Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Z PIEŚNIĄ I SŁOWEM

Слово Просвіти, №41 за 2010 рік

Ołeksij ROWENKO, krajoznawca, obwód iwanofrankiwski. Wieś Radcza, położona niedaleko od centrum obwodowego Iwano-Frankiwska (dawnego Stanisławowa), ma dawne tradycje proświtańskie. Już w 1909 roku założono tu czytelnię „Proświty”. W różnych czasach wielu utalentowanych ludzi przyczyniało się do wzrostu kulturalno-oświatowego poziomu i świadomości narodowej mieszkańców Radczy. W latach 1900–1902 proboszczem wsi był ojciec Emmanuił Siczyński – kuzyn znanego kompozytora i dyrygenta. Zorganizował on tutaj kółko dramatyczne oraz spółdzielnię „Ukraiński dom handlowy „Nadia”. Często do Radczy przyjeżdżał z amatorskimi chórami sam Denys Siczyński. Dobrą pamięć o sobie pozostawił ksiądz wsi Radcza Nestor Kiselewski, który był aktywnym uczestnikiem czytelni „Proświty”. Jego zięć – ks. Ostap Sterniuk (brat władyki I. Sterniuka) stworzył w 1926 roku chór cerkiewny, w którym jako jedenastoletni chłopiec zaczął śpiewać bohater naszej opowieści – Wasyl Iwanowycz SZYPTUR. W. I. Szyptur urodził się 17 lutego 1915 roku we wsi Radcza w powiecie stanisławowskim (obecnie rejon tyśmienicki), w Galicji. Ukończywszy 5-klasową szkołę w rodzinnej wsi, mając 12 lat, uczy się w szkole dykowskiej w Stanisławowie przy katedrze soboru (obecnie katedra soboru Świętego Zmartwychwstania). Tutaj uczęszcza do kółka śpiewaczego, a także uczy się śpiewu solowego i gry na mandolinie. Już w wieku 14 lat organizuje przy czytelni „Proświty” w rodzinnej wsi kółko śpiewacze. Jeszcze dzisiaj Wasyl Iwanowycz pamięta pierwszy występ kółka śpiewaczego na scenie. Był to koncert poświęcony 115. rocznicy urodzin wielkiego Kobziarza w 1929 roku. W tamtych czasach jubileusze T. H. Szewczenki świętowano powszechnie w Galicji. A stary proświtanin wspomina jeszcze festyny, święto Iwana Mazepy. I w tych uroczystych imprezach brało udział męskie kółko śpiewacze pod batutą Wasyla Szyptura. Do repertuaru kółka wchodziły takie utwory: „Testament” w opr. K. Stecenki, „Zaswit wstaly kozaczeńky”, „Za ridnyj kraj”, „My jdem upered”, „Oj wydno seło” oraz wiele innych pieśni ludowych. Obok śpiewaczego działało też kółko dramatyczne, którym również kierował Wasyl Szyptur. Kółka te słynęły w całej okolicy ze swoich występów. Szczególną popularnością wśród wieśniaków cieszyły się występy kółka dramatycznego. Jak wspomina Wasyl Szyptur, wielki sukces miały sztuki „Stepowyj hist” B. Hrinczenki, „Oj ne chody, Hryciu, ta na weczornyci” M. Staryckiego, „Ukradene szczastia” I. Franki, „A mołodist ne wernetsia” oraz inne utwory klasyczne. W 1937 roku, aby zebrać pieniądze na budowę nowej czytelni, Wasyl Iwanowycz Szyptur organizuje zespół chóralny, który kolędując i występując z koncertami po okolicznych wsiach powiatu stanisławowskiego, zbiera niemałe fundusze na budowę Domu Ludowego (obecnie Dom Kultury). I już w 1938 roku chór, posiadając duży program, staje się znany w całym okręgu stanisławowskim. Ten rok, jak mówi Wasyl Szyptur, uważa się za początek narodzin sławnej w przyszłości męskiej kapeli chóralnej. Nadchodzi rok 1939… Galicja wchodzi w skład Ukraińskiej SRR. Likwidują wszystkie narodowo-patriotyczne organizacje społeczne. Jednak zespołowi chóralnemu cudem udało się uniknąć represji. Charakterystycznym jest fakt, że wiosną 1941 roku chór z Radczy pod batutą Wasyla Szyptura bierze udział w republikańskim przeglądzie wiejskiej twórczości artystycznej i nawet zdobywa prawo występu w Moskwie na Wystawie Osiągnięć Gospodarki Narodowej. Ale zaczęła się wojna… 31 lipca, 1 i 2 sierpnia 1942 roku społeczność Lwowa i całej Galicji obchodziła 100. rocznicę urodzin Mykoły Łysenki. Do tej daty były przyуроczone Pierwszy krajowy konkurs chórów w Galicji i Święto ukraińskiej pieśni. Początkowo przeprowadzano powiatowe i okręgowe przeglądy, w których wzięło udział 450 chórów z Galicji, Łemkowszczyzny i Posania. Wśród 26 zespołów, które weszły do finałowego konkursu we Lwowie, był też męski chór wsi Radcza. Jury, w skład którego wchodzili profesorowie Seweryn Supryun, Jewhen Kozak, Mykoła Kołessa, doktorzy Wasyl Barwiński i Zenowij Łesko, pochlebnie oceniło występ chóru z Radczy. W „Almanachu Pierwszego krajowego konkursu chórów w Galicji w 100-lecie urodzin M. Łysenki”, który wyszedł we Lwowie w 1943 roku, zaznaczono: „Członkowie jury byli zaskoczeni (zdumieni – O.R.) wysokim poziomem artystycznym wiejskich chórów. Wszyscy chórzyści w stalowych siermięgach (chór wsi Radcza – O. R.) znowu zachwycają publiczność”. W powojennym czasie Wasyl Iwanowycz Szyptur, pracując na niwie kulturalno-oświatowej, kontynuuje kierowanie męskim chórem. W 1954 roku męski chór wsi Radcza przekazuje w pewne ręce doświadczonemu dyrygentowi (uczniowi sławnego dyrygenta Dmytra Kotka) Bohdanowi Wołosiance – medykowi i muzykowi z zawodu. Sam Wasyl Szyptur kontynuuje śpiewanie w rodzimym zespole, pracując jako kierownik klubu wsi. I oto pierwsze sukcesy… 1956 rok – chór staje się laureatem republikańskiego konkursu wiejskiej twórczości artystycznej w Kijowie, a Ministerstwo Kultury nadaje mu nazwę „Ludowa amatorska kapela chóralna”; 1958 rok – kapela występuje w filmie „Na kryłach pisni” wytwórni filmowej im. O. Dowżenki; 1960 rok – Dyplom III stopnia na republikańskim konkursie chórów akademickich; 1964 rok – kapela zostaje dyplomantem festiwalu na cześć 150. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki; 1965 rok – kapela nagrodzona Honorowym Dyplomem Prezydium Rady Najwyższej USRR; 1967 rok – zespołowi nadano tytuł „Zasłużona ludowa amatorska kapela chóralna”. W tym samym roku za osiągnięcie sukcesów w rozwoju sztuki amatorskiej Wasyl Iwanowycz Szyptur zostaje nagrodzony Honorowym Dyplomem Ministerstwa Kultury USRR; 1969 rok – kapela bierze udział w uroczystościach z okazji 100-lecia estońskiego Święta pieśni w Tallinnie; 1970 rok – kapela otrzymuje Dyplom II stopnia na festiwalu amatorskiej sztuki ludowej Ukrainy; 1985 rok – kapela nagrodzona Dyplomem Wystawy Osiągnięć Gospodarki Narodowej ZSRR; 1988 rok – zespół zostaje laureatem republikańskiego turnieju telewizyjnego. „Słoneczne klarnety”; 1989 rok — kapela zdobywa trzecie miejsce na Pierwszym przeglądzie-konkursie zespołów chóralnych im. M. Łeontowycza; 1991 rok — kapela występuje przed mieszkańcami miast i wsi obwodu kirowohradzkiego w przededniu ogólnoukraińskiego referendum; 1992 rok — kapela bierze udział w obchodach 50-lecia UPA w Kijowie; 1993 rok — kapela zostaje laureatem Drugiego ogólnoukraińskiego konkursu zespołów chóralnych im. M. Łeontowycza w Kijowie. To cały wykaz osiągnięć twórczych, gdzie pewna część sukcesu należy do Wasyla Iwanowycza Szyptura. Pracując w kapeli chóralnej, W. Szyptur jest niezmiennym kierownikiem wiejskiego zespołu dramatycznego. Pomimo podeszłego wieku (ponad 90 lat), po mistrzowsku wykonuje główne role w spektaklach „Ukradzione szczęście” I. Franki, „Stepowy gość” B. Hrinczenki, „Oj nie chodź, Hryciu, na wieczornice” M. Staryckiego i innych. Godne pochwały jest to, że twórczą sztafetę po ojcu pewnie przejął w swoje ręce jego syn Bohdan — znany artysta, uczeń wybitnego ukraińskiego kompozytora A. Kos-Anatolskiego, obecnie Zasłużony Działacz Sztuk Ukrainy. Ponad trzydzieści lat Bohdan Wasylowycz śpiewał w kapeli, wiele utworów w jego opracowaniu brzmiało podczas występów zespołu. Wspominając przeszłość i porównując teraźniejszość, siwowłosy weteran „Proświty” jest zaniepokojony stanem współczesnej sztuki ludowej, negatywnym wpływem niskiej jakości „popu”, który zanieczyszcza czyste źródła ojczystej pieśni, języka. Pieśń to dusza narodu. Jak mawiali starożytni mędrcy: „Powiedzcie, jakie pieśni śpiewa naród, a powiem wam, kto nim rządzi”. Słowa te, zdaniem weterana, są aktualne również dzisiaj.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn