Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

OD MUZEUM DO CENTRUM DUCHOWOŚCI NIEDAWNO MINĘŁO 15 LAT OD DNIA ZAŁOŻENIA CZERNIOWIECKIEGO OBWODOWEGO MUZEUM PAMIĄTKOWEGO WOŁODYMYRA IWASIUKA

Слово Просвіти, №41 за 2010 рік

Myrosław ŁAZARUK, dyrektor Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamiątkowego Wołodymyra Iwasiuka, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, pisarz Oficjalne dokumenty świadczą, że Czerniowieckie Obwódowe Muzeum Pamiątkowe Wołodymyra Iwasiuka zostało utworzone rozporządzeniem ówczesnego przedstawiciela prezydenta Ukrainy w obwodzie czerniowieckim Iwana Hnatyszyna, podpisanym 26 lutego 1993 roku, na wniosek działaczy kultury i sztuki Bukowiny. Co prawda, nakaz o mianowaniu jego dyrektora pojawił się dopiero 13 września 1995 roku. Właśnie ta data uważana jest za dzień urodzin muzeum. I nie jest ona przypadkowa. Przecież właśnie tego dnia 25 lat temu z Placu Teatralnego w Czerniowcach na całą Ukrainę po raz pierwszy w bezpośredniej transmisji Czerniowieckiej telewizji w audycji „Kamerton dobrego nastroju” zabrzmiały „Czerwona ruta” i „Wodohraj” w wykonaniu autora Wołodymyra Iwasiuka oraz Ołeny Kuzniecowej. 4 marca 1999 roku z okazji obchodów 50-lecia od dnia urodzin W. Iwasiuka otwarto stale działającą ekspozycję muzeum przy ulicy W. Majakowskiego 40, w tym samym czteropokojowym mieszkaniu, w którym mieszkał kompozytor od 1971 do 1972 roku, od dnia otrzymania na nie przydziału przez rodzinę Iwasiuków do czasu, kiedy Wołodymyr na zawsze przeniósł się do Lwowa, aby ukończyć naukę w instytucie medycznym i rozpocząć studia w konserwatorium. Nawiasem mówiąc, bywał tu słynny kompozytor i poeta bardzo często i po przeprowadzce do Lwowa. Wszystkie najważniejsze wydarzenia świętował właśnie tutaj, w rodzinnym gronie i z najbliższymi przyjaciółmi, w tym także swoje trzydzieste, ostatnie urodziny. Jeszcze na długo przed otwarciem muzeum, a mianowicie w czasach walki o pierwszy festiwal „Czerwona ruta” w Czerniowcach, miałem okazję przeprowadzać wywiad z ojcem Wołodymyra, znanym pisarzem, naukowcem i pedagogiem Mychajłem Hryhorowyczem Iwasiukiem. Wtedy właśnie, gdy jego powieść dokumentalną „Monolog przed obliczem syna” przygotowywałem do druku w gazecie „Mołodyj bukowyneć”, zwróciłem uwagę na ogromną liczbę materiałów, dokumentów, fotografii, starannie uporządkowanych, i nie powstrzymałem swojego zachwytu: „Przecież to gotowe muzeum z uporządkowanymi zbiorami. Pozostało tylko znaleźć lokal…”. Mychajło Hryhorowycz spojrzał na mnie uważnym wzrokiem i powiedział: „Dobrze to pan zauważył… Ale czas na to jeszcze nie nadszedł. Ale obowiązkowo nadejdzie”. Jednak prace nad stworzeniem muzeum rozpoczęły się, kiedy pisarza już nie było wśród nas. Zmarł 5 lutego 1995 roku. Ale nie należy umniejszać jego roli w założeniu ośrodka kultury. W czasach poradzieckich, jak wiadomo, wiele robiono z „inicjatywy społeczności”, która nigdy nie była obojętna na ważne sprawy w regionie i poza jego granicami. Dlatego czas oddać obecnie należne tym, którzy najwięcej zrobili dla powstania pierwszego i jak dotąd jedynego w latach niepodległości Ukrainy muzeum w Czerniowcach (Muzeum Ukraińskiej Diaspory, jak wiadomo, kilka lat temu zostało zreorganizowane w oddział muzeum krajoznawczego). Rodzina Iwasiuków, oddając na muzeum własne mieszkanie, mienie, materiały, dokumenty, bierze aktywny udział w działalności placówki, wspiera materialnie, przyciąga mecenasów. Dlatego nie wspomnieć o tym w jubileuszowym wydaniu i nie wyrazić szczerej wdzięczności nie mam prawa. Jak słów z piosenki, tak i faktów z historii wyrzucić nie można, bo to już będzie nie historia, a farsa, skomponowana według własnego gustu. Dlatego też powstał pomysł wydania właśnie takiej książki-albumu, w której podstawę stanowiły wydarzenia i osobistości, zwykli zwiedzający, których przez 15 lat nalicza się już prawie 50 tysięcy. Jak na złość, działalność muzeum zaczynała się nie od jego otwarcia, a jeszcze na długo przed tym wydarzeniem. 15 lipca 1998 roku zaprezentowano fortepian Wołodymyra Iwasiuka, który z czasem stanie się ozdobą stale działającej ekspozycji. Odrestaurował go mistrz skrzypcowy Wołodymyr Sołodżuk. Od pierwszych samodzielnych kroków placówka muzealna obrała kurs na aktywną propagandę życiowej i twórczej drogi kompozytora i poety Wołodymyra Iwasiuka oraz jego ojca Mychajła Hryhorowycza. Przecież ich biografii rozdzielić nie można. Ich nie rozdzieliła nawet tragiczna śmierć Wołodymyra, której dokładnej daty tak i nie ustalono. Wiadomo, że jego ciało, po zaginięciu 24 kwietnia, zostało znalezione w Lesie Brzuchowickim 18 maja 1979 roku. Obchodząc smutną datę — trzydziestolecie od dnia pogrzebu Wołodymyra Iwasiuka — wystawą tematyczną „Wołodymyr Iwasiuk. Prawda po trzydziestu latach”, naukowcy muzeum odnaleźli niepodważalne dokumenty jednego ze świadków, który spotkał kompozytora w Równem na dworcu kolejowym 5 maja 1979 roku. Ale śledczy wtedy tego świadka z jakiegoś powodu nie przesłuchali. Siostra kompozytora Hałyna Iwasiuk-Krysa oraz znani działacze społeczni i kulturalni Ukrainy w zeszłym roku zwracali się do Prokuratury Generalnej Ukrainy o powrót do „sprawy Iwasiuka”, aby obalić szyte grubymi nićmi wnioski o jego samobójstwie. Wysocy urzędnicy obiecywali rzucić światło jeszcze w zeszłym roku. Ale czegoś im zabrakło: czy to światła, czy to odwagi… 4 marca i 22 maja, 25 listopada i 5 lutego — dni urodzin i śmierci Wołodymyra i Mychajła Iwasiuków dawno stały się datami, które wspólnie z rodziną i pracownikami muzeum obchodzi bukowińska społeczność. W te dni otwieramy wystawy tematyczne, przygotowujemy publikacje i audycje w radiu i telewizji. Tak samo zostało uczczone 85-lecie od dnia urodzin matki Wołodymyra, Sofii Iwaniwny, pedagoga z zawodu, jubileusze pisarzy Sydora Worobkewycza, Iryny Wilde, Sylwestra Jaryczewskiego, których imiona są ściśle związane z Iwasiukami. Współczesne muzeum, aby nie wypadać z kontekstu duchowego i artystycznego życia regionu i Ukrainy, stale przyciągać uwagę społeczności, powinno mieć w arsenale najróżniejsze środki wpływu na kształtowanie świadomości narodowej. Pierwsze kroki w tym kierunku: obwodowy konkurs młodych kompozytorów „Wędrowny muzyk” imienia Wołodymyra. ra Iwasjuka, ekspedycja „Szlakami bukowińskiej trójki” — Iwana Mykołajczuka, Wołodymyra Iwasjuka oraz Nazarija Jaremczuka z udziałem Marii Mykołajczuk; konkurs młodych recytatorów na najlepsze wykonanie wierszy Mychajła Iwasjuka, praca w letnich obozach z uzdolnioną młodzieżą. Te przedsięwzięcia pomagają odkrywać młode talenty wśród kompozytorów, poetów, wykonawców. Literacko-artystyczny salon „W rodzinnym kręgu”, „Znajomość z bliska”, wręczenie nagrody literackiej „Kniaź rosy” im. Tarasa Melnyczuka, różnorodne prezentacje książek wydanych przez muzeum — pod takimi rubrykami odbywają się spotkania z wybitnymi twórcami współczesności, przyjaciółmi Wołodymyra i Mychajła Iwasjuków. Laureatami nagrody literackiej zostali laureat nagrody im. Szewczenki Wasyl Herasymjuk, Wasyl Szkurhan, Mykoła Raczuk, Taras Hryhorczuk, Wołodymyr Wozniuk. Salon odwiedzali laureaci Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Stepan Puszyk, pisarze Sofija Majdanśka, Roman Kudłyk, ojciec Wałerij Syrotjuk, Wasyl Portiak, Pawło Wolwacz. Ciepło powitali bukowińczycy gruzińskiego dysydenta, poetę, bajkopisarza, reżysera i aktora Gurama Petriaszwilego, który znał Wołodymyra Iwasjuka jeszcze wtedy, gdy pracował jako operator Czerniowieckiej telewizji i przygotował zdjęcia do piosenki „Wodohraj”. Odwiedzają muzeum także pisarze, przyjaciele, towarzysze broni i uczniowie Mychajła Hryhorowycza — Bohdan Melnyczuk, Wiktor Kosiaczenko, Wasyl Selezinka, Witalij Kołodij, Mircza Lutyk, Kateryna Miszczenko, Borys Bunczuk, Wira Kytajhorodśka, Tamara Seweruniuk, Mykoła Buczko, Hałyna Tarasiuk, narodowi artyści Ukrainy Łewko Dutkowśkyj, Pawło Dworski, Taras Petrynenko, Fedir Stryhun, Taras Czubaj i zespół „Płacz Jeremiji”, Swiatosław Wakarczuk, zasłużeni artyści Ukrainy Iwan Kawaciuk, Oksana Sawczuk, duety „Pysanka” i siostry Telniuk, Jurij Rybczynśkyj, Josyp Sozanśkyj, Wasyl Pyndyk, Ostap Sawczuk, Wałerij Hromcew oraz wielu innych. Nie omijają muzeum także znani polityczni i społeczni działacze, przedstawiciele władzy. Tak Wiktor Juszczenko po odwiedzinach świetlicy Iwasjuka w Kijowie podarował muzeum starodawną ikonę Matki Boskiej Trójrękiej oraz ręcznik, wręczył siostrom Hałynie i Oksanie Złotą Gwiazdę Bohatera Ukrainy, przyznaną Wołodymyrowi Iwasjukowi pośmiertnie, podczas szerokich obchodów w Kijowie 60-lecia od dnia jego urodzin. Odwiedziła muzeum pamięci także żona Kateryna Juszczenko. Na 15-lecie założenia placówki podarowała talerz „Czerwona ruta”, wykonany przez mistrzynię malarstwa petrykiwskiego Switłanę Biłenko. Wśród najzacniejszych gości są także nasi rodacy — Arsenij Jaceniuk, Jurij Kostenko, Wasyl Wowkun, Wołodymyr Kulisz, Mychajło Papijew. Wraz z renowacją sali wystawowej muzeum znacznie ożywiły się relacje z artystami. Niestety, dopiero po śmierci zorganizowano wystawę malarza, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Petra Jakowenka, w otwarciu której wzięły udział córka i wnuczka malarza. Wystawę odwiedził także syn Roman, również artysta, który mieszka na Łotwie. Podczas uroczystego otwarcia nowej sali wystawowej eksponowano wspaniałe rzeźbione dzieła narodowego artysty Ukrainy Jarosława Pasiczanśkiego. Ozdobą każdej ekspozycji mogłyby stać się dzieła graficzne zasłużonych artystów Ukrainy Jarosława Zajcia, Wasyla Szewczuka, mistrza twórczości ludowej Ukrainy Manolija Rusnaka, grafika i rzeźbiarza Iwana Salewycza. Bogata i różnorodna jest wydawniczo-książkowa działalność muzeum przez 15 lat. Tak, dwukrotnie wychodziła dokumentalna powieść „Monolog przed obliczem syna”, historyczna powieść „Turniej królewskich błaznów”. Szczególnie szczyci się instytucja wydaniem powieści w nowelach „W królestwie wartowników” Mychajła Iwasjuka, w której pisarz opowiada o swoim dramatycznym pobycie w Peczorłagu. Za nielegalne przekroczenie radziecko-rumuńskiej granicy po wykluczeniu z uniwersytetu w Czerniowcach przyszły literat otrzymał trzy lata zesłania. Jednak po „odsiedzeniu” przyjaciele pomogli mu wrócić, aby nie trafić do „Mohylewskiej guberni”. Wołodymyr Iwasjuk pozostawił po sobie ponad 90 piosenek, 50 utworów instrumentalnych. Bogaty jest epistolarny dorobek artysty. Zrozumiałe, że na takie wydania potrzebne są niemałe środki, których stale brakuje państwu. Jednak do jednej z propozycji muzeum — wydania pełnego zbioru utworów kompozytora i poety — przychylił się wydawniczy dom „Bukrek”, kierowany przez wydawcę i dziennikarkę Darynę Tuz, więc na 60-lecie od dnia urodzin Wołodymyra Iwasjuka ujrzały światło dzienne „Utwory muzyczne”, gdzie weszło 80 piosenek — od najsłynniejszych: „Czerwona ruta”, „Wodohraj”, „Miła moja”, „Dwa pierścienie” itp. aż do prawie nikomu nieznanych — „Sztandar pułku”, „Zapraszamy”, „Watra”… Dzięki finansowemu wsparciu Wiktora Pawluka i Oksany Iwasjuk ujrzała światło dzienne płyta kompaktowa muzyki kameralno-instrumentalnej kompozytora w wykonaniu zespołów muzycznych Czerniowieckiej filharmonii. Muzeum szeroko prezentowało płytę, jak i jeszcze jedno unikalne wydanie — album „Wołodymyr Iwasjuk. Wróć ze wspomnień…” lwowskiego mistrza fotografii Lubomyra Krysy. A „Bukowiński dziennik” w kilku numerach za lata 2009—2010 opublikował wszystkie listy autora „Czerwonej ruty” do rodziców, sióstr, przyjaciół i kolegów. Wkrótce te listy także wyjdą jako osobna książka. Wielkiej wdzięczności i podziękowania zasługują ci, którzy ofiarowują na ołtarz muzeum własne dzieła sztuki. To narodowy artysta Ukrainy Jarosław Pasiczanśkyj, który podarował muzeum dekoracyjny płaskorzeźb „Kwiat nadziei”, zasłużony artysta Wasyl Szewczuk — „Anioł ze zranionym skrzydłem” i talerz na 600-lecie Czerniowiec, Iwan Salewycz — kompozycję „Pamięci Wołodymyra Iwasjuka”, Majja Omelczenko — wyszywany portret „Pamiętamy”, Wiktor Pawluk — portret „Zerwany liść” artysty Iwana Onufrejiwa. Szczególny prezent zrobili uczestnicy i organizatorzy pierwszego festiwalu „Czerwona ruta-89” w Czerniowcach na czele z kijowską naukowczynią Luciją Zabawą — wystawę fotograficzną „20+20”, poświęconą „Czerwonej rucie-89”. Warto przypomnieć, że właśnie z inicjatywy pracowników muzeum festiwal powrócił do Czerniowiec, mamy nadzieję, że już na zawsze!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn