Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

DUCHOWA PRZESTRZEŃ ŚWIĘTA POKROWY W PYROHIWIE

Слово Просвіти, №41 за 2008 рік

Cerkiew św. Pokrowy z XVII w. Romana KOBALCZYŃSKA, starszy pracownik naukowy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Zdjęcie autora Święto Pokrowy Przeczystej Dziewicy Maryi jest najbardziej czczonym świętem ku czci Bogurodzicy. Zostało ustanowione na pamiątkę cudownego ocalenia Carogrodu przed Saracenami. Tak stało się również w naszej historii, kiedy Przeczysta Dziewica ocaliła sławny monaster Poczajowski przed Turkami. Kozacy zaporoscy, wyruszając na wyprawę, zabierali ze sobą ikonę Matki Bożej, którą uważali za swoją orędowniczkę. Cerkiew Świętej Pokrowy była ich główną świątynią. Wojownicy UPA również uważali Matkę Bożą za swoją patronkę, dlatego corocznie uroczyście obchodzili to święto. Na cześć Pokrowy na Ukrainie założono niemało miasteczek, wsi, chutorów, zbudowano i poświęcono świątyń. Do Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy NAN Ukrainy w 1974 roku przewieziono cerkiew Pokrowy ze wsi Kanory w obwodzie zakarpackim, którą wzniesiono w 1792 roku we wsi Płoskie (obecnie rejon swalawski obwodu zakarpackiego). Świątynia należy do łemkowskiego typu cerkwi, jest to tradycyjny wzorzec ludowej architektury monumentalnej, rozpowszechnionej na Zakarpaciu w XVIII w. Zgodnie z tradycją, w Muzeum co roku odbywa się święto Pokrowy, które rozpoczyna się świąteczną liturgią, obejściem cerkwi z chorągwiami i poświęceniem wody. Cerkiew na święto parafialne przyozdabiają świerkowymi „kiściami”, girlandami, wieńcami, krzyżami, ręcznikami, wstążkami i malowanymi świecami „trójcami”. Po nabożeństwie — występy zespołów folklorystycznych, które rozpoczynają lirnicy i kobziarze. Wykonują psalmy, kanty ku czci Bogurodzicy. Świąteczny nastrój tworzą, śpiewając pieśni ludowe, zespoły folklorystyczne: „Łemki Kijowa”, autentyczne zespoły z Kijowszczyzny „Isajkiwśki kozaky”, „Lutyźka lewada” zapoznają odwiedzających ze zwyczajami kozaków na święto Pokrowy. Tradycje parafialne na Zakarpaciu są bogate i oryginalne. Tak więc pod cerkwią Pokrowy odbywa się świąteczny „kiermasz” — jarmark, gdzie można nabyć wyroby mistrzów ludowych: obrzędowe pieczywo miodowniki, ręczniki, ikony, zakarpackie malowane świece. Na Zakarpaciu do dziś istnieje rzemiosło — świecznictwo. Miejscowi świecznicy odlewają świece cerkiewne i parafialne, ozdabiając je malunkami. Pod względem formy najbardziej wykwintne świece to „trójce”, które wytwarzają według szczególnej technologii. Świętowanie kontynuowane jest w kontakcie z mistrzami ludowymi na warsztatach z wytwarzania zakarpackiej zabawki ludowej, ceramiki, wyplatania z wikliny oraz ludowymi zabawami w wykonaniu Zakarpackiego, Lwowskiego, Iwanofrankiwskiego, Łemkowskiego towarzystw regionalnych, związków młodzieży (SUM), „Płastu” oraz dziecięcego teatru folklorystyczno-etnograficznego „Leweniatko” Lwowskiego towarzystwa regionalnego. Zatem podczas świętowania Pokrowy odwiedzający mogą przyłączyć się do zwyczajów i tradycji, charakterystycznych dla obchodów święta parafialnego na Zakarpaciu, głębiej poznać osobliwości kultury ludowej. Borys SAMBOR, sekretarz Bractwa Święto-Błahowiszczeńskiego przy cerkwi Pokrowskiej, m. Kijów Po Chrzcie Rusi-Ukrainy przez sześć dziesięcioleci katedrą kijowską kierowali metropolici-Grecy, przybysze z Bizancjum. Do Kijowa mianował ich Patriarcha Konstantynopolitański. Choć święcono ich w Carogrodzie, w zarządzaniu metropolią kijowską byli niezależni. Ich decyzje nie podlegały zatwierdzeniu Patriarchy, mimo że metropolia kijowska znajdowała się w bezpośrednim podporządkowaniu patriarchatowi konstantynopolitańskiemu. W tamtym czasie państwem kijowskim już po raz drugi (od 1019 roku) zarządzał syn równoapostolskiego księcia Włodzimierza wielki książę kijowski Jarosław Mądry. O rozkwicie wiary chrześcijańskiej za lata jego panowania czcigodny Nestor-kronikarz w „Powieści minionych lat” pod rokiem 1037 pisze: „I przy nim zaczęła wiara chrześcijańska mnożyć się na Rusi, i rozszerzać, i czernoryzcy zaczęli się mnożyć, i monastery zaczęły się pojawiać. I miłował Jarosław ustanowienia cerkiewne, i popów miłował on wielce, a ponad wszystko miłował czernoryzców. I do ksiąg miał skłonność, czytając (je) często w dzień i w nocy”. Ale w połowie XI w. książę Jarosław trzy lata przebywał w stanie bezskutecznej wojny z Bizancjum. Właśnie wtedy, w 1048 roku, zmarł metropolita-Grek Teopempt i katedra kijowska stała się wolna. Te smutne wydarzenia dały możliwość zrealizowania dawno dojrzałej potrzeby mianowania na metropolitę miejscowego duchownego-Ukraińca. O tym właśnie pisze czcigodny Nestor-kronikarz pod rokiem 1051: „Postawił Jarosław Rusina Iłariona Metropolitą Rusi w świętej Sofii, zebrawszy biskupów… Kiedy bogobojny książę wielki Jarosław upodobał (wieś) Berestowe i cerkiew Świętych Apostołów, będącą tutaj, i popów wielu nabył, to między nimi był prezbiter o imieniu Iłarion, mąż dobry, i księgi znający, i postnik. I chodził on z Berestowego na Dniepr, na wzgórze, gdzie obecnie stary monaster Pieczerski, i tutaj modlitwy czynił. A był las tutaj wielki, i wykopał on tutaj pieczarkę małą, dwusążniową, i, przychodząc z Berestowego, odśpiewywał (cerkiewne) godziny i modlił się tutaj Bogu potajemnie. Potem zaś włożył Bóg księciu w serce (dobry zamiar): postawił on go metropolitą w świętej Sofii, a ta pieczarka tak pozostała”. Lecz nie po prostu ta pieczarka tam pozostała, stała się ona pierwszym schronieniem dla czcigodnego Antoniego, założyciela nowej wspólnoty Pieczerskiej, kiedy powrócił ze Świętej Góry Atos. Tak więc wkrótce na tym miejscu powstał sławny na cały świat monaster Kijowsko-Pieczerski. Wiadomości o życiu metropolity Iłariona do naszych czasów dotarło bardzo mało. Prawdopodobnie urodził się on pod koniec X w. i uczył się w szkole, którą założył w Kijowie równoapostolski książę Włodzimierz. Uczył się w Konstantynopolu, w szkole przy cerkwi 40 męczenników z Sebasty. W drugiej ćwierci XI w. był już prezbiterem cerkwi Świętych Apostołów przy letniej rezydencji wielkoksiążęcej we wsi Berestowe pod Kijowem. Zakarpackie malowane świece Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy NAN Ukrainy oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki zapraszają 12 października 2008 roku o 11:00 na tradycyjne święto Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy, które odbędzie się w ekspozycji „Zakarpacie”. W programie — liturgia w cerkwi Świętej Pokrowy ze świątecznym obejściem cerkwi i poświęceniem wody — 11:00. Występy zespołów folklorystycznych „Czerwona kałyna”, „Krynyczeńka”, „Leweniatko”, „Łemki Kijowa”, chóru „Homin”, „Błahodat’ natchnennia”, piosenkarki Rusłany Łocman oraz grupy kobziarzy i lirników ze wsi Stritiwka — 12:30 — 14:30. Będzie działał tradycyjny jarmark. Będzie czynna wystawa „Zakarpacka trójca”. W powszechnej historii ludzkości na przykładzie narodu Rusi-Ukrainy mowa jest w drugiej części. „Słowo” Hilariona potwierdza równość między wszystkimi narodami zamieszkującymi Ziemię, a zaszczytne miejsce wśród nich autor wyznacza naszemu narodowi. Jest on równy wśród innych. A to, że łaska dotarła także do naszej ziemi, jest naturalnym aktem Opatrzności Bożej. Oceniając „Słowo o zakonie i łasce” Hilariona, wybitny historyk XX wieku Mychajło Brajczewski podkreśla, że utwór poświęcony jest tematowi samostanowienia Rusi-Ukrainy jako wielkiego narodu i wielkiego państwa. Trzecia część poświęcona jest wywyższeniu kijowskiego księcia Włodzimierza. W niej autor twierdzi, że książę godny jest pochwały na równi z apostołami. Hilarion porównuje go także z cesarzem Rzymu Konstantynem, podkreśla uniwersalny charakter jego misji oświeceniowej wśród narodu. Pochwała księcia Jarosława dotyczy go przede wszystkim jako godnego następcy ojca w szerzeniu chrześcijaństwa, działalności oświatowej oraz jako wybitnego budowniczego Kijowa. „Słowo o zakonie i łasce” kończy się „Modlitwą do Boga całej ziemi naszej”, w której Hilarion prosi Go o ochronę trzody Swojej przed nieszczęściami i pokusami, przed głodem i wszelką troską, przed najazdem cudzoziemców oraz o darowanie naszemu narodowi radości duchowej i cielesnej, pokoju i dobrobytu. Poszczególne fragmenty tej modlitwy są aktualne także dla naszej współczesności: „...przedłuż miłosierdzie Twoje nad ludźmi Twoimi... pokój utwierdź, wrogie kraje poskrom... książętami naszymi zastrasz sąsiednie kraje, bojarom ześlij mądrość... cerkiew Twoją pielęgnuj — bogactwo swoje strzeż”. Jeszcze w XV wieku tę modlitwę bez skrótów wykorzystywano w nabożeństwach cerkiewnych. „Słowo o zakonie i łasce” to wzór kunsztu literackiego cerkiewnego wysokiego poziomu. Pióru Hilariona, jak uważają badacze, przypisuje się także Peczerski izwod z 1037 roku oraz utwór „Opowiadanie wiary”. Pamięć wielebnego Hilariona, metropolity kijowskiego, obchodzi się w drugą niedzielę Wielkiego Postu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn