Strona · s. 7strona oryginału ↗
Prawda i zmyślenia o OUN-UPA na Zakarpaciu
Слово Просвіти, №41 за 2010 рік
— Zakarpatczycy uwierzyli, że Rosjanie-wyzwoliciele są takimi samymi Słowianami jak my, i że w końcu wejdziemy w braterską rodzinę, zupełnie inną od tej, w której przez ponad tysiąc lat przebywali na prawach niższej wartości, a nawet niewolników;
— Zakarpacie graniczyło (i graniczy) z czterema krajami Europy Środkowej (Rumunią, Węgrami, Czechosłowacją i Polską), co uważano za swoisty przyczółek do przenikania stalinowskiego socjalizmu i komunizmu do tych krajów. Zbrodnie i inne paskudztwa przedostawałyby się do nich bez zwłoki;
— wyzwoliciele przekonali się, że na wyzwolonych lub okupowanych ziemiach trzeba postępować inaczej niż na Galicji w latach 1939–1941, gdzie zasiali wiatr, a zbierają burzę. Ale cierpliwości sowietów starczyło nieprzyjemnie krótko. Choć Podkarpacka Ruś według prawa międzynarodowego uważana była za terytorium Czechosłowacji, już 22 grudnia 1944 roku Ludowa Rada Zakarpackiej Ukrainy uchwaliła ustawę o prześladowaniu osób, które wcześniej występowały przeciwko bolszewizmowi. Wzrosła liczba zabójstw i wyroków śmierci, zlikwidowano obóz w Swaliawie liczący kilka tysięcy więźniów, wśród których byli nie tylko Rumuni, Węgrzy i Niemcy, ale i wielu Ukraińców. A do tych krzywd dochodziły nowe: partia komunistyczna postawiła zadanie osiągnięcia w kraju poziomu nacjonalizacji i kolektywizacji, który w tym czasie już się utrwalił na Naddnieprzańszczyźnie, w Taurydzie i w innych ziemiach Ukrainy. Nieznośne podatki, łapanie młodzieńców rzekomo do wojska i inne krzywdy pchały młodzież do lasu, w opozycję wobec tego zła! Prawda, że już w listopadzie–grudniu 1944 roku w górskich rejonach: rachowskim, Wielkim Berezniańskim, wołowieckim, miżhirskim i innych pojawili się powstańcy ze wschodu, ale wyłącznie w celu agitacji i wyjaśnień, czym jest władza radziecka i co niesie góralom. Później, gdy do lasu zaczęli uciekać miejscowi mieszkańcy, zdarzały się przypadki, że ich oddziały bojowe obejmowali doświadczeni wschodniacy. W jednej z bojówek na Iršawszczyźnie oddziałem dowodził rodem z Sumszczyzny Serhij Kryworpyszyn; w bojówce „Bojka” pod wsią Prysłip (obecnie Miżhirszczyzna) dowodził Myhajło Kerijta ze Stanisławszczyzny; Młodzieżową Ukraińską Organizację Nacjonalistyczną (15 osób) w Akademii Handlowej w Mukaczewie kierował również rodem ze Stanisławszczyzny, student technikum handlowo-spółdzielczego Wiktor Sztień i inni. Ale waśni między Galicjanami a nami, Zakarpatczykami, takimi samymi Ukraińcami, od tamtych czasów nie zaczęto. Bo i nasi górale nie stali z tyłu. Tak więc Iwan Kedulicz z naszej Perecynszczyzny w tych latach na Tarnopolszczyźnie przygotował niejednego oficera dla UPA; Iwan Szpontak (pseudonim „Zaliźniak”) z Użhorodczyzny na stanowisku dowódcy kurenia w Zakerzoniu czynił cuda, niszcząc oddziały Armii Ludowej i enkawudzistów; pod dowództwem chorążego Myhajła Lipeja z Miżhirszczyzny „czarne diabły” Czarnego Lasu na Lwowszczyźnie trzymały enkawudzistów w ciągłym strachu; Iwan Sasyn z Tiaczowszczyzny, dawny oficer armii sowieckiej, pracując dla powstańców, zapewnił sukces wielu operacji. Sprawy sądowe przekonują, że to właśnie Zakarpatczycy dokonywali tych czynów w swoim kraju. Tak więc na Rachowszczyźnie roje i czambuły powstańców działały w Jasinii, Łuhu, Łuhach, Łaziszczyźnie, Wielkim Byczkowie i w innych miejscowościach; na Tiaczowszczyźnie – w Buszcynie, Ust-Czornej, Uglu, oddział „Dowbusza”; na Chustszczyźnie – w Kopaszniowie, Dolnym Selisku, Nankowie i in.; na Miżhirszczyźnie – na obrzeżach Toruna, Prysłopu, Górnego Bystrego, Synewirskiej Polany, Kołoczawy, gdzie znajdowały się bojówki „Burewij”, „Wysznia”, „Bojka”, „Hajdamaky” i in.; na Wołowieczczyźnie – w Zawadce, Łatirce, Bukiwcu, gdzie działały krzywe zwierzchnictwa „Bajdaky” i „Olega”; na Swaliawszczyźnie – zwierzchnictwo „Tymosza” i in. Jednak największym przeciwstawieniem się władzy wyróżniała się Perecynszczyzna. Według sprawy sądowej oddział rodem z wsi Tur'ja Remety, Iwana Hapaka, w latach 1946–1947 liczył 80 powstańców, a według twierdzeń ocalałych była to pełnoprawna setka, złożona głównie z młodzieńców i górali w średnim wieku z Tur'i Remety, z Tur'i Bystrej, Tur'i Pasiki i innych wsi Doliny Tur'jańskiej. Choć Mukaczewszczyzna i Użhorodczyzna nie wyróżniały się otwartym przeciwstawieniem się, z wyjątkiem potyczki 3 lipca 1945 roku we wsi Stare Dawydkowe, to organizacje podziemne działały w wielu wsiach, przede wszystkim w Wielkich Łuczkach, Bystrzycy, Serednim i Domanińcach. Co roku 1 listopada i 15 marca – w rocznicę proklamowania niepodległej Karpackiej Ukrainy – w obwodowym centrum i w rejonach działacze Proświty z tego kraju, członkowie Młodej Proświty, KUN-u i innych organizacji patriotycznych odwiedzają braterskie mogiły Strzelców Siczowych z lat 1914–1915, siczowców Karpackiej Ukrainy i zamordowanych przez reżim bolszewicki, gdzie po nabożeństwach żałobnych najczęściej pod zwierzchnictwem biskupa Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego ojca Cyryla śpiewają pieśni siczowe i powstańcze. Chwała Ukrainie! Chwała bohaterom!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
