Strona · s. 11strona oryginału ↗
Ciąg dalszy artykułu «MAŁE MIASTA UKRAINY», s. 10
MAŁE MIASTA UKRAINY
Слово Просвіти, №41 за 2007 рік
Petro ANTONENKO Zdjęcie autora
Kiedy Czernihów dopiero co obchodził 1100-lecie pierwszej wzmianki kronikarskiej o mieście, książęcy Lubecz obchodził taką samą datę, ale dokładnie o 25 lat wcześniejszą. Oczywiście te dawne miasta mają o wiele głębszą, bogatszą historię, ale mimo wszystko pierwsza wzmianka pisemna jest ważna. Obie wzmianki są związane z kijowskim księciem Olegiem, założycielem dynastii Rurykowiczów. Czernihów wspomniano w traktacie Olega z Bizancjum w 907 roku, kiedy po zwycięskiej wyprawie na stolicę imperium książę zobowiązał Bizantyńczyków do płacenia daniny „na Kijów, Czernihów, Perejasław, Lubecz i inne miasta”. Jak widzimy, Lubecz był już w pierwszej czwórce staroruskich
Góra Zamkowa. Pomnik ku czci 900-lecia pierwszego zjazdu książąt miast. Ale jeszcze pod rokiem 882 kronika donosi, że kiedy Oleg ze swoją wareską drużyną szedł władać Kijowem, to po drodze „zajął Smoleńsk i Lubecz oraz posadził tam swoich książąt”. W kohorcie wybitnych postaci historycznych lubeczan szczególnie wyróżniają się dwie. Po śmierci wielkiego księcia kijowskiego Igora na tron wstąpił syn jego i księżnej Olgi Światosław. Ten wojowniczy książę, który całe życie spędził na wyprawach, ożenił się z lubeczanką Małuszą. Młoda księżna była szlachetnego rodu, według niektórych źródeł jej ojciec był lubeckim księciem. Z małżeństwa Światosława i Małuszy urodził się przyszły Włodzimierz Wielki, Chrzciciel Rusi. Jeszcze jedna wybitna postać historyczna z Lubecza — święty Antoni Pieczerski (983—1073), założyciel Ławry Pieczerskiej w Kijowie, monasteru św. Eliasza w Czernihowie z jego słynnymi pieczarami Antoniego oraz założyciel mnichostwa na Rusi.
W Lubeczu władał, zanim zasiadł na kijowskim tronie, Włodzimierz Monomach, prawnuk Włodzimierza Wielkiego i wnuk Jarosława Mądrego. Na wysokiej Górze Zamkowej stał jego pałac, był usytuowany książęcy gród. Badania ustaliły, że działał w nim system wodociągowy. Góra Zamkowa zachowała się do dziś. I obecnie zachwyca rozmiarami, a była, według twierdzeń uczonych, jeszcze o 8 metrów wyższa. Z Góry Zamkowej otwiera się zdumiewający widok na Dniepr, bezkresne łęgi i zagajniki, sąsiednią Białoruś, która jest całkiem blisko, za rzeką. Na Górze Zamkowej 10 lat temu ustawiono pomnik ku czci 900-lecia pierwszego ogólnoruskiego zjazdu książąt. Ze sławnej epoki książęcej w dzisiejszym Lubeczu pozostało niewiele. Oprócz Góry Zamkowej są to pieczary Antoniego. Są one mniejsze niż w Czernihowie. Są jeszcze zabytki epoki kozackiej, wśród nich — pozostałości kamienicy hetmana Połubotka. Inny zabytek — cerkiew Przemienienia Pańskiego z początku XIX wieku, która znajduje się w samym centrum miasta. Została niedawno odrestaurowana, obecnie jest to czynna świątynia. Najnowsza historia miasta nie jest mniej dramatyczna. Właśnie tutaj, pod Lubeczem, na Dnieprze, we wrześniu 1943 roku trwały krwawe walki. Zaledwie wyzwolono od faszystów Czernihów i sam Lubecz, radzieckie kierownictwo, lekceważąc prawa wojny i zdrowy rozsądek, postawiło zadanie natychmiastowego forsowania Dniepru, aby w ciągu kilku tygodni, a dokładniej — do rocznicy Rewolucji Październikowej, zdobyć Kijów. Na Dniepr rzucono setki tysięcy żołnierzy, głównie rekrutów ze świeżo wyzwolonych obwodów Ukrainy, niewyszkolonych, nieostrzelanych, przy braku broni, a nawet umundurowania. Tysiące młodziutkich żołnierzy poległo tutaj, na Dnieprze, większość — w swojej pierwszej bitwie. Mówią,
Cerkiew Przemienienia Pańskiego
Jest co wspominać, patrząc na siwy Dniepr, weteranowi wojny lubeczaninowi Hryhorijowi Mekszunowi rzeka była czarna od trupów i czerwona od krwi. …Dzisiaj Lubecz to osiedle typu miejskiego w rejonie riptyńskim obwodu czernihowskiego, 30 kilometrów od centrum obwodowego. Żyje i przetrwa, jak cała wiejska Ukraina — ciężko, z licznymi problemami społecznymi. Swoją sławną historię lubeczanie znają i szanują. Oto teraz przeprowadza się do bardziej przestronnego pomieszczenia miejscowe muzeum krajoznawcze. Prawda, jest ono dość ubogie pod względem wystroju, właściwie to nie profesjonalna placówka państwowa, a społeczna. Są problemy z restauracją i zachowaniem zabytków historii. Wszystko to jest bardzo przykre na tle przebogatej historii książęcego miasta. Lubeczanie marzą o otwarciu w mieście filii Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego „Czernihów starożytny”, aby postawić wszystko na naukowej, państwowej podstawie. Całkiem rozsądny pomysł, który z jakiegoś powodu nie znajduje wsparcia w gabinetach władzy. To znaczy, można by połączyć turystykę historyczną z wypoczynkiem, uzdrowiskiem. Inwestorzy też tylko się przyglądają. A Lubecz czeka i zaprasza do dotknięcia naszej przebogatej historii.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
