Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Echo bitwy 77. rocznicy UPA poświęcam

Слово Просвіти, №41 за 2012 рік

pole czarne kropki. Było ich tak wiele, jak maku”. Ale partyzanci już przygotowywali się do walki. Z opowieści Mychajła Pichłyka: „Sotnik „Hołub” pochodził z okolic Czortkowa. Poznałem to po jego gwarze. Miał wyszkolenie wojskowe, będąc w służbie w wojsku polskim kapralem”. Wysoki, szczupły, jasnowłosy, z brodą i wąsami. Ubrany w niemiecki szynel i niebieską gimnastiorkę, w butach i czapce typu petlurowka z tryzubem. Przez ramię przewieszona ładownica, z boku pistolet, na piersi lornetka. Oto wszystko, co było wiadomo o sotniku „Hołubie” do 2002 roku. Wiarygodne informacje o „Hołubie” zostały po raz pierwszy opublikowane w książce „Za ciebie, święta Ukraino” Nestora Myzyka, wykładowcy historii Uniwersytetu w Czerniowcach. Trzecia książka tej serii obejmuje walkę wyzwoleńczą OUN-UPA na terenie rejonu zaleszczyckiego w obwodzie tarnopolskim. Autor dołożył wielu starań, aby zebrać dokumenty, fotografie, zapisać opowieści żyjących świadków i uczestników tamtych wydarzeń. W książce zaznaczono: „Sotnik „Hołub” — Petro Pawluk, ur. 1918 r., pochodzący ze wsi Dorożyłówka w rejonie zaleszczyckim (to na granicy z okolicami Czortkowa. — Aut.). Przed wojną kierował Towarzystwem „Łuh” przy „Proświcie”. W jednej z bitew w lesie Cygańskim Petro Pawluk zginął”. Był to szczery ukraiński patriota, proświcianin, bojownik-bohater, oddany członek OUN. Ukrywszy się za Potoczkiem na początku lasu, sotnia zajęła linię obrony i śmiało wdała się w walkę z pułkiem czerwonych. Pierwszą wrogą tyralierę podpuścili bardzo blisko, na odległość rzutu granatem, i na komendę „Hołuba” uderzyli krzyżowym ogniem karabinów maszynowych z obu flanek obrony oraz wszystkimi dostępnymi środkami broni strzeleckiej i granatami. Pierwsza tyraliera została całkowicie zniszczona. Druga i trzecia tyraliera padły na ziemię i zaczęły się okopywać pod ciągłym ostrzałem partyzanckim. Bitwa trwała do zapadnięcia zmroku. Ponieważ był to pułk zapasowy, czerwoni nie mieli artylerii ani czołgów, ale w drugiej połowie dnia dowieziono im moździerze. Jednak i moździerzami wróg nie mógł się posłużyć, bo kiedy moździerzyści próbowali podejść bliżej, aby miny spadały na linię obrony partyzantów, byli rozstrzeliwani z karabinów maszynowych, ustawionych na wysokich dębach, skąd prowadzono również rozpoznanie pola bitwy. Jeśli moździerze przemieszczały się do tyłu, to miny leciały już na swoich, którzy podczas bitwy okopali się byle jak. Nachylenie pola w stronę powstańców dało im możliwość prowadzenia celnego ognia ze wszystkich rodzajów broni strzeleckiej. Mimo wszystko moździerze zadały powstańcom odczuwalne straty. Jak dokładnie rozpoczęli i prowadzili bitwę powstańcy przez pierwszą połowę dnia, opowiadali mi Dmytro Horisznyj oraz uczestniczki tej bitwy (z przymusu) moja siostra Tetiana Marczuk (z domu Worobec), a także moja sąsiadka Hannusia Ołeszczuk (z domu Łozinśka). Trzecią uczestniczką tej bitwy była jeszcze jedna sąsiadka Hannusia Pańkiw (po wiejsku Procewa). Oto jak opowiada o tej bitwie w swoim liście do mnie Hanna Iwaniwna Ołeszczuk: „Miałam 15 lat i zgodziłam się pomagać powstańcom, kiedy zwrócił się do mnie przewodnik „Suprun” z propozycją współpracy. (Niestety, w liście pani Hanny nie podano nazwiska ani pochodzenia przewodnika. Moim zdaniem był to powiatowy przewodnik OUN Mykoła Kruciak ze wsi Worwulynci w rejonie zaleszczyckim, który miał pseudonim „Suprun”). Początkowo było nas cztery dziewczyny, a staniczną była Tekla Dorosz. Wykonywałyśmy wszystko, co nam zlecano. Zbierałyśmy żywność, odzież — kto co dawał dla partyzantów, chodziłyśmy na łączność, nosiłyśmy meldunki. Tak więc 18 maja 1944 roku staniczna Tekla Dorosz zarządziła przygotowanie śniadania i zaniesienie go do Jarmiwki partyzantom. Poszłyśmy do ostatniego domu od strony lasu uroczyska Jarmiwka, w którym mieszkali Horisznyj Wasyl z rodziną. Ugotowałyśmy śniadanie i zanim wszystko przygotowałyśmy — otrzymałyśmy wiadomość o przybyciu do wsi moskali z pułku przyfrontowego ze wsi Tarske. Ze śniadaniem i tą nowiną poszłyśmy do lasu. Było około 10 rano. Dopiero co przyszłyśmy, oddałyśmy jedzenie, opowiedziałyśmy, że do wsi najechało dużo wojska, a przez pole do lasu szli już moskale. Partyzanci tak i nie zjedli śniadania, bo już zaczęła się strzelanina. Powstańcy zajęli swoje miejsca na linii obrony. Nam, właściwie jeszcze dzieciom, przyszło być w tej bitwie 11 godzin”. Bitwa w Jarmiwce nie cichła ani na chwilę. W drugiej połowie dnia kończyła się amunicja. Przez łączność przekazano to do najbliższych wsi Łysycznyky, Hołihrady, Błyszczanka, na chutory Wowuczkiw i Mykołajiwka. W tych wsiach staniczni zorganizowali ich dostawę. Oto co opowiedział mi mój sąsiad Marjan Lenger, który miał wtedy 12 lat: „Dostarczyć powstańcom amunicję zlecono Aneli Malitowśkiej, ale koń zrzucił ją z siebie i uciekł. Ja złapałem konia i zgłosiłem się, że zawiozę amunicję (taśmy karabinowe) partyzantom. Przez północne skrzydło wsi „Kołonię”, przylegające do lasu, dojechałem do końca wsi i pogoniłem konia galopem dalej przez pole przez „Dołyny” w stronę Jarmiwki. Ale kiedy podjechałem do uroczyska z pagórka Nahorińskiego, zaczęli do mnie strzelać moskale. Zauważyli to partyzanci i ogniem karabinów maszynowych osłonili mnie. Tak udało się dowieźć amunicję i już lasem, omijając pole, żywy wróciłem do domu”. Następnego ranka las powitał karną ekspedycję milczeniem. Ze wsi przysłano wozy z gospodarzami, aby ci pozbierali zabitych i rannych po bitwie. Czerwonych zwożono z pola do Potoczka i wywożono ciężarówkami. Wśród powstańców też byli polegli, ale moskale zabronili ich chować. Dopiero później, po dwóch tygodniach, kobiety ze wsi Łysycznyky chowały zabitych chłopców z UPA. Świadek tamtego wydarzenia Iwan Rybcunyk opowiadał, że kiedy zbierano rannych czerwonoarmistów na polu po bitwie, to prawie wszyscy oni rozmawiali po ukraińsku i wołali mamę lub tatę po ukraińsku. “To byli rekruci — mówił Iwan Mychajłowycz — zza Zbrucza, z kamieniecko-podolskiego i proskurowskiego”. Oto dlaczego tak bezlitośnie pędzili ich na karabiny maszynowe UPA. Znowu ta sama taktyka niszczenia Ukraińców, o której pisał O. Dowżenko, kiedy niewyszkolonych młodych chłopców-rekrutów z Naddnieprza czerwonoarmijscy generałowie pędzili w Dniepr pod niemieckie karabiny maszynowe. I kiedy Żukowa zapytano: “Czy uzasadnione są tak wielkie żołnierskie ofiary?”, on odpowiedział: “Tak to że chochły. Czem bolsze utopim w Dnieprie, tiem miensze budiet wozni pri otprawkie w Sibir”. A już 22 czerwca 1944 roku Żukow razem z Berią podpisali dekret nr 007/42 “O wysiedleniu wszystkich Ukraińców “…w odaljonnyje kraja Sojuza SSR”. Później, na XX zjeździe KPZR Chruszczow wyjaśnił, że brakowało wagonów do tak zakrojonej na szeroką skalę operacji. Lecz nie to zatrzymało władców ZSRR na czele z krwawym wodzem “wszystkich narodów” Stalinem. Zdawali sobie sprawę, że w razie takich działań walka z terenów Zachodniej Ukrainy przeniesie się na Wielką Ukrainę. A to już zagrożenie rozpadu Sowdepii. Tak więc wszystkim obecnie żyjącym Ukraińcom na Ukrainie trzeba nisko pokłonić się żołnierzom UPA za to, że pozostaliśmy i urodziliśmy się właśnie na Ukrainie. Heroiczna walka OUN-UPA na dwa fronty, którą wspierała cała ludność Galicji, Wołynia, Bukowiny, Zakarpacia w połowie XX wieku, pokazała światu heroicznego, niezłomnego, miłującego wolność ducha narodu ukraińskiego o swoje wyzwolenie od obcych i odwieczne dążenie Ukraińców do wolności, pragnienie życia w wolności we własnym Państwie! Heroiczna bitwa sotni UPA “Siromanci” w uroczysku Jarmówka — to tylko mały epizod walki naszego narodu o wolność, szczęście i los matki-Ukrainy! Chwała Wam, Bohaterowie! Wieczna Wam pamięć, Bojownicy! Chwała Ukrainie! P. S. W 1991 roku na miejscu bitwy w uroczysku Jarmówka patrioci wsi Lisiczniki ustawili pamiątkowy krzyż poległym w tej bitwie wiernym synom Ukrainy. Wiosną 2004 r. na miejscu drewnianego ustawiono kamienny krzyż staraniem Marii i Olgi Żureckich ze wsi Kasperowce w 60. rocznicę tej heroicznej bitwy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn