Strona · s. 13strona oryginału ↗
WIELKOŚĆ TWÓRCZEGO DUCHA
Слово Просвіти, №41 за 2010 рік
Mykoła HŁAMAZDA
Dziewiętnastoletni Iwan Franko zafascynował się sławnym dziełem J.-W. Goethego „Faust” i zaczął je tłumaczyć. Część przekładu opublikował w lwowskich czasopismach „Drug” i „Prawda” w 1880 roku. Przygotowując przekład do wydania osobną książką, Iwan Franko ponownie gruntownie go opracował, napisał „Przedmowę” i komentarze. Książka ukazała się we Lwowie w 1882 roku nakładem wydawnictwa „Świt”. W „Przedmowie” tłumacz zaznaczał, że „Faust” Goethego po raz pierwszy opublikowano w Lipsku na początku 1790 roku, czyli kilka miesięcy po wybuchu rewolucji francuskiej, która otworzyła historyczną epokę burzenia ponurych bastylii feudalnej Europy. Kładziono fundament nowych stosunków społeczno-ekonomicznych, bezwzględnej władzy kapitału. Zmieniało się życie. Według trafnego określenia Iwana Franki dramatyczny poemat wielkiego Niemca stał się „symbolicznym objawieniem rewolucji” właśnie w sferze literacko-artystycznej, duchowej. Głoszono w nim te same zasady wolności, ludzkiej godności, które niosła na swoich sztandarach rewolucja francuska. Charakteryzując głównego bohatera utworu, Iwan Franko zaznaczał, że Goethe jasno ukazał silną, miłującą wolność osobowość, która nie tylko pragnie wiedzy i poszukiwania sensu bytu, lecz także uświadamia sobie potrzebę walki z tyranią. Bo tylko ten może mieć godne „życie i wolność, kto każdego dnia za nie staje do boju”. Tłumacz w pełni zgadzał się z dominantą treści poematu — gorącym wezwaniem do ustanowienia szczęścia na ziemi. Jednak już wówczas brzmiało to nieco abstrakcyjnie. I czy nie dlatego Goethe pracował nad „Faustem” przez prawie sześć dziesięcioleci, aby główne idee były artystycznie przekonujące. Było to dzieło całego jego życia. Ostatnią kropkę w poemacie postawił półtora roku przed śmiercią (1830 r.). Iwan Franko, rozważając wydarzenia historyczne, które nastąpiły po Goethem, przestrzegał przed nadmiernym zachwytem typem silnej osobowości i nieograniczonej wolności wyłącznie dla siebie. Taki człowiek jest zdolny do nadużywania władzy. Podporządkowuje wszystko własnym interesom — żądzy sławy. Może wyrządzić wiele zła, przelać morze krwi. To była mądra przenikliwość co do przyszłości. Wystąpienie na arenę polityczną Hitlera, Lenina, Stalina — potwierdzenie tej przepowiedni. Pod kłamliwymi hasłami wolności i szczęścia dla narodów, pracy każdego dla dobra wszystkich, w XX w. rozgrywała się najstraszliwsza tragedia milionów ludzi. Wiadomo, że Iwan Franko napisał także drugą przedmowę do przekładu „Fausta”. Niestety, opublikowano ją dopiero w 1941 roku. W tym tekście więcej mowy o czysto artystycznych, poetyckich walorach dzieła. Uważamy za konieczne dodać, że pierwsze wydanie przekładu „Fausta” autorstwa Iwana Franki przechowywane jest obecnie w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Egzemplarz ma pamiątkowy napis „Dar Pawła Pawłowicza Bobrowskiego”. Okazuje się, że jego właściciel w 1907 roku przekazał rzadkie wydanie Połtawskiemu Muzeum Ziemstwa. Stamtąd książka trafiła do Centralnej Miejskiej Biblioteki, a od 1983 roku przechowywana jest w Kijowie, w Muzeum. Jest ona jasnym świadectwem nieśmiertelności twórczego ducha geniuszy niemieckiego i ukraińskiego narodu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
