Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

BYŁO NIEŁATWO ZA KAŻDEJ WŁADZY

Слово Просвіти, №41 за 2008 рік

Kiedy do władzy ostatecznie doszli bolszewicy (listopad 1920 r.), ustanowili nowe porządki. Pracę towarzystw początkowo kontrolował komitet rewolucyjny, a z czasem placówki Proświty podporządkowano pododdziałom edukacji pozaszkolnej terytorialno-powiatowych wydziałów edukacji narodowej pod patronatem komitetu oświaty politycznej (Kamieniecki komitet oświatowo-polityczny kierowany był przez poetę Iwana Dniprowskiego-Szewczenkę). Wszystkie placówki przechodziły przerejestrowanie za zgodą komitetu oświaty politycznej. Dobór kadr i przeprowadzanie jakichkolwiek działań odbywało się tylko za zgodą komisarza politycznego. Jednak, jak świadczą dokumenty, władza radziecka prześladuje działaczy Proświty, a w 1923 roku całkowicie przerywa pracę „Proświty”. Członkami Podolskiej „Proświty” byli znani na Ukrainie działacze i językoznawcy: Hryhorij Hołoskewycz (wieś Suprunkiwci), Stepan Dłożewski, Fedir i Anton Szumlanscy, Serhij Iwanicki, historycy sztuki Wiktor Prychodko, Wołodymyr Siczynski, ojciec admirała floty Mykyta Horszkow, pisarze Hryhorij Kostiuk, Wołodymyr Herasymenko, Mykyta Hodowanec. Podolskim krajowym towarzystwem „Proświta” kierowali: lekarz Kost Sołucha (1906—1917); nauczyciele Jewhen Szmankewycz (1918—maj 1919), Jewhen Kondracki (1919—1920), Anton Szumlanski (1920—1923). Sekretarzami „Proświty” pracowali W. Styrankewycz, W. Siczynski. Pawło Butowski był zastępcą przewodniczącego (1918—1920). Po odnowieniu „Proświty” Chmielnickim zjednoczeniem obwodowym kierowali pisarze: Mykoła Mahera (1989—1990), Wasyl Horbatiuk (1990—1994), Witalij Maćko (1994—2004), Nina Szmurikowa-Hawryluk (od 2005 roku). Praca w Prośvicie nie była łatwa za żadnej władzy: za reżimu carskiego, za rządów Dyrektoriatu, a ostatecznie „Proświta” całkowicie zakończyła swoją działalność za bolszewików. Wniosek jest jednoznaczny: nas, Ukraińców, każda władza chciała jak najszybciej spolonizować, zmadziaryzować, zrusyfikować, sturczyć, zniemczyć. „Proświta” przeszkadzała okupantom, ponieważ stała na straży interesów narodowych narodu ukraińskiego. Dokumenty dotyczące Podolskiej „Proświty” są rozproszone po różnych archiwach, jednak nasz obwód utworzono w 1937 roku, a „Proświta” działała do 1923 roku. Dlatego w Państwowym Archiwum Obwodu Chmielnickiego oraz częściowo miejskim (Kamieniec Podolski) zachowały się dokumenty o działalności „Proświty” jedynie z południowych rejonów współczesnej Chmielniczyzny. Materiały o placówkach Proświty z rejonów północnych przechowywane są w Żytomierzu, a z rejonów centralnych i wschodnich — w Państwowym Archiwum Obwodu Winnickiego. Działacze Proświty z Chmielniczyzny na początku lat 90. ponownie rozwinęli działalność, biorąc za podstawę dorobek poprzedników. Obecnie aktywnie działają działacze Proświty z Szepietówki (przewodnicząca Hałyna Ostrowska), zjednoczeń rejonowych: Dunajowieckiego (Wałentyna Bajtałuk), Czemierowieckiego (Switłana Pawłyszyna), Starosieniawskiego (Lubow Serdunycz), Połońskiego (Roman Pełych), Letyczowskiego (Emilija Kondratyszyna), Winkowieckiego (Switłana Sawrij), Derażniańskiego (Olha Kowpak), Izasławskiego (Wasyl Krawczuk), wsi Pasiczna w rejonie starosieniawskim, gdzie pracują nauczyciele-entuzjaści Ihor i Tetiana Rusyny, oraz Chmielnickiego (przewodnicząca Zoja Didenko). Do pracy w Prośvicie aktywnie włącza się młodzież. Zwycięzcami konkursów w Kijowie zostali młodzi działacze Proświty: Julija Wozniuk (Dunajowce), Iryna Statko (wieś Koczubijiwka w rejonie czemierowieckim). Zjednoczenie obwodowe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki nawiązało kontakt z Ukraińcami z diaspory. W połowie lat 90. wiele książek podarowali działacze Proświty z Chicago (przewodnicząca towarzystwa Wira Bodnaruk). Pewnie krocząc drogą wytyczoną przez poprzednie pokolenia, obecnie obwodowe zjednoczenie działaczy Proświty określa palące problemy rodzinnego kraju i Ukrainy, pragnie brać aktywny udział w ich rozwiązywaniu. W ścisłej współpracy z organami władzy, wydziałem kultury i turystyki, bibliotekami, placówkami edukacyjnymi „Proświta” stale znajduje się na pierwszej linii codziennych dokonań. Bierzemy najaktywniejszy udział w wydarzeniach szewczenkowskich — w Chmielnickim, we wsi Hwardijśke (Felsztyn) w rejonie chmielnickim; w wydarzeniach związanych ze słowem, z książką — uroczyste otwarcie tygodnia książki dziecięcej we wsi Łysohirka w rejonie letyczowskim „Podróże po wszechświecie książek”. Przeprowadziliśmy ciekawe spotkanie z pisarzami w jednej z bibliotek miasteczka rejonowego; zorganizowaliśmy popularne konkursy — „Najlepszy czytelnik Ukrainy”, na najlepszą ilustrację, własny wiersz, opowiadanie; Ogólnoukraińską konferencję naukowo-praktyczną „Proświta w duchowo-kulturowym wzroście Ukrainy” w Chmielnickim oraz rejonową „Język ukraiński wczoraj, dziś, jutro na Ukrainie i w świecie” w Starokonstantynowie. W audycjach radiowych opowiadamy o działalności „Proświty” czy o literaturze dziecięcej regionu. Organizujemy spotkania z uczniami gimnazjum w Starokonstantynowie, studentami Chmielnickiej Akademii Pedagogicznej czy z ciekawymi świata maluchami w przedszkolu; tradycyjne czytania — Bułajenkowe w rejonie krasiłowskim czy Achmatowe w Słobidce-Szemiwskiej i inne. W 2006 roku na Podolu odbyły się święta jubileuszowe, konferencje — wydarzenia z okazji 100-lecia Podolskiej „Proświty”. Zatem Kamieniecka, a później Podolska „Proświta” — to jedna z najstarszych na Ukrainie. Wokół niej gromadziły się swego czasu wszystkie postępowe siły ukraińskie Podola. Szanowana organizacja społeczna odgrywa ważną rolę w zachowaniu i pomnażaniu duchowych skarbów narodu ukraińskiego, ochronie interesów narodowych na ostrych zakrętach historii. Nie powinniśmy o tym zapominać. …Przeczytajcie znowu Tę sławę. I czytajcie Od słowa do słowa, Nie pomijajcie ani tytułu, Ani tej przecinka, Wszystko rozbierzcie… i zapytajcie Wtedy siebie: kim my?.. Czyimi synami? jakich ojców? Mamy szlachetny cel — utwierdzenie państwowego języka ukraińskiego, rozwój kultury narodowej, odrodzenie pamięci historycznej, kształtowanie świadomości narodowej oraz podniesienie duchowości i dobrobytu narodu ukraińskiego. Oto dlaczego „Proświta” tak długo żyje. I będzie żyła, dopóki rodzinny kraj, Ukraina będzie potrzebować bezinteresownych dokonań w imię godnego losu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn