Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy oraz Francuskie Centrum Kultury zaprezentowały wystawę malarstwa współczesnego francuskiego artysty André Joliveta „Kwiaty romansu”.

Слово Просвіти, №41 за 2009 рік

Artysta tworzy obrazy w stylu konceptualizmu, łącząc dekoracyjność koloru i formy z symboliką oraz asocjacyjnością. Jednak największe zainteresowanie wzbudziła zilustrowana przez André Joliveta książka ukraińskiego poety i obrońcy praw człowieka Wasyla Stusa z cyklu „Kostomarow w Saratowie”. Ta książka reprezentuje gatunek współczesnej sztuki konceptualnej. Została wykorzystana jako środek twórczy, wywodzący się z wolnego poszukiwania dialogu między tekstem literackim a ilustracjami, nadając jej status przedmiotu sztuki. Taki status miały księgi rękopiśmienne, lecz został on utracony po wynalezieniu prasy drukarskiej. Nawiasem mówiąc, francuska tradycja rękopiśmiennej książki jako dzieła sztuki sięga głębi wieków. Warto wspomnieć choćby „Bardzo bogate godzinki księcia de Berry”. W dorobku André Joliveta znajduje się ponad 70 książek, w tworzeniu których artysta stosował techniki grafiki, mówili o tragicznym losie ukraińskiego poety, który zginął w obozach permskich wkrótce po tym, jak w 1985 roku Heinrich Böll wysunął go do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, artysta odszukał francuskie przekłady wierszy W. Stusa. Zainspirowały go one do stworzenia książki. „Cykl wierszy „Kostomarow w Saratowie” (przekład na francuski Olesia Masliuka i Anne Renaut) to wiersze programowe, zawierające ideę uświadomienia sobie własnego losu, kiedy człowiek wkracza na własną drogę” – opowiadał podczas prezentacji syn poety, Dmytro Stus. – „W tej poezji jest wiele smutku i rozczarowania, ale są też odniesienia, relacje z Bogiem, czasem polarnie przeciwne, tak samo jak u Tarasa Szewczenki”. Porównajcie: u Szewczenki – „…a do tego ja nie znam Boga”, a u Stusa – „O Boże, biały świat to białe szaleństwo, nie wart Twego wysiłku…”, i zupełnie przeciwne słowa Stusa: „A cichaczem posłuchaj, czy Wszechświat nie śpi…”. Wspominając ojca, Dmytro Stus akcentował: mimo że poeta czuł się człowiekiem Wszechświata, pozostawał wiernym synem narodu, Ukrainy, oddanym korzeniom. „Ukraina rodziła niemało utalentowanych ludzi, którzy odnajdywali siebie w innych kulturach. Jednak Wasyl Stus wybrał inną drogę: „muszę być wierny swojemu losowi”. Człowiek, który miał wielki potencjał, wybrał nie prawdę życia, która prowadzi do sukcesu, a prawdę ojców – nosicieli tego, co narodowe” – powiedział Dmytro Stus. – „Zaskoczyło mnie, że wielka francuska kultura uważa poezję mojego ojca za ważną dla siebie. Ale nie chciałbym mówić przy tej okazji o polityce własnego państwa”. Podczas prezentacji rozbrzmiewały wiersze Wasyla Stusa w języku ukraińskim i w przekładzie francuskim. André Jolivet opowiedział, że książka „Kostomarow w Saratowie” ukazała się w nakładzie dziesięciu egzemplarzy na specjalnym papierze. W każdym z nich ręcznie odtworzył ilustracje, więc koszt jednego egzemplarza to prawie tysiąc euro. Jeden egzemplarz podaruje rodzinie Wasyla Stusa, a drugi – Narodowemu Muzeum Sztuki Ukrainy. Artysta opowiedział o swoich dziełach malarskich, które są obecnie eksponowane w muzeum. Do życia powołała je poezja Wasyla Stusa. W obrazach artysty, jasnych pod względem zestawień kolorystycznych i dynamicznych w rytmie, pełnych symbolizmu, zaszyfrowane są sfery Wszechświata i cykle życia. Główna idea – wolność nigdy do nikogo nie należy. Znacznie bardziej skomplikowana jest filozoficzna koncepcja tych dzieł. Jednak ani w ilustracjach prezentowanej książki, ani w obrazach artysty nie należy szukać dosłownej zbieżności tekstu i obrazu. Jej nie ma. Współczesna sztuka konceptualna w pisemnych wyjaśnieniach-koncepcjach André Joliveta jest czasem bardziej wymowna niż w części wizualnej. Tak właśnie zbliża się do literatury. Na wystawie można zobaczyć także jedyny za życia wykonany portret Wasyla Stusa, który w 1968 roku namalował ukraiński artysta Borys Dowhań. Borys Stepanowycz przyjaźnił się ze Stusem i wraz z żoną pomagał oraz wspierał rodzinę represjonowanego poety. Francuzi słyną z patriotyzmu. Być może dlatego właśnie francuskiego artystę zainspirowała osobowość i twórczość ukraińskiego poety. Być może ten, kto kocha i szanuje własną kulturę, jest w stanie docenić te uczucia także u przedstawiciela innego narodu. Zatem projekt artystyczny André Joliveta „Kwiaty romansu” to nie tylko dialog literatury i współczesnej sztuki wizualnej, ale także dialog kultur ukraińskiej i francuskiej.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn