Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

ŚLEPY ZAUŁEK MAŁORUSKIEJ MENTALNOŚCI

Слово Просвіти, №41 за 2011 рік

Anatolij Szewczenko, pisarz Zakończenie. Początek w nr 40 z 2011 r. Pierwszą rzeczą, która obecnie oszałamia naszych obywateli i gości z zagranicy, jest prawdziwe dziwowisko w cywilizowanym świecie: w niepodległym państwie ukraińskim rząd prowadzi posiedzenia nie w państwowym języku ukraińskim, lecz w języku sąsiedniej Rosji, premier, dwóch (było trzech) wicepremierów i niektórzy ministrowie go ignorują. Tymczasem język, jak wiadomo, to nie tylko środek komunikacji, ale także istotny komponent świadomości człowieka, a ponadto odgrywa ważną rolę w budowaniu państwa. Wszystkiemu temu u nas na wszystkich szczeblach społeczeństwa nie nadaje się należytego znaczenia. Nierzadko jesteśmy narodowo upokarzani, a my niemal dziękujemy za łaskę i nie mówimy: „Bóg wam w pomoc”. W rosyjskich filmach, zwłaszcza w serialach, jeśli bohater jest Ukraińcem, to niechybnie językowy pokurcz lub po prostu łotr. Ale my sami często się poniżamy, kompromitując siebie. We wrześniu tego roku w Federacji Rosyjskiej szeroko obchodzono stulecie śmierci w wyniku aktu terrorystycznego w Kijowie premiera P. Stołypina. Obecnie w Rosji czci się najbardziej reakcyjnych działaczy przeszłości, byle tylko byli wielkomocarstwowcami i wyznawali hasło „wielkiej i niepodzielnej ojczyzny”. Złożył kwiaty na grobie Stołypina także premier Ukrainy M. Azarow. Za co taka cześć? Nie inaczej jak za to, że Stołypin, gorliwy spadkobierca owianego złą sławą P. Wałujewa („ukraińskiego języka nie było, nie ma i być nie może”), zakazał używania nawet w ograniczonej formie języka ukraińskiego w szkołach, zakazał działalności towarzystw ukraińskiej „Proświty”, zakazał obchodzenia 50-lecia śmierci wielkiego Kobziarza, był kategorycznie przeciwny nadaniu Ukrainie nawet ograniczonej autonomii. A do tego owiane złą sławą „stołypinowskie krawaty” (pętle na szubienicach), którymi karano bojowników z samowładztwem, wśród których było niemało Ukraińców, oraz „stołypinowskie wagony”, którymi Ukraińców wywożono z dala od rodzinnej ziemi. Zatem za takie „wyczyny” Ukraińcom grzech składać kwiaty na grobie uzurpatora. Nie trzeba mylić sprawiedliwego z grzesznym, a Kijowa z Kaługą. I w ogóle, dlaczego by gorliwi zwolennicy Stołypina nie przenieśli jego prochów, jak, powiedzmy, Denikina, na historyczną Ojczyznę? Oto deputowany z Partii Regionów, a zarazem przedstawiciel Prezydenta w Radzie Najwyższej J. Mirosznyczenko postanowił złożyć sąsiadom prezent bardziej znaczący niż kwiaty: przedłożył pod rozpatrzenie Rady Najwyższej projekt ustawy o odbudowie Cerkwi Dziesięcinnej (nie wiadomo według jakich obliczeń) oraz wzniesieniu całego kompleksu wokół świątyni i przekazaniu go we władanie Patriarchatowi Moskiewskiemu. Wszystko to za pieniądze ukraińskich podatników. A tymczasem ani Moskwy, ani jej patriarchatu w czasach budowy i początku funkcjonowania Cerkwi Dziesięcinnej nie było nawet na świecie. Jesteśmy hojni, bo bogaci? Ale czego nie zrobi się z gorącego pragnienia pocałowania „pantofla papieża”, a dokładniej „kremlowskiego łapcia”. Ale czego dziwić się inicjatywie deputowanego J. Mirosznyczenki — jego, najwyraźniej, inspiruje obecna władza, która niedawno — ni z tego, ni z owego — nadała tytuł Bohatera Ukrainy metropolicie Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego Włodzimierzowi (Sabodanowi). Prawdziwie, jak śpiewano w znanej sowieckiej piosence: „U nas bohaterem staje się każdy”. Wkrótce i Cyryl Gundiajew, który aktywnie propaguje „Ruski mir”, otrzyma to odznaczenie... Przypomnijmy znaną dysydentkę i niby zwolenniczkę niepodległej Ukrainy Walerię Nowodworską, która, podobnie do swoich rodaków, zaczęła wychwalać Stołypina, żałując, że zniszczono mało przeciwników jego reform. Co to jest — polityczny daltonizm, czy to samo pragnienie cmoknięcia łapcia? A oto jaki prezent na 20-lecie niepodległości Ukrainy wymyślił mer Odessy gospodin Kostusew. Ten sam, który niedawno w Kijowie kierował Komitetem Antymonopolowym, a ponadto założył partię polityki Putina i miał ulubione hasło: „Z nami Bóg i” Rosja”. Zarządził, aby dokumenty przedkładano mu wyłącznie w języku rosyjskim. I jeszcze jedna inicjatywa zrodziła się w Odessie: w ukraińskich szkołach będą otwierane rosyjskie klasy, mówią, że jest pomysł, aby uczynić wszystkie szkoły na Ukrainie dwujęzycznymi. Jakże ucieszyłby się I. K. Biłodid: jego skryte marzenie o totalnej dwujęzyczności Ukrainy zaczęło wcielać się w życie! A oto jacy zdolni są małorosyjscy ługańscy urzędnicy. Kilka lat temu wprowadzili oni w wybranym regionie język rosyjski jako państwowy. Sąd uchylił ich samowolę. Ale ługańscy urzędnicy nie poddają się. Niedawno ogłosili, że na ich terytorium wprowadza się język rosyjski jako regionalny, w rzeczywistości — państwowy. Obecna władza kwestiami ukraińskiego języka państwowego się nie przejmuje. I nie dziwi, że jak poinformowano niedawno na kongresie języka rosyjskiego za granicą, który po raz trzeci odbył się w Kijowie, ogólny jednorazowy nakład rosyjskojęzycznych wydawnictw na Ukrainie wynosi 35 milionów egzemplarzy… Nakład ukraińskich wydawnictw na tym tle jest po prostu żałosny. Przeważnie zrusyfikowana ukraińska telewizja, ledwo zipie ukraińska produkcja filmowa, całkowicie zrusyfikowany sport, codziennie, a w godzinach pracy nawet co godzinę naruszany jest reżim języka państwowego na wszystkich poziomach funkcjonowania ukraińskiego społeczeństwa — i nikt za to nie odpowiada? Obecnie w wielu krajach świata rosyjska władza wraz ze swoim kościołem prowadzi zakrojoną na szeroką skalę akcję „ruskij mir”. Jasna sprawa, na jakiś sukces tej akcji za granicą Kreml nie liczy — tam naiwnych jest mało. A oto u nas, na Ukrainie, „piąta kolumna” Małorosjan aktywnie wspiera wszelkie działania Moskwy przeciwko ukraińskiej tożsamości narodowej. Dlatego musimy przeciwstawić agresywnemu na naszej ziemi „ruskiemu mirowi” „Ukraiński świat” z jego wartościami duchowymi. W USA nie przyjmują do służby państwowej osoby, jeśli nie włada ona językiem państwowym. We Francji kara sądowa czeka na tego, kto bez potrzeby użył obcej terminologii… W USA podczas wyboru języka państwowego angielski przeważył nad niemieckim zaledwie jednym głosem, ale nikt nie składa w Kongresie projektów o nadaniu językowi niemieckiemu statusu drugiego państwowego. I kraj spokojnie żyje i pracuje. U nas zaś taki entuzjasta, jak deputowany W. Kołesniczenko, złożył do Rady Najwyższej około trzydziestu (a może już i więcej) projektów o nadaniu językowi rosyjskiemu na Ukrainie statusu państwowego. Przy tym nie może nie rozumieć, do czego to doprowadzi — do całkowitego upadku i z czasem zniknięcia języka ukraińskiego w ogóle. Przy okazji powiem, że deputowany W. Kołesniczenko w przededniu obchodów 20-lecia niepodległości Ukrainy oświadczył, że świętować, rzekomo, nie ma czego: przejedli wszystko, co było w ZSRR, a teraz jeszcze chcą coś świętować… Rzeczywiście, Dzień Niepodległości dla milionów Ukraińców to dzień znaczący i wyjątkowy w naszej historii, choć władza przez wszystkie lata troszczyła się o siebie, a nie o nas. A oto W. Kołesniczenko ma się czym chwalić. Kim był przed niepodległością? Zwykłym sowieckim obywatelem, a teraz występuje to z trybuny Rady Najwyższej, to w telewizji i poucza, jak trzeba żyć i co świętować. Straciliśmy godność narodową: nas obrażają, hańbią Ukrainę, jej historię, a my — przynajmniej wielu z nas — spokojnie tego słuchamy. Przypomnijmy, jak w 2008 roku na międzynarodowym szczycie w Bukareszcie ówczesny prezydent Rosji W. Putin dzielił się „mądrymi myślami” o Ukrainie ze swoim zagranicznym kolegą: „Oto Ukraina — czy to państwo? U nas wzięli trochę ziemi, od Polski, ogłosili się państwem…”. Ówczesne ukraińskie kierownictwo milcząco przełknęło zniewagę. Zamiast ogłosić Putina persona non grata na Ukrainie. Zdjęcie Ołesia Dmytrenki. W maju 2011 roku w przededniu Dnia Zwycięstwa premier Rosji W. Putin, zachęcony bezkarnością, na wielkim zgromadzeniu w Moskwie wydał kolejną porcję obelg pod adresem naszego narodu i naszego państwa: „My zwyciężylibyśmy i bez Ukrainy”. I niepodważalny argument: „Dlatego że my — naród zwycięzców”. I takie rzeczy mówi jeden z przywódców wielkiego państwa! I nie jest mu wstyd: cały świat wie, że „naród-zwycięzca” przegrał wojnę krymską w latach 1855—1856, wojnę rosyjsko-japońską w latach 1905—1906, poniósł klęskę w I wojnie światowej… Czyżby dla czekistów wymyślono inną historię? Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy wydało ogólnikowe oświadczenie — i tyle. A premier Rosji ponownie zasługiwał na persona non grata. Bo zniewaga milionów poległych ukraińskich obywateli — na takie bluźnierstwo musiały zareagować ONZ i inne organizacje międzynarodowe… …I całkiem świeży fakt: Wyższy Sąd Apelacyjny Ukrainy zatwierdził decyzję Donieckiego Sądu Apelacyjnego w sprawie uchylenia dekretu Prezydenta W. Juszczenki o nadaniu bojownikom o niepodległość Ukrainy Stepanowi Banderze i Romanowi Szuchewyczowi tytułu Bohaterów Ukrainy. Podstawa śmieszna: rzekomo Bandera i Szuchewycz nie żyli na terytorium niepodległej Ukrainy. Wtedy takiego kraju nie było. Jednocześnie w stosunku do O. Beresta, który wraz z Jegorowem i Kantarią ustanawiał flagę zwycięstwa na Reichstagu, tytuł Bohatera, nadany przez Juszczenkę, nie jest kwestionowany. Więc co to za podwójne standardy, wokół których chcą zjednoczyć wschód i zachód Ukrainy, o czym tak głośno deklaruje władza?.. Wszystko to jest skutkiem tego, że Ukrainą przez wszystkie 20 lat niepodległości rządzą przeważnie Małorosjanie. Przez obojętność obecnej władzy na narodowe oblicze państwa i oczywisty prorosyjski wektor polityki zagranicznej wielu Ukraińców jest rozczarowanych i przygnębionych. Za to Małorosjanie zaktywizowali się. Jeden z nich oświadczył: „Ja — Ukrainiec, albo Małorosjanin”. A mówić trzeba tak: „Ja — nie Ukrainiec, a Małorosjanin”. Jeśli są Małorosjanie, to musi być i Małorosja, zdecydowali rusofile. I zabrali się do rozwijania kampanii agitacyjnej na rzecz reanimacji dawno zmarłego w Bogu słówka „Małorosja”. Odrażający minister Rządu Ukrainy D. Tabacznyk w rosyjskim czasopiśmie religijnym pisze: „Małorosja — czułość i szacunek do ojczyzny historycznej Rusi”. Choć dawno wiadomo, że wyrażenie „Mała Ruś”, a nie Małorosja, powstało w Konstantynopolu gdzieś w XIII wieku — używano go, aby odróżnić Małą Ruś (państwo halicko-wołyńskie) od Wielkiej Rusi (kijowskiej). Z czasem to określenie używane było także u nas. I żadnej Małorosji. I po co tu czułość i szacunek? Ale czego się nie zrobi, kiedy chce się dogodzić wielkomocarstwowcom — w ich rękach małorosjanie byli i są potężną bronią przeciwko Ukrainie. Przypomnijmy, w czasach sowieckich symbioza małorosjanina i sowka dała w rezultacie zadziwiający typ człowieka-bezdomnego: bez rodowych korzeni, bez ojczystego języka, bez narodowej tożsamości — bez wszystkiego tego, co czyni człowieka niepowtarzalnym. Takie typy nierzadko nazywano internacjonalistami. I dlatego słowa Jewhena Małaniuka o tym, że „małorosyjskość to kapitulacja jeszcze przed walką” są zawsze aktualne. Nie zaszkodzi wspomnieć wypowiedź bohatera narodu włoskiego G. Garibaldiego: „Stworzyliśmy Włochy. Teraz trzeba stworzyć włoski naród”. My też niby stworzyliśmy niepodległą Ukrainę… Więc naszym obowiązkiem jest stworzyć, ściślej mówiąc, skonsolidować ukraiński naród — bez małorosjan-kolaborantów, bez wszystkich tych, którzy ciągną Ukrainę wstecz, w bagno Imperium Rosyjskiego. Oczywiście, państwu ukraińskiemu o wiele łatwiej wiodłoby się, gdyby w ciągu ostatnich 20 lat zachodnioeuropejska demokracja bez zwłoki (ma ona do nas zarówno całkowicie uzasadnione pretensje, jak i nie bardzo) przyjęła Ukrainę do UE i NATO. Wtedy Rosja traktowałaby nas nie jak byłego satelitę, a jak równoprawnego sąsiada, partnera. Ale wiodące kraje europejskie zachowały się w relacjach z Rosją jak nasi małorosjanie, klękając przed nią o dostawy gazu. Tymczasem rosyjskie polityczne jastrzębie rozwinęły szaloną kampanię na rzecz odrodzenia Imperium Rosyjskiego. Nieustannie wychwalają jeszcze do niedawna krwawych upiorów: carów i ich popleczników. Car Mikołaj II został już kanonizowany przez rosyjską cerkiew jako święty męczennik. Sławione są też inne koronowane głowy, i to nie tylko przez reakcjonistów. Tak, znana ze swojej walki z szumowinami rosyjskiego życia politycznego Walerija Nowodworska — ni z tego, ni z owego — zaczęła wychwalać mądrą carycę Katarzynę II. Wszystko wychodzi niby według parodii N. Korżawina na moskiewskiego księcia Iwana Kalitę: „Byłeś z wyglądu dość odrażający. // Sercem podły. Lecz nie w tym rzecz: // Historycznie progresywny // Okazał się twój życiowy szlak”. Myślało się, że Walerii Iljiniźnie wystarczy własnego cara w głowie. Aż tu nie — mało: zachciało się pójść wyjeżdżoną drogą rosyjskich carofili. Obecnie przed wyborami parlamentarnymi na Ukrainie dużo mówi się o jedności narodu, społeczeństwa. Bądźmy szczerzy wobec siebie i ludzi: jedności u nas nigdy nie było, nie ma i nie będzie, dopóki jedna część narodu — Ukraińcy — będzie dążyć do zbudowania prawdziwie ukraińskiego, silnego i niepodległego państwa, a druga — małorosjanie — będzie starała się dogodzić sąsiedniemu krajowi. Z małorosyjskością, tą naszą historyczną chorobą (J. Małaniuk), podkreślę, u nas nikt poważnie nie walczył. W klasycznej literaturze ukraińskiej lekko wyśmiewano przedstawicieli tego pomiotu głównie za niezdarność, językową ułomność, ale nie więcej. W literaturze sowieckiej (O. Kornijczuk) małorosjanie — Czasnyk i inni — byli nawet wynoszeni jako tacy, którzy ciągną do przodującej rosyjskiej kultury. A pisarzy, którzy bezlitośnie wyśmiewali małorosjan (M. Kulisz), po prostu zniszczono. Pytanie, postawione przez samo życie ponad 80 lat temu i sformułowane przez Mykołę Chwylowego: „Ukraina czy Małorosja?”, piecze i już wypala nam duszę: coraz głębiej zanurzamy się w ślepy zaułek małorosyjskości. Czy staniemy się wreszcie narodowo świadomi? Zatem sprawa wygląda tak: albo wreszcie zabijemy w sobie małorosjanina, albo on wykończy cały nasz naród.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn