Strona · s. 4strona oryginału ↗
«NASTAŁ CZAS ZMIENIĆ WEKTOR DZIAŁALNOŚCI» Na pytania pisarza Jurija Zawhorodniego odpowiada Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Republice Łotewskiej Raul CZYLACZAWA
Слово Просвіти, №41 за 2009 рік
— Szanowny Panie Ambasadorze! Przede wszystkim proszę pozwolić wyrazić wdzięczność, że znalazł Pan czas, aby odpowiedzieć na moje pytania. Na Ukrainie nie ma potrzeby Pana przedstawiać, ponieważ Pana wielopłaszczyznowa działalność jest dobrze znana. Mimo to muszę przypomnieć naszym czytelnikom choć trochę: dwujęzyczny poeta (gruziński i ukraiński), tłumacz, doktor nauk filologicznych, profesor, akademik, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat nagród literackich i wyróżnień. Przez długi czas był Pan wiceministrem do spraw narodowości i migracji, przewodniczącym Państwowego Komitetu, ponieważ tę instytucję państwową reorganizowano częściej niż inne. Zaproponowano Panu reprezentowanie naszego państwa w Republice Łotewskiej. Na ile ta propozycja była dla Pana niespodziewana, jak długo decydował się Pan ją przyjąć? — Przez długi czas rzeczywiście pracowałem w resorcie, który zajmował się kwestiami mniejszości narodowych i stosunków międzynarodowych. Praca była ciekawa, nawet podobna do dyplomatycznej. Proszę sobie wyobrazić: na Ukrainie mieszkają przedstawiciele ponad 130 narodowości, którzy po rozpadzie ZSRR otrzymali możliwość swobodnego rozwijania swojej kultury, zachowania tradycji, nawiązywania bezpośrednich kontaktów z etnicznymi ojczyznami. Problemów było niemało, a jednoznacznych recept na ich rozwiązanie nie znał nikt. Dlatego trzeba było poznawać światowe doświadczenia demokratycznego, tolerancyjnego współistnienia mniejszości etnicznych w państwie unitarnym, jeździć po świecie, spotykać się z wysokimi urzędnikami, dyplomatami, a przede wszystkim stale twórczo pracować z samymi mniejszościami narodowymi. Jednak, jak to bywa w życiu, nastał czas zmienić wektor działalności. Strzałka zatrzymała się na dyplomacji i znalazłem się pod dachem MSZ Ukrainy. W każdym razie propozycja wyjazdu na Łotwę była rzeczywiście całkowitym zaskoczeniem i poważnie powątpiewałem w celowość takiego wyboru. Po pewnym czasie jednak się zgodziłem i teraz nie żałuję. — Ponad dwadzieścia lat mieszkałem na Łotwie, swego czasu (1988—89 r.) byłem jednym z założycieli Ukraińskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego „Dniepr”, zastępcą przewodniczącego. Początkowo było to jedyne zrzeszenie Ukraińców Łotwy, których, według spisu, mieszkało wtedy w republice około 100 tysięcy. Obecnie ich liczebność spadła do 60 tysięcy, ale, o ile mi wiadomo, stworzono już ponad dwie dziesiątki różnorodnych ukraińskich organizacji. Co mają wspólnego i co nie daje im możliwości bycia razem w jednym gronie, posiadania własnych mediów, centrów kulturalnych, przeprowadzania wspólnych obchodów świąt narodowych? Czy mimo wszystko do czegoś to zmierza? Na ile może lub ma prawo nasza Ambasada współpracować z ukraińskimi organizacjami? Znam wielu Łotyszy w Kijowie, którzy otrzymali prawo do zamieszkania na Ukrainie, aktywnie pracują oni we wspólnych ukraińsko-łotewskich przedsiębiorstwach. Od czasu do czasu Ambasada Republiki Łotewskiej na Ukrainie zaprasza rodaków z różnych okazji: wziąć udział w otwarciu jakiejś wystawy, świętować Dzień Niepodległości lub inne święto państwowe czy religijne. — Przeważająca większość z 60 tysięcy Ukraińców Łotwy odczuwa swoją przynależność do Ukrainy i przejmuje się jej problemami. Obecnie na Łotwie jest 15 ukraińskich towarzystw kulturalno-oświatowych, w których zrzeszone są setki aktywistów. Towarzystwa istnieją we wszystkich dużych miastach Łotwy, gdzie mieszkają etniczni Ukraińcy i przybysze z Ukrainy. Ambasada ma dobrze nawiązane kontakty z naszymi społecznościami, którym od czasu do czasu przekazuje literaturę edukacyjną, informacyjną i artystyczną, instrumenty muzyczne, stroje narodowe, sprzęt komputerowy. Przy Ambasadzie stworzono Radę Koordynacyjną, na posiedzeniach której omawiane są plany społeczności, wypracowywane optymalne warianty ich realizacji. Angażujemy nasze towarzystwa w obchody różnorodnych świąt, wystawy, prezentacje, prowadzenie seminariów naukowo-praktycznych. Niemało robi dla zjednoczenia naszych rodaków Ukraińskie Centrum Informacyjne przy Bibliotece Akademickiej Łotwy, gdzie zgromadzono dużą kolekcję książek z ukrainoznawstwa, a także materiały audio i wideo. W łotewskim radiu państwowym jest audycja w języku ukraińskim „Na falach Dniepru”, którą regularnie prowadzi korespondentka radia „Swoboda”, a jednocześnie tłumaczka naszej Ambasady Ludmyła Pyłyp, Ukrainka z Zakarpacia. Niestety, od niedawna z powodu trudności ekonomicznych nie ukazuje się gazeta „Ukraiński Wiestnik”, która miała szerokie grono czytelników. Swego czasu częściowo finansowało ją Ministerstwo Integracji Łotwy, ale w wyniku reformy rządowej ministerstwa nie stało, a jego obowiązków nikt nie wykonuje. Biznesmenom, którzy również wspierali gazetę, kryzys nie daje możliwości wykazywania dawnej hojności. Choć obiecują z czasem wznowić finansowanie. Pożyjemy — zobaczymy. — Związki ukraińsko-łotewskie są dawne. W latach 1920—30 na Łotwie działały towarzystwa ukraińskie, przez krótki czas ukazywała się gazeta. Czy ktoś z ukraińskich lub łotewskich historyków badał te fakty? Jak można je wykorzystać w naszych czasach? — Kilka lat temu w Rydze wyszła książka „Ukraińcy Łotwy. Ludzie wspominają, dokumenty świadczą” (kolegium redakcyjne: E. Dawydenko, W. Pawłenko, W. Stroj). Zamieszczono w niej szkic doktora historii, docenta historii i filozofii Uniwersytetu Łotewskiego, kierownika wydziału państwowego archiwum historycznego Eriksa Jēkabsonsa, w którym zainteresowany czytelnik może znaleźć niemało wiarygodnych informacji o pobycie Ukraińców na Łotwie od końca XIX wieku. Z wydania można dowiedzieć się zarówno o ukraińskich towarzystwach narodowych, jak i o ukraińskiej kulturze i edukacji na Łotwie. Przy wsparciu ukraińskiego biznesmena Ołeha Stepanowa w zeszłym roku w Kijowie ujrzał światło dzienne wspaniały album „Naszego kwiatu po całym świecie”, w którym również poruszono tematy pobytu Ukraińców na Łotwie. — Ukraińcy, którzy nabyli obywatelstwo Republiki Łotewskiej, mają prawo bezwizowego wjazdu na Ukrainę, jak wszyscy obywatele innych państw Unii Europejskiej. Ale ci, którzy mają tylko paszporty stałych mieszkańców Republiki Łotewskiej (osoby bez obywatelstwa), muszą w celu odwiedzenia Ojczyzny otrzymywać płatne wizy. Pewne ulgi daje zaświadczenie Ukraińca zagranicznego. Czy wielu łotewskich Ukraińców otrzymało te zaświadczenia? Ilu obecnie na Łotwie stale mieszka obywateli naszego państwa? — Kwestiami ukraińskości zagranicznej do niedawna zajmowało się ministerstwo, w którym pracowałem. Przez pewien czas byłem nawet kuratorem odpowiedniego departamentu, dlatego przyjechawszy na Łotwę, od razu wezwałem naszych „niegrów” (tak ironicznie nazywają siebie nieobywatele) albo do otrzymania zaświadczenia Ukraińca zagranicznego, albo do przywrócenia obywatelstwa Ukrainy. Niemało osób posłuchało moich słów i po pewnym czasie do konsulatu wpłynęło wiele wniosków. W ciągu ostatnich trzech lat ponad 2000 osób otrzymało już „korzonki” z Ojczyzny, co daje im prawo do bezpłatnej wizy do domu na okres pięciu lat. Nawiasem mówiąc, długoterminowa wiza na okres do pół roku dla nieobywateli jest bezpłatna. Jeśli chodzi o obywateli Ukrainy — stałych mieszkańców Łotwy, to ich liczba waha się od 1,5 tysiąca do 2 tysięcy osób. Przynajmniej tak twierdzi statystyka naszego konsulatu. — Negatywy i niepowodzenia światowego kryzysu gospodarczego nie ominęły ani Ukrainy, ani Łotwy. U nas zaostrzenie w gospodarce dodaje sytuacja polityczna w przededniu kolejnych wyborów Prezydenta. A jak cierpi Łotwa — kraj pozbawiony zasobów naturalnych i z małymi możliwościami eksportowymi? Na ile dotknął ją światowy kryzys i czy widać początek uzdrowienia? W odróżnieniu od naszej hrywny, łotewski łat w stosunku do dolara w tym roku prawie nie zmienił kursu, ale czy można uważać, że zjawiska kryzysowe łotewskiej gospodarki są mniejsze niż na Ukrainie? — Łotwa to jeden z krajów, który światowy kryzys gospodarczy dotknął najmocniej. Katastrofalnie spadł poziom produkcji, wzrosło bezrobocie, budżet państwa ucięto do niemożliwości. MFW, który jest głównym darczyńcą Łotwy w tym trudnym czasie, wymaga od rządu sekwestracji budżetu o kolejne pół miliarda łatów (miliard dolarów). Najbardziej wrażliwymi branżami okazały się medycyna, edukacja, kultura, system ochrony porządku publicznego, biznes turystyczny i restauracyjny. Runął jeden z największych finansowych „potworów” kraju „Parex banka”, który póki co utrzymuje się na powierzchni dzięki państwu. Dotąd uważano, że w Europie pracuje ponad 200 tysięcy łotewskich gastarbeiterów, jednak od niedawna ich szeregi zasiliła nowa fala migrantów zarobkowych. Słowem, sytuacja jest bardziej niż skomplikowana. Według danych prasy, Łotwa obecnie pod względem poziomu ubóstwa jest trzecia w UE. Ale waluta narodowa póki co się trzyma, nawet umacnia. Za 100 dolarów obecnie dają 46 łatów. Dawno trwają rozmowy o wprowadzeniu euro na Łotwie, jednak nawet według optymistycznych prognoz, nie należy się tego spodziewać wcześniej niż w 2014 roku. — Niezależnie od tego, jakie stanowisko zajmowałby prawdziwy poeta, nawet kierując państwem, a takich przykładów na świecie jest wystarczająco dużo, on i tak pozostaje poetą. Pana obecne stanowisko wymaga wiele czasu na rozwiązywanie stosunków politycznych i gospodarczych nie tylko Ukrainy i Łotwy, ponieważ
Ryga od dawna znana jest jako jeden z ośrodków Europy Wschodniej, w którym rozwiązywano problemy międzynarodowe. Mimo to udało się Panu w krótkim czasie zrealizować na Łotwie wiele wspólnych projektów literackich. Czy mógłby Pan opowiedzieć o nich bardziej szczegółowo? Niektórych mogło zdziwić, że zdołał Pan w warunkach kryzysu gospodarczego, wraz z łotewskimi kolegami, przygotować i wydać gruntowną Antologię poezji ukraińskiej, w której przedstawiono ponad dziewięćdziesięciu poetów Ukrainy — od Tarasa Szewczenki po najmłodszą współczesną generację. Łotysze po raz pierwszy zapoznają się z wierszami poetów epoki „Rozstrzelanego odrodzenia” oraz tych, którzy żyli i pracowali na emigracji. — Przed przyjazdem na Łotwę wątpiłem, czy uda się zająć projektami literackimi, choć byłem pewien, że przy nadarzającej się okazji koniecznie się za nie wezmę. Ze swojej biblioteki na wszelki wypadek zabrałem książki Rainisa, aby lepiej wczytać się w jego utwory. W Rydze dowiedziałem się o żonie klasyka, Aspazji, również wybitnej poetce. Od razu pojawił się pomysł przetłumaczenia wybranych utworów tego słonecznego małżeństwa, co też zostało zrobione. Dzięki wsparciu finansowemu łotewskiego biznesmena ukraińskiego pochodzenia Wasyla Melnyka udało się wydać luksusowy, ilustrowany album poezji Rainisa i Aspazji „Trójkolorowe słońce” w trzech językach — ukraińskim, gruzińskim i łotewskim. Książka ta zyskała szeroki rozgłos w kraju, z tej okazji przyjęła mnie Prezydent kraju Vaira Vīķe-Freiberga, a w najbardziej prestiżowej sali Rygi, Domu Bractwa Czarnogłowych, odbyła się prezentacja, która zgromadziła cały łotewski bon ton — od literatów, działaczy kultury, przedstawicieli ukraińskiej diaspory i innych mniejszości narodowych po dyplomatów, deputowanych i ministrów. Wkrótce przetłumaczyłem (również na ukraiński i gruziński) i wydałem utwory dwóch wybitnych klasyków łotewskiej poezji XX wieku: Aleksandrsa Čaksa i Ojārsa Vāciētisa. Osobno należy wspomnieć o dwujęzycznym zbiorze wierszy Tarasa Szewczenki „Los”, który jest zbiorem wybranych przekładów na język łotewski poetyckiego dziedzictwa ukraińskiego geniusza. Wydanie, ilustrowane pracami malarskimi autora, zawiera najlepsze przekłady dokonane przez łotewskich poetów w ciągu XX wieku. Łotewski czytelnik na nowo odkrył Wielkiego Kobziarza, gdyż jego książek w Rydze nie wydawano od jubileuszowego 1964 roku! Na koniec kilka słów o Antologii poezji ukraińskiej, o której Pan wspomniał. Jest to swoisty „alaverdi” dla Państwa gruntownej antologii „Z łotewskiego brzegu”, wydanej we lwowskim wydawnictwie „Kalwaria” w 2007 roku. Praca nad przygotowaniem i wydaniem książki była bardzo trudna, gdyż MSZ Ukrainy, który miał sfinansować ten projekt, z wiadomych przyczyn nie zdołał wypełnić podjętych zobowiązań. Trzeba było chodzić i szukać darowizn, bo w tamtym czasie przekłady były prawie gotowe. Znaleźli się ludzie, którzy mają nie tylko pieniądze, ale i dobre serce, wewnętrzną potrzebę czynienia dobra. Korzystając z okazji, chcę wraz ze sponsorami antologii podziękować znanemu łotewskiemu poecie Imantsowi Auziņšowi, który
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
