Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

WARTO WIEDZIEĆ

Слово Просвіти, №41 за 2008 рік

Żuraw szary. Rysunek z Czerwonej Księgi Białorusi, 1981 r. po kilku miesiącach, nauczywszy się latać, wraz z rodzicami odwiedza okoliczne pola i łąki, choć na nocleg wszyscy wracają w zarośla. A już z pierwszymi chłodami na początku września zbierają się w małe gromady, do których podejść jest prawie niemożliwe, bo wystawiają czujną straż. Ale ci, którzy widzieli i słyszeli, opowiadali, jak rozpaczliwie klangorzą żurawie, jak nisko i ciężko lecą, żegnając się z rodzinnymi stronami. Piszczę jak jaskółka czy żuraw — skarżył się na swoją chorobę król Ezechiasz w modlitwie, błagając Pana, by się nad nim ulitował (Izajasz, 38:14). W innych przekładach król mówi skomlę lub krzyczę. W żurawim klangorze jedni słyszą kru-kru, inni — „kron-kron”, jeszcze komuś wydaje się — „krau”. Pewnie dlatego Niemcy nazywają go „Kranich”, Anglicy — „crane”, a po łacinie nazwa żurawia to „grus”. U Słowian zwie się „żuraw”, „żurawl”, i to zapewne przez tęskną, żałosną tonację jego głosu podczas odlotu. Jak w pieśni Bohdana Łepkiego: „Zanim morze przelecę, skrzydełka zetrę”. Bo i człowiek, zmuszony szukać losu na obczyźnie, może nie powrócić zza morza. Właśnie w powietrzu żurawie dowodzą swojej niepowtarzalności. Lecą klinem, który składa się z dwóch łańcuchów, czy też kluczem, w którym liderzy zamieniają się miejscami. Przy tym ich „krau-krau” nierzadko słychać z takiej wysokości, dokąd nie sięga ludzki wzrok. Lecz każdego ptaka, choćby nie wiadomo jak wysoko leciał, żurawie zauważają. Opowiadają, jak żuraw, siedząc w klatce, sygnałem alarmowym zawołał na pomoc całe stado. Jak tylko zatrąbił, sznur żurawi na niebie rozsypał się, ich klucz zakręcił się kołem i opuściły się na podwórze, gdzie trzymano niewolnika. Podobnie jak bociana, żurawia uważa się za mądre i szlachetne stworzenie. Dawni Grecy wyobrażali go sobie jako przewodnika innych zwierząt. Przypuszczali istnienie na Północy (czyli u nas) kraju Geranii, gdzie domowe żurawie strzegą bydła. I rzeczywiście, oswojony żuraw łatwo przyzwyczaja się do człowieka i nawet porządkuje ptaszarnię, bo jest silniejszy od całej „drobnicy”. Usłyszawszy wrzawę, wydaje poważny głos i bójka ustaje. Szczególnie lubi rozdzielać koguty, bo cóż znaczą ich dzioby w porównaniu z długim i ostrym żurawim! …One nie szybują w przestworzach, jak to robią bociany, doczekawszy się ciepłego wiatru. Żurawie lecą celowo, energicznie machając skrzydłami. Podczas międzykontynentalnych podróży pokonują wielkie odległości nad morzami, niezależnie od pogody. Za Bałkanami mijają się z bocianami i lecą nad Morzem Śródziemnym prosto do Egiptu. Tak, szare lotniki wyprzedzają białe. Zatrzymują się nasze żurawie w Afryce Środkowej, nad Białym Nilem. Jednak znane są też przypadki zimowania w Palestynie, co naukowo potwierdza znajomość ukraińskiego żurawia szarego przez starotestamentowych proroków. Ponieważ wracają do ojczyzny miesiąc później od bocianów, mogą dłużej pobyć przy papugach i krokodylach, w krainie wiecznego lata, w pobliżu równika. Lecz wiosną niesłyszalne głosy znów zawołają je na daleką Północ, na Ukrainę. Jak mało któremu z innych ptaków, zwierząt, a nawet ludzi, żurawiowi trudno znaleźć sobie parę. Do tego dorosłym staje się dopiero jako sześciolatek. Dlatego niemało ich, choć ile by nie tańczyły, pozostają samotnikami do końca życia. A i wrogów mają wielu: drapieżne zwierzęta, nierozumni myśliwi, jeszcze do tego trujące chemikalia na polach… Oto dlaczego w całym kraju pozostało tylko 150 par żurawi szarych, i to w trudno dostępnych miejscach Polesia. Zwyczajne niegdyś, teraz te ptaki wpisane są do Czerwonej Księgi Ukrainy, która jest państwowym aktem o rzadkich stworzeniach, którym grozi wyginięcie. Jeśli zobaczycie na niebie żurawi klucz, usłyszycie długi melodyjny klangor — uważajcie się za szczęśliwego wybrańca Losu. wiolonczeli, skrzypiec, fortepianu. Innym razem podał ją w wariacjach. Na temat tej pieśni napisał wariacje niemiecki kompozytor, założyciel niemieckiej opery romantycznej Carl Maria von Weber. Tę melodię przełożył na harfę francuski muzyk Maurice Dalvimare. Jedną z najciekawszych wariacji stworzył włoski kompozytor T. Graietta. Pieśń weszła do folkloru narodów węgierskiego i bułgarskiego, stała się popularna w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i w innych krajach świata. Tak oto pieśń „Jechał kozak za Dunaj” Ukraińca Semena Klimowskiego zyskała światową sławę. JECHAŁ KOZAK ZA DUNAJ Słowa i muzyka Semena Klimowskiego Jechał kozak za Dunaj, Powiedział: „Dziewczyno, żegnaj! Ty, koniku kary, Nieś i cwałuj!” „Stój, stój, kozacze, Twoja dziewczyna płacze, Jak ty mnie porzucasz, — Tylko pomyśl!” „Białych rączek nie łam, Jasnych oczu nie wycieraj, Mnie z wojny ze sławą Do siebie wyczekuj!” „Nie chcę ja nikogo, Tylko ciebie jednego, Ty bądź zdrów, mój miły, A wszystko przepadaj!”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn