Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

ZIEMIA NASZEGO NIEPOKOJU „Okrągły stół” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” „Problemy ekologiczne i „Czerwona księga Ukrainy”

Слово Просвіти, №41 за 2009 рік

Petro ANTONENKO Zdjęcie autora Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło w „Ukrinformie” „okrągły stół” poświęcony problemom ochrony środowiska naturalnego. Powodem było wydanie „Czerwonej księgi Ukrainy”. Już sama objętość tej książki, do której wpisano setki gatunków świata roślinnego i zwierzęcego zagrożonych wyginięciem, skłoniła do dyskusji nad szerokim kręgiem problemów ekologicznych. Deputowani ludowi, naukowcy, odpowiedzialni urzędnicy Ministerstwa Ochrony Środowiska Naturalnego, przedstawiciele społecznych organizacji ekologicznych doszli do wniosku: poradziecka, postkolonialna teraźniejszość Ukrainy ma bardzo wiele problemów ekologicznych, których, niestety, władza nie spieszy się rozwiązywać. Uczestnicy dyskusji wiązali te problemy z ogólnym stanem duchowości, moralności społecznej. Ton dyskusji nadał przewodniczący „Proświty”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło MOWCZAN, który prowadził „okrągły stół”: — Prezentujemy nowe wydanie „Czerwonej księgi”, ale tutaj już można dodać jeszcze kilkadziesiąt gatunków roślin i zwierząt, które znajdują się na granicy wyginięcia. Bo książka, jak zawsze, spóźnia się: człowiek zdąży wyrządzić znacznie więcej szkód, niż zostało to odnotowane. Już i człowiek staje się jedną z istot, które można wpisywać do „Czerwonej księgi”. Człowiek, który został określony jako szczyt stworzenia Pańskiego. Charakterystyczne, że zaniepokojenie stanem środowiska wyraża także Cerkiew. Przygotowując się do „okrągłego stołu”, przeczytałem niemało materiałów, w szczególności w Internecie, które świadczą, że gwałtownie tracimy zasoby naturalne, stoimy przed ogromnymi wyzwaniami. Oto słyszymy, że jeden z liderów politycznych przywłaszczył sobie 140 hektarów gruntów. Mogę sporządzić całą listę, i to osobny temat, kto i ile zagarnął własności narodowej. Powiedzmy, wzdłuż Dniepru, gdzie, poczynając od Kijowa, zajęto dziesiątki hektarów. Nawet dostępu do rzek już nie ma. Dlatego w pełni uzasadniony jest niepokój o środowisko, którym przejęta jest opinia publiczna, Ministerstwo Ochrony Środowiska Naturalnego. Dyskusja dotknęła najbardziej bolesnych tematów. Oto główne myśli uczestników „okrągłego stołu”. Deputowany ludowy Ukrainy, zastępca przewodniczącego Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. polityki ekologicznej, wykorzystania zasobów naturalnych i likwidacji skutków katastrofy czarnobylskiej Iwan ZAJEC: — „Czerwoną księgę” należy uczynić bardziej dostępną dla ogółu, zwiększyć nakład. Powinna być w każdej szkole, bibliotece. Trzeba w najbliższym czasie umieścić na jej stronie internetowej wariant elektroniczny. Z książki dobrze widać, że ogólna tendencja jest niepocieszająca: bardzo szybko rośnie liczba gatunków roślin i zwierząt, które znajdują się na granicy wyginięcia. Problem nawet nie leży w zabezpieczeniu ustawodawczym ochrony środowiska: jest ono wystarczające. Ale brak zrozumienia ze strony przedstawicieli władzy. Świat idzie naprzód, w wielu krajach wdrażają modele ekosocjalnego rozwoju, opodatkowują wykorzystanie zasobów naturalnych. A w naszym systemie podatkowym nawet śladu tego nie ma, brakuje mechanizmu karania za zanieczyszczanie przyrody. My jeszcze ledwo odchodzimy od komunistycznej infrastruktury, której właściwa była pełna koncentracja gospodarki, nawet mieszkań. Jednak świat wychodzi na inny model, gdzie człowiek potrzebuje przestrzeni, choćby skrawka ziemi. Zamiast tego mamy szybki proces niszczenia lasów, zajmowania gruntów rolnych pod tak zwaną zabudowę. Zajmują doliny rzek, inne terytoria, które pełnią funkcję ochrony przyrody. Niepokoi niski poziom edukacji ekologicznej. Tradycyjne szanowanie przyrody zostało zniszczone. Nie raz mówiłem: przeczytajcie naszych klasyków, na przykład Szewczenkę, Kociubynskiego. Idea szanowania przyrody jest zawarta w samym imperatywie kultury ludowej, zwyczajów. Ale ukraińską kulturę metodycznie niszczą, w tym także ten kierunek. Dlatego trzeba podjąć niezwłoczne środki. My z Jurijem Kostenką zostaliśmy inicjatorami dwóch projektów ustaw. Jeden — o moratorium, zakazie na pięć lat przeznaczania ziemi o przeznaczeniu rekreacyjnym pod jakąkolwiek zabudowę. Drugi — o moratorium na wycinanie zieleni w miejscowościach. To środki ostateczne, ale obecnie nadszedł czas zdecydowanych działań. Dla przykładu, problem ochrony świata zwierzęcego. Co robią myśliwi? To już nie myśliwi, a mordercy. Korzystają z supertechniki, superbroni. I zwierzyna obecnie nie może uratować się przed takimi „myśliwymi” na helikopterach, ze strzelbami z celownikiem optycznym. Hamowany jest proces tworzenia terytoriów chronionych. A każdy stracony dzień oznacza rozkradanie ziemi, niszczenie lasów. Zastępca dyrektora Centralnego Obserwatorium Geofizycznego Leonid TABACZNY: — O czym można mówić przy takim finansowaniu państwowym, kiedy na przyszły rok zaplanowano na odnowienie bazy przyrządowej Państwowego Komitetu Hydrometeorologicznego… 200 hrywien. Są przyrządy jeszcze z czasów władzy radzieckiej, lat 60. Programy, które zatwierdzają parlament i rząd, nie są poparte finansowo. W szczególności czarnobylskie, gdzie finansowanie zmniejszono kilkukrotnie. Za jakie więc środki prowadzić kontrolę zanieczyszczonych radiacją terytoriów? Mimo wszystko prowadzimy monitoring stanu środowiska, mamy dużo informacji. Ale wśród licznych stron internetowych spróbujcie znaleźć taką, gdzie mowa o poziomie zanieczyszczenia określonego terytorium. Akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Kostiantyn SYTNYK: — Nie wszystko jest tak źle. W społecznych organizacjach ekologicznych, takich jak Ogólnoukraińska Liga Ekologiczna, Towarzystwo Ochrony Przyrody pracują wysoko wykwalifikowani specjaliści. Posadzono tysiące hektarów lasów, utworzono terytoria chronione. Mam propozycję dotyczącą „Czerwonej księgi”: trzeba wydać 25 takich niewielkich książeczek w każdym obwodzie. Są katedry przyrodnicze uniwersytetów, profilowe instytuty Akademii Nauk, ogrody botaniczne. One właśnie powinny przygotować wydanie. A zamiast ogólnych uchwał potrzebna jest konkretność — kto i co dokładnie będzie robił. Dlaczego Ministerstwo Oświaty i Nauki nie kieruje wychowania młodego pokolenia ku miłości do przyrody? Jest Ministerstwo Gospodarki. To wyjaśnijcie ludziom, ile tracimy, nie dbając o przyrodę. Pan Bóg stworzył przyrodę ożywioną i nieożywioną. A co robią ludzie? Niszczą. Czyżbyśmy potrzebowali ciężkiego, nieurodzajnego roku, żeby zrozumieć: niszczymy pasy leśne chroniące pola, posadzone jeszcze po wojnie. Może warto zrobić kogoś z ministrów, mających styczność z zasobami naturalnymi, wicepremierem rządu? Na przykład szefa Ministerstwa Ochrony Środowiska Heorhija Filipczuka. Doktor nauk biologicznych, kierownik katedry botaniki Narodowego Uniwersytetu Biozasobów i Wykorzystania Zasobów Naturalnych Borys JAKUBENKO: — W tym roku wspólnie z Ministerstwem Ochrony Środowiska opracowywaliśmy porządek obliczeń za szkody wyrządzone środowisku. Uwzględniliśmy światowe doświadczenie, które pokazuje, że trzeba rekompensować koszty likwidacji szkód wyrządzonych przyrodzie, wartość utraconych, uszkodzonych obiektów, wartość utraty usług ekosystemowych. Przecież wszystkie strefy chronione pełnią specyficzne funkcje. Poprzednie taryfy za wyrządzenie szkody środowisku były po prostu mizerne, nawet za zniszczenie gatunku wpisanego do „Czerwonej księgi”. Wprowadziliśmy współczynniki i teraz sumy będą sięgać 800 hrywien i więcej, a dla osób prawnych — dwukrotnie więcej. Jeśli ten mechanizm zadziała, trzeba, żeby znaczna część otrzymanych środków trafiała do budżetów lokalnych, na działania proekologiczne, na pracę edukacyjną. Proponujemy również wokół terytoriów chronionych ustawowo ustanowić buforowe strefy ochronne, aby działalność gospodarcza nie wyrządzała szkód rezerwatom. Przykładem tego jest zeszłoroczny pożar w rezerwacie Askania Nowa. Zastępca ministra ochrony środowiska naturalnego Mykoła MOWCZAN: — Dziękuję „Proświcie”, że poruszyła te bardzo ważne tematy. Nie tak często widzimy w naszej telewizji programy o ekologii. (Replika Pawła Mowczana: „Zapraszaliśmy tutaj niemało kanałów telewizyjnych. Ale gdzie one są? Gdyby chodziło o coś „pikantnego”, byłyby. A ekologia, widocznie, telewizji nie interesuje”). Co do pracy naszego ministerstwa. Doprowadziliśmy do tego, że rząd przyjął decyzję o utworzeniu dziesięciu nowych terytoriów chronionych do 25, które są. Ale to za mało. Niestety, u nas nauka i Ministerstwo Ochrony Środowiska jeszcze niedostatecznie współpracują. Czyż nie możemy wspólnie zająć się nie tylko ochroną, ale i odtwarzaniem świata roślinnego i zwierzęcego? Na przykład przez ogrody botaniczne? Już nie pierwszy rok dobijamy się, żeby wprowadzić edukację ekologiczną w szkole. Oto budowane są nowe szkoły. A spójrzcie, czy są tam oranżerie, kąciki biologiczne? Co do rezerwatów. Chcemy przekonać ich kierownictwo, że to także dochodowa sprawa. Należy rozwijać turystykę, żeby odwiedzający mogli wejść do muzeum, cerkwi. Przewodnicząca Ogólnoukraińskiej Ligi Ekologicznej Tetiana TYMOCZKO: — Już znudziło się 18 lat słuchać tych samych płaczów nad środowiskiem. Zwracam się do deputowanych, ministrów: trzeba przyjąć ustawę, moratorium — to przyjmijcie! Ekologia nie zyska priorytetu, dopóki programy partii politycznych nie będą zawierać kilkunastu punktów problematyki ekologicznej. Rozpoczynają się wybory prezydenckie. Z czym kandydaci idą na nie? Patrzcie: jeden z przyszłych kandydatów wzywa „do nowej industrializacji”. A niech to szlag! My jeszcze tej nie wywdychaliśmy. Często władza lokalna blokuje tworzenie terytoriów chronionych, nie przyznając ziemi. To wezwijcie przewodniczącego obwodowej, rejonowej administracji państwowej, wyjaśnijcie sytuację. A to rada wiejska może zablokować Ukaz Prezydenta, nie przyznając ziemi pod rezerwat narodowy. Tutaj, w stolicy, Ministerstwo Ochrony Środowiska przygotowuje dokumentację na utworzenie terytoriów chronionych. A lokalne struktury ekologiczne udzielają pozwolenia na budowę na tych terytoriach eko-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn