Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Fundamentalna książka o Potebni jako etnografie — Mykoła Dmytrenko. Ołeksandr Potebnia jako folklorysta: Monografia. — Kijów: „Stal”, 2012. — 536 s.

Слово Просвіти, №41 за 2012 рік

poświęcona jest pracy Mykoły Dmytrenki. W ukraińskiej przestrzeni kulturalno-informacyjnej imię Mykoły Dmytrenki jest znane już od kilku dziesięcioleci: jest on autorem znanych książek prozy i poezji („Przesłuchanie”, „Wędrowiec”, „Kontynent i morze”, „Czarna owca”, „Kwiaty dobra”, „Kocham twój tajemniczy uśmiech”, „Czasami…”), siedmiu monografii z historii folklorystyki, teorii folkloru, redaktor kilkudziesięciu antologii i zbiorów twórczości ludowej. Mykoła Dmytrenko znany jest również jako poważny badacz Potebni: z okazji 150. rocznicy urodzin uczonego opublikował osobną broszurę „Ołeksandr Potebnia — zbieracz i badacz folkloru” (1985), a wcześniej obronił pracę kandydacką o folklorystycznych pracach Ołeksandra Potebni. Następnie Mykoła Dmytrenko, na podstawie danych archiwalnych, przygotował i wydał w wydawnictwie „Muzyczna Ukraina” unikatowy zbiór „Ukraińskie pieśni ludowe w zapisach Ołeksandra Potebni” (1988). Z almanachów naukowych i czasopism znane są również jego artykuły o wybitnym badaczu, profesorze Uniwersytetu Charkowskiego. Niedawno Mykoła Dmytrenko przygotował pierwszą w potebnistyce uogólniającą monografię o Ołeksandrze Potebni jako folklorystcie (szerzej — etnografie). Autor najpierw w porządku chronologicznym przedstawił główne etapy życia i działalności naukowo-twórczej; scharakteryzował uczonego jako zbieracza twórczości ludowej, przeanalizował jego prace folklorystyczne, koncentrując główną uwagę na centralnym problemie – problemie nieśmiertelności folkloru; następnie przedstawił położenie i idee Ołeksandra Potebni dotyczące kształtowania się i rozwoju akademickiej nauki folklorystycznej w drugiej połowie XIX wieku. Moim zdaniem Mykole Dmytrence udało się uchwycić najistotniejsze cechy naukowej metody Ołeksandra Potebni, który badał folklor w związku z językiem, myśleniem, historią, psychologią i sztuką ludu. Teza Mykoły Dmytrenki zawarta we wstępie monografii, że Ołeksandr Potebnia stworzył własną szkołę, zostaje przekonująco uzasadniona dalszym wykładem, zwłaszcza tam, gdzie mowa o stosunku Ołeksandra Potebni do mitu i mitologów, do teorii zapożyczeń i jej przedstawicieli, a przede wszystkim podczas analizy specyfiki gatunkowej folkloru (m.in. wiosennych pieśni, kolęd i szczedrówek, dum, bajek, przysłów i przypowieści, bajek zwierzęcych itd.), nauki o obrazie artystycznym i symbolu. Zatem lingwoetnopsychologiczna szkoła Ołeksandra Potebni zawiera w swojej strukturze także takie zjawisko, jak „Folklorystyczna szkoła Ołeksandra Potebni”. Cały dalszy okres funkcjonowania folklorystyki jako nauki (od Iwana Franki, Filareta Kolessy, Ołeksija Dejа, Hryhorija Nudhy, Iwana Denysiuka po współczesne pokolenie badaczy) świadczy o tym, że bez idei i założeń Ołeksandra Potebni nie obywa się żaden poważny naukowiec. Właśnie dlatego praca Mykoły Dmytrenki jest aktualnym badaniem zgodnym z wieloma współczesnymi ujęciami. A tytuł tej książki jest wymowny: „Chochły” (Kijów, Wydawnictwo „Ukraiński Pisarz”, 2012). Czytać ją bez uśmiechu, a zarazem bez łzy – nie sposób. Powieść-prowokacja Oresta Kohuta to opowieść o wieloletniej ukraińsko-chochlackiej wojnie, którą prowadzą główni bohaterowie utworu, Petro Kryvko i Wasyl Solomka, ze swoimi rodakami – Ukraińcami z paszportu, patriotami z sytuacji i rosyjskojęzycznymi w miejscach publicznych. Bo tym rodakom brakuje ducha, by trzymać kręgosłup prosto, a fałsz i przystosowanie nie są tak łatwe do… badanie naszego klasycznego dziedzictwa teoretycznego, które przyda się wielu badaczom, zwłaszcza młodym. Monografia Mykoły Dmytrenki wyraźnie pokazuje, że Ołeksandr Potebnia głęboko kochał naród ukraiński i jego wielowiekową twórczość, znał język ukraiński i rozumiał znaczenie słowa w życiu języka, w życiu poszczególnego jednostki i społeczeństwa w ogóle. Naukę o wewnętrznej formie słowa badacz zbudował przede wszystkim na materiale folklorystycznym, na analizie przysłów i przypowieści, pieśni ludowych. Wielkość Ołeksandra Potebni została przekonująco ukazana w kontekście europejskim i światowym. Podkreślono aktualność wielu idei харkowskiego profesora w dzisiejszym dyskursie naukowym. W książce zamieszczono obszerny aneks: pieśni ludowe zapisane przez Ołeksandra Potebnię. Faktycznie jest to swoiste wznowienie zbioru pieśni, który ukazał się w 1988 roku. Warto podkreślić: pieśni są unikatowe, zebrane głównie na Słobożanszczyźnie. Te zapisy potwierdzają wysoki poziom rozwoju estetycznego Ukraińców z regionów wschodnich Ukrainy. Monografia Mykoły Dmytrenki „Ołeksandr Potebnia jako folklorysta” w sierpniu zdobyła pierwsze miejsce w dziesiątym jubileuszowym rankingu „Ukraińska Książka Roku”. Mamy zatem głębokie opracowanie o Ołeksandrze Potebni jako etnografie-ludoznawcy, które bez wątpienia przyda się nie tylko naukowcom, lecz także nauczycielom, regionalistom, studentom, prosvitianom, wszystkim, którzy interesują się zagadnieniami języka, tradycyjnej kultury, historii, psychologii, literatury. wypalać z ludzkich dusz. Autor to z lekkim uśmiechem, z życzliwą ironią, to z zabójczym sarkazmem opowiada o naszej codzienności, o „nieprzystawaniach” wielu słów i czynów, a także o tragicznych wydarzeniach w Zachodniej Ukrainie w latach 50., bo dotknęły one również jego rodziny i tu niekiedy mróz przechodzi po skórze… Orest Kohut — dziennikarz z trzydziestoletnim stażem, uczestniczył w tworzeniu i kształtowaniu czasopism „Школяр”, „Літературний детектив”, „Сфінкс”, gazet „Старожитності”, „День у день”, „Самостійна Україна”, „Наша Україна”, „Київські відомості”… Swoją powieść „Chochły” napisał na oddziale reanimacji kijowskiego szpitala na Czerwonym Chutorze. Jak zaznacza we wstępie: „przez osiem dni z rzędu… w myślach pisałem swoją powieść, rozkładając rozdział po rozdziale na półkach własnych mózgów. Pisałem i błagałem Boga, aby dał mi szansę wydostać się z pęt kroplówek i różnych przewodów oraz pośpiesznie dotrzeć do komputera i zapisać to, co miałem w głowie. I tak się stało…” Przewracasz ostatnią stronę — i jakoś szkoda wychodzić ze świata stworzonego przez autora, gdzie powiew wiatru przewiewa zastałe powietrze, gdzie twardnieją mięśnie ducha i są ludzie, którzy trzymają ukraińskie niebo, dając przykład wyprostowanej postawy i mimowolnie zobowiązując także nas, byśmy byli uczciwi wobec siebie.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn