Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

DROGA ANATOLIJA POHRIBNEGO

Слово Просвіти, №41 за 2009 рік

Andrij ŁOTOCKYJ, dziennikarz Ranek tamtego dnia wydawał się cichy, ale ponury. Byłem na daczy w Moczalyszczu, rodzinnej wsi Anatolija Hryhorowycza. Z rana przyjeżdża do mnie na rowerze sąsiad Pohribnego. Milczy. Na twarzy nie to niepokój, nie to smutek. Po długiej pauzie, otarłszy skąpą łzę, mówi: — Jestem do pana ze złą wieścią. Znowu złowieszcza pauza. Znowu otarł łzę, a potem cicho, urywanie dodał: — Nie ma już… Pohribnego… I choć wiedziałem, że Anatolij Hryhorowycz od dłuższego czasu ciężko chorował, ta straszna wieść oszołomiła. Jakże to?.. Kilka dni temu rozmawialiśmy. We wsi przeprowadzali gaz. Zaszedłem odwiedzić Anatolija Hryhorowycza. Był dość aktywny. Dawał rady robotnikom, którzy pracowali w ojcowskim domu: jak chciał, żeby poprowadzili rury, gdzie należy zainstalować konwektor… Prawda, od czasu do czasu kładł się odpocząć. Wtedy, w tych krótkich przerwach, mogliśmy zamienić kilka słów. — Wybacz, Andriju, muszę cały czas być z nimi, — skinął głową w stronę gazowników. — Bo zrobią coś nie tak, jak bym chciał… — A długo ty tu będziesz? — pytam. — A oto, dopóki nie skończy się to wszystko… Z sąsiadem dalej nie rozmawialiśmy. W takiej chwili wszystkie słowa tracą sens. Tylko serce kołacze, a w głowie roją się urywki wspomnień o pięknych dniach, kiedy spotykaliśmy się i rozmawialiśmy to o ważnych sprawach, to o jakichś drobnostkach… — Jaka strata!.. — po długim milczeniu powiedział sąsiad, nie to na głos rozmyślając, nie to do mnie. — Bardzo wielka, — zgadzam się. — Strata nie tylko dla nas z wami, dla rodziny, ale i dla całej Ukrainy. A do siebie pomyślałem: “Takiej straty niczym i nikim nie zastąpisz…” — Kiedy chowają? — Pojutrze. — Ja jutro rano jadę… Jak chcecie, możecie ze mną… Rano odpalam swoje “Żyguli” i wyjeżdżam do centrum wsi, skąd zaczyna się piękna asfaltowa droga, która prowadzi do trasy Kijów—Przyłuki. Istnieje niedawno. Drogą Pohribnego nazywają ją współmieszkańcy. Widocznie tak skonstruowany jest ludzki organizm, że w trudnej, ciężkiej godzinie mózg wydaje, że tak powiem, “na-góra” wszystko co najprzyjemniejsze, najjaśniejsze. Dla samoobrony, czy co? “Jak ja trafiłem do Moczalyszcza?” Pamięć do najmniejszych szczegółów odtwarza tamten czas. Jakoś zadzwonił do mnie mój współstudent na Kijowskim Uniwersytecie im. Szewczenki poeta Dmytro Hołowko i zapytał: — Ty kiedyś mówiłeś, że chcesz kupić we wsi chatę… Na daczę… Nie rozmyśliłeś się? — Nie, oczywiście. — Pamiętasz, u mnie na imieninach był Anatolij Pohribnyj. To w jego rodzinnej wsi Moczalyszcze jest dużo pustych chat. One są na sprzedaż. Przyjedź zobacz. Któraś będzie pasować… W tamtym czasie Dmytro Andrijowycz już się tam urządził. Jak tylko z żoną Lidiją Wasyliwną tam przyjechaliśmy, wieś nas oczarowała. Zwłaszcza przyroda. Ze wszystkich stron bujne, nadzwyczaj zielone lasy, zarośla, luksusowe trawy… Przeszliśmy się po wsi, obejrzeliśmy kilka chat. Na jednej się zatrzymaliśmy. Nie tak chata się spodobała, jak miejsce. Wielkie podwórze, z okien — piękny widok na las, do którego ręką sięgnąć… Gospodyni chaty była stara, samej jej stało się ciężko i przeprowadziła się na stałe do Kijowa do córki. Chatę oglądało już kilku kupców, ale odmówili zakupu, bo babcia żądała wysokiej ceny, a jeszcze chciała, żeby jej dom trafił w dobre ręce. Wymagała, żeby ktoś z jej współmieszkańców potwierdził, że wy jesteście właśnie tymi… I my też nie od razu kupiliśmy tę chatę, choć dawaliśmy, jak na tamte czasy, najwyższą cenę. — A jakimi wy jesteście ludźmi? — zapytała babcia. — My tę chatę z córką sami po wojnie stawialiśmy, tynkowaliśmy… A jakie topole ja wyhodowałam! Rzeczywiście, wzdłuż ogrodu wznosi się rząd smukłych topoli. — Gdybyż to ktoś powiedział, jakimi wy jesteście ludźmi… Umówiliśmy się, że rozmowę kontynuujemy za kilka dni, że przyjdziemy do niej z ludźmi, których ona zna. My z żoną opowiedzieliśmy o tym Anatolijowi Pohribnemu i Dmytrowi Hołowce. Oni zgodzili się pójść razem z nami do babci Marii (tak miała na imię). Już nie pamiętam szczegółów rozmowy, która wtedy się odbyła, ale pamięć zapamiętała moment, kiedy się żegnaliśmy. Wtedy babcia Maria powiedziała: — Kiedy Tola Pohribnyj uważa, że wy jesteście ludźmi dobrymi, to, widocznie, tak ono i jest. Oto tak ja z rodziną znalazłem się w Moczalyszczu — wsi, obdarowanej Bożą łaską, ale zapomnianej przez władze rejonowe i obwodowe, we wsi, którą “sowieckie” bossy (to był 1980 rok) wpisały na czarne listy wsi, które wymierają. Było bardzo dziwnie, że wieś, położona 90 kilometrów od Kijowa, była jak dalekie odludzie. Ani dróg, ani autobusów… A teraz jadę solidną asfaltową drogą, drogą Pohribnego, i w głowie roją się coraz to nowe wspomnienia. Ile trzeba było objeżdżać polami, lasami, żeby trafić do wsi: dojechać rejsowym autobusem do przystanku “Sokoliwka”, a tam, jak mówią, wziąwszy nogi za pas, polnymi i leśnymi ścieżkami dostawać się do Moczalyszcza. Odległość niemała — dziewięć kilometrów na przełaj. Anatolij Hryhorowycz bardzo kochał rodzinne miejsca i każdą okazję wykorzystywał, żeby Żona Anatolija Pohribnego na wieczorze pamięci w Ukraińskim Liceum Humanistycznym 9 października — druga rocznica śmierci Anatolija Pohribnego. Nie ma z nami męża stanu, proświtianina, ludowego profesora, człowieka wielkiego czynu i dobrego, ludzkiego serca. Ale jest nasza pamięć, jest zamiar wydania książki wspomnień o Anatoliju Hryhorowyczu. Jeden z nich drukujemy dzisiaj. A wszystkim, którzy znali i szanują tego człowieka, przypominamy: przesyłajcie swoje słowo pamięci o nim na adres “Słowa Proświty”. odsłonić innym ich piękno. Jakoś wczesną wiosną dzwoni i mówi: — Andriju, my z Hołowką i Ankudinowem (frontowiec, podpułkownik, który też kupił chatę w Moczalyszczu) jutro zbieramy się rwać do Moczalyszcza. Nie chcesz dołączyć?.. Ja, oczywiście, chętnie się zgodziłem. …Powoli maszyna podjeżdża do wsi Sokoliwki. Na chwilę się zatrzymuję. Oto to miejsce… Tutaj wybieraliśmy dalszą trasę. — A wiecie co?.. Proponuję pójść przez Efendyćke, — mówi Anatolij Hryhorowycz. Efendyćke — to wielkie pole z niewielkimi laskami, błotami. Nazwa pochodzi, widocznie, od nazwiska byłego właściciela. — Zobaczycie, jakie to piękno. W nocy był niewielki mrozik. I kiedy wyszliśmy na łąkę, to stanęliśmy, zdumieni. Na nią jakby spadły setki słońc i błyszczały przed oczami. A między nimi czerniały zagajniki, które w oddali przechodziły w wielki las. Obraz niewiarygodny. Okazało się, że błyszczały jeziorka, pokryte leciutką krą, która utworzyła się przez noc. One, te jeziorka, były płytkie, można było przechodzić je w gumowych butach w bród. My, oczywiście, byliśmy w gumowcach: ja, Anatolij Hryhorowycz i podpułkownik Ankudinow — z wysokimi cholewami. A Hołowko — w eleganckich, ale z niskimi cholewami. My wszyscy idziemy na przełaj, a Dmytro Andrijowycz prosi nie śpieszyć się, bo jemu przychodzi wszystkie jeziorka obchodzić, żeby nie nabrać w buciki wody. Ale co nam dziewięć kilometrów, które trzeba przejść! My młodzi, zdrowi. Nam wesoło. My żartujemy. Słoneczko z góry łaskawie grzeje, na niebie — ani chmurki. — Patrzcie, — żartuje Anatolij Hryhorowycz, — frajer Hołowko myślał, że on idzie spacerować Chreszczatykiem. Ładneż masz buciki. Ależ my idziemy do Mo-cza-lys-zcza. Nic, Dmytro, wytrzymaj. Toż to dla wielkiego celu: przekształcimy Moczalyszcze w strefę wypoczynku. — Stop, — mówi Anatolij Hryhorowycz. — Wspaniała fraza: “Przekształcimy Moczalyszcze w strefę wypoczynku!” Anatolij Pohribnyj na posiedzeniu Rady Opiekuńczej w liceum Hołowko, jak zawsze, dobrotliwie się uśmiecha. Później ta fraza stała się naszym mottem. Kiedy dzwoniliśmy do siebie nawzajem, to od niej zaczynaliśmy rozmowę. Piękno, niepowtarzalność rodzinnych pól i lasów Anatolij Hryhorowycz podkreślał, gdzie tylko mógł. …Znowu zatrzymuję samochód. Wychodzę. O tam za Efendyckim — las… Pewnego razu, na początku naszego pobytu w Moczalyszczach, my z żoną zaprosiliśmy Anatolija Hryhorowycza z nami na grzyby. My wtedy jeszcze słabo orientowaliśmy się w terenie. Był wrzesień i wszyscy nosili z lasu opieńki. Długo błądziliśmy po lesie… Każdy wybrał swój kierunek. Z czasem podchodzi do nas Anatolij Hryhorowycz. Koszyk pełny grzybów. A u nas z Lidiją Wasyliwną i do połowy koszyka nie dochodzi. — Co, podziwialiście las i nie zbieraliście opieniek? — Jakoś mało trafiało się, — mówię. — Jak mało? Przecież tutaj ich choć koś. Postanawiamy tak: ja idę przodem, pokazuję wam grzybowe miejsca, a wy zbieracie. Dopóki koszyki nie będą pełne, do domu nie wracamy. On idzie przodem i kijem pokazuje — o tutaj, o tam… Koszyki nam szybko się napełniły, a przed tym, jak wracać, on pokazał miejsce: no, naprawdę, choć koś. Sam poszedł dalej. Potem wraca. — Wszystko zebrał? — No niby wszystko, — śmieję się. — Nieprawda. A no spójrz w górę. Ja podnoszę głowę i oczom nie wierzę. Stoi drzewo, a pień cały obsypany opieńkami. Nawet dolne suche gałęzie. Anatolij Hryhorowycz milcząc, z łobuzerskim uśmiechem obserwuje moje zachwycenie, a wtedy mówi: — Nie znasz ty, Andrzeju, naszych lasów. Przyjdzie się przeczytać kilka wykładów z „wypadami” w teren. …Zwolniłem bieg samochodu. Uśmiechnąłem się, zapomniawszy, z jakiego powodu jadę do Kijowa. Podjeżdżam do trasy Kijów—Przyłuki. Rzucam spojrzenie w lewo. Tam kiedyś była polna dróżka, którą nie raz przychodziło się jeździć do Moczalyszcz. Nastawiona na wesoły nastrój pamięć kreśli jeszcze jeden śmieszny epizod. My grupą jechaliśmy do Kijowa. Hołowko z żoną, ja z żoną i Anatolij Hryhorowycz. I oto na ostatnich metrach do trasy samochód ugrzązł. Wszyscy wyszli, żeby popchnąć. Trochę pobuksowali. A kiedy samochód wyskoczył na suche, ja wyszedłem popatrzeć, czy bardzo zabłocony. Ale zamiast tego zobaczyłem swoich pasażerów, którzy stali wokół Anatolija Hryhorowycza i rwali boki ze śmiechu. Ja spojrzałem na niego i też nie mogłem powstrzymać uśmiechu. On stał cały od stóp do głów zachlapany błotem. Pewnie pchał samochód prosto za kołem, które najbardziej buksowało. Ja otworzyłem bagażnik i pokazałem na polietylenowy pakiet z różnymi szmatami. Taki „skarb” wozi ze sobą większość miłośników aut. Tola (tak my między sobą nazywaliśmy Anatolija Hryhorowycza) chwycił starą damską koszulę, podszedł do bocznego lusterka i, też rycząc ze śmiechu, zaczął wycierać twarz. Towarzystwo jeszcze bardziej się rozweseliło. Uporządkowawszy odzież, Anatolij Hryhorowycz już poważnie rzucił: — Śmiech śmiechem, bracia, ale w tej wesołej chwili ja wam obiecuję: asfaltowa droga do Moczalyszcz będzie. I rzeczywiście dopiął swego. Teraz jest droga Pohribnego, która biegnie z małej wsi Moczalyszcze na Kijów, ale i jest zbudowana przez niego magistrala, którą dzisiaj my idziemy i która prowadzi do ukraińskiej Ukrainy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn