Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

UKRAIŃCY MUSZĄ POZBYĆ SIĘ KOMPLEKSU NIŻSZOŚCI Omawiamy projekt nowej Konstytucji Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki

Слово Просвіти, №41 за 2009 рік

Witalij MATIASZ, dziennikarz, członek Rady Koordynacyjnej organizacji społecznej „Ukraińska sprawa” Projekt nowej Konstytucji Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki w pełni odpowiada interesom narodowym narodu ukraińskiego. Zatwierdzenie nowej Konstytucji przyczyni się do udoskonalenia systemu zarządzania państwem, zharmonizuje relacje między gałęziami władzy, będzie sprzyjać kształtowaniu procesów demokratycznych oraz przyspieszeniu procesów budowania narodu i państwa. Jednocześnie niektóre artykuły, moim zdaniem, wymagają korekty. Tak oto w rozdziale 1, art. 13 projektu stwierdza się: „Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego oraz innych języków mniejszości narodowych”. Proponuję usunąć z art. 13 słowo „rosyjskiego”, zmieniając tekst na: „Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języków mniejszości narodowych”. W cz. 2 art. 10 obowiązującej Konstytucji Ukrainy również zapisano: „Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego oraz innych języków mniejszości narodowych”. Ta teza doprowadziła do kolizji prawnych i wypaczeń w sferze państwowej polityki językowo-kulturowej i informacyjnej, które nie poddają się uregulowaniu prawnemu i rodzą niepotrzebną przewlekłość sądową. Postanowienia językowo-kulturowe nowej Konstytucji musimy zbliżyć do norm europejskich. Przeważająca większość monokulturowych krajów Unii Europejskiej nie zapisuje językowych gwarancji konstytucyjnych dla pojedynczej mniejszości narodowej, udzielając gwarancji konstytucyjnych dla rozwoju języków wszystkich mniejszości narodowych. Niestety, zrusyfikowana ukraińska elita polityczna w żaden sposób nie może pozbyć się kompleksu małorosyjskości. Jakby na przekór dawnemu „starszemu bratu”, w artykule 13 z jednej strony deklarujemy europejskie gwarancje językowo-kulturowe dla wszystkich mniejszości narodowych, a z drugiej — z jakiegoś powodu wyodrębniamy gwarancje dla rozwoju języka rosyjskiego. Normy językowo-kulturowe nowej Konstytucji nie powinny odwracać sympatii licznych diaspor spośród narodów niesłowiańskich, zamieszkujących Ukrainę. Właśnie opierając się na dwuznaczności treści art. 10 obowiązującej Konstytucji Ukrainy, gdzie również oddzielnie zapisano państwowe gwarancje dla rozwoju języka rosyjskiego, niektóre rady obwodowe na południu i wschodzie Ukrainy, które albo pozostają pod wpływem promoskiewskich sił politycznych, albo na żądanie zrusyfikowanych klanów przemysłowo-finansowych, od czasu do czasu podejmują decyzje o wprowadzeniu na podległych terytoriach drugiego „oficjalnego” języka rosyjskiego, co nie sprzyja kształtowaniu jedności językowo-kulturowej obywateli Ukrainy, otwiera „śluzy” niestabilności politycznej i separatyzmu. Prokuratura Generalna Ukrainy uchyla takie nieprawomocne decyzje rad obwodowych. Aby powstrzymać ciągłe rozchwiewanie państwa ukraińskiego, Sąd Konstytucyjny Ukrainy 14 grudnia 1999 r. podjął decyzję „O oficjalnej wykładni postanowień art. 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej”, w której utrwalił państwowy status języka ukraińskiego na całym terytorium Ukrainy. Jeśli w nowej Konstytucji Ukrainy państwowe gwarancje dla rozwoju języka rosyjskiego znów zostaną zapisane oddzielnie od gwarancji rozwoju języków wielu innych mniejszości narodowych, Sąd Konstytucyjny będzie musiał podjąć ponowną decyzję dotyczącą państwowego statusu języka ukraińskiego. A to wywoła nowe wzburzenie w społeczeństwie, natarcie licznych prorosyjskich partii, bloków i ruchów na Ukrainie, nową falę ataku na wszystko, co ukraińskie. Co więcej, taka redakcja art. 13 projektu nowej Konstytucji może odwrócić od Ukrainy sympatie państw europejskich. Wszak po zapoznaniu się z tekstem art. 13 projektu Konstytucji przedstawiciele diaspor — wywodzący się z tych państw — będą mieli podstawy do zasadnego pytania: „A dlaczego spośród języków mniejszości narodowych, które podlegają ochronie państwa ukraińskiego, w projekcie Konstytucji wyodrębniono gwarancje rozwoju jedynie dla języka rosyjskiego, a nie, powiedzmy, języka polskiego czy czeskiego?”. Zatem, aby zabezpieczyć nasze państwo przed takimi nieporozumieniami międzynarodowymi, w art. 13 nowej Konstytucji nie należy wyodrębniać gwarancji dla rozwoju języka rosyjskiego na Ukrainie. Normy nowej Konstytucji powinny zabezpieczyć Ukraińców przed zagrożeniem neokolonializmu informacyjnego. Obecność w art. 13 projektu nowej Konstytucji Ukrainy wyodrębnienia gwarancji rozwoju języka rosyjskiego może stać się prawną dźwignią dla antykonstytucyjnych działań rad obwodowych na południu i wschodzie Ukrainy. Opierając się na postanowieniach artykułu 13 nowej Konstytucji Ukrainy, gdy zostanie ona uchwalona, prorosyjsko nastawieni kierownicy znów otrzymają potencjalną możliwość ignorowania wymogów Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii”, która wymaga od wszystkich organizacji telewizyjnych i radiowych prowadzenia nadawania w języku państwowym. Jak wiadomo, w art. 10 obowiązującej Konstytucji również zapisano postanowienie dotyczące gwarancji swobodnego rozwoju języka rosyjskiego na Ukrainie. Więc opierając się właśnie na tym postanowieniu, rady obwodowe poszczególnych regionów Ukrainy otrzymują podstawy prawne do niewykonywania postanowień Ustawy. Wykorzystując kolizję prawną między cz. 2 art. 10 obowiązującej Konstytucji a wymogami Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii”, niektórzy kierownicy szczebla obwodowego udzielają zezwolenia na produkowanie przez lokalne elektroniczne środki masowego przekazu programów telewizyjnych i radiowych w języku rosyjskim. Nierzadko rady obwodowe udzielają zezwolenia na działalność lokalnych rosyjskojęzycznych komercyjnych kanałów telewizyjnych i radiowych na częstotliwościach przeznaczonych do emisji państwowych ukraińskojęzycznych kanałów telewizyjnych i radiowych (UT-1, UR-1, kanał radiowy „Kultura” itd.). W rezultacie miliony mieszkańców południowo-wschodnich regionów Ukrainy są pozbawione ustawowego prawa do otrzymywania informacji w języku ojczystym o znaczeniu ogólnopaństwowym. Latami nie mogą usłyszeć ukraińskiej piosenki czy poetyckiego słowa. Dzięki tak nieudolnej polityce informacyjnej znaczna część obywateli Ukrainy przebywa w swoistym getcie językowo-kulturowym, sztucznie stworzonym przez piątą kolumnę i dwuznaczność postanowień art. 10 obowiązującej Konstytucji. Pozwy sądowe ukraińskich patriotycznych organizacji społecznych w tej sprawie nie odnoszą sukcesu, ponieważ składy sędziowskie uznają prawomocność rosyjskojęzycznego trybu nadawania, wprowadzonego w niektórych regionalnych środkach masowego przekazu, powołując się na normy prawne artykułu 10, gdzie wyodrębniono gwarancje właśnie dla rozwoju języka rosyjskiego. Taka kolizja prawna prowadzi do hamowania procesów ukraińskiej identyfikacji językowo-kulturowej na południu i wschodzie Ukrainy, przytłumia procesy budowania narodu i państwa na Ukrainie oraz podtrzymuje sztucznie stworzony podział językowo-kulturowy naszego państwa. Nieostrość norm językowych, wyłożonych w art. 10 obowiązującej Konstytucji, efektywnie wykorzystują rosyjscy i prorosyjsko nastawieni ukraińscy właściciele elektronicznych środków masowego przekazu. Niektórzy z nich rejestrują swoje firmy telewizyjno-radiowe poza granicami Ukrainy, w strefach offshore, gdzie ustawodawstwo pozwala właścicielowi firmy nie ujawniać kraju-założyciela jakiejkolwiek osoby prawnej, jej danych adresowych. Takie firmy telewizyjno-radiowe w rzeczywistości są nierezydentami Ukrainy. Znalezienie prawdziwych właścicieli jest niemożliwe. Na Ukrainie zaś ich właściciele wyznaczają jedynie dyrekcję wykonawczą (top-menedżerów) firmy telewizyjno-radiowej, którzy nie ponoszą odpowiedzialności finansowej za naruszenie trybu językowego emisji. Ponadto właściciele takich offshore'owych firm telewizyjno-radiowych zatrudniają na stanowiskach prezenterów telewizyjnych osoby, które nie władają językiem państwowym. Więc ich programy trafiają na antenę przeważnie w języku rosyjskim. Offshore'owe organizacje telewizyjno-radiowe z reguły nie chcą wydawać środków na dubbingowanie rosyjskich programów telewizyjnych w języku ukraińskim. Jakby drwiąc, zastępują pełnowartościowy dubbing filmów i popularnych programów telewizyjnych ukraińskojęzycznymi napisami, co poniża godność narodową Ukraińców, codziennie rusyfikuje miliony naszych współobywateli. Wszystkie wysiłki społecznych organizacji patriotycznych Ukrainy oraz Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii, by zmienić tryb językowy działalności takich organizacji telewizyjno-radiowych z rosyjskojęzycznego na ukraińskojęzyczny, są daremne. Dzięki dwuznaczności postanowień art. 10 Rada Narodowa ma ograniczenia prawne w karaniu naruszających tryb językowy. Więc część przestrzeni informacyjnej Ukrainy, zwłaszcza na południu i wschodzie Ukrainy, podlega oznakom neokolonializmu informacyjnego, co zagraża bezpieczeństwu państwowemu Ukrainy. Wyjście jest jedno: pozbyć się kompleksu małorosyjskości i zapisać w art. 13 projektu Konstytucji Ukrainy państwowe gwarancje dla rozwoju języków wszystkich mniejszości narodowych, nie wyodrębniając w tekście tego artykułu tezy o gwarancjach rozwoju języka rosyjskiego.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn