Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Fenomen Myrosława Skoryka

Слово Просвіти, №41 за 2013 рік

Olha KUSZNIRUK, kandydat nauk o sztuce We współczesnej przestrzeni muzycznej Ukrainy postać profesora Myrosława Skoryka jest znana, szanowana i należycie oceniana przez państwo: przede wszystkim jest to kompozytor-Mistrz o swoistym stylu pisania, którego muzyka jest znana i przyjęta przez społeczeństwo, która tworzy teraźniejszość i nas w niej. Jednocześnie jest to kompozytor, który wykonuje swoje utwory jako dyrygent i pianista, w szczególności trwa dawna twórcza przyjaźń między Skorykiem a Lwowską Orkiestrą Kameralną „Akademia”. Inna hipostaza artysty związana jest z działalnością pedagogiczną — wychowywaniem przyszłych kompozytorów we Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej im. M. Łysenki oraz Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego, a istnienie szkoły kompozytorskiej Skoryka na współczesnej arenie muzycznej Ukrainy jest niezaprzeczalnym faktem skuteczności wytyczonego kierunku. Dla szerszego ogółu mniej znany jest dorobek muzykologiczny pana Myrosława — monografie „System modalny S. Prokofiewa” (Kijów, 1969) oraz „Struktura i natura wyrazowa akordyki w muzyce XX wieku” (Kijów, 1983), za pierwszą z nich przyznano mu stopień naukowy kandydata nauk o sztuce. Ale najważniejsza jest chyba zdolność maestro do ciągłego przebywania w poszukiwaniach artystycznych, szukania i znajdowania możliwości samorealizacji, tworzenia swojego uniwersum, skierowanego do ludzkiej duszy i rozumu. Mówiąc o Myrosławie Skoryku, najpierw przychodzi na myśl jego słynna „Melodia” z muzyki nie tak popularnego jak ona filmu „Wysoka przełęcz” Wołodymyra Denysenki. Od czasu jego wejścia na ekrany w 1982 roku zaczęła ona żyć własnym życiem, przy czym w różnych wariantach wykonawczych, jak na przykład, dla wiolonczeli solo, którą udanie zinterpretował Ołeksandr Pirijew, albo już podręcznikowymi stały się warianty na skrzypce i fortepian, czy w aranżacji na orkiestrę smyczkową, a nawet istnieje ona w interpretacji wokalnej: z dobranymi słowami wykonała ją Oksana Biłozir. „Melodię” można usłyszeć w aulach szkół muzycznych i z wysokiej sceny, w radiu i z rąk ulicznego muzyka, w telewizji i w restauracji na zamówienie… Świadczy to o prawdziwej popularności utworu Myrosława Skoryka, w którym połączyły się serdeczność, liryczna refleksja, wzruszenie wewnętrznego porywu i smutek spowiedzi. Z drugiej strony, jego stylowo różnorodna twórczość, sama postać artystyczna Skoryka jako „homo ludens” przyciąga stałą uwagę naukową muzykologów i krytyków. W szczególności z niedawnych osiągnięć: stał się bohaterem gruntownej monografii Lubow Kyjanowskiej „Myrosław Skoryk: portret artysty w zwierciadle epoki” (Lwów, 1998) oraz jej drugiego uzupełnionego wydania „Myrosław Skoryk: człowiek i artysta” (Lwów, 2008), główną postacią zbiorów naukowych ku jego czci Lwowskiego Wyższego Instytutu Muzycznego im. M. Łysenki (1999) oraz Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego (2000). Za granicą amerykański badacz Wiktor Markiw opublikował pracę „The Life and Solo Piano Works of the Ukrainian Composer Myroslav Skoryk” („Życie i twórczość fortepianowa ukraińskiego kompozytora Myrosława Skoryka”, 2010), która znajduje się w wielu poważnych księgozbiorach, w szczególności w bibliotece Uniwersytetu w Cambridge. W ubiegłym roku w Kijowie Kateryna Iwachowa obroniła pracę doktorską o twórczości fortepianowej maestro w aspekcie dydaktycznym. Z wcześniejszych prac, które stały się zasadniczymi początkami poznania jego osobowości artystycznej, są osobny szkic Jurija Szczyryci z serii „Portrety twórcze ukraińskich kompozytorów”, artykuły Oksany Szewczuk („Osobliwości odbicia folkloru w utworach instrumentalnych M. Skoryka”) i Jaremy Jakubiaka („Forma recytatywów instrumentalnych M. Skoryka”). Przytoczone tylko kilka prac wyraźnie demonstruje zainteresowanie społeczności naukowej muzyką napisaną przez artystę. Myrosław Skoryk należy do pokolenia lat 60., które po chruszczowowskiej „odwilży” wniosło powiew twórczego niepokoju w ukraińską kulturę muzyczną, w aspekcie stylowym przejawiając się z jednej strony w poszukiwaniach awangardowych (W. Sylwestrow, L. Hrabowski, W. Hodziacki, W. Zahorcew), a z drugiej — w radykalizmie innego rzędu, tendencji neofolklorystycznej, znamiennej zainteresowaniem archaicznymi warstwami folkloru i głębokim ich przemyśleniem przez pryzmat najnowszego widzenia kompozytorskiego. Obok Skoryka nowy kierunek rozwijali wtedy Łesia Dyczko (kantata „Czerwona kalina”), Łeonid Hrabowski (poświęcone L. Rewuckiemu „Cztery ukraińskie pieśni ludowe” na chór i orkiestrę symfoniczną), Bohdana Filc („Zakarpackie nowele”), Łewko Kołodub („Dwie ukraińskie rapsodie karpackie”), Jewhen Stankowycz (folk-opera „Kwiat paproci”), niektórzy inni. Rezonansową z tego punktu widzenia okazała się współpraca Skoryka z Serhijem Paradżanowem przy filmie „Cienie zapomnianych przodków” (1964) na podstawie powieści M. Kociubynskiego, do którego napisał muzykę, zdoławszy wprowadzić ją jako jeden z głównych komponentów struktury obrazowej niegasnącego wzorca „kina poetyckiego”, który wszedł do dziesiątki najlepszych filmów wszech czasów i narodów! Zobaczywszy obraz, znany klasyk muzyki radzieckiej Dmytro Szostakowicz napisał do młodego kolegi list, gratulując udanej pracy. Wkrótce potem w teczce twórczej kompozytora pojawił się „Huculski tryptyk”, oparty na materiale muzycznym filmu utwór orkiestrowy, który i dziś jest interesujący. Dla Skoryka, rodowitego mieszkańca Galicji, bliski jest pierwiastek folklorystyczny regionu karpackiego z właściwymi mu oryginalnymi osobliwościami modalno-intonacyjnymi. Dlatego całkiem naturalnie w okresie skłonności do neofolkloryzmu spod jego pióra wyszedł nowatorski dla ukraińskiej sztuki na początek lat 70. „Koncert karpacki” na orkiestrę symfoniczną. W nim, według słów L. Kyjanowskiej, „jądro pieśni ludowej jest istotnie intelektualizowane, uzupełnione i przemyślane przez pryzmat licznych innych tendencji stylistycznych, przede wszystkim przez ideę improwizacji jazzowej, a oprócz tego także przez ekspresję koncertowania barokowego”. Utwór od razu zdobył wielką popularność, stał się znany na poziomie związkowym, zwłaszcza po publikacji partytury przez moskiewskie wydawnictwo „Sowietskij kompozitor” w 1975 roku. Kolejnym punktem odniesienia stylistycznego dla Myrosława Skoryka okazała się tendencja retrospektywizmu, która odbiła się w zwróceniu się ku dawnym formom, opracowanym przez artystę, jak na przykład partita, koncert instrumentalny lub w bezpośrednim związku z tekstami nutowymi przeszłości — transkrypcji na orkiestrę kameralną lwowskich tabulatur lutniowych XVI wieku. Wybierając do pracy partitę — formę cykliczną, składającą się z różnych części na zasadzie kontrastu, kompozytor proponuje różne składy wykonawcze do ich wykonania (orkiestry smyczkowe, symfoniczne, fortepian solo, kwartet smyczkowy, kwintet instrumentów dętych). Tak samo za każdym razem inaczej prezentuje się sam model partity, na przykład Trzecia składa się z „Preludium”, „Niby walca”, „Pastorału”, „Capriccio”, „Postludium”, części Czwartej partity na orkiestrę symfoniczną nazywają się „Brzmienie”, „Rytm”, „Kontrasty”, „Recytatyw”, tworząc cykl programowy o zabarwieniu filozoficznym. Na początku lat 80. światopogląd artystyczny M. Skoryka kieruje się w stronę neoromantyzmu, sfera liryczna, zmysłowa staje się decydująca dla jego utworów z tamtego okresu. Wyjaśnia się to zmianami w ogólnoeuropejskim myśleniu muzycznym z powodu zmęczenia publiczności wszechobecnymi poszukiwaniami awangardowymi, tę sytuację L. Kyjanowska trafnie nazywa „przemęczonym stylem” ostatniej tercji XX wieku. Prawdziwym wydarzeniem artystycznym w Ukrainie stała się premiera pełnego dramatycznej ekspresji i filozoficznej głębi Koncertu na wiolonczelę z orkiestrą (1983) M. Skoryka w wykonaniu Marii Czajkowskiej oraz Państwowej Orkiestry Symfonicznej USRR pod batutą Jurija Nykonenki. Za ten utwór kompozytor został uhonorowany tytułem laureata Państwowej Nagrody USRR im. T. Szewczenki. W biografii artysty koncert wiolonczelowy oznaczał przełom twórczy, od którego coraz bardziej zauważalna w jego muzyce staje się skłonność do typowej dla sytuacji postmodernizmu intertekstualności, czyli dialogu w swoich partyturach z cudzym słowem. Tak pojawiły się orkiestrowe transkrypcje „24 kaprysów” N. Paganiniego, Trzeci koncert fortepianowy, Fantazja na tematy piosenek „Beatles” na orkiestrę smyczkową, jazzowe parafrazy utworów L. van Beethovena na dwa fortepiany, niektóre inne utwory. Na początku nowego tysiąclecia dorobek autorski M. Skoryka wzbogacił się o operę „Mojżesz” według I. Franki, która była wystawiana na scenach operowych Lwowa, Kijowa, Warszawy, Nowego Jorku, kompozycjami duchowymi — Liturgią, Requiem, psalmami. Znamienne, że jeden z koncertów festiwalu „Dni muzyki Myrosława Skoryka” jednocześnie otwierał tradycyjny jesienny międzynarodowy festiwal muzyczny „KyivMusicFest”. Tegoroczny poświęcony był postaci Tarasa Szewczenki w przededniu 200-lecia od dnia urodzin poety, które Ukraińcy będą świętować w przyszłym roku. Odbywał się już dwudziesty czwarty raz i pan Myrosław jest z nim bezpośrednio związany jako dyrektor artystyczny od ponad dziesięciu lat. Szczytowym wykonaniem tego wieczoru autorskiego stał się poemat-kantata „Hamalia” według Szewczenki (2003), zaprezentowany przez Narodową Kapelę Chóralną Ukrainy „Dumka” (dyrektor artystyczny Jewhen Sawczuk) oraz Narodową Orkiestrę Symfoniczną Ukrainy pod batutą byłego kijowianina Fedora Hłuszczenki. Zgodnie z zasadami realizacji swojego zamysłu utwór miał efekt znacznie większy niż po prostu dobrze napisany, jego duchowa pełnia dzięki poezji Kobziarza w jedności z warstwą muzyczną formowała również wyważoną intelektualnie, wyraźnie narodowo zabarwioną aurę, sięgając poziomu brzmienia obywatelskiego. Tak głęboka i wielowymiarowa jest muzyka naszego współczesnego, ukraińskiego kompozytora Myrosława Skoryka. W stolicy z inicjatywy Narodowego portalu muzyki akademickiej „Music-Review Ukraine” odbyła się wyrazista impreza artystyczna — międzynarodowy festiwal „Dni muzyki Myrosława Skoryka”, poświęcony 75-leciu od dnia urodzin wybitnego ukraińskiego kompozytora współczesności, gdzie z udziałem znanych wykonawców zabrzmiały opera „Mojżesz” według poematu Iwana Franki, balet „Kaprysy losu”, poemat-kantata „Hamalia”, „Koncert karpacki” na orkiestrę, kompozycje kamienne, szereg koncertów instrumentalnych, a także utwory artystów, przedstawicieli szkoły kompozytorskiej Skoryka — Hanny Hawryłeć, Wołodymyra Zubyckiego, Iwana Karabycia, Ołeha Kywy, Ołeksandra Kozarenki, Jewhena Stankowycza, Wiktora Stepurki, Bohdany Frołiak. Tym materiałem nasza gazeta przyłącza się do wszystkich gratulacji dla jubilata, życzy mu dużo zdrowia i twórczej inspiracji.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn