Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

SERCE ODDANE UKRAINIE

Слово Просвіти, №41 за 2008 рік

9 października w Domu Pisarzy Ukrainy (ul. Bankowa 2) odbędzie się wieczór pamięci wybitnego działacza Proświty, znanego ukraińskiego pisarza i działacza społecznego Anatolija POHRYBNEGO. Anatolij POHRYBNY był jednym z wyrazistych działaczy „Proświty”, obrońcą języka ukraińskiego. Doktor filologii, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki oraz Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (Monachium), akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy oraz Wolnej Ukraińskiej Akademii Nauk (Nowy Jork), był członkiem Naukowego Towarzystwa im. Tarasa Szewczenki. Wchodził w skład komitetów organizacyjnych, które założyły Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki (obecnie „Proświta”), Ludowy Ruch Ukrainy, Kongres Ukraińskiej Inteligencji. Członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kierował Ogólnoukraińskim Towarzystwem Pedagogicznym imienia H. Waszczenki. Autor ponad 20 książek i setek artykułów naukowych. Laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, a także nagród im. I. Ohijenki, I. Bahrianego, O. Biłeckiego, B. Hrinczenki, A. Nytczenki, Fundacji im. T. Szewczenki. Był członkiem Centralnej Rady oraz Rady Starszych URP „Sobór”. Proponujemy Państwa uwadze rozdział książki Anatolija Pohrybnego „Myślę, ale nie chcę, albo O fałszu pewnej etykiety”. Skomentować to warto chyba tylko tak: zasadniczo mylą się ci politykierzy, którzy uważają, jakoby planowane przez nich ustawowe niszczenie języka ukraińskiego Ukraińcy milcząco ścierpią. Ależ nie, to nieuchronnie obróci się nie tylko zaostrzeniem międzyetnicznego rozłamu, ale i nadejściem prawdziwej narodowowyzwoleńczej walki, skierowanej na ostateczne przezwyciężenie na Ukrainie tego haniebnego zjawiska, które socjologowie i politycy nazywają wewnętrznym kolonializmem. Sądzę, że naszym, Ukraińców, obowiązkiem jest nie dopuścić do niszczycielskiej burzy na naszej ziemi. Przy czym to, co z powodu obecnej własnej inercji nagle musielibyśmy po jakimś czasie wywalczyć w okolicznościach skrajnego wzburzenia społecznego, możemy (póki co możemy!) утверджувати (potwierdzać) dzisiaj w sposób całkiem pewniejszy, właściwie spokojny — i to właśnie w sposób zakrojonej na szeroką skalę, wcale nie agresywnej, ale wytrwałej i zdecydowanej ogólnonarodowej akcji „Porozumiewajmy się po ukraińsku”. Nie potrzeba, sądzę, dla tej akcji ani żadnego komitetu organizacyjnego, ani sztabu koordynacyjnego. Wymagany jest tylko własny przykład, własny czyn każdego, kogo choć trochę bolą bóle naszego języka. Chcecie dołączyć do leczenia językowej choroby ukraińskiego społeczeństwa? Zatem potrzeba od Was tylko jednego: abyście sami w każdych okolicznościach i wszędzie, gdzie tylko Was rozumieją, posługiwali się językiem ukraińskim. Powtarzam: w pracy, na ulicy, w sklepie, w transporcie… I nie warto się wstydzić, jeśli w Waszym języku zdarzy się rusycyzm czy surżyk. Pocieszajcie się już tym, że to wkrada się w Wasz język skaza na Waszej drodze do bardziej jakościowego, do ukraińskiego języka literackiego, którym należy mówić pewnie, z szacunkiem do samego siebie, nawet dumnie, bez żadnego kompleksowania. No, tak — dla analogii — jak pewnie i głośno wszędzie mówili „młodoczesi”, potwierdzając swój język czeski. Dobrze byłoby wziąć z nich przykład także naszym „młodoukraińcom”, zwłaszcza studentom. Zatem „porozumiewajmy się po ukraińsku”, zatem własny czyn, który, podkreślam, potrzebny jest nie tylko właściwie dla języka jako takiego. Mamy bowiem sytuację, w której język to niezmiernie szerzej, na większą skalę, niż język. Sama nasza państwowość, jej dalsze wzmacnianie czy przeciwnie — osłabianie, jej soborowość, zlikwidowanie narzucanego przez regionalistów i komunistów bezpodstawnego podziału Ukrainy na Zachodnią i Wschodnią, stopień oświecenia społeczeństwa ukraińską ideą narodową, miara patriotyzmu naszych obywateli — wszystko to jest bezpośrednio powiązane z należytym potwierdzeniem u nas państwowego języka ukraińskiego, którego znaczenie dla Ukrainy jest doprawdy zbawienne. Nie na darmo przecież takie wysiłki i takie miliardy wydawane są na to, aby Ukraina pozostawała zrusyfikowana. Oto dlaczego także „Porozumiewajmy się po ukraińsku” — ruch, akcja, do spopularyzowania których powinny dołączyć wszystkie nasze narodowo-państwowe partie, organizacje społeczne, instytucje, koniecznie — środki masowego przekazu, właściwie wszyscy, którzy rozumieją ważność rzeczy wzmacniających państwo i naród, o których mówię. Zaznaczę, że jednocześnie ze mną ten sam temat poruszają także moi korespondenci. Pisze, dla przykładu, Olha Nieznany autor. „Pokrowa Bogurodzicy” Onyszczenko z m. Fastów, która mając 88 lat, nie traci nadziei, by „przeżyć nieczystość, która zawładnęła Ukrainą”, oraz która jest przekonana, że w narodowej i obywatelskiej świadomości naszego ludu wyjątkową rolę musi odegrać należyte potwierdzenie języka państwowego. „Mądry mój narodzie! — czytamy w liście. — Podpowiedz mi, a ja poradzę wielce szanownemu profesorowi A. Pohrybnemu, który już od lat puka do naszych serc, jak ostatecznie zapukać do naszych zrusyfikowanych Ukraińców, żeby i w nich odezwał się, ożył ten zakątek rozumu, gdzie ukryta jest mądrość. Wtedy wszyscy my, Ukraińcy, przemówimy na swojej ziemi swoim językiem. Na zachodzie będzie on zachwaszczony sąsiedzką polszczyzną, na wschodzie — sąsiedzkim rosyjskim, ale z pomocą naszej woli i prawdziwej ukraińskiej władzy, która u nas z czasem niechybnie będzie, wypielimy chwasty z naszego języka, a ze swoich dusz — małorosyjskość”. I znowu w tym liście apel do narodu: „Proszę Cię przez gazety, radio, listy do władz i do profesora A. Pohrybnego, podpowiedz mi i takim zranionym jak ja, jak obudzić głuszców, jak nie dopuszczać do dalszej „sztepselizacji” naszego mówienia (byli tacy Sztepsel z Tarapunką), jak, okazując swoją wolę, być każdemu Ukraińcowi samym sobą, a nie popychadłem, konformistą wobec nie swojego języka czy wyrodkiem, który chce na Ukrainie drugiego języka państwowego”. Temat konieczności szerokiego ruchu pod taką samą nazwą „Porozumiewajmy się po ukraińsku” rozwija w swoim liście Leonid Pinczuk z m. Mikołajów, który powołuje się, niestety, na nie wymienionego z nazwiska Ukraińca z Sewastopola, który, jak twierdzi, zainicjował ten ruch. Zauważmy przy okazji: podobne ratunkowe dla naszego języka inicjatywy rodzą się w najbardziej zrusyfikowanych zakątkach państwa. W szczególności, w swoim apelu do Ukraińców p. Pinczuk wzywa: „Porozumiewajmy się między sobą, szanowni Ukraińcy, w języku ukraińskim, pomóżmy sobie nawzajem w opanowaniu go oraz w jego potwierdzeniu”. Uczyńmy w ten sposób drogę do zjednoczenia narodu tytularnego i do stabilności w państwie jak najkrótszą. I niech nie powstrzymują nas zastraszania jakimś nacjonalizmem czy „przymusową ukrainizacją”, wszak chodzi o rozpowszechnienie języka ukraińskiego wśród Ukraińców, w czym powinni być zainteresowani wszyscy świadomi obywatele naszego państwa”. A dalej — rzeczy praktyczne: „Zacznijmy od prostych rzeczy, zwracając się w języku ukraińskim na ulicy, w metrze, transporcie, biurze, sklepie czy na targu, w rozmowach przez telefon itd. Wyjaśniajmy, że każdy Ukrainiec ma nie tylko prawo wyboru języka komunikacji, ale także obowiązek, odpowiedzialność przed narodem, społeczeństwem za język ojczysty, który bez używania stanie się łaciną”. „Niech usłyszą wezwanie „Mów po ukraińsku” znani na Ukrainie ludzie — artyści, politycy, sportowcy, naukowcy, nauczyciele i lekarze, przedstawiciele władzy i biznesu: szanowni państwo, miejcie odwagę posługiwać się ukraińskim konsekwentnie, wszędzie i codziennie, wszak rozmawia z wami wielu ludzi. Rozszerzmy więc akcję „Mów po ukraińsku” na całą Ukrainę, uczyńmy ją bezterminową dopóty, dopóki język ukraiński nie zyska takiego rozpowszechnienia wśród Ukraińców, jak na przykład rosyjski wśród Rosjan”. Wezwanie do utwierdzania języka państwowego z inicjatywy i siłami samego narodu ukraińskiego, który, ratując się przed denarodowieniem, powinien poprzez determinację samych obywateli konsekwentnie używać swojego języka „zarówno w życiu osobistym, jak i prywatnym” („to będzie najbardziej wymowne i rozstrzygające referendum”), zawiera również przekazany mi list pisarki z Kanady Łesi Chrapływej-Szczur. Czyli i w tym liście — ten sam temat: mówmy po ukraińsku. Temat, który, można powiedzieć, został już wycierpiany przez społeczeństwo i czeka tylko na to, by do jego realizacji zgodnie i wspólnie włączyło się całe świadome obywatelstwo. W końcu, czyż programy koncertowe grupy Saszka Położynskiego w niewielkich miastach Ukrainy — to nie „Mów po ukraińsku”? Albo coraz bardziej masowa akcja „Nie chodzić na filmy z rosyjskim tłumaczeniem”, której celem jest wywarcie presji ekonomicznej na dystrybutorów, przekonanych o tym, jakoby tłumaczenie filmów na język ukraiński było finansowo nieopłacalne — czy to nie wkład w rozwiązanie tego problemu? Czyli dla osiągnięcia owego „Mówmy po ukraińsku” rozproszonymi siłami już coś się robi. Przekształcić to w frontalny i najbardziej masowy ruch — oto zadanie. Oczywiście, istnieją różne sposoby ochrony przez obywateli swoich praw językowych. Oto niedawno media doniosły: nie gdzie indziej, a w Ługańsku wywalczył swoje prawo do nauki w języku ukraińskim na tamtejszym uniwersytecie mieszkaniec tego miasta Serhij Melnyczuk, z czym warto tego wytrwałego i niezłomnego młodzieńca, który nie zawahał się znieść długotrwałej i ciężkiej batalii sądowej, szczerze pogratulować. Ja zaś mówię o sposobie, który nie wymaga ani żadnej biurokracji, ani czasu — potrzebne jest jedynie wzmocnione determinacją pragnienie włączenia się własną postawą, własnym przykładem, własnym językowo-społecznym czynem do tego oto dojrzałego i koniecznego — „Mówmy po ukraińsku”. Zatem precz z obojętnością! Precz z wahaniem! Niech przybędzie ukraińskiego brzmienia na sobornej ukraińskiej przestrzeni!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn