórzach znaleziono mone- cesarzy bizantyjskich Anastazego I (panował 491–518) i Justyniana (u władzy 527–565). Znana jest próba datowania działalności Kyja, zwłaszcza jego uroczystego przyjęcia przez bizantyjskiego cesarza, na epokę panowania Justyniana. Można jednak zaproponować okres wcześniejszy i bardziej prawdopodobny. Pod koniec V wieku przeciwko cesarzowi Anastazemu wybuchł bunt, a on wysłał przeciwko buntownikom swojego zwierzchnika armii (magister militum – najwyższe stanowisko wojskowe) o imieniu Jan Scytyjczyk. Stał się znany jako dowódca wojskowy w 482 r., w 483 r. został mianowany przez cesarza Zenona na stanowisko „najwyższego wodza Wschodu”, a w 498 r. cesarz Anastazy mianował go konsulem. Bizantyjczycy nazywali Rusinów²Ukraińców Scytami już w X wieku, w czasach Światosława Walecznego. Także dawny latopis ukraiński, wymieniając plemiona Rusi, zaznacza: nazywano je od Greków Wielką Scytią. Możemy zatem przypuszczać, że Kyj, który panował w swoim rodzie i otrzymał od cesarza wielki zaszczyt, a następnie założył miasteczko nad Dunajem, to właśnie wspomniany bizantyjski wódz (lub przynajmniej ich biografie folklorystyczno-literackie się przeplatały). W zasadzie możliwe są następujące etapy biografii Kyja: 1) życie nad Dnieprem i założenie grodu („twierdzy” – umocnienia osady?), 2) 20-letnia (począwszy od początku lat 80. do końca lat 90. V wieku) służba wojskowa w Bizancjum, 3) odejście na emeryturę i próba osiedlenia się nad Dunajem (i nie dali mu mieszkać w pobliżu), 4) powrót do Kijowa (Kyjowi zaś przybywszy do swojego grodu Kijowa. Tam też zakończył życie swoje; rekonstrukcja wersów: *Kyj zaś przybył / do swego grodu. // Tam i skończył / swój żywot). Wówczas moneta (follis) Anastazego, znaleziona na Zamkowej Górze w Kijowie (najstarsza moneta bizantyjska znana na terytorium miasta), jest pozostałością nagrody wypłaconej przez cesarza swojemu naczelnemu wodzowi. Cesarz wznowił bicie monet tego typu w 498 roku. Właśnie ta moneta dała impuls do ustalenia daty założenia miasta – w 1982 r. obchodzono 1500-lecie Kijowa. …ków zwyciężymy” w wykonaniu Oleny Pidopryhory, do słów Zinaidy Dudarczyk z Kramatorska. Obejrzeli animację „Jasny obraz Ukrainy” o tym, jak artyści widzą przyszłość kraju. Przeprowadziła również autorskie warsztaty „Ukraińska chata pod słonecznikami zwycięstwa”. Bibliotekarze pracowali nad kompozycją z zainteresowaniem i chęcią. Bibliotekarki Inna Łobanowska, Oksana Bondarenko i Natalia Czala otrzymały podziękowania, a dyrektorka placówki Ludmyła Berezowska – podziękowanie oraz słonecznik, który pojawił się podczas warsztatów. Natalia WIESELICKA, starsza pracownica naukowa Kijowskiego Muzeum Literackiego i Memorialnego im. Maksyma Rylskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Projekt „Narodziny Ukrainy”

Dmytro KOLIADENKO, stypendysta prezydencki 2025 roku, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody imienia Olesia Honczara. Informacja o dawnych źródłach języka ukraińskiego, literatury, folkloru, historii, sztuki – to obiekt licznych wrogich manipulacji, dążeń do przekręcenia prawdy w celu zawłaszczenia przeszłości. Dlatego obiektywne naświetlenie tych strategicznych dla Ukrainy kwestii na współczesnym poziomie naukowym, a jednocześnie w sposób popularny, ma istotne znaczenie dla współczesnego społeczeństwa ukraińskiego oraz pozycjonowania Ukrainy na arenie międzynarodowej. Zgodnie z etapami historii i kultury Ukrainy projekt jest chronologicznie podzielony na trzy etapy: 1) Trypole, 2) pochodzenie języka ukraińskiego i Kijowa, 3) Ruś Kijowska. W nurcie pierwszego etapu w ciągu 2023 roku zrealizowano szereg wstępnych publikacji (książek i broszur), poświęconych różnym aspektom Trypola – budownictwu miejskiemu, piśmiennictwu, państwowości, językowi, sztuce, nauce (przede wszystkim astronomii) i innym. Obecnie prowadzone są prace przygotowawcze nad wydaniem rozszerzonych i pogłębionych wersji tych publikacji trypolioznawczych. Kluczowymi kierunkami są: język, piśmiennictwo i państwowość trypolska; astronomiczna i językoznawcza interpretacja dzieł sztuki trypolskiej (przede wszystkim wizualnej i plastycznej – wizerunków i rzeźb); udział Trypolian w założeniu Troi, a przez nią – cywilizacji starogreckiej, począwszy od Krety. Drugi etap reprezentowany jest przez dwa główne tematy, takie jak geneza języka ukraińskiego i Kijowa. Zrealizowano dwa wydania wstępnej publikacji książkowej „Pochodzenie języka ukraińskiego w systemie bezpieczeństwa informacyjnego współczesnej Ukrainy”. Przygotowano także dwa opisane poniżej wydania. „Narodziny języka ukraińskiego – pieśniowego i pisanego” – to współczesne rozpatrzenie poglądów naukowców w ciągu dwóch stuleci badań (od czasu powstania w latach 1810. językoznawstwa porównawczo-historycznego, które przekształciło lingwistykę w naukę ścisłą), od Mychajła Maksymowycza do Michaela Mosera. Jednocześnie jest to współczesny interdyscyplinarny model ukraińskiej lingwogenezy, począwszy od praindoeuropejskiego Trypola. „Kijowowi 2200: Epicka pieśń o narodzinach stolicy” poświęcona jest przede wszystkim pochodzeniu legendy o założycielach Kijowa. Pokazano, że powstała ona w środowisku scyto(sarmato)-słowiańskim z dalszą interakcją z ośrodkiem germańskim. Bliskość struktury prasłowiańskiego pogaństwa i mitologii scytyjskiej, odzwierciedlonych w legendzie o Kiju i jego braciach, potwierdza dawną myśl o istnieniu potężnego komponentu słowiańskiego w składzie Scytów Herodota. Trzeci etap reprezentuje kierunki badań kultury duchowej Rusi Kijowskiej – eposu muzyczno-pieśniowego i jego języka, dramatu, wiedzy naukowej w wierzeniach pogańskich i baśniach magicznych itp. W tym nurcie przygotowano szereg wydań. „Narodziny ukraińskiej baśni” – to próba zrekonstruowania wysokiego poziomu wiedzy (przede wszystkim astronomicznej) w dawnych tekstach folklorystycznych. Wykryto także wątki, które mogą odzwierciedlać obrzędy trypolskie. Częściowo rozwiązano tak trudne zadanie, jak ustalenie odpowiedniości między mitologią ukraińskich baśni magicznych z jednej strony, a kronikami, pouczeniami przeciwko pogaństwu, bylinami z drugiej strony. Wreszcie, wykryto prototypy niektórych ukraińskich tekstów baśniowych zarówno w mitologii starogreckiej („Latający statek” – wyprawa Argonautów), jak i w historii bizantyjskiej (Iwan-carewicz i Anastazja – cesarz Jan Tzimiskes i jego żona Anastaso-Teofano). „Narodziny ukraińskiego pogaństwa” syntetyzuje odmienne systemy pogańskie w tekstach różnych gatunków, co dotychczas było znaczącym problemem naukowym. „Narodziny ukraińskiej pieśni” zawiera rekonstrukcję poszczególnych prasłowiańskich obrzędowych tekstów pieśniowych, staroukraińskich tekstów folkloru obrzędowego oraz później zrusyfikowanych bylin. Główną uwagę poświęcono rekonstrukcji równozgłoskowych i rymowanych tekstów staroukraińskiego eposu muzycznego na podstawie kronikarstwa. Opracowano koncepcję ukraińskiego epickiego języka pieśniowego (śpiewanego) jako ustno-literackiego. „Narodziny ukraińskiego dramatu” skupia się na odtworzeniu pierwotnego tekstu „Słowa o wyprawie Igora” jako muzycznego dramatu poetyckiego z wyjątkowo doskonałymi cechami poetyckimi, które wywołują efekt muzyczny. W utworze wykryto zarówno medialną didaskalię (oznaczenie antraktu dokładnie w połowie tekstu), jak i finałową didaskalię, poprzedzającą pieśń końcową (eksodos starogreckiej tradycji dramatycznej). „Narodziny ukraińskiego kronikarstwa” proponuje koncepcję chronologii, struktury władzy, wierzeń Rusi książęcej okresu pogańskiego. „Narodziny Rusi-Ukrainy” – to nazwa serii książkowej, a jednocześnie pracy podsumowującej. Zapraszamy do współpracy naukowców, pedagogów, uczniów i studentów, wszystkich patriotów, którym nie jest obojętna ukraińska przeszłość jako podstawa teraźniejszości i przyszłości. W sprawach współpracy można zwracać się do kierownika projektu – honorowego obywatela miasta Kijowa, akademika Jurija Mosenkisa pod numerem telefonu (068) 137-10-11.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Chata i słoneczniki

Niedawno, w ramach projektu Kijowskiego Literacko-Memorialnego Muzeum Maksyma Rylskiego „Piękno ratuje świat”, odbyło się kolejne spotkanie w nowym cyklu artystycznym „Wdzięczna pamięć ziemi” dla pracowników Państwowej Naukowo-Pedagogicznej Biblioteki Ukrainy im. W. O. Suchomlinskiego. Główny temat spotkania to droga do zwycięstwa i pokojowego życia, których ziarna już dziś możemy zasiewać dzięki różnym rodzajom sztuk plastycznych, w szczególności rzeźbie. Obejrzano film z udziałem aktorów, którzy przekonująco opowiedzieli o czarodziejskiej sile sztuki i o tym, jak ona działa. Zabrzmiały wiersze Natalii Wesełyckiej, piosenka „Wróżby-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Magiczne kryształy Mykoły Sławynśkiego

Mykoła ŻULYŃSKI Literacka droga Mykoły Sławynśkiego przypomina swobodne i nieoczekiwane koryto rzeki, która szuka drogi do samego Dniepru, a stamtąd – do morza wielkiej, potężnej literatury. Znam jego twórczość praktycznie od samego źródła aż po szerokie i rozległe ujście, gdzie rozlewa się ona na wiele pełnowodnych strumieni. Te strumienie to różnogatunkowe ucieleśnienie twórczych zamysłów, próba pogłębienia głównego koryta twórczej inspiracji. Wspomina się pracę w czasopiśmie „Kyjiw” w okresie zenitu jego popularności i literackiej wagi. Właśnie tutaj w pełni rozwinęły się możliwości Mykoły Sławynśkiego jako publicysty, literaturoznawcy, krytyka procesu literackiego. To właśnie na jego redakcyjny stół trafiały analityczne i polemiczne artykuły czołowych ukraińskich pisarzy, eseje oraz rozważania o debiutantach. Wydawało się, że ta żmudna praca „czarnego robota” procesu literackiego pochłonie własne plany twórczej samorealizacji Mykoły Sławynśkiego. Jednak już wkrótce pojawiają się utwory, które świadczą o różnorodności jego literackich dążeń. Wśród nich – kryminał „Niemowlęta szatana”. I chociaż akcja rozgrywa się tutaj w zwykłym dla takiego gatunku nurcie, psychologiczne kolizje, obrazowy język nadają mu artystycznej wiarygodności i wyrazistości widocznych realiów. Czuć doświadczenie, obeznanie autora z prawami gatunku detektywistycznego. To i nic dziwnego, ponieważ Mykoła Sławynśki był przewodniczącym twórczego stowarzyszenia autorów powieści przygodowych i fantastyki Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Ale to nie oznacza, że jego szef odsunął się od aktywnej codzienności życia literackiego. Jako zastępca redaktora naczelnego włącza się w wydawanie popularnonaukowego czasopisma „Dywoswit”, opiekuje się „Literacką świetlicą” stuletniego miesięcznika „Nauka i suspilstwo”. W szczególności drukuje gruntowny artykuł „Pawło Tychyna: 'Błękit moją duszę owiał'”. W nim badacz naświetlił skomplikowaną, dramatyczno-tragiczną drogę życiową wybitnego ukraińskiego poety, „złotego klarnetu” naszej literatury. Właśnie w tym badaniu literackim Mykoła Sławynśki obala prymitywno-wulgarne twierdzenia o Pawle Tychynie i prowadzi czytelnika do wyważonej myśli o zdumiewającej wspólności losu ukraińskiej inteligencji oraz cierniowej drogi ukraińskiego poety. Cóż tu mówić: od Szewczenki, a jeszcze wcześniej – od Skoworody i pierwszego ukraińskiego odrodzenia, los ukraińskiego artysty był naznaczony cierniami samowoli i chwastami gwałtownego zapomnienia. O tym dobrze powiedział Mykoła Sławynśki w książce „Twarzą w twarz z geniuszem” (Charków, wydawnictwo „Majdan”, 2024). Szczególna jej wartość polega na tym, że pomimo najeźdźczej wojny, autor przekazuje prawdę o Tarasie Szewczence prostym i przystępnym językiem dla uczniów i studentów. Właśnie teraz, kiedy krwawy grymas „rosyjskiego niedźwiedzia” zawisł nad nami, płomienne słowo i ofiarne życie Tarasa Szewczenki stają się naszą nadzieją i amuletem. Jeszcze wcześniej w książce „Koledzy: drogi i rozstaje” Mykoła Sławynśki pragnie pokazać, że nasza literatura nie maleje i nie płycieje. Tworzy ona i hartuje nowych klasyków, wśród nich – imiona Liny Kostenko, Iwana Dracza, Iwana Dziuby, Jurija Muszhetyka. Natalija MOROZ, p.o. dyrektora Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka Ołena ŁOHINOWA, pracownica naukowa Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka „Muzeum kochają i znają. Kręcą filmy. Bo tutaj jest niezgłębione (dlaczego niezgłębione – z nieba patrzy Wołodymyr Iwasiuk!) źródło twórczych poszukiwań i odkryć, umiejętność komunikowania się, umiejętność pracy z niewiarygodnymi skarbami archiwum muzeum” – tak zaznaczyła w jubileuszowych życzeniach Paraskowija Neczajewa, znana ukraińska dziennikarka, pierwsza dyrektorka Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka (1995–2005). Zaprawdę, o muzeum Wołodymyra Iwasiuka wiedzą na całym świecie, bo kochają i śpiewają jego przejmujące pieśni. Dlatego na jubileusz muzeum dla wszystkich koneserów muzyki, naszych szanownych zwiedzających stworzono pamiątkowe pocztówki, kreatywną strefę fotograficzną oraz nowoczesną reklamę zewnętrzną placówki. Z okazji 30-lecia utworzenia Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka przeprowadzono Tydzień Filmu Dokumentalnego „Muzeum Iwasiuka FOREVER” (3–11 września). Zainteresowanie postacią Wołodymyra Iwasiuka jest wielkie. Pod osąd wnikliwych widzów, wielbicieli twórczości kompozytora, Bohatera Ukrainy Wołodymyra Iwasiuka, zaproponowano filmy dokumentalne, których kręcenie odbywało się w naszym muzeum przez wiele lat. Filmy zaprezentowano w dwóch lokalizacjach. Oryginalna forma rozwiniętego dialogu-eseju pozwoliła autorowi naświetlić to, co najważniejsze, a jednocześnie nie wysuszyć tego, co niepowtarzalne i żywotwórcze. Stałe przebywanie Mykoły Sławynskiego w epicentrum procesu literackiego, kontakty z wybitnymi osobistościami dają mu możliwość tworzenia obiektywnych „stereoskopowych” badań literaturoznawczych, gdzie umiejętnie połączono „skalpel” literaturoznawcy i krytyka z filozoficznym „lustrem” wewnętrznego świata twórcy. Tak pojawiają się rozważania o twórczości Mykoły Borowki „Teurg w świecie rondeli”, gdzie podkreślono wybredność stylu poety, która jednak wywodzi się z tradycji ludowej, wyrafinowania neoklasyków oraz wyrazistości identycznych form francuskich parnasistów, w szczególności rondelistów. Zatem nie ma nic dziwnego w tym, że i sam Mykoła Sławynski w poetyckim trójksięgu „Magiczny kryształ” dąży do lapidarnej wyrafinowania formy, maksymalnej akumulacji myśli. Ciebie nikt nie znajdzie na pustyni, kiedy idziesz do siebie czy do Boga. Piasek wokoło, w oddali – czyjeś ślady. „Kryształy” obrazów w trójksięgu odbijają się różnymi ścianami – od filozoficznego przemyślenia ludzkiego bytu po najdroższe zmysłowe impulsy. To wewnętrzne dążenie do samoodkrycia w Słowie szczęśliwie prześladuje Mykołę Sławynskiego, [imię], Kyryło Stecenko, Wołodymyr Wozniuk, Roman Kudłyk, Jurij Rybczynski, Bohdan Stelmach i wielu innych już dawno jest jednym z ulubionych wśród Ukraińców. Po obejrzeniu tego ważnego filmu swoimi ciekawymi wspomnieniami z obecnymi podzielili się bohaterowie filmu: siostra kompozytora Oksana Iwasiuk, uczestniczka VIA „Smerichka” Myrosława Jehełenko oraz poeta, współautor genialnego maestro Wołodymyr Wozniuk. Podsumowaniem tygodnia filmu dokumentalnego „Muzeum Iwasiuka FOREVER” stało się otwarcie wystawy fotografii „Uwieczniona chwila: historia za kadrem”, gdzie zaprezentowano 74 archiwalne zdjęcia z kręcenia 11 filmów dokumentalnych w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka. Niewiele młodych muzeów może pochwalić się takim dorobkiem! Dobrą tradycją stało się organizowanie Święta ukraińskiej pieśni na Placu Teatralnym, które po raz pierwszy odbyło się 13 września 2007 roku z okazji 55. rocznicy od dnia pierwszego wykonania pieśni „Czerwona ruta” i „Wodohraj”. Piętnaste święto ukraińskiej pieśni już wiele lat, o czym świadczą książki „Zatrzymaj mnie, Panie”, „Zaczarowane koło miłości”, „Srebrny cud”, „Światowa wdowa”, „Tajnopis chwili”, „Anioł miłosierny”. W nowym trójksięgu „Magiczny kryształ” zwraca uwagę ciekawa architektonika wydania – od jednowierszy do ośmiowierszy. I znowu – od ośmiowierszy do jednowierszy (w trzecim tomiku – od trójwierszy do ośmiowierszy, od nich – do trójwierszy, które wieńczą zbiór). Taka falista, kaskadowa konstrukcja przybliża nas do naturalnej falistości – od pulsu człowieka do pulsacji całego Wszechświata. Poeta rozumie, że ta zgodność pulsacji powinna być utrwalona w poetyckiej tkance utworu. I szuka magicznego kryształu, aby zrozumieć i odtworzyć istotę pulsacji i zmianę światła w ścianach tego kryształu. Gdzie ten kryształ magiczny, w którym świecą się nieodkryte moje światy – przeszłość i przyszłość? Wiem, że słonecznik – ulubiony kwiat i symbol Mykoły Sławynskiego. Schylił się słonecznik – cień jego pobiegł do granicy, gdzie ty stałaś i rosła trawa. Mykoła Sławynski, jak i słonecznik za słońcem, stale powraca do najważniejszego w literaturze – obrazowego i pełnokrwistego przemyślenia ludzkiego serca. I chociaż jest ono niezgłębione, drogę do niego oświetlają niebiosa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Młody jubileusz muzeum

W centrum Honczarenko-Centr-Czerniowce zaproponowano czerniowczanom i gościom naszego miasta film-odkrycie „Fenomen Iwasjuka”, dokumentalny wideo-esej z 2023 roku. Zespół twórczy w składzie: reżyser, wideobloger i założyciel popularnego wśród Ukraińców autorskiego kanału na YouTube „Zahin Kinomaniv” Witalij Hordijenko, aktor Stas Weselskyj oraz Maksym Ptasznyk zapoznaje widza z młodym, kreatywnym i stylowym muzykiem Wołodią Iwasjukiem; film „Czerwona ruta” z 2004 roku, wyrazisty cykl dokumentalny kanału „1+1” oraz studia filmowego „Kontakt” o historii napisania 10 najsłynniejszych ukraińskich piosenek „Pieśni serca” spodobał się naszym widzom, którzy widzieli go po raz pierwszy. Program „Patrz”, przygotowany przez spółkę „TET-prodakszyn”, dokumentalny specjalny projekt dziennikarki Ołeny Dańko z 2007 roku, nagranie materiału o W. Iwasjuku z elementami rekonstrukcji z udziałem sióstr kompozytora Oksany Iwasjuk i Hałyny Iwasjuk-Krysy, Natalii Kołesniczenko-Bratuń, Łewka Dutkowskiego również poruszyło wszystkich obecnych. Trzy kolejne filmy były wyświetlane w muzeum i rozpoczęły się cyklem wywiadów, nagranych na 75. jubileusz Wołodymyra Iwasjuka, o festiwalu „Czerwona ruta-89” oraz zespole wokalno-instrumentalnym „Smerichka”, zmontowanych w film „Ścieżka dźwiękowa Wolności” (lata 2023–2025). Na spotkaniu byli obecni: przewodniczący Stowarzyszenia Miast Partnerskich Czerniowce – Düsseldorf Matthias Andre Richter, rodzone siostry Wołodymyra Iwasjuka Oksana Iwasjuk, zasłużony ekonomista Ukrainy, mer miasta Czerniowce w latach 1991–1994 Wiktor Pawluk. Zespół twórczy Czerniowieckiej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej (obecnie aktywnie i owocnie pracuje kanał telewizyjny „Suspilne Czerniowce”, stworzony na bazie kanału telewizyjnego „Bukowyna”) w składzie: Olesia Żuk, Natalia Popowycz, Wiktor Wercholak, Aurika Arsenij w 2005 roku nagrali pamiętne i ciekawe wywiady z pierwszą dyrektorką naszego muzeum Wołodymyra Iwasjuka Paraskowiją Neczajewą, pracownikiem naukowym Jurijem Musijenkiem, głównym kustoszem zbiorów Natalią Moroz oraz artystami Narodowego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki Anatolijem Chostikojewem i Łarysą Kadyrową, które weszły do filmu dokumentalnego „Dom, w którym żyje pieśń”, nakręconego na 10-lecie placówki. „Życie moje – zerwana struna”, film dokumentalny z 2007 roku kanału telewizyjnego „Step” (kierownik zespołu twórczego, autor Wasyl Iłaszczuk oraz autor scenariusza Taras Tkaczenko), w którym o Wołodymyrze Iwasjuku opowiadają najbliżsi ludzie – siostry Hałyna i Oksana, przyjaciele i partnerzy w twórczości – Wasyl Strihowycz, Łewko Dutkowski, Marija Sokołowska, Myrosława Jeżełenko (pomysł – zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Myrosława Łazaruka, który kierował placówką od 2005 do 2023 roku) z niezrównaną reżyserią Iwana Petruszaka, z udziałem solistów Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej im. D. Hnatiuka oraz studentów Czerniowieckiego Obwodowego Kolegium Zawodowego im. Sydora Worobkewycza, którzy śpiewali i grali na improwizowanym planie zdjęciowym natchnienie i szczerze, z uzupełnieniem kreatywnymi nowinkami współczesnych technologii, oczarowało setki widzów, którzy byli na Placu Teatralnym w Czerniowcach. W roli młodego i natchnionego Wołodymyra Iwasjuka wystąpił wnuk siostry kompozytora Ustym Pawluk. Niech więc piosenki Wołodymyra Iwasjuka, zawsze współczesne i życiodajne, będą zawsze pośród nas! Jesteśmy wdzięczni wszystkim, którzy pracowali w naszej placówce przez te lata, którzy badali życie i twórczość Mychajła i Wołodymyra Iwasjuków oraz postaci z nimi związane; naszym szczerym i wiernym przyjaciołom, kolegom za partnerstwo i owocną współpracę! Czekamy z otwartymi sercami na naszych odwiedzających.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Rozmowa z Tarasem Szewczenką o Katerynie Piunowej

W ramach niniejszej publikacji nie ma żadnej możliwości, a nawet potrzeby, by poruszać biografię Kateryny Piunowej (1841–1909) z czasów pozaszewczenkowskich. Opowieść o dramatycznym zauroczeniu poety młodą artystką, które trwało zaledwie cztery miesiące, usłyszymy z ust Tarasa Hryhorowycza. Rozmowa jest oczywiście wyimaginowana, ale teksty Szewczenki są prawdziwe, nie dotknięte żadnym cudzym słowem. Z jego Dziennika, listów, poezji… Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki – Przypomnę, że w drodze z zesłania do Petersburga Taras Szewczenko przybył 20 września 1857 roku do Niżnego Nowogrodu i zmuszony był pozostać tu na długo – wyjechał z miasta dopiero 8 marca 1858 roku. Odwiedzając miejscowy teatr, wy, drogi Tarasie Hryhorowyczu, od razu zwróciliście uwagę na młodą aktorkę Katerynę Piunową, o której po raz pierwszy wspomnieliście w Dzienniku 13 października… – Spektakl był pierwsza klasa… Zwłaszcza Piunowa była naturalna i pełna wdzięku. Lekka, figlarna rola pasuje do niej i do jej lat… Słowem, spektakl był błyskotliwy… – Na początku grudnia, czekając w gości na wielkiego przyjaciela, genialnego artystę Mychajła Szczepkina, który miał wystąpić na scenie teatru niżnonowogrodzkiego, zwróciliście się do niego z niepowtarzalną propozycją… – Czy nie wziąłbyś ze sobą rękopisu „Moskala-czarodzieja”? Tu jest prześliczna dziewczyna i utalentowana artystka, Piunowa. To może byście nie odstawili tego „Czarodzieja” na podziw ludziom niżnonowogrodzkim?... „Moskal-czarodziej” jest tu drukowany. I Piunowa dziś uczy się po naszemu mówić, zabrała się. Ucieszyło się dziewczę – aż zapłakało. – Przypomniało mi się, że właśnie w tym czasie, wielki Poeto, tworzyliście słynny poemat „Neofici” (ukończony 8 grudnia 1857 roku), poświęcony pod koniec grudnia Mychajłowi Szczepkinowi, i tam spotyka się to zdumiewająco czułe słowo – dziewczę… – Jak we Włoszech rosło Małe dziewczę. I pięknością, Świętą, czystą pięknością, Jak ta lilia, kwitło. – Aż chce się przypuścić, że mieliście przed oczami żywy obraz tego dziewczęcia… Lecz teraz chcę opowiedzieć, panie Tarasie, jak Piunowa wspominała o realizacji waszego zamysłu: „Przyniosłam świecę. Taras Hryhorowycz otworzył sztukę, którą przyniósł ze sobą. Wzięłam swoją rolę i, siedząc przy stole w przyćmionym świetle jednej łojowej świecy, rozpoczął się mój pierwszy lekcja języka ukraińskiego z T. H. Szewczenką do roli Tetiany w sztuce „Moskal-czarodziej”… Pochylony nad sztuką, Taras Hryhorowycz spode łba spoglądał na mnie i aprobująco kiwał głową, kiedy stopniowo zaczynałam poprawnie wymawiać ukraińskie słowa”. Chwała wam, prawdziwy Nauczycielu języka ukraińskiego! Ale przecież cała zasługa twórcza, według was, przypada Szczepkinowi… – Jak dobroczynnie wpłynął Mychajło Semenowycz na to miłe i obdarzone stworzenie. Ona wyrosła, wypiękniała, zmądrzała po „Moskalu-czarodzieju”, gdzie zagrała rolę Tetiany, i tak czarująco zagrała, że widzowie ryczeli z zachwytu, a Mychajło Semenowycz powiedział mi, że jest ona pierwszą artystką, z którą z taką przyjemnością grał Mychajła Czupryna, i że słynna Samojłowa przed skromną Piunową – to żołdaczka. – Kilka dni później, 6 stycznia 1858 roku, znów chwaliliście młodą artystkę… – Piunowa dziś w roli Prostuszki (wodewil Lenskiego) była taką milusią, że nie tylko moskiewskim-petersburskim, paryskim widzom rzuciłaby się w oczy. Nadaremnie się rumieni. Ja jej powiem o tym. Od roli Tetiany (w „Moskalu-czarodzieju”) ona wyraźnie się doskonali i, jeśli zamążpójście jej nie przeszkodzi, wyrośnie z niej samodzielna wielka artystka. – Jak układały się wasze osobiste stosunki z Piunową, którą razem ze Szczepkinem nazywaliście drogą, miłą Tetiasią? – W soboty ja i najmilsza Piunowa obiadujemy u Marii Dorochowej… Dyrektorki tutejszego instytutu (szlachetnie urodzonych panien. – W. M.). Wzniosła, sympatyczna kobieta!.. Ona jeszcze mi żywo przypomniała swoją urywaną bezpośrednią mową, gestami i w ogóle powierzchownością mojego niezapomnianego przyjaciela, księżną Warwarę Mykołajiwnę Riepniną. – A wieczorem, kiedy nie w teatrze? – O szóstej godzinie wieczorem wybrałem się do Piunowej. Zastałem ją w domu. Podyktowałem jej wiersze Kuroczkina, a ona przeczytała mi niektóre rzeczy Kolcowa i potem niemal wszystkie bajki Kryłowa. Byłem zachwycony tym improwizowanym wieczorem literackim i przyszedłem do domu zupełnie szczęśliwy. Ona kocha czytanie, znaczy, że daleko zajdzie w swojej sztuce. Daj Boże, żeby spełniła się moja przepowiednia… – A następnego dnia? – Przeczytałem jej „Sceny z czasów rycerskich” Puszkina… Ona przeczytała mi „Kamiennego gościa” i potem pojechaliśmy do Bryłkinów obiadować, po obiedzie do teatru, dokąd poszedłem i ja, absolutnie zadowolony z takiego ciepłego, wspaniałego zakończenia dnia… – O ile pamiętam, to było 12 stycznia 1858 roku, ale dzień wcześniej, drogi Tarasie Hryhorowyczu, po raz pierwszy przyznaliście się sami przed sobą do czegoś znacznie większego… – Przypomniałem sobie, że jestem jednym ze szczęśliwców tego świata. Mychajło Szczepkin, wyjeżdżając z Niżnego, prosił mnie, bym pokochał jego miłą Tetiasię, czyli Piunową, i ja dosłownie wykonałem jego przyjacielską prośbę… – W tym czasie Tetiasia opowiedziała wam o swoich teatralnych, czyli życiowych, przeżyciach… – Zaszedłem do Piunowej, mowa zeszła na koniec jej roku teatralnego, na odnowienie kontraktu. Jej, biedaczce, strasznie nie chce się zostawać w Niżnym, a nie wie, co ze sobą zrobić. Do Kazania chciałaby, ale boi się tam jakiejś Prokofjewej, nie rywalki, ale strasznej intrygantki. W takim jej smutku zaproponowałem jej swoje skromne usługi. Napiszę list do dyrektora Teatru Charkowskiego i będę prosił Mychajła Semenowycza Szczepkina o jej wstawiennictwo. Jak by to dobrze było, gdyby udało jej się przenieść do Charkowa… Nie odkładając do długiego worka, napisałem i do dyrektora Teatru Charkowskiego, i do mojego wielkiego przyjaciela… – Niestety, list do dyrektora Teatru Charkowskiego Iwana Szczerbiny nie zachował się, za to w apelu do Mychajła Semenowycza zakochany Taras Hryhorowycz prawdziwie podzielił się swoim czystym sercem i ten list do każdego szczerego serca do dziś wpada głęboko i niewidzialnym ogniem piecze… – Przyjacielu mój jedyny! Twoja i moja droga Tetiasia Piunowa chce opuścić Niżny Nowogród i dobrze zrobi, jej tu źle, ona tu utknie i przepadnie, jak szczeniak na bazarze. Szkoda będzie takiego młodego dobra. Ja jej poradziłem wyjechać do Charkowa i ona rada wyjechać, tak oto co mi na zmartwienie, w Charkowie nie mam ani jednego dobrego i możnego znajomego człowieka, a ty zapewne masz tam takiego człowieka. Bardzo dobrze zrobiłbyś, gdybyś do niego ładnie napisał i poprosił od siebie, żeby naszej drogiej Tetiasi tam nie zaniedbano. A z niej, sam dobrze widziałeś, i teraz już artystka, coż to z niej będzie, jak się otrze i pogniecie między dobrymi i porządnymi ludźmi? Diament! Na Boga, diament! Sam dobrze widzisz, że diament. Ona z darem Bożym, a do tego mądra, posłuszna i pracowita. I jeśli Bóg nie pomoże jej wyjść na świat Boży z tego starowierskiego zgniłego błota, to ona tam utknie i zgnije. A nam z tobą grzech będzie… Nam kiedyś dobrzy ludzie pomagali, pomóżmyż i my teraz w miarę sił, przyjacielu mój jedyny! Ja już napisałem i wysłałem epistołę do dyrektora Charkowskiego Teatru, a gdybyś jeszcze ty od siebie do niego uderzył, to może z tego prosa zrobiłaby się kasza. A ona aż płacze i prosi cię, żebyś okrył ją swoją wielką sławą. Zróbże tak, jak ona i ja cię proszę, mój gołąbku siwy!... Jeszcze raz proszę cię, moje serce, napisz, do kogo znasz, w Charkowie… – W tej emocjonalnie poruszającej i wybuchowo krótkiej historii niezwykle ważna jest chronologia wydarzeń, dlatego, za waszym pozwoleniem, panie Tarasie, będę konsekwentnie wymieniał konkretne daty. Więc, czekając na pomoc Szczepkina, znów byliście 19 stycznia 1858 roku na przedstawieniu „Moskal-czarodziej”… – Dziś powtórzyła się moja ulubienica w roli Tetiany. Czarująca, jak i za pierwszym razem. Ale Kłymowski (artysta teatru. – W. M.) w roli Czupryna i w wymowie, i w mimice – wandal. Łapcie plecie, barbarzyńca, i tylko przeszkadzał mojej miłej Tetiasi. – Ale kto w ogóle spodobałby się Szewczence w tej roli po Szczepkinie, a jeszcze w parze z Piunową?! Nawiasem mówiąc, 21 stycznia odbył się jej benefis… – Benefis milusi Piunowej. Pełny teatr widzów i czarująca beneficjentka – wspaniały temat na artykuł gazetowy. Czy nie spróbować? Spróbujmy na chybił trafił… – A to ci raz! A to ci dwa! Bo artykuł „Benefis pani Piunowej, 21 stycznia 1858 roku” w nowym dla Szewczenki gatunku teatrologicznym pojawił się w gazecie „Niżegorodskie gubernskie nowosti” już po kilku dniach! – I rzeczywiście, pani Piunowa godnie podtrzymała pochlebną opinię o sobie. Niezależnie od młodości i ujmującej powierzchowności, jest tak miła i naturalna, że patrząc na nią, zapominasz o teatralnych deskach… Beneficjentka posiada wszystkie zadatki sztuki scenicznej, a to, wraz z jej młodością, oczywiście daje wielkie nadzieje i w przyszłości… – Nie wątpię, spragniona dusza poety była tak zachwycona 16-letnią dziewczyną, że zapominała o „teatralnych deskach”. W każdym razie, najwyraźniej, wy, mądry człowieku, nie zapomnieliście jednak o stosownych i głębokich życzeniach-nauczeniach dla młodej aktorki… – Ale nie ukryjemy, że same jej sukcesy rodzą i większe wymagania. O ile można sądzić, pani Piunowa ze szczególnym zamiłowaniem wybiera role naiwnie miłych dziewcząt. Słowa nie ma: to jej najlepsze role; ale nie powinna zapominać, że w nich właśnie kryją się jednostajność i lekkość, które mogą szkodzić jej talentowi. Szczerze myślimy, że może śmiało rozszerzyć swój repertuar; pracy będzie więcej i w role trzeba będzie wczuwać się poważniej; ale za to talent rozwinie się szerzej… – I znowuż, nawet w tak wysokim I. Żurawlow. Portret K. Piunowej. 1872 r. w kontekście zakochany recenzent nie omieszkał zauważyć… – W “Paryskich żebrakach” pani Piunowa wykonała rolę Antoniny bardzo sumiennie, ale widać, że nie miała współczucia dla roli… – Wybaczcie, panie Tarasie, odnośnie tego spektaklu macie u siebie jeszcze i przeciekawy zapis w Dzienniku z 2 lutego… – Dana była drama “Paryscy żebracy”. Rolę Antoniny wykonała ona, i wykonała lepiej niż za pierwszym razem, ale ja nie klaskałem. A dlaczego, i sam nie wiem. Wydawało mi się, że ona jest ponad wszelkie oklaski. Ale ja tego nikomu nie powiedziałem. – Zatem przekonujemy się, że sprawiedliwy recenzent i zakochany mężczyzna – to dwie różne role. A kobieta sama w sobie, z talentem kobiecości, okazuje się wyżej niż utalentowana artystka… Wspomniany wasz artykuł został opublikowany (bez podpisu) 1 lutego 1858 roku, a już następnego dnia w gościach, na imieninach, kiedy Piunowa pożegnała się z gospodarzami i wychodziła… – Tuż przy niej przeczytałem na głos już wydrukowany artykulik własnego wyrobu o jej benefisie. Może być, że nie spodobało jej się moje niepochlebne rękodzieło, i ona pospieszyła odjechać. – Jeśli wy, zdumiewający Tarasie Hryhorowyczu, rzeczywiście przeczytaliście na głos całą swoją niemałą recenzję, to, moim zdaniem, wybraliście na to nie najlepszy czas i miejsce. Wątpię, czy dziewczyna w ogóle zdolna była w atmosferze cudzych imienin w ciągu kilku minut przemyśleć ogólnie właśnie unikalnie pochwalne i piękne “rękodzieło”, które w końcu było najwyższym w jej losie… Nie omieszkam przypomnieć, że gubernialna skala wysławiania młodej beneficjentki wydała się Szewczence niewystarczająca i 3 lutego zwrócił się do Michaiła Szczepkina z prośbą… – Z powodu jej benefisu napisałem niewielki artykulik do gazety, który przesyłam tobie: przeczytaj i dorzuć swoje do niego jakieś mądre słowo, i oddaj do przedrukowania w “Moskowskich Wiedomostiach”. Dla naszej drogiej Tetiasi byłoby to nie gorsze. – Artysta nie zaczął dodawać do artykułu swojego słowa, ale prośbę przyjaciela wykonał. Przecież już po tygodniu (!) od waszego, drogi Tarasie Hryhorowyczu, zwrócenia się do Michaiła Siemionowicza (11 lutego 1858 roku) artykuł został wydrukowany w “Dodatkach” do gazety “Moskowskije Wiedomosti”. Ale czas powrócić do rozmowy o waszych stosunkach z Piunową, które poprzedzały gazetowe publikacje. A one rozwijały się dramatycznie. Swoją drogą, po nieudanym przeczytaniu artykułu na głos po raz pierwszy pojawił się w Dzienniku, wydawałoby się, nieoczekiwany zapis… – A czy nie splunąć mi na tę sercową zachciankę? Nie pluj w studnię, przyjdzie wodę pić…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

– Otóż nadszedł czas, by odnotować, że pod koniec stycznia 1858 roku Taras Hryhorowycz zakochał się w Kateryni Piunowej i poprosił jej rodziców o rękę. Według słów samej dziewczyny „zgłoszona przez Tarasa Hryhorowycza propozycja wywarła oszałamiające wrażenie na wszystkich”. W Dzienniku Szewczenki znajduje się jego list miłosny, datowany na 30 stycznia11. – Kocham Panią i mówię to wprost, bez żadnych okrzyków i uniesień… Zostać Pani mężem to dla mnie największe szczęście, a porzucić tę myśl będzie trudno… – Co ciekawe, dosłownie kilka dni później starannie przepisał Pan do Dziennika słynną piosenkę Pierre’a-Jeana Béranger’a „Stary kawaler” w tłumaczeniu Dmytra Leńskiego… – Bardzo mi się spodobała, być może dlatego, że jeśli nie ożenię się z moją ukochaną artystką, będę zmuszony wstąpić do tej niechlubnej kategorii. – Jakby Pan prorokował… – Że bez losu, bez rodziny I bez wiernej żony, I żony, i nadziei W samotności posiwieję! Ciężka, przeklęta samotność! Ona mnie ze świata wypędzi… – Wydaje mi się, że już dzień po oświadczynach, Pan, czysty sercem Poeto, był w pewnym zakłopotaniu i oszołomieniu z powodu zupełnej niejasności sytuacji, w którą sam się wplątał… – Zupełnie nie nadaję się do roli kochanka. Pewnie uznała mnie za obłąkanego albo po prostu za pijanego, a do tego za łajdaka. Jak wyjaśnić jej, że nie jestem ani tym, ani tamtym, ani trzecim i że nie jestem banalnym teatralnym kochankiem, lecz szczerym, głęboko serdecznym jej przyjacielem. Sam nie umiem jej tego powiedzieć… – Mówiąc Pana słowami: „serce czuło nieszczęście, lecz nie umiało tego powiedzieć”… Jednak już po dniu, najwyraźniej, pojawiła się nadzieja… – Sprawa nie wygląda tak źle, jak myślałem. Ona przyjęła moją nieoczekiwaną propozycję za scenę teatralną. Prawdziwa aktorka, dostrzega we wszystkim swoją ukochaną sztukę, nawet we mnie odkryła aktora scenicznego, kiedy najmniej byłem podobny do aktora. Rzeczywiście wyglądałem wtedy na obłąkanego albo raczej na pijanego, a ona, biedaczka, wzięła mnie za licedeja. Ale wszystko się ułoży. To wyjaśnił mi jej ojciec12, który przybył na moje zaproszenie w związku z listem Michała Siemionowicza. Stary nie wyraził wprost swojej opinii o moich zalotach, lecz zgodził się ze mną, że powinna ona czytać… Dobry znak. – Od razu zapytam też o spotkanie z matką Piunowej już po Pana, że tak powiem, oświadczynach. Wiem, że stało się to 7 lutego, po otrzymaniu przez Pana listu od dyrektora charkowskiego teatru Szczerbyny, który, odpowiadając na prośbę Szewczenki i Szczepkina, prosił o przekazanie mu warunków Piunowej, a nawet o przyspieszenie przeprowadzki. – Wieczorem poszedłem pocieszyć ją tym uprzejmym listem i ostatecznie porozmawiać o warunkach oraz o terminie wyjazdu do Charkowa. Jej samej nie zastałem w domu, a głupia matka tak mnie przyjęła, że ledwie kiedykolwiek odważę się przekroczyć próg mojej drogiej protegowanej… – Zły znak. Ale w rzeczywistości trzeba było spieszyć do Piunowych już nazajutrz… – Ona po mnie posłała, by omówić charkowską propozycję. Oczywiście chętnie zgodziłem się na to spotkanie służbowe, mając na myśli również miłosne. Ale, niestety! Stara zrzędliwa matka nie zrobiła ani kroku z pokoju i musiałem się wycofać… – I w tych uciążliwych okolicznościach, ukraiński Poeto, stworzył Pan i zapisał w Dzienniku następnego dnia, 9 lutego, genialne tryptyk „Los”, „Muza”, „Sława”. Jedyny i najdroższy Kobzarzu, chwała i prawdziwa miłość od całego narodu ukraińskiego! Wspomnijmy jeszcze jedną wizytę w rodzinie Piunowych …kiedy na prośbę ojca, który chciał, żeby córka wystąpiła w programie teatralno-koncertowym, wybraliście dla niej scenę z «Fausta» Goethego w przekładzie Eduarda Hubera… – Nie bez trudności, ale jednak zdobyłem książkę i wysłałem ją mojej artystce, a jakieś trzy godziny później przychodzę do niej z pełnym przekonaniem, że ma już na pamięć rolę Małgorzaty. Nic podobnego. Ta scena z jakiegoś powodu wydała jej się niewygodna do czytania. Na wezwanie matki wyszła z pokoju, a ja przez pół godziny rozmawiałem z ojcem i odszedłem z niczym. Wspaniała prostota manier. – Moim zdaniem rodzice Kateryny Piunowej zrobili wszystko, żeby udaremnić zamiar Szewczenki, by się z nią ożenić. Nietrudno się domyślić, że bali się nie tylko dużej różnicy wieku między poetą a córką (prawie 28 lat), lecz przede wszystkim piętna carskiego zesłańca z niepewną, ale z pewnością niezbyt zasobną i niespokojną przyszłością. A czy od samej Tetiany nie nadchodziły niepokojące sygnały? – Zapraszał ją bilecikiem na obiad do Dorochowej, swojej dręczycielki… Odpowiedziała, że jest chora, nie do zniesienia kłamczucha… – Zapewne nie bez wpływu rodziców. A miesiąc temu takie obiady u Dorochowej były przyjemne… Т. Szewczenko. Autoportret. 1858 r. Czasem wystarczy nawet mały, nieprzyjemny znak… A tak przy okazji, czy odczuwałeś, zakochany Tarasie, zazdrość? Powiedzmy, że w obecnym Słowniku języka Tarasa Szewczenki brakuje leksemów „zazdrość” i „zazdrości”. – Rozmowa zeszła na teatr i na talent mojej ukochanej Piunowej. Z początku słuchałem z przyjemnością pochwał, które na nią sypały się, ale potem zrobiło mi się tak smutno, że chciałem odejść. Co to może znaczyć? Czyżby zazdrość? Nierozsądne, bezsensowne jest zazdrościć aktorki widzom; jej prawdziwym kochankiem powinna być publiczność, a mężem – przyjaciel. – Ach, gdyby tak!.. Ale cóż tu mówić? Jednak Słownik języka Szewczenki trzeba koniecznie uzupełnić… I wciąż „boli, jak ten sen wspominam” – to z waszej poezji… Teraz zapytam, jak niespodziewanie pojawiła się Piunowa w pana snach? – Widziałem ją we śnie. Czy to na dobre? Jakby była ślepą żebraczką, ale tak młodą i ładną. Stoi przy jakimś ogrodzeniu czy płocie i wyciąga rękę, prosząc w imię Chrystusa. Chciałem podejść z jakąś drobną monetą, ale ona nagle zniknęła. To ciąg dalszy roli Antoniny. Nic więcej. – Nie wątpię w najsubtelniejszą wrażliwość waszej, drogi Poeto, szczerej, prawej duszy, a zarazem rozumiem próbę samego uspokojenia jej, odegnania „ciężkiej duszy żałoby”… Był też kolejny sen… – Znów widziałem ją we śnie jako ślepą żebraczkę, tyle że nie przy kościelnym ogrodzeniu, jak za pierwszym razem, lecz w żywym obrazie, w małoruskiej białej świtce i w czerwonym czepcu. – Jak już pan, sławny przyjacielu artysty, wspomniał, Szczepkin z całego serca zabrał się do tego, by wszelkimi sposobami pomagać Piunowej. Bardzo proszę o dalszą opowieść, zaczynając od listu do Michaiła Siemionowicza, napisanego wkrótce po miłosnym liście do Piunowej, z 3 lutego 1858 roku. – Obejmuje cię i całuje trzykrotnie twoja i moja ukochana Tetiasia. Ona, poradziwszy się ojca, przysyła ci swój repertuar i warunki następującej treści: 1500 rubli rocznie… i na przeprowadzkę do Charkowa 200 rubli. A pojedzie do Charkowa z ojcem albo z matką… W imię świętego Boga i świętej sztuki, pomóż jej, mój wielki przyjacielu, wyrwać się z tego zgniłego Niżnego. Tu aż mi żal na nią patrzeć… – Ale przecież zażądali nieuzasadnienie wielkich pieniędzy! A co odpowiedział Szczepkin? – W Charkowie role Piunowej gra teraz żona aktora komediowego Wasiljewa, który jest potrzebny teatrowi, i otrzymuje ona wynagrodzenie 850 rubli, a ty chcesz, żeby Piunowa dostała 1500. I to komu? Istocie, której dyrekcja zupełnie nie zna… Wyobraź sobie, że po przyjeździe do Charkowa Piunowa zadebiutuje, a dyrekcja nie znajdzie w aktorce tego, co my znajdujemy; wtedy po prostu jej powiedzą, czy nie zechciałaby pozostać za tę płacę, jaką sami zaproponują, – i w jakie położenie wpadnie wtedy Tetiasia. Oczywiście, zachwycony poezją, o czymś takim nawet nie pomyśli, a w rzeczywistości może to być bardzo, bardzo możliwe… – Proszę się zgodzić, Tarasie Hrehorowiczu, że mądry przyjaciel mówił samą prawdę (wasze słowo!)… Ale on nawet nie mógł przypuszczać, że wszystkie jego troski były właściwie daremne. I wy też, niezmiernie troskliwy Tarasie Hrehorowiczu, byliście dosłownie oszołomieni, kiedy dowiedzieliście się prawdy… Jednak najpierw proszę, bądźcie łaskawi, opowiedzieć jeszcze o trzecim (!) śnie, który przyśnił się wam w przeddzień… – Po raz trzeci widzę ją we śnie, i wszystko żebrzącą. To już nie wskutek roli Antoinette, lecz wskutek jakichś konkretnych danych – nie pojmuję. Dziś wyobraziła mi się ona brudna, brzydka, obdarta, na wpół naga, a jednak w małoruskiej sukmanie, lecz nie w białej, jak dawniej, tylko w szarej, podartej i zabrudzonej błotem. Ze łzami prosiła mnie i o jałmużnę, i o przebaczenie za swoją niegrzeczność z powodu „Fausta” Hubera. Ja, oczywiście, wybaczyłem jej i na znak pojednania chciałem ją pocałować, ale ona zniknęła. Czy te nocne majaki nie przepowiadają nam prawdziwej nędzy? – Przypomniały mi się wasze, drogi Poeto, wiersze: „Bo to nieszczęście opowiadać, / Żeby się brzydkie śniło! / Niech je licho weźmie!” Następnego dnia, 23 lutego, wy, jak to Szewczenko ujmował, po diabelsku nieoczekiwanie się dowiedzieliście… – Sen na szczęście… Moja kochana Piunowa, nie doczekawszy się listu z Charkowa, zawarła umowę z tutejszym nowym dyrektorem teatru, p. Mircewem13. Jeśli to prawda, to w jakie stosunki postawiła ona mnie i Michaiła Siemionowicza ze Szczerbiną? W ohydne! Oto gdzie tkwi moralna nędza, a ja obawiałem się materialnej. Przyjaźń na bok, a diabli w wodę. Kto złamał dane słowo, dla tego przysięga nie istnieje. – Przy okazji, w ludowym przysłowiu: „Przyjaźń przyjaźnią, a tytoń osobno”. Dlaczego zatem „diabli w wodę”? Czy nie przypomniało się wam w związku z Piunową trafne przysłowie „W cichym bagnie diabły się wodzą”? – Tak wiele doświadczeń i niepowodzeń zaznałem w swoim życiu, wydawałoby się, czas przywyknąć do tych merzości. Nie mogę. Przypadkowo spotkałem Piunową, nie starczyło mi odwagi, by jej się ukłonić. – Moment prawdy? Taras Szewczenko duchowo zerwał z Katarzyną Piunową? – A czy dawno temu widziałem w niej przyszłą żonę swoją, anioła stróża swego, za którego gotów byłem położyć duszę swoją? Ohydny kontrast! Zdumiewające lekarstwo na miłość – niesamodzielność. U mnie wszystko jak ręką zdjął. Wybaczyłbym jej raczej najżywsze kokieterie niż tę drobną niesamodzielność, która mnie, a przede wszystkim mojego starego sławnego przyjaciela, postawiła w niezręcznym położeniu. podobne stanowisko. Plugastwo pani Piunowa! Od paznokcia do włoska plugastwo! – Taki emocjonalnie-surowy wyrok Szewczenko wydał Piunowej… W przywołanym liście do niej mowa była o tym, że jest pan gotów pozostać jej przyjacielem nawet w razie odmowy zostania żoną. Oczywiście nie w takiej sytuacji… Wiem, że pan, panie Tarasie, miał nadzieję ostatecznie zapomnieć o Piunowej po spotkaniu ze Szczepkinem… – W objęciach mojego starego, szczerego przyjaciela, bo Bóg da, zapomnę i o Piunowej, i o wszystkich moich gorzkich stratach i niepowodzeniach… – Wydawało się, że od tego momentu Piunowa na zawsze zniknęła z Dziennika Tarasa Szewczenki, choć poeta prowadził go jeszcze prawie trzy miesiące. Ale, ale… W przeddzień ostatniego zapisu, obejrzawszy w Petersburgu komedię Aleksandra Suchowo-Kobylina „Wesele Krečinskiego”, Taras Hryhorowycz na osobności wpisał do Dziennika 19 maja 1858 roku… – Po Szczepkinie nie znam lepszego komika… Śnietkowa-ga (aktorka teatrów Aleksandryjskiego i Michajłowskiego. – W. M.) to po prostu lalka. Jaka by była piękna w tej roli moja niezapomniana Piunowa. – Zachowany jest przejmujący ból szewczenkowskiej duszy, spotęgowany jeszcze tym, że tego dnia poeta odprowadził Szczepkina, z którym spotykał się w Petersburgu, na pociąg do Moskwy… Po raz ostatni Taras Hryhorowycz wspomniał dziewczynę w liście do Michaiła Siemionowicza z 6 grudnia 1858 roku. Tylko do niego mógł zapytać bez żadnego związku, nie czekając na odpowiedź, jakby jęknąć… – Powiedz mi, proszę, co by ze mnie teraz było, gdybym ożenił się z moją miłą Tetianą? Zmarnowany człowiek, i nic więcej. – Rozumem Taras Hryhorowycz pojął, że z nią poszedłby na zatracenie, a zbolałe serce drgnęło od ciepłego wspomnienia o „miłej Tetianie”… ____________ 1 Zob. szczegółowo: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Mój wielki przyjaciel Szczepkin”. M., 2009, 480 s.; Tenże. Szczegóły życia Szewczenki. K., 2021, 560; Tenże. Jak aktor Szczohołiew polemizował z poetą Szewczenką o aktorce Piunowej // Słowo Proświty. Nr 11, 18–24 marca 2021 r. 2 W listopadzie 1857 roku Piunowa skończyła 16 lat. 3 Zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Mój dawny przyjacielu, mój jedyny przyjacielu”. Rozmowa z Poetą o Michaile Szczepkinie // Słowo Proświty. Nr 36, 11–17 września 2025 r. 4 Chodziło o spektakl „Moskal-czarownik” Iwana Kotlarewskiego, w którym Szczepkin grał rolę Michaiła Czuprua w latach 1819–1863, czyli w tym czasie prawie cztery dekady! 5 Nadieżda Samojłowa – aktorka dramatyczna. Szewczenko oglądał ją na petersburskiej scenie w latach 1830–1840. 6 Chodziło o wodewil Dmitrija Lenskiego „Prostuszka i wychowanka”. 7 Kateryna Piunowa wyszła za mąż po dwóch latach za aktora i dyrygenta Maksymiliana Schmidthofa. Tak czy inaczej, moim zdaniem jej nazwisko pozostało w historii tylko dzięki znajomości z Tarasem Szewczenką. 8 Mykoła Brylkin – główny zarządca Niżnonowogrodzkiej konty kompanii parowej „Merkurij”, z którym Szewczenko utrzymywał przyjacielskie stosunki podczas pobytu w mieście. 9 Stało się to o północy 29 grudnia 1857 roku. 10 Melodramat francuskiego dramaturga Théodore’a Barrière’a według powieści Eugène’a Sue. 11 Chociaż nie ustalono, czy tekst rzeczywiście należy do Szewczenki i w jakim stopniu poeta uczestniczył w napisaniu tego listu, wyznania w nim zawarte nie mogłyby pojawić się w Dzienniku bez jego zgody. 12 Borys Piunow, dawniej artysta trupy baletowej Niżnonowogrodzkiego teatru, służył wówczas jako administrator. 13 Mykoła Myrcew był dyrektorem (antrepreneurem) nie Niżnonowogrodzkiego, lecz Kazańskiego teatru, na którego scenie Kateryna Piunowa zaczęła występować od najbliższego sezonu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

go, po czym postanowił przenieść się do Lwowa i, właściwie, zająć się restauracją ukraińskiej muzyki. Muzyka, na której zbudowany jest spektakl „Patriota”, mi odpowiadała. Był to krok ku popularyzacji ukraińskiej pieśni, która kiedyś była częścią naszej Niepodległości i kształtowała nas. Ale, niestety, została zniszczona przez rosyjską ekspansję. Istota projektu i jego muzyczna składowa były dla mnie bardzo interesujące. Zespół Opery Kijowskiej to oddani swojej sprawie ludzie. To drużyna, która zapewniła mi maksymalne wsparcie. Oba składy, z którymi pracowaliśmy, moim zdaniem, z niezbędnym oddaniem i wielkim zainteresowaniem podeszły do tego projektu. „Patriota” – to nie klasyczna dramaturgia, która wymaga bycia maksymalnie przywiązanym do tekstu. Dużo improwizowaliśmy, szukaliśmy czegoś takiego, co odpowiadałoby obrazowi. Ale tego nie było zapisane w scenariuszu. Cała praca zbiorowa była interesująca. Nie słyszałem narzekań, chociaż sam proces pracy nad spektaklem był dość skomplikowany. Bliskie są mi wszystkie główne tezy, które wyraża Lubomyr, bliski jest mi patriotyzm i miłość do Ukrainy. Wspominam swoją młodość. Dorastałem w rosyjskojęzycznym regionie, wśród rosyjskojęzycznych wojskowych, z których wielu było etnicznymi Rosjanami. To była lotnicza jednostka wojskowa w Myrhorodzie na Połtawszczyźnie. Kończyłem rosyjską szkołę. A chłopcy i dziewczęta, z którymi się uczyłem, przyjechali z Niemiec po upadku Muru Berlińskiego. Na początku lat 2000. w celu zdobycia zawodu przeprowadziłem się na zachód Ukrainy. Tutaj poznałem ukraińską muzykę, której wcześniej nie słyszałem. Dotknąłem ukraińskiej sztuki, ukraińskiej poezji, ukraińskiej dramaturgii. To była prawdziwa magia. Od tamtej pory maksymalnie propaguję ukraińskość, kocham się w tym, co ukraińskie, staram się to badać. Mój bohater – to człowiek nieidealny, ale tworzy siebie, zdobywa wiedzę, zrozumienie i staje się prawdziwym patriotą. Czasami wydaje mi się, że trzeba wypełnić obraz młodego Lubomyra, aby mogła go lepiej poczuć młoda publiczność. Pewnie obraz będzie się rozwijał, bo kiedy spektakl zaczyna poruszać się swoją drogą repertuarową, on krystalizuje się. Chcę, aby kontynuowana była nasza twórcza współpraca z Operą Kijowską. Mam propozycję, którą obecnie rozważamy.denci. Natomiast i radykalna ukrainizacja, i ukryta rusyfikacja największe poparcie mają wśród najmłodszej kategorii ankietowanych (do 29 lat), a najmniejsze – wśród kategorii 30-44 lat. Sondaż przeprowadzono metodą wywiadów telefonicznych (CATI) na podstawie losowej próby numerów telefonów komórkowych we wszystkich kontrolowanych przez rząd regionach Ukrainy wśród 2012 obywateli Ukrainy od 18 lat. Formalnie w zwykłych okolicznościach błąd statystyczny próby (z prawdopodobieństwem 0,95 i z uwzględnieniem efektu planu 1,3) nie przekracza 2,9%. Przy ocenie trzech losowo wybranych wariantów polityki językowej każdy z nich oceniło około 666-675 respondentów, co daje błąd nie większy niż 5,1%. Według informacji agencji „Interfax-Ukraina”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Życiorys Ukrainy w piosenkach

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Wadyma HNIDASZA – W październiku 2022 roku wystawiliśmy w Kownie (Litwa) balet „Aladyn” – wspomina reżyser-inscenizator rock-opery „Patriota”, dyrektor – kierownik artystyczny Opery Kijowskiej Petro Kaczanow. – Tam zobaczyłem spektakl o ich bohaterze narodowym. Był to człowiek, który spalił się w geście protestu przeciwko władzy radzieckiej. Na cześć tego bohatera wystawiono musical pod tytułem „1972”. Pomyślałem, że my w teatrze też musimy mieć spektakl o naszym bohaterze narodowym, ale nie musi to być konkretna osoba, a postać zbiorowa. Możliwe, że to historia o jednym z nas. Tacy ludzie istnieją, są prawdziwymi patriotami nie w słowach, a w czynach. Pokazaliśmy człowieka, który nie jest święty, wyidealizowany. Ma swoje wady, problemy, swoje osiągnięcia, straty. Ale jednocześnie jest prawdziwym patriotą Ukrainy. Początkowo wyobrażałem sobie, że spektakl będzie bazował na muzyce „Bratów Hadiukinych”. Ale kiedy zaczęliśmy pracować nad librettem, zaczęły pojawiać się inne obrazy, inne sceny. I zacząłem dobierać inne piosenki. Tak pojawili się Andrij Kuźmenko (Skriabin), Marija Burmaka, Taras Petrynenko, Kost’ Moskalec. A praktycznie w ostatniej chwili pojawił się Jarmak. Przecież trzeba było odzwierciedlić coś charakterystycznego dla Majdanu. Piosenka „22” początkowo brzmiała po rosyjsku, a Dmytro Todoriuk ją przetłumaczył. Ta piosenka jest symbolem Majdanu. Praca nad librettem była zbudowana tak, że najpierw pojawiały się jakieś pomysły, które omawiałem z Dmytrem Todoriukiem. A on te pomysły łączył w dialogi czy monologi. Tak pojawiły się też teksty zza kadru, bo musieliśmy połączyć wydarzenia, które zaczęły się w 1989 roku i zakończyły w 2022. W kinie zrobić to byłoby prościej. A tutaj trzeba było odzwierciedlić chronologię ważnych wydarzeń i długi odcinek czasu. Przy tym zmieścić się w 2 godziny 20 minut. Wcześniej jako reżyser nie robiłem tak dużych projektów, ale marzyłem o stworzeniu podobnego spektaklu. Sam dobierałem muzykę, która potem została tutaj wykorzystana. Już wyobrażałem sobie, jaka ma być ta inscenizacja. Szukałem reżysera dramatycznego. To spektakl muzyczny, ale wydawało mi się, że reżyser dramatyczny lepiej wystawi go w kontekście naszych wydarzeń historycznych. Podczas rozmowy znany reżyser zapytał mnie, jaka ma być muzyka. Odpowiedziałem, że „Bracia Hadiukiny”. A on nawet nie wiedział, kto to jest. Zrozumiałem, że jeśli oddam tę pracę komuś innemu, to nie znajdę sobie miejsca – emocjonalnie i moralnie. Mogę powiedzieć, że wszystkie moje zamysły, pomysły, starania i dążenia ogólnie się urzeczywistniły i absolutnie pełnowartościowo wpisały się w linię fabularną. Moim zdaniem wyszedł godny, pełnowartościowy spektakl. Początkowo przeprowadziliśmy casting. Mamy teatr operowy, głosy operowe, a tutaj zupełnie inny gatunek – rock, rap i muzyka pop. Więc zaprosiliśmy solistów, którzy u nas nie pracują. Spektakl zrobiliśmy praktycznie w miesiąc. Oczywiście pomagał mi reżyser Dmytro Todoriuk, za co jestem mu bardzo wdzięczny. Wykonawca głównej roli Zynowij Karacz – muzyk, prezenter radiowy. Mnie osobiście ujął swoją szczerością i pracowitością. Ogólnie zaproszeni artyści nigdy nie mówili, że jest im ciężko, na nic nie narzekali. Odpowiedzialnie podeszli do tej premiery i uczciwie wykonali swoją misję. Jeśli Zynowij jest dla mnie prawdziwym odkryciem, to Olgę Żmurinę i Anastasiję Jacenko znam też z innych projektów. Oryna Hużwa też jest dla mnie odkryciem – ekstrawagancka solistka, która wykonała rolę Iwanny. Od dawna pracujemy z Jurijem Godo, zagrał u nas nie jeden spektakl. Tak samo Anton Perehuda to utalentowany wokalista. W różnych składach oni z Jurijem wykonują rolę Profesora. Co do innych wykonawców. Strategia łagodnej ukrainizacji w kierunku wzmocnienia pozycji języka ukraińskiego bez nacisku na codzienne używanie języka rosyjskiego jest popierana przez 87% Ukraińców (dla 53% jest w pełni akceptowalna), a dla 10% jest nieakceptowalna (dla 4% kategorycznie), świadczą wyniki sondażu przeprowadzonego w dniach 2–14 września przez Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii (KMIS). Radykalna ukrainizacja, która przewiduje stygmatyzację i nacisk na rosyjskojęzycznych obywateli w celu przejścia na język ukraiński, zakaz używania języka rosyjskiego nawet na poziomie codziennym, zgodnie z wynikami badania, jest akceptowalna dla 63% Ukraińców (dla 33% w pełni akceptowalna), a nieakceptowalna dla 32% (dla 14% kategorycznie nieakceptowalna). Z drugiej strony, ukryta rusyfikacja, która przewiduje wykorzystanie... Rolę Oleny wykonuje Hanna Twerdowa. Rolę Wasi – Dmytro Todoriuk oraz Władysław Fominych. Wowczyka zagrali Artem Kurinyj oraz Wołodymyr Szczur. Ważne epizodyczne role lekarzy – Andrij Honiukow, Hanna Szewczenko, Anna Zarećka, Jewhen Biczasnyj, Hanna Semec. A także – Natalija Czepczenko, Marija Antonewśka, Danyło Kotok, Roman Perewertun, Serhij Makiienko, Wiktorija Osadczuk. Ponadto mamy role, które wykonuje chór w dwóch numerach – „Karpaty przegrały w piłkę” i „Chodziliśmy-chodziliśmy-chodziliśmy”. To dramatyczne role aktorskie i soliści chóru wykonali je całkiem udanie. Zaangażowano także balet. Jest on u nas dość unikatowy. Dzisiaj grają w spektaklu „Patriota”, a jutro – w balecie Anatolija Kos-Anatolskiego „Skrzydło sójki”. Nasz teatr jest o tyle unikatowy, że możemy prezentować na scenie różne gatunki. Mamy projekt „Jazzowy alfabet”. Od jazzu do klasycznej opery – mamy wielki potencjał z naszymi solistami, baletem, chórem i orkiestrą. Wartość naszego teatru polega na tym, że jest on prawdziwie rodzinny. Jego grupą docelową są dorośli, młodzi widzowie i dzieci. Spektakle repertuarowe mamy również różnorodne, zaczynając od „Symfonicznego alfabetu”, a kończąc na „Skrzydle sójki” czy operze „Falstaff”. Ale wróćmy do rock-opery „Patriota”. Jewhen Woronko jest nie tylko dyrygentem-inscenizatorem, jest także autorem finałowej piosenki „Wyjdź, zmęczona ludźmi…” do słów Ołeksandra Olesia. Jest on również jednym z niewielu, którzy mają talent bycia dyrygentem-inscenizatorem spektakli związanych z rockiem czy muzyką popularną. Warto także wspomnieć o Kristinie Szyszkariowej – choreografce-inscenizatorkini naszego spektaklu. Przygotowała ona wyraziste numery. To nowe wyobrażenie o tym, jak można wystawiać numery baletowe w naszym teatrze. Nie można nie wspomnieć także o Anżeli Masłennikowej, która zapewniła głosy chóralne i pracowała nad mizanscenami chóru. Na stanowisko scenografa i kostiumografa postanowiłem zaprosić Mariję Łewyćką. Musieliśmy pokazać zarówno kostiumy z lat 90., jak i 2000. Okres kształtowania się naszego państwa odzwierciedlony jest także w kostiumach. Marija Łewyćka pracowała razem z zespołem – to Miłana Skoryk i Stanisław Petrowśkyj. Jestem zadowolony z tej współpracy w 100 procentach. Opera „Patriota” nie jest jeszcze gotowym produktem. Mam pomysł dotyczący finału. Trzeba także dopracować kilka scen. Wcześniej w repertuarze naszego teatru był balet „Giselle”, który nie jest grany już od wielu lat. Teraz będziemy go wznawiać. Odnowioną wersję planujemy pokazać pod koniec listopada. Główny dyrygent naszego teatru Wasyl Wasyłenko inicjuje wystawienie opery Julija Mejtusa „Jarosław Mądry”. Ale chcę, żebyśmy wystawili ten spektakl na placu Sofijskim. To moje marzenie. Mamy zbyt małą scenę dla tak wielkiej inscenizacji. Chciałoby się, aby ten pokaz był poświęcony naszemu zwycięstwu. A potem w mniejszej skali moglibyśmy pokazywać tę operę także na scenie naszego teatru. – W teatrze był otwarty casting, o którym dowiedziałem się z mediów społecznościowych – kontynuuje rozmowę wykonawca roli Lubomyra Zinowij Karacz. – Złożyłem ankietę na dwie role. Ostatecznie sformułowano wybór i wybrano mnie do roli Lubomyra. Od 2011 roku zajmowałem się restauracją ukraińskiej muzyki. W tamtym czasie zainteresowanie ukraińskością, zwłaszcza tym, co robiono przed odzyskaniem niepodległości Ukrainy, było niewielkie. A ja jakoś usłyszałem muzykę Bohdana Wesołowśkiego. 44. sezon teatralny Kijowska Opera (Kijowski Miejski Akademicki Teatr Opery i Baletu) rozpoczęła rock-operą „Patriota” do muzyki „Bratów Hadiukinych”, Mariji Burmaky, Kosta Moskalcia, Tarasa Petrynenki, Kuźmy Skriabina, Ołeksandra Jarmaka, Jewhena Woronka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

O łagodnej ukrainizacji i ukrytej rusyfikacji

...wykorzystania rzekomo demokratycznego podejścia, z powoływaniem się na wolę większości ludności, do faktycznego umocnienia i rozszerzania rosyjskiego języka na różnych poziomach, przy czym język ukraiński pozostaje jedynym językiem państwowym, co jest akceptowalne dla 54% ankietowanych (w tym dla 21% całkowicie) i nieakceptowalne dla 39% (w tym dla 19% kategorycznie). W przekroju makroregionów na zachodzie Ukrainy łagodna ukrainizacja jest akceptowalna dla 83% mieszkańców, nieakceptowalna dla 12%. Radykalna ukrainizacja jest akceptowalna dla 72%, nieakceptowalna dla 22%. Ukryta rusyfikacja jest akceptowalna dla 42%, nieakceptowalna dla 50%. W centrum Ukrainy łagodna ukrainizacja jest akceptowalna dla 90% mieszkańców, nieakceptowalna dla 8%. Radykalna ukrainizacja jest akceptowalna dla 67%, nieakceptowalna dla 28%. Ukryta rusyfikacja jest akceptowalna dla 55%, nieakceptowalna dla 39%. Na południu Ukrainy łagodna ukrainizacja jest akceptowalna dla 88% mieszkańców, nieakceptowalna dla 6%. Radykalna ukrainizacja jest akceptowalna dla 56%, nieakceptowalna dla 38%. Ukryta rusyfikacja jest akceptowalna dla 66%, nieakceptowalna dla 30%. Na wschodzie Ukrainy łagodna ukrainizacja jest akceptowalna dla 81% mieszkańców, nieakceptowalna dla 14%. Radykalna ukrainizacja jest akceptowalna dla 31%, nieakceptowalna dla 58%. Ukryta rusyfikacja jest akceptowalna dla 68%, nieakceptowalna dla 13%. Wśród osób używających na co dzień języka ukraińskiego łagodna ukrainizacja jest akceptowalna dla 88%, nieakceptowalna dla 9%. Radykalna ukrainizacja jest akceptowalna dla 73%, nieakceptowalna dla 21%. Ukryta rusyfikacja jest akceptowalna dla 46%, nieakceptowalna dla 48%. Wśród osób używających na co dzień języka rosyjskiego łagodna ukrainizacja jest akceptowalna dla 83%, nieakceptowalna dla 13%. Radykalna ukrainizacja jest akceptowalna dla 29%, nieakceptowalna dla 68%. Ukryta rusyfikacja jest akceptowalna dla 86%, nieakceptowalna dla 11%. Wśród ukraińsko-rosyjskich dwujęzycznych łagodna ukrainizacja jest akceptowalna dla 85% ankietowanych, nieakceptowalna dla 8%. Radykalna ukrainizacja jest akceptowalna dla 44%, nieakceptowalna dla 46%. Ukryta rusyfikacja jest akceptowalna dla 72%, nieakceptowalna dla 20%. W przekroju wiekowym łagodna ukrainizacja zyskuje tym więcej poparcia, im młodsi są respondenci

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tetiana LASTOWECKA: “Sumy to miasto-bohater, więc musimy utrzymać front kulturalno-artystyczny dla zwycięstwa”

W ostatnim czasie mieszkańcy Sum i goście miasta zwrócili uwagę na wyraźne ożywienie życia twórczego w filharmonii obwodowej. Wydarzenia koncertowe stały się barwne, treściwe i atrakcyjne. Dlatego widzowie chętnie je odwiedzają, spiesząc na światło instytucji. Niedawno zespół uroczyście rozpoczął 88. sezon koncertowy – czwarty w trudnych warunkach wojennych. O niełatwej codzienności w przyfrontowym mieście opowiada dyrektorka filharmonii, zasłużona artystka Ukrainy Tetiana LASTOWECKA. – Pani Tetiano, proszę opowiedzieć o zespole filharmonii, aby czytelnicy tygodnika “Słowo Proświty” mieli wyobrażenie, kto dziś tworzy kulturę w przyfrontowych Sumach. – Nasza filharmonia to wiodąca placówka kulturalno-artystyczna obwodu sumskiego, która ma istotne znaczenie w rozwoju muzyki i sztuki teatralnej regionu oraz Ukrainy w ogóle. Budynek znajduje się w samym centrum Sum, ma ważne znaczenie historyczno-kulturowe, gdyż został wzniesiony pod koniec lat 90. XIX wieku jako dom zgromadzenia ziemskiego. Więc jesteśmy w dobrym tego słowa znaczeniu “skazani” na maksymalne odpowiadanie wysokiemu duchowemu przeznaczeniu. Aktywnie popularyzujemy klasyczną, ludową, współczesną ukraińską i światową muzykę, pieśni, wspieramy zachowanie tradycji narodowych oraz kształtowanie wysokich wartości duchowych w społeczeństwie. W skład filharmonii wchodzą takie wiodące zespoły twórcze, jak akademicka orkiestra kameralna muzyki dawnej i współczesnej “Renesans” pod kierownictwem Ołeny Oboznej, akademicki zespół pieśni ludowej “Słobożańskie barwy” (kierownik Diana Apołłonowa), zespół wokalny “Elegia”, duety – zasłużonych artystów Ukrainy Ołeny i Kostiantyna Oboznych, a także “Kwitana”, zespół taneczny “DRIVE DANCE” (Maryna Szewczenko), zespół jazzowy “DR. JAZZ” (Ołeksandr Chrapow), poszczególni soliści-wokaliści i instrumentaliści. Łącznie w naszym zespole jest ponad 120 pracowników, w tym 80 artystów, z których większość jest laureatami prestiżowych międzynarodowych i ogólnoukraińskich konkursów. Placówka jest organizatorem licznych festiwali, akcji artystycznych i projektów kulturalnych, wśród nich – koncerty pamięci obrońców Ukrainy, występy charytatywne na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy, koncerty wyjazdowe dla wojskowych, przesiedleńców i mieszkańców przygranicznych gmin. – Proszę o szczegóły. – W ostatnim czasie przygotowaliśmy dziesiątki premierowych koncertów, w tym w zeszłym roku po raz pierwszy w historii placówki otworzyliśmy sezon koncertowy operą “Dydona i Eneasz”. Tylko w 2024 roku stworzyliśmy ponad 70 premierowych programów koncertowych, wśród których po raz pierwszy znalazły się tematyczne koncerty “Chcę powiedzieć dziękuję”, “Kantata o kawie”, “Solospiewy”, “Naszym obrońcom”, “Wroga zwyciężymy”, “Niezłomni. Niepokonani”; cykl noworocznych koncertów świątecznych; projekt “Kwiat Ukrainy”, poświęcony Kwitce Cisyk; koncert-show “Lady Opera”; trybut grupy “Skriabin”; inscenizacja kameralna “Całuję od pierwszego wersu” – wieczór poezji i opery kameralnej, koncert pamięci “Ihor Pokład. Narodowa legenda”, koncert poświęcony urodzinom poety Jurija Rybczynskiego oraz wiele innych. Szczególną uwagę poświęcamy wychowaniu młodzieży i wspieraniu uzdolnionych dzieci i młodzieży, z którymi organizujemy wspólne projekty i programy edukacyjne. – Wiem, że filharmonia godnie prezentuje ukraińską sztukę za granicą, bierze udział w międzynarodowych wymianach kulturalnych i projektach twórczych, przyczyniając się do podniesienia autorytetu Ukrainy na świecie. – Właśnie tak. Jesteśmy stałymi uczestnikami różnorodnych festiwali, w tym XI Międzynarodowego Festiwalu Kultury Ukraińskiej Ucrania Fest, który niedawno odbył się w mieście Barcelona (Królestwo Hiszpanii). Byłam tam razem z kolegami Maksymem Szołochem i Wiktoriją Morozową. Niezwykle ciekawa i pożyteczna podróż, w trakcie której nie tylko prezentowaliśmy ukraińską sztukę, ale także poznaliśmy kolegów z ponad półtora tuzina krajów, których przedstawiciele dołączyli do święta. Podobnie jak wizyty w Szwajcarii i we Włoszech, które stały się obopólnie korzystne. Chyba najbardziej wyrazistym stał się nasz udział w jubileuszowym koncercie Superar Suisse, który odbył się w teatrze LAC w mieście Lugano (Szwajcaria) i połączył setki utalentowanych dzieci i młodzieży z różnych krajów świata. – Jedna z jasnych kart twórczych filharmonii to pieśni, a co więcej, lwia część utworów wykonywanych przez artystów napisana jest przez lokalnych sumskich autorów – poetów i kompozytorów. – Kiedyś sławny Wołodymyr Iwasiuk napisał skrzydlaty wers: “Pieśń będzie pośród nas!”. To właśnie o nas. Każdy wokalista-solista pragnie mieć w swoim repertuarze nie tylko pieśni, które stały się klasyką i są wykonywane obecnie na poziomie ogólnoukraińskim, ale także swoich ziomków. Tutaj wyróżniają się dwaj nasi znani twórcy, znani na Ukrainie i za granicą: za... zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wałerij Kozupycja, który pisze muzykę, oraz zasłużony pracownik kultury Ukrainy Jewhen Radczenko – oni mają osobne programy solowe. Jako przykład: w planach na październik – wieczór twórczy „Ceń życie”, podczas którego rozbrzmiewać będą pieśni do słów lokalnych autorów. A ponadto w pracy jest szereg nowych utworów, które, mam nadzieję, wkrótce rozbrzmiewać będą ze sceny filharmonii. – Zespołowi przychodzi pracować w dość trudnych warunkach przyfrontowego miasta. – Niestety. Codzienne ostrzały, wybuchy, zniszczenia stały się już niemal codziennym zjawiskiem. 13 kwietnia tego roku – szczególnie tragiczny dzień w życiu naszego miasta: wtedy wroga rakieta zabrała życie 35 mieszkańców Sum, w tym naszej wspaniałej organistki i pianistki Ołeny Kohut. Wieczna jej pamięć. Dla uczczenia pamięci koleżanki przeprowadziliśmy osobny koncert, podczas którego wspominaliśmy wszystkich niewinnie zabitych i poległych obrońców Ukrainy. Tego samego dnia fala uderzeniowa wybiła w budynku filharmonii okna, uszkodziła drzwi. Ale wspólnie wszystko odnowiliśmy, bo wiemy: Sumy – miasto-bohater, więc komu, jak nie nam, trzymać kulturalno-artystyczny front dla zwycięstwa. Tak jak naszym kolegom, którzy obecnie bronią Ukrainy w składzie Sił Zbrojnych Ukrainy i innych formacji. Koncerty przeprowadzamy z rygorystycznym przestrzeganiem wszystkich wymogów bezpieczeństwa i zaleceń, gdyż chodzi o to, co najcenniejsze – życie naszych widzów i słuchaczy. – Być może zbędne jest pytanie o najbliższe plany, ale mimo wszystko. – Tak, w dzisiejszych warunkach zaglądanie w przyszłość to sprawa niewdzięczna, jednak i bez planów nie można. Przyszłe afisze co miesiąc z pewnością będą miały nie mniej niż 15-17 pozycji twórczych – premierowych, różnorodnych, obliczonych na miłośników różnych rodzajów i gatunków sztuki. Planujemy występ w mieście Bonn (Niemcy) w ramach programu NUMO, który realizowany jest przy wsparciu Przedstawicielstwa Ukraińskiego Instytutu w Niemczech i powołany jest do popularyzowania sztuki Ukrainy za granicą, rozwijania partnerstwa instytucjonalnego w sferze kultury, wzmacniania dyplomacji kulturalnej między Ukrainą a Niemcami. Tetiana Łastowećka urodziła się w Sumach w rodzinie muzyków. Posiada wyższe wykształcenie pedagogiczne w klasie wokalu oraz nauczyciela muzyki, etyki, estetyki i kultury artystycznej. Kształciła się w Konserwatorium Południowej Szwajcarii, gdzie zdobyła wykształcenie w specjalności „Sztuka muzyczna” oraz kwalifikację magistra sztuk w wykonawstwie muzycznym. Prowadzi aktywną działalność koncertową na scenach obwodu sumskiego, Ukrainy, za granicą. Sumską Obwodową Filharmonią kieruje od maja ubiegłego roku. Rozmawiał Ołeksandr WERTIL. Ogółem ucierpiały: placówki klubowe – 1175; biblioteki – 848; placówki edukacji artystycznej – 184; muzea i galerie – 133; teatry, kina i filharmonie – 50; rezerwaty – 9; parki, ogrody zoologiczne – 11; cyrki – 4; studio filmowe w m. Kijowie. Zniszczenia odnotowano w 326 wspólnotach terytorialnych w całej Ukrainie. Najwięcej – we wspólnotach obwodu donieckiego (46 WT), sumskiego (37 WT), charkowskiego (33 WT), czernihowskiego (31 WT), zaporoskiego (28 WT), mikołajowskiego (23 WT), dniepropetrowskiego (22 WT), kijowskiego (21 WT), ługańskiego (12 WT). Prawie całe terytorium obwodu ługańskiego oraz znaczne części terytoriów obwodów zaporoskiego, donieckiego i chersońskiego znajdują się pod tymczasową okupacją. To uniemożliwia dokładne obliczenie liczby placówek kultury, które ucierpiały w wyniku działań wojennych i okupacji. Według informacji Ministerstwa Kultury i Komunikacji Strategicznych Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Zniszczone dziedzictwo

Według stanu na 25 września w wyniku rosyjskiej agresji na Ukrainę zniszczono lub uszkodzono 1599 zabytków dziedzictwa kulturowego oraz 2415 obiektów infrastruktury kulturalnej. Wśród uszkodzonych obiektów dziedzictwa kulturowego: 149 ma status znaczenia narodowego, 1300 – lokalnego, 150 – dopiero co odkryte. Ogółem uszkodzenia odnotowano w 18 obwodach. Największe zniszczenia dotknęły zabytki w obwodzie charkowskim – 341, chersońskim – 293, odeskim – 182, donieckim – 173, kijowskim oraz w Kijowie – 154. Jednocześnie w wyniku ostrzałów i działań bojowych ucierpiało 2415 obiektów infrastruktury kulturalnej, z których 491 – zostało całkowicie zniszczonych. Największe straty infrastruktura kulturalna poniosła w obwodach: donieckim, charkowskim, chersońskim, kijowskim, sumskim i mikołajowskim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Artysta z Ofirny ofiarowuje nam miłość

Halyna DACIUK, dziennikarka, m. Kijów Zdjęcie Heorhija LUK’JANCZUKA Wystawa „Pora” wybranych dzieł wybitnego ukraińskiego artysty-monumentalisty, twórcy malarstwa historycznego i mozaik Ołeksandra Melnyka została otwarta w Kijowie w centrum biznesowym „Leonardo” w ramach projektu ArtAsters. O. Melnyk z artystką Wirą Barynową-Kulebą Ołeksandr Melnyk, pochodzący z Ofirny, ofiarowuje nam miłość. Jego najwyższą miłością jest Ukraina. Patrzy ona na nas oczami Boga – „Widzę sprawy twoje, człowieku”. Miłość żyje w każdym jego obrazie, każdym płatku cudownych kwiatów, które pielęgnuje nawet na srogim mrozie. Modli się ona nieustannie z jego fresków w Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach. Miłość wita przybyłych do stolicy gości na Kijowskim Dworcu Kolejowym. Wita ona małych widzów w Teatrze Lalek przy Górze Włodzimierza. Dziś jego arcydzieła stworzyły swoisty mural w sercu Kijowa, w pobliżu Złotej Bramy. Zebrane razem obrazy Ołeksandra Melnyka świadczą o talencie twórcy, Ukraińca i obywatela. One oświecają i ożywiają. Wydarzenie zgromadziło znaczące osobistości naszej historii i współczesności, ludzi, którzy zdobywali niepodległość Ukrainy, pielęgnują nasze wartości, utwierdzali i utwierdzają ukraińską tożsamość – wybitnych działaczy kultury, dyplomatów. Wśród nich – działacz społeczny i polityczny Bohdan Horyń, artystka i nauczycielka Ołeksandra Melnyka Wira Barynowa-Kuleba, obrońca praw człowieka i mąż stanu Ołeś Szewczenko, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy Ihor Ostasz, twórczy brat, wspaniały artysta Ołeś Sołowiej, obrońca języka ukraińskiego, dziennikarz Taras Marusyk oraz wielu, wielu innych zwolenników talentu oryginalnego artysty i krzewiciela ukraińskiej kultury Ołeksandra Melnyka. Zapraszałam pana Ołeksandra na audycje na żywo w Radio Kultura przed biennale „Ukraina od Trypola do współczesności”, przed wystawą „Nadzieja”, podczas Rewolucji Godności, gdzie wyrażał on naszą bolesną drogę do samoidentyfikacji. Na jedną z audycji przyszedł prosto z Majdanu, z zapachem dymu i palonej gumy. I kiedy zdjął czapkę, zobaczyłam krew na białej chusteczce, którą przykrył pod czapką głowę. Był ranny, a milczał o tym. Bo Melnyk to artysta-wojownik. I walczy nie tylko o malarstwo monumentalne, ale też z rycerską siłą broni języka ukraińskiego. Odczuł na sobie, jak poniżano za ojczysty język jego użytkowników. W instytucie Ołeksandr jako jedyny mówił po ukraińsku i był „niewygodny” w komunikacji. Pamiętał, jak mama odezwała się do jakiegoś miernego przełożonego, a ten warknął: „mówcie ludzkim językiem”. Za rozmowę po ukraińsku jakieś pijane bydlę nazwało siostrę Natalkę kołchoźnicą. I kiedy rok 2016 ogłoszono rokiem języka angielskiego, Ołeksandr Melnyk z oburzeniem napisał do Prezydenta list otwarty, zauważając, że język angielski dobrze byłoby znać, ale nie potrzebuje on ochrony. A ukraiński trzeba znać i chronić, aby przetrwać jako Ukraina, i jest to kwestia jej istnienia. Jego zdaniem „rusyfikacja to okupacja duchowa”. Trafiając w pole siłowe twórczości Ołeksandra, człowiek zaczyna przejrzewać, zadawać sobie pytanie, kim jestem, i szukać swojego imienia. A zrozumiawszy, pragnie wywalczyć przestrzeń wolności dla własnego „ja” i wolność dla ukraińskiej ziemi, która daje siłę kochać i tworzyć. I której Rosja nie daje życia, odkąd się pojawiła... Nad całym tym ukraińskim Wszechświatem rozmyśla artysta Ołeksandr Melnyk w swoich obrazach. Jego twórcze rozważania sięgają głębi, w porównaniu z którą magma – 250 kilometrów w głąb ziemi – to zwykła płycizna. Bo energia Ołeksandr Melnyk przy portrecie córki twórczości Artysty Melnyka rodzi się i wybucha z pełnego wypełnienia Ukrainą, z najgłębszych głębin do najwyższego nieba. I on nie tylko pragnie ogarnąć ten niezatarty kosmos, skoncentrowany w określonych granicach, z atrybutami władzy i państwa, ale też uporządkować go, skierować ku prawdzie. Która jest w wolności, której nikt nie ma prawa zatrzymać ani odebrać. W wolności, o którą trzeba walczyć i zwyciężyć. Przemyślenie historii Ukrainy Artysta przedstawia nie po to, byśmy rozpaczali, ale dla wybuchu woli życia. O tym są jego obrazy. W których zwycięża miłość i piękno. Gdzie są matki i dzieci. Gdzie jest nadzieja i kwiaty. Gdzie jest córeczka i czułość. Gdzie jest światło Boga i słońce. A wszystko razem – najpiękniejsza na całym świecie Ukraina Ołeksandra Melnyka. Napatrzywszy się na otwarciu wystawy na ten cud, dziewczynka o imieniu Nika powiedziała w domu: „Mamo, muszę o tym porozmawiać!”. A artysta z Ofirny, znowu i znowu bierze do rąk pędzel i tworzy miłość. Z pewnością: Miłość do Ojczyzny gdzie heroizuje, Tam siła wroga nie ostoi. Tam pierś silniejsza od armat. Dziękuję, drogi panie Ołeksandrze, za Pana najhojniejszą na świecie ofiarę. Zdjęcie na pamiątkę prezentacji wystawy „Pora”, 2 października 2025 r., m. Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w Sp. z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn