Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

NARÓD — NAJWYŻSZY «ORGAN WŁADZY» W PAŃSTWIE DEMOKRATYCZNYM

Слово Просвіти, №41 за 2010 рік

Konstytucyjny Sąd Ukrainy 1 października bieżącego roku uchylił uchwaloną przez Radę Najwyższą w 2004 roku ustawę «O wprowadzeniu zmian do Konstytucji Ukrainy». Od tej chwili w państwie obowiązuje Konstytucja w redakcji z 1996 roku. Jak ocenić decyzję KS z punktu widzenia prawa? Jakie skutki prawne i kolizje ona wywołała? O tym wszystkim w wywiadzie, którego naszej gazecie udzielił przewodniczący Ukraińskiego Towarzystwa Prawniczego Ołeh BEREZIUK. — Panie Olegu, jak ocenić zmiany, które wprowadzono do Konstytucji w grudniu 2004 roku, czy była potrzeba nie tylko ich zniesienia (teraz nie mówimy o sposobie, w jaki to zrobiono), ale także powrotu do Konstytucji z 1996 roku? — Uchylenie reformy politycznej z 2004 roku należało się spodziewać, ponieważ jedną z przyczyn wystąpienia systemowych kryzysów społeczno-politycznych w Ukrainie w latach 2005–2010 była właśnie Konstytucja Ukrainy. Brak równowagi między gałęziami władzy rodził konflikty nawet w szeregach koalicji rządzącej, co nie dawało możliwości nawiązania efektywnej pracy mechanizmu państwowego. Oczywiste jest, że taką Konstytucję trzeba było zmienić, ale czy warto było wracać do Ustawy Zasadniczej w redakcji z 1996 roku? Nie będzie zbędne przypomnienie, że główną przyczyną przeprowadzenia tak zwanej reformy politycznej i wprowadzenia zmian do Konstytucji w 2004 roku była niechęć do nadawania przyszłemu prezydentowi Ukrainy zbyt wielkich uprawnień, w celu niedopuszczenia do uzurpacji władzy w kraju przez jedną osobę. Nota bene, to właśnie Partia Regionów była głównym inicjatorem przeprowadzenia reformy konstytucyjnej, ponieważ nie miała wówczas realnych szans na wystawienie swojego kandydata na stanowisko prezydenta Ukrainy. — Czyli Ustawa Zasadnicza państwa zmieniała się pod te czy inne siły polityczne? — Dziś sytuacja się zmieniła. Wiktor Janukowycz jest Prezydentem Ukrainy i potrzebuje odpowiednich uprawnień, aby zarządzać państwem, a Konstytucja w redakcji z 2004 roku tworzyła formalne przeszkody. W związku z tym na najwyższych szczeblach władzy podjęto decyzję, aby za pośrednictwem Trybunału Konstytucyjnego uchylić zmiany do Ustawy Zasadniczej i powrócić do Konstytucji z 1996 roku. — Jak ocenić tę decyzję z punktu widzenia prawnego? — Decyzję tę można uznać za uzasadnioną chyba tylko z punktu widzenia politycznej celowości, ale jeśli wychodzić z tego, że Ukraina jest państwem prawnym i demokratycznym, to działania władzy i decyzja Trybunału Konstytucyjnego są sprzeczne z prawem, co budzi niepokój. — Co konkretnie? Jakie kolizje prawne mamy teraz? — Przez ostatnie pięć lat obowiązywała nowa Konstytucja i praktycznie nikt nie kwestionował jej legitymacji. Na jej podstawie uchwalano ustawy, wydawano dekrety prezydenta, w ogóle cały kraj żył zgodnie z normami nowej Konstytucji. Teraz decyzją TK Konstytucja wzorowana na 2004 roku została uznana za nielegitymną, co pociąga za sobą nielegitymność wszystkich ustaw i innych aktów normatywno-prawnych, uchwalonych na jej podstawie, a także decyzji i zarządzeń osób urzędowych, podjętych w latach 2005–2010. W związku z tym trzeba przeprowadzić restytucję, czyli powrócić do stanu, który istniał przed 2004 rokiem. Jeśli ustawy można jeszcze przejrzeć i dostosować do Konstytucji, to co zrobić z odpowiednimi decyzjami organów władzy państwowej i samorządu terytorialnego, które już zostały wykonane? Jak anulować powołania na stanowiska osób urzędowych, które miały miejsce w okresie obowiązywania nowej Konstytucji? Jak zwrócić środki, które wydano na wykonanie ustaw i aktów podustawowych, uchwalonych na podstawie nielegitymnej Konstytucji, i kto ma odpowiadać za szkody wyrządzone państwu w związku z podjęciem bezprawnych decyzji? Odpowiedzi na te oraz wiele innych pytań, związanych z uznaniem za nielegitymną ustawy o wprowadzeniu zmian do Konstytucji, w decyzji Trybunału Konstytucyjnego nie ma. Co myśleli sędziowie Trybunału Konstytucyjnego, podejmując taką decyzję, trudno powiedzieć, ale oczywiste jest, że wykonanie tej decyzji Trybunału będzie niemożliwe. — Wygląda na to, że TK wziął na siebie funkcję ustalania i zmieniania ustroju konstytucyjnego państwa? — Jeśli wychodzić z art. 5 Ustawy Zasadniczej, którym ustanowiono, że prawo określania i zmieniania ustroju konstytucyjnego należy wyłącznie do narodu Ukrainy i nie może być uzurpowane przez państwo Zdjęcie Ksenii Hładyszewej lub jej organami, to Trybunał Konstytucyjny w ogóle nie miał prawa podejmować takiej decyzji, ponieważ powrót do Konstytucji z 1996 roku — to faktycznie zmiana ładu konstytucyjnego. Uchylić wprowadzone do Konstytucji zmiany Trybunał Konstytucyjny miał prawo jedynie przed wejściem ich w życie, i wówczas ta decyzja byłaby prawnie uzasadniona i nie miałaby tych negatywnych skutków prawnych, związanych z uchyleniem aktu normatywnego, który wszedł w życie. — W jaki zatem sposób przyjmować Konstytucję i wprowadzać do niej zmiany? — Biorąc pod uwagę, że prawo do określania i zmieniania ładu konstytucyjnego należy wyłącznie do narodu Ukrainy, przyjmować Konstytucję lub wprowadzać do niej zmiany można było jedynie w drodze przeprowadzenia referendum ogólnonarodowego. W związku z tym można stwierdzić, że proces kształtowania Konstytucji na Ukrainie nie zakończył się i nie zakończy się do czasu, gdy tekst Ustawy Zasadniczej nie zostanie zatwierdzony w referendum. Zgodnie z artykułem 1 Ustawy Ukrainy „O referendum ogólnoukraińskim i lokalnych”, decyzje podjęte w referendum mają wyższą moc prawną w stosunku do decyzji podejmowanych przez Radę Najwyższą, prezydenta Ukrainy i inne organy władzy. Dlatego twierdzenie, że wyłącznie Rada Najwyższa ma prawo przyjmować Konstytucję lub wprowadzać do niej zmiany, jest bezpodstawne.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn