Strona · s. 14strona oryginału ↗
Niektóre osobliwości ukraińskiego rynku antykwarycznego
Слово Просвіти, №41 за 2009 рік
Zeszłoroczny pierwszy Wielki Salon Antykwarski wzbudził niezwykłe zainteresowanie kijowskich miłośników sztuki, nie mówiąc już o kolekcjonerach. Drugi, tegoroczny, który również otwarto w Domu Ukraińskim, zgromadził nieco mniej galerii antykwarycznych i prywatnych kolekcjonerów niż w ubiegłym roku. Mimo to odwiedzających jest wielu, choć wstęp, 50 hrywien, nie każdemu wydaje się tani. Cóż, rzeczywiście „z roku na rok w naszym kraju rośnie zainteresowanie kolekcjonowaniem dawnych przedmiotów, ożywia się ukraiński rynek antykwarny…” — cytuję oficjalne powitanie, przesłane Wielkiemu Salonowi Antykwarnemu przez Prezydenta Wiktora Juszczenkę. Dla tych, którzy mają pieniądze (ukraińska elita, biznesowa, a nie kulturalna), obecnie pewniej jest je przechowywać, inwestując w dzieła sztuki. Ale nie wszystko, co prezentowano na Wielkim Salonie Antykwarnym, to antykwariat. Miejscami właściciele galerii wystawiają współczesne dzieła w stylu salonowym (choć artystycznie bardzo wysokiej jakości). Zawodowi kolekcjonerzy nazywają to „nowodelem”. W niektórych obrazach można podejrzewać falsyfikat, ukryty rzekomo pod kiepską renowacją. Zdarza się to czasem wtedy, gdy kolekcjonowaniem antykwariatu zajmuje się człowiek w celach biznesowych. Natomiast prywatny kolekcjoner z Połtawy Ołeksandr Jemelianow przywiózł swoją kolekcję europejskiego malarstwa XVIII–XX wieku nie po to, by ją sprzedać, lecz by pokazać innym ulubione obrazy. Choć malarze z jego kolekcji nie są najsłynniejsi, zebrano ją z wielką miłością. Drugi Wielki Salon Antykwarny postanowił ucieszyć ukraińską elitę dziełami ze znanej na całym świecie odlewni „Valsuani” w Szwajcarii. W tej odlewni za życia odlewali swoje prace znani rzeźbiarze początku XX wieku: Rodin, Dali, Pompon, Degas, Renoir, Modigliani, Gauguin. Tak więc na wystawie można było zobaczyć rodinowskich „Obywateli Calais”, identycznych (również pod względem wymiarów) z tymi, które stoją na placu w mieście Calais we Francji, tak dokładnie takich samych jak w muzeum Rodina, „Myśliciela”, „Wiosnę wieczną” czy „Pocałunek”. Wrażenie z tych dzieł jest takie samo. Ale… Rzecz w tym, że w swoim czasie ojciec obecnego właściciela odlewni Leonarda Argutinskiego-Dołgorukowa kupił od Valsuaniego pieczęć odlewni, a później całą produkcję i spuściznę zubożałej rodziny Valsuanich — gipsowe formy Degasa, Rodina, Modiglianiego i innych wraz z prawem wykonywania z nich odlewów. Obecny właściciel odlewni „Valsuani” (który, nota bene, był obecny na otwarciu Wielkiego Salonu Antykwarnego) przyjaźnił się z Salvadorem Dalí, otrzymał od niego prawo do odlewania jego najlepszych rzeźbiarskich prac — „Nosorożca w koronkach”, „Minotaura”, „Metamorfozy Wenus z Milo”, „Histeryczną surrealistyczną kobietę”, które również można zobaczyć w Domu Ukraińskim. Swoje rzeźby w odlewni „Valsuani” odlewa także znany artysta Michaił Szemiakin, który wyemigrował na Zachód jeszcze za czasów Związku Radzieckiego. „Ale dostanie się do „Valsuani” nie jest łatwe. Jeśli przyjdzie młody rzeźbiarz i powie: „Chcę u was odlać rzeźbę”, to my tego nie zrobimy. Wolimy kupować prawa do prac artystów, którzy już nie żyją, i odlewać prace samodzielnie, nie mając do czynienia z twórcami” — opowiada Argutinski-Dołgorukow o zasadach swojej pracy. Zauważmy, że przy zakupie prawa do odlewu rzeźby za oryginały uznaje się pierwsze 12 odlewów. Znany współczesny ukraiński rzeźbiarz Ołeksandr Suchołit ma inne zdanie na temat tego, co w rzeźbie może być nazwane oryginalnym dziełem. „Tylko sam artysta wie, jak chce widzieć swoją rzeźbę. W gotowym odlewie mojej pracy tylko ja wiem, w którym miejscu trzeba doszlifować, gdzie zrobić patynę, gdzie zdjąć zbędne milimetry… Artysta robi to intuicyjnie. I tylko dzieło, które ukończył sam artysta, można uważać za unikatowe i oryginalne — wyjaśnia Ołeksandr. — Nawet kiedy artysta się powtarza, powiela dzieła, mówi się, że nie tworzy już sztuki, lecz towar”. Jeszcze więcej pytań pojawia się u wielu znawców ukraińskiej sztuki awangardowej w związku z kolekcją dzieł Ołeksandry Ekster, którą „Valsuani” przedstawiła na obecnym Salonie Antykwarnym. Artystka, zajmująca się scenografią, tworzyła kostiumy teatralne i szkice dekoracji, uczyła się w Kijowskiej Szkole Sztuk Pięknych O. Murashki, a po emigracji po rewolucji resztę życia spędziła w Paryżu. „Jeśli szkice kostiumów wciąż można uważać za wyszły spod ręki Ekster, to brązowe reliefy pokryte jaskrawą emalią (artystka tworzyła je z papier-mâché — przyp. aut.) — to zupełnie nie jej styl i kolorystyka” — zauważa Ludmiła Łysenko, wnuczka znanego ukraińskiego rzeźbiarza, historyk sztuki i wykładowczyni Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy. Figurki z brązu i emalii, wykonane na podstawie szkiców Ołeksandry Ekster do spektaklu „Famira Kifared” (wykonał je jeden z najlepszych współczesnych francuskich mistrzów plastyki porcelanowej, jak zapewnia przedstawiciel odlewni „Valsuani”), również nie są dziełami Ekster. Bardziej etyczne byłoby podpisanie tych prac nie imieniem O. Ekster, lecz imieniem tego mistrza, dodając, jak to się w takich przypadkach zwykle robi, „dedykacja…”
abo „za motyvamy O. Ekster”. „Pokazuvaly my ti tvory Dmytrowi Horbaczowowi, ukraińskiemu historykowi sztuki, znawcy awangardy, i win zatwierdziw tę rekonstrukcję” — zapewnia przedstawiciel „Walzuani”. Tak więc „Walzuani” to raczej tradycje estetyczne niż artystyczne i z pewnością wirtuozerskie technologie, kompetentne prowadzenie biznesu. A kolekcję ludowej ikony Średniej Naddnieprzańszczyzny z prywatnego zbioru malarza Mykoły Babaka, poprzedzoną wspaniałym katalogiem, bez żadnych zastrzeżeń można uznać za antykwariat. Większość przedstawionych ikon powstała w XIX w. przez nieprofesjonalnych samouków, którzy naśladowali ikonografię, tematy i techniki profesjonalnego malarstwa barokowego XVIII w. Szczere i naiwne przyjęcie ukraińskiej tradycji barokowej przez utalentowanych ludowych mistrzów — w tym tkwi urok tych dzieł. Później, pod koniec XIX — na początku XX w., wiejscy fotografowie, fotografując na ukraińskich wsiach wesela, pogrzeby i chrzty, powtarzali kompozycję ikon. To Mykoła Babak kilka lat temu zademonstrował na dwóch wystawach, zestawiając powiększone stare fotografie z ikonami. Tak więc na Wielkim Salonie Antykwarycznym — 2009 zaprezentowano różnorodne sektory krajowego rynku antykwarycznego, z wyjątkiem, przepraszam, cienia, a rynek cienistego antykwariatu, jak mówią, u nas jest bardzo rozwinięty, podobnie zresztą jak szara gospodarka. Kradzieże dzieł sztuki z państwowych muzeów zdarzają się czasem po prostu na zamówienie określonego zamożnego kolekcjonera. A państwo nie specjalnie przejmuje się problemami ukraińskich muzeów państwowych, zwłaszcza ich ochroną. Otóż mamy to, co mamy…
Stronę przygotowała Iryna PIATCZANYN
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
