Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

OBROŃCZYNI UKRAIŃSKOŚCI

Слово Просвіти, №41 за 2009 рік

Ołena SZULHA Zdjęcia Oksany PRYCHODKO Gdy z siostrą byłyśmy małe, mama nam śpiewała: Oj na górze, górze siedzi zajączek, On nóżkami przebiera. Gdybym takie nóżki miała, To bym nimi przebierała, jak ten zajączek. Już jako dorosła dowiedziałam się, że m.in. tę piosenkę zapisała od moich krajan Ołena Pcziłka, kiedy wraz z dziećmi jeździła wołyńskimi wsiami, zbierając folklor. Z okazji 150. rocznicy urodzin pisarki, folklorystki, działaczki Proświty, działaczki społecznej rok 2009 ogłoszono na historycznym Wołyniu (w skład którego wchodzą obwody rówieński, wołyński oraz części żytomierskiego i tarnopolskiego) Rokiem Ołeny Pcziłki. Właśnie na Wołyniu minęły najbardziej płodne, najlepsze lata Olhy Petriwny Drahomanowej-Kosacz, więc wdzięczni krajanie postanowili uczcić jej pełną poświęcenia pracę, przywracając jej imię z półzapomnienia. Zdecydowana większość zna z radzieckiego szkolnego kursu literatury ukraińskiej Ołenę Pcziłkę jako matkę Łesi Ukrainki, z którą wielka proletariacka pisarka często konfliktowała z powodu rozbieżności w poglądach. W rzeczywistości wszystko działo się zupełnie inaczej, a krąg zainteresowań Olhy Petriwny był o wiele szerszy. O tym postanowili opowiedzieć ogółowi rówieńscy działacze Proświty, organizując w obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym imprezę naukowo-artystyczną „Ołena Pcziłka — działaczka społeczna, pisarka, naukowczyni, działaczka Proświty”. Organizatorką i inspiratorką wydarzenia była Switłana Nikolina, przewodnicząca Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, przewodnicząca obwodowej organizacji UNP, a głównym „silnikiem” — Natalja Sawczuk, członkini zarządu obwodowego zjednoczenia „Proświty”. Właśnie dzięki tym Dora TYMOWESKA, sekretarz odpowiedzialna Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki W instytucie kultury i sztuki Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki prawie dziesięć lat działa studencki teatr poezji ukraińskiej „Symfonia duszy”. Założycielem i kierownikiem artystycznym tej oryginalnej organizacji twórczej jest działacz Proświty, artysta ludowy Ukrainy, profesor Wołodymyr Kałasznykow. Twórcza oryginalność tego teatru polega na tym, że każdy artysta-student wybiera sobie poezję, która najbardziej mu odpowiada. Opracowawszy utwory na zajęciach z czytania ekspresyjnego, studenci łączą się w grupy i tworzą spektakle poetyckie. Takich spektakli wystawiono już ponad dwa tuziny. Obecny spektakl mieni się poezją Bohdana Ihora Antonycza, którego twórczość jest mało znana ogółowi Ługańszczyzny. Kilka studentek drugiego roku, zanurzywszy się w poetycki świat B. I. Antonycza, stworzyło spektakl „Złote pióro nocy”. Scenariusz, który skomponowała Hanna Neńko, na pierwszy rzut oka jest abstrakcyjny, jego główna myśl jest taka, że każdemu człowiekowi zależy na tym, aby go rozumiano. Wstępne słowo o poecie-łemku B. I. Antonyczu przygotowała studentka Darija Iljina. Jej słowo było lakoniczne w objętości, obszerne Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień obwodu kijowskiego Niedawno w Kijowie ukazała się drukiem książka profesora Andrija Katrenki i docenta Jarosława Katrenki „Łączyły ich wyznawane ideały demokratyczne oraz miłość do Ukrainy i jej narodu”. Wydanie zawiera listy wybitnego działacza ukraińskiego ruchu narodowego Illi Szraha do Mychajła Hruszewskiego. We wstępie autorzy opowiadają o życiu i działalności Illi Szraha. Urodził się on 23 sierpnia (4 września) 1847 roku w miasteczku Sedniw na Czernihowszczyźnie. Jego ojciec był Niemcem, matka Ukrainką. Illę wychowywało grono ludzi wykształconych, nieobojętnych na idee liberalne, język ukraiński. Miłości do Ukrainy sprzyjała też nauka w gimnazjum w Czernihowie, gdzie nauczycielami byli L. Hlibow i I. Doroszenko. Na część młodzieży miasta duży wpływ miała działalność oświatowa i kulturalna Czernihowskiej Hromady Ukraińskiej. Illa Szrah wspominał: „Jeszcze w gimnazjum, kiedy byłem w 3 klasie, wielkie wrażenie zrobiła na mnie „Natalka Połtawka”, która została nadzwyczaj dobrze wystawiona… Pod wpływem „Natalki Połtawki” ja i niektórzy z towarzyszy zafascynowaliśmy się ukraińskością, — oczywiście, bardziej od strony zewnętrznej, porobiliśmy sobie ukraińskie stroje”. Niemałe wrażenie na gimnazjaliście wywarły aresztowania polityczne miejscowych „hromadiwców” O. Tyszczynskiego, S. Nosa, I. Andruszczenki i rozprawa nad nimi ówczesnej władzy. Na młodego Szraha wpływały kontakty z poetą, członkiem Kijowskiej Hromady Ukraińskiej M. Werbyckim. Wokół Werbyckiego skupiała się młodzież, która zapisywała ukraińskie słowa do „Słownika”, czytała „Osnowę” i „Zapysky o Jużnoj Rusi”. Popularne se- rejonach łuckich. Tak ją poruszyło to, co zobaczyła, że napisała poemat „Hulcza”, który należy do wczesnego okresu twórczości. Dlatego na imprezę przybyli działacze Proświty ze wsi Hilcza w rejonie zdołbunowskim, grupa wokalna „Miryna” Zdołbunowskiego Rejonowego Domu Kultury, którzy śpiewali pieśni zapisane przez Ołenę Pcziłkę w tym kraju. Uczniowie szkoły w Hilczy odczytali opis źródła Świętego Mikołaja z poematu Ołeny Pcziłki „Hulcza”. Źródło to szumi do dziś, ono zapewne pamięta Tarasa Szewczenkę, kiedy wędrował z Ostroga do Dubna. W święcie wzięły udział dzieci — wychowankowie przedszkola nr 44 „Kopciuszek” z Równego. Przedstawiły kompozycje „Kotki” i „Zajączek”, których teksty Ołena Pcziłka zapisała na Wołyniu. Do udziału w imprezie zaproszono naukowców: kandydatkę nauk filologicznych, docent Rówieńskiego Uniwersytetu Humanistycznego Raisę Tchoruk oraz kierowniczkę działu etnografii Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, zasłużoną pracownicę kultury Ukrainy Ałłę Ukrajineć. Raisa Tchoruk wystąpiła z referatem „Idee kulturalne jako strategie pisarskie Ołeny Pcziłki”, Ałła Ukrajineć — „Osobliwości sztuki hafciarskiej Wołynia w kontekście prac naukowych Ołeny Pcziłki”. Wiadomo, że Ołena Pcziłka, jeszcze mieszkając w Zwiahlu, zbierała wzory haftów. Z czasem, w Łucku i Kołodieżnem, rozszerzyła krąg poszukiwań, zaangażowała do pracy dzieci i właśnie dzięki nim współcześni mogą zapoznać się z ówczesną sztuką hafciarską, badać ją. Wcześniej nie przyjęło się mówić o Ołenie Pcziłce jako o znaczącej postaci w naszej nauce i kulturze. A była to kobieta o silnym charakterze, utalentowana, cierpliwa, pracowita i wytrwała. Teraz jej imię brzmi w kraju pełnym głosem jako potwierdzenie czynu, ducha, który nie gaśnie przez wieki. Wśród młodzieży popularne były pieśni „Szcze ne wmerła Ukrajina”, „Wże bilsze lit dwisti”, „W poli dola stojala, browon’kamy morhała”. Z czasem Illę Szraha za udział w studenckich rozruchach wraz z dziesiątkami towarzyszy usunięto z wydziału prawa uniwersytetu. Mimo to eksternistycznie zdał egzaminy na Uniwersytecie Kijowskim i uzyskał stopień kandydata praw. Szrah zaczął pracować jako adwokat. Od początku lat 90. XIX wieku Illa Szrah brał aktywny udział w ukraińskim ruchu narodowym. Od 1892 do 1895 roku opublikował dziewięć artykułów na łamach lwowskiej gazety „Prawda”. Illa Szrah opowiadał się za rozwojem samorządności i wzywał Ukraińców do bardziej wytrwałej walki o prawa narodowe: „Świadomi Ukraińcy powinni jak najczęściej i najwyraźniej występować wśród społeczności oraz, gdzie to możliwe, przed rządem jako Ukraińcy, a nie jako ogólnorosjanie”. Oto wersy z artykułu Szraha z 1893 roku, napisane jakby o teraźniejszości: „Wielką siłę w obecnych okolicznościach mają teraz wszelcy urzędnicy i nic dziwnego – bo na urzędowe stanowiska wszyscy teraz pchają się, nawet dawni przeciwnicy rządu; patrzysz, „inteligent” łaje i rząd, i urzędników, a na drugi dzień widzisz – ten sam „inteligent” zdobył już sobie urzędowe stanowisko i już całkiem na drugą stronę przechodzi, inną pieśń śpiewa. Lud teraz zastraszony, przybity, w urzędowych sądach sprawiedliwości nie znajduje, zresztą szkoda szukać: urzędnicy jeden drugiego kryją, czyli po to, aby podtrzymać „władzę”, podnieść „autorytet rządu”. W 1906 roku Illę Szraha wybrano deputowanym I Dumy Państwowej, gdzie stanął na czele frakcji ukraińskiej. W sierpniu–wrześniu 1908 roku gubernator czernihowski nakazał wykluczyć ze składu „Proświty” Illę Ludwyhowycza oraz innych jej najaktywniejszych członków. W 1911 r. pozwolono mu ponownie zostać członkiem Towarzystwa, a nawet stanąć na jego czele. Jednakże ono, wykrwawione, osłabione w warunkach politycznej reakcji, przestało istnieć. Po rewolucji lutowej 1917 roku Illa Szrah powrócił do kierownictwa odnowionej czernihowskiej „Proświty”, został członkiem Centralnej Rady. W 1918 roku za hetmana P. Skoropadskiego I. Szrahowi proponowano objęcie stanowiska premiera, ale na przeszkodzie stanął podeszły wiek i stan zdrowia. 11 kwietnia 1919 roku I. L. Szrah zmarł.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn