Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Z ROSY I WODY!

Слово Просвіти, №41 за 2007 рік

Mykoła RIABYJ I. FENOMEN JAVO, CZYLI LUDZKIE PIĘKNO JEST NIEPODLEGŁE CZASOWI Była moda, by nazywać siebie nawzajem — dla oszczędności czasu i przestrzeni, jak u Gabrowców — inicjałami, więc JAVO — Jaworiwski Wołodymyr Ołeksandrowycz. Fenomen JAVO ma trzy składniki — człowiek, pisarz, polityk. A jeśli jednym słowem — to jest to osobowość! Nikt lub prawie nikt nie odbiera go neutralnie. Albo go kochają, albo nienawidzą. Więcej oczywiście kocha. Los podarował mi spotkanie z Wołodymyrem Jaworiwskim jeszcze za młodu. Młodzi jesteśmy wszyscy piękni. Przynajmniej tak nam się wydaje. W naszej zaś kompanii, do której należeli jeszcze winniczanie Anatolij Kolisnyczenko, Ołeksa Szerenhowyj, bukowinczyk Dmytro Herasymczuk, którzy zjechali się do Irpieńskiego Domu Twórczości Pisarzy na seminarium twórczej młodzieży, Wołodymyr Jaworiwski był po prostu niesamowicie przystojny. A jeszcze wyróżniał się europejskim sznytem — nie dlatego, że „ociosał się” w Odessie, gdzie studiował na wydziale filologicznym uniwersytetu imienia Miecznikowa, tym bardziej we Lwowie, ówczesnej duchowej stolicy Ukrainy, gdzie pracował w telewizji jako scenarzysta filmowy i wyrobił się w redakcji popularnego czasopisma „Żowteń” (obecnie „Dzwin”). Ten sznyt albo szarm, jak dziś mówią, był mu przypisany od urodzenia. Jak i wszystko inne: swoboda, ostry i pomysłowy umysł, bujny talent literacki, poczucie humoru, umiejętność. To ostatnie — również wrodzony talent. Stało się tak, że pewnego błogosławionego lata byliśmy z nim na Południowym Podolu, czyli na Kryżopolszczyźnie — on w Horodkiwce, a ja w Zabołotnym. Obaj oczywiście pisaliśmy. W „Żowtniu” drukowano moją pierwszą powieść „Bereh”, a ja zasiadłem do drugiej powieści — „Wikna”… A Wołodymyr, który miał już znaczące książki opowiadań i powieści „A jabłuka padajut’…”, zredagowaną przez samego Hryhora Tiutiunnyka, „Hrono styhłoho wynohradu”, publicystyczny zbiór „Kryła, wyhostreni nebom”, zabrał się za swoją pierwszą powieść „Lanciuhowa reakcija”. I oto pewnego dnia przyjechałem do Horodkiwki odwiedzić Wołodymyra. Obok kościoła w środku wsi wesołe młódki powiedziały mi, gdzie znaleźć dom Jaworiwskich. Stał nad pochyłym jarem. Jedno z okien było otwarte, przez nie buchał dym tytoniowy i dobiegało stukanie maszyny do pisania. A kiedy cicho podkradłem się do tego okna, zobaczyłem: na stół wstawiono krzesło, na krzesło — przenośną maszynę, a bujnowłosy Wołodymyr, zacisnąwszy w zębach papierosa, stoi przed ową konstrukcją, która miała mu służyć za biurko czy pulpit, i „szpary” dwoma palcami!.. Od tego, co zobaczyłem, przepełnił mnie do Jaworiwskiego pełen czci szacunek. Zraziła mnie jeszcze pierwsza jego książka „A jabłuka padajut’…” Tutaj, jak u każdego z nas, przeważała tematyka wiejska, ale napisane to było z europejską nutą, tą samą, z jaką Wołodymyr się ubierał, strzygł, zachowywał… Było widać, że Jaworiwski nie próżnował ani na uniwersytecie, ani po nim, studiuje literaturę światową i daje pierwszeństwo szkole europejskiej, którą wyznawał, nawiasem mówiąc, także Mychajło Kociubynśkyj. Czyli już pierwszą książką prozatorską Wołodymyr jakby powiedział, że przychodzi do literatury na poważnie i na długo… Z letniej kuchni wyszła jego matka — Wira Josypiwna, a potem przyszedł na obiad i tata — Ołeksandr Semenowycz, kołchozowy księgowy. Jakbym trafił do tej dobrej rodziny, gdzie tylko na mnie czekali… Zamiast jednego dnia, jak planowałem, pro-

s. 9 · strona oryginału ↗

Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zarząd główny Towarzystwa, redakcja gazety „Słowo Proświty” serdecznie witają październikowych jubilatów, sławnych Ukraińców, dumę narodu i ulubieńców ludu. Bohatera Ukrainy Stepana CHMARĘ, znanego polityka i działacza społecznego, obrońcę praw człowieka — z okazji 70. rocznicy urodzin. Wieczór jubileuszowy „Drogą do marzenia” odbędzie się 12 października o godzinie 18 w Ukraińskim Domu. domowy zdziczały kot, to znaczy już później, kiedy auto odjechało, z chwastów powoli zaczęli wyłaniać się mężczyźni, nieogoleni, w gumowcach, chociaż dokuczał czerwcowy upał… I właśnie wtedy, bracie Mykoło, nastąpił jakiś taki wewnętrzny wstrząs, jeśli chcesz… Centrum Europy!.. Czarnoziem taki, że można go smarować na chleb!.. A ludzie wegetują — jakby w epoce jaskiniowej… Dalej pomyślałem: Panie, ileż już zajmuję się gazyfikacją!.. Wcześniej — w Switłowodśku, obecnie — w okręgu wyborczym Jaworów, na Lwowszczyźnie, a moi nieszczęśni współmieszkańcy siedzą bez gazu!.. Spróbuję!.. Wtedy tak się „nakręciłem”, że obszedłem wszystkich, od których to zależało… Absolutnie fenomenalny przypadek, kiedy udało się jeszcze w zeszłym roku „wbić” i zapisać w budżecie państwowym 150 tysięcy hrywien na gazyfikację Tekliwki… A jeszcze bardzo się cieszę, że już mogę w każdej chwili usłyszeć w swojej „komórce” głos Tekliwki; tam w jednym domu zainstalowano radiotelefon, już można wezwać i pogotowie ratunkowe itd., otworzyli sklep, którego nie było… To zostało powiedziane w styczniu 2006 roku. A już latem po raz pierwszy pojechałem z Wołodymyrem Jaworiwskim do jego Tekliwki… Witali go tam jak bohatera narodowego. Dziesiątka czy dwie babć, kilku mężczyzn z chlebem i solą, z harmonią zebrali się na wygonie przed ostatnim domem, na podwórku którego wystawiono stoły… Bardzo wzruszająca scena. Do łez… Wołodymyr zaś, sądząc po wyglądzie, wcale nie czuł się bohaterem narodowym, zachowywał się jak swój wśród swoich, tylko tyle, że przez długi czas był nieobecny… Potem, jak jedna rodzina, siedzieli za stołem, on wypytywał, jego wypytywali… Potem — śpiewali te pieśni, które nieodmiennie wspomina się przy takich okazjach i w Horodkiwce, i w moim Zabołotnym… Pieśń jednoczyła jeszcze mocniej… Mimowolnie myślało się: szczęśliwy ten pisarz, szczęśliwy ten polityk, którego ludzie odbierają jako swojego, jako tego, kto jest z ich ciała, z ich krwi… IV. POSŁOWIE Bywało, i dziś bywa, kiedy gdzieś w mojej obecności schodzi na niego rozmowa, mówią mi: „Twój Jaworiwski!” Zdarzało się słyszeć za plecami i takie: „I po co ten Riabyj kręci się wokół Jaworiwskiego?” Wołodymyr, śmiejąc się, radził mi odpowiadać szepczącym w ten sposób: „Daj Boże, koledzy, sam się dziwię, po co ten Jaworiwski kręci się wokół mnie!..” Nie zaprzeczam — mój. Mój w tym sensie, jak go rozumiem, jak odbieram już od czterdziestu lat. Ja — jego, on — mnie… Czterdzieści lat — to także jubileusz. Nie każda ludzka relacja, nie mówię o męskiej przyjaźni, wytrzymuje próbę czasu. A my — jesteśmy przyjaciółmi… Przez czterdzieści lat między nami nie przebiegł żaden czarny kot… Możemy, spotkawszy się gdziekolwiek — na daczy w jego Jadliwce czy w „Dowhaniwej Siczy”, tak nazywamy między sobą ten zakątek, który urządził w kozackim stylu dla twórczych ludzi błyskotliwy artysta Mychajło Wasylowycz Dowhań, mieszkaniec Tulczyna, w malowniczej łące podmiejskiej wsi Kynasziw, gdzie były kiedyś suworowskie reduty, w Horodkiwce czy w Tekliwce, a nawet w samym Kijowie, rozmawiać od wieczora do rana, możemy milczeć, rozumiejąc się nawzajem bez słów, możemy godzinami śpiewać ulubione pieśni, a nasi słuchacze czasem żartują, że jesteśmy „dawno zgrani”, a niektórzy nawet pytają, jaką konserwatorium skończyliśmy… Pieśń dla nas — to święto duszy… Pisząc z przyjemnością ten esej, świadomie unikałem analizy twórczości prozatorskiej Wołodymyra Jaworiwskiego, nie dlatego, że to sprawa krytyków, literaturoznawców, jak choćby Serhij Hreczaniuk, autor przedmowy „W lecącym kole” do trzytomnika „I zatrąbił anioł”. Świadomie unikałem mówienia o tych „nieoczekiwanych i karkołomnych zwrotach” jego losu, o których każdy może przeczytać w przedmowie samego Wołodymyra Jaworiwskiego do jego książki „Wilcza ferma” i tutaj też — słowo Pawła Zahrebelnego o tym błyskotliwym ukraińskim prozaiku („Krynycia”, 2000 rok). Mówię tutaj o swoim, czysto ludzkim odbiorze takiej osobowości jak Wołodymyr Jaworiwski… Na moich oczach powstawały i „Wieczne Kortelisy”, i „Autoportret z wyobraźni”, i „Obejrzyj się z jesieni”, i inne rzeczy… Na moich oczach studenci i wykładowcy Niżyńskiego Instytutu Pedagogicznego, w wypełnionej po brzegi sali, omawiali powieść (pierwszy tom) „Maria z piołunem na końcu wieku”, napisaną po czarnobylskiej katastrofie i przetłumaczoną na wiele języków świata. Była to, moim zdaniem, pierwsza akcja, od której zaczynał Wołodymyr Jaworiwski jako działacz publiczny, polityk-trybun… Na moich oczach odbywały się liczne wiece Ruchu, kiedy uczestnicy skandowali: „Jaworiwskiego — na prezydenta Ukrainy!” Podczas wyborów jeździliśmy z nim do okręgów… Widziałem worki listów — odpowiedzi na audycję radiową „Dwadzieścia minut z Wołodymyrem Jaworiwskim”. Widziałem, jak tłumy ludzi uważały za zaszczyt sfotografować się z „samym Jaworiwskim”, otrzymać od niego autograf choćby na kopercie pocztowej. Komuś od takiej popularności, takiej sławy mogłoby się zakręcić w głowie… A on pozostaje sobą, pozostaje Wołodymyrem Jaworiwskim — bez najmniejszego śladu pychy, która zawsze psuje każdego. * * * …Widzieliśmy się w Kijowie już po tym, jak w programie radiowym “Dwadzieścia minut z Wołodymyrem Jaworiwskim” wybrzmiał po raz pierwszy cały “serial” audycji na podstawie uporządkowanego przeze mnie dziennika podróży Pawła Chalebskiego “Ukraina — ziemia kozaków”, i zaprosił mnie do swojej Jadliwki, gdzie zastaliśmy jego żonę, artystkę Hałynę Ołeksandriwnę, córkę Łesię, dziennikarkę radiowo-telewizyjną, wnuka Tarasyka i postarzałego psa Zeusa. Kobiety już poszły spać, zasnęły też bociany w gnieździe na słupie (a bociany gnieżdżą się w obejściu dobrych ludzi), a my jeszcze siedzieliśmy pod gruszą-limonką, wspominaliśmy przeróżne przygody w naszym życiu, wspominaliśmy tych, których już z nami nie ma — Hryhora Tiutiunnyka, Dmytra Herasymczuka, Iwana Mykołajczuka, Wołodymyra Iwasiuka… I tak nam było blisko obojgu, że nie chciało się rozchodzić… Wołodymyr z ufnością mówił mi, że tutaj, w kozackiej Jadliwce, na starej daczy, która już wymaga remontu, a ręce wciąż nie dochodzą, chce dopisać powieść “Drugie przyjście” o ostatnich dniach Szewczenki, napisać drugi tom powieści “Maria z piołunem…”, napisać też powieść o tym, jak nowocześni politycy zlekceważyli testament Bohdana, nie wytrzymali próby zwykłej ludzkiej godności… Na nocleg przydzielono mi gabinet, zastawiony książkami, ozdobiony obrazami. Długo nie mogłem zasnąć. Siedziałem przy inkrustowanym stole, nabytym przez Wołodymyra jeszcze we Lwowie. Przy tym stole, tak wygodnym do pracy, z “ery przedkomputerowej”, napisała się większość jego książek… I jeszcze, myślałem dalej, napiszą się — te najważniejsze… Bo gospodarz tego gościnnego domu wkracza w ten wiek, kiedy, według Woltera, dla mądrych nadchodzą żniwa. A jabłka wciąż spadają i spadają… Ruch w Wieczności nie zna zatrzymania. Sierpień-wrzesień r. B. 2007, Winnica. Kłaniamy się Państwu do ziemi za Państwa działania na rzecz dobra i rozkwitu ojczystej Ojczyzny, za hojność i niestrudzenie, za miłość i dobro, zasiane w sercach Ukraińców! Z rosy i wody, od jasnych gwiazd, spod czystych korzeni — na długie lata w zdrowiu i sile!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn