Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Apel Grupy „Pierwszego Grudnia”: „Dajcie społeczeństwu wyrosnąć w wolności”», s. 1

Apel Grupy „Pierwszego grudnia”: „Pozwólcie społeczeństwu wzrastać w wolności”

Слово Просвіти, №41 за 2017 рік

Zakończenie. Początek na str. 1. Nie, to nie jest przesada — gen odpowiadający za skłonność do podziałów i wrogości jest rzeczywiście aktywną częścią naszego narodowego genomu. Przecież i metropolita Szeptycki swego czasu wołał do Ukraińców: „Czyż organizm naszego narodu nie cierpi na jakąś moralną hemofilię, która sprawia, że każda najmniejsza rana jest jakby nieuleczalna?”. Zresztą i dzisiaj, zagłębiwszy się w kijowskie życie, obcokrajowiec Peter Santenello ze zdziwieniem zauważył w prasie: „Ideologia rozchwiania między skrajnymi punktami jest po prostu wszyta w psychologię Ukraińców”. A jeśli tak, to pytanie kierujemy do nas samych: czy zdołamy zablokować ten gen dzisiaj, aby nie płakać po raz kolejny nad utraconymi szansami w przyszłości? Nie, jedność nie oznacza jednomyślności totalitarnego ustroju. Izrael udowodnił, że można pozostawać demokracją nawet w warunkach ciągłego zagrożenia wojennego. Można i trzeba krytykować rząd czy opozycję, formułować alternatywy, wygrywać wybory — a mimo to umieć się zatrzymać, jeśli rywalizacja programów partyjnych zmienia się w śmiertelną walkę o zniszczenie przeciwnika. Lepiej, żeby jakiejś sile politycznej przegrać wybory, niż doprowadzić do przegranej cały naród. O tym muszą pamiętać partyjni ideolodzy i politolodzy, zresztą wyborcy również powinni być ostrożni i nie rozpalać swoich namiętności do granicy wytrzymałości. Niech nauczyciele w każdej szkole wytłumaczą dzieciom szkodliwość naszego niszczycielskiego narodowego genu, a duchowni psychoterapeutycznie wydobywają tę skłonność z naszej podświadomości. Niech hasłem naszego życia politycznego stanie się ostrzeżenie: „Uwaga — hemofilia społeczna!”. Wsparcie reform — w wartościach, według których powinniśmy żyć. Oskarżanie kierownictwa państwa o imitację, a nawet o blokowanie reform, stało się ulubionym zajęciem naszego ludu. Cóż, imitacje to rzeczywiście skuteczny chwyt ludzi u władzy. Zresztą blokować reformy też potrafią po mistrzowsku. Ale zapytajmy siebie szczerze: czy rzeczywiście przeciętni ludzie chcą reform? Czyż nie widzimy, jaki szalony opór stawia się im w narodzie? Przecież niemal w każdym szpitalu formuje się opór wobec reformy medycznej, niemal każdy rektor uniwersytetu sprzeciwia się reformie w edukacji, a legiony pracowników oświaty, którzy nie są już w stanie zmienić swoich umiejętności zawodowych, piersią bronią swoich korupcyjnych bastionów. I tak na każdym kroku natyka się na nieprzebitą logikę: „Niech zmieniają się oni, a ja raczej zachowam to, co mam”. Można oczywiście machnąć ręką — mówiąc, że to przecież korupcjonerzy. Jednak machnąć ręką w rzeczywistości nie jest łatwo: korupcyjny konsensus objął zdecydowaną większość społeczeństwa, ponieważ dla znacznej liczby ludzi większy lub mniejszy kompromis z przestarzałym i zepsutym systemem jest jedynym środkiem przetrwania lub dobrobytu. Dlatego też przeważają u nas wartości przetrwania: u kogoś — tylko konformizm i kumoterstwo, u innego — nadużywanie luk w ustawodawstwie, a u coraz większej liczby ludzi — w ogóle jawna i niekontrolowana korupcja oraz zwykłe złodziejstwo. Można oczywiście pomoralizować: „Co to za naród mamy?!”. Jednak przejście od wartości przetrwania do wartości samorealizacji nastąpi tylko wtedy, gdy ludzie poczują realność i dostępność alternatywy. Gruszka na wierzbie musi być na tyle osiągalna, aby wróbel w garści stracił swoją atrakcyjność. Jak tylko wystarczająca liczba ludzi poczuje, że inna droga jest dla nich nawet skuteczniejsza, wtedy reformy pójdą szybciej. I niech spróbuje wtedy kierownictwo polityczne imitować lub blokować je! Jasna sprawa, byłoby idealnie, gdyby mądry władca-reformator sam stworzył takie warunki społeczne, które ułatwiłyby ludziom dokonanie tego wyboru. Jednak wygląda na to, że nasi władcy przystosowali się do oligarchicznego ustroju i nie wykazują widocznej chęci jego zmiany. Dlatego nasz wzrok mimo woli zwraca się w tę stronę, gdzie przebywa nasza klasa średnia — nadzieja i podstawa wszystkich demokracji. W obecnej Ukrainie jest niemało inicjatywnych ludzi, którzy już stworzyli własne udane projekty i wcale nie potrzebują paternalistycznej czy korupcyjnej zależności, aby przetrwać. Czego brakuje — to wzajemnej solidarności. Oni już są „masą krytyczną” globalnej transformacji, jednak zbyt rozproszoną, aby stać się „prawodawcami mody”, aby przeciągnąć na swoją stronę tych, którzy się wahają. Zresztą polityczni funkcjonariusze w ogóle nie dostrzegają tej siły społecznej, a dlatego nie stają się dla niej politycznym oparciem, dając pierwszeństwo coraz bardziej wymyślnym billboardom, aby zmanipulować opinię wyborcy na korzyść partyjnych weteranów. Te póki co rozproszone siły — to bezpośredni spadkobiercy duchowego skarbu Rewolucji Godności. Oni organicznie przyswoili wartości, na których można zbudować nowy ład społeczny. Bo oni, niczym rzymski cesarz Konstantyn, zobaczyli na niebie Majdanu napis: „Tymi wartościami zwyciężysz”. O władzy. A teraz, jak obiecaliśmy, kilka słów o odpowiedzialności władzy. Nie trzeba nawet zaglądać w prognozy pogody politycznej, aby wyciągnąć wniosek: kampania wyborcza faktycznie już się zaczęła. Ów unikalnie błogosławiony okres polityczny, kiedy władza miała większość konstytucyjną do przeprowadzenia kardynalnych reform, już się zakończył. Teraz nie będzie miejsca na niepopularne decyzje, bo decydujące słowo w tym czasie należy do politologów. Umowa koalicyjna z 2014 roku, którą swego czasu witano jako błogosławiony sukces, ma wszelkie szanse stać się wkrótce wyrokiem politycznym dla partii parlamentarnych. Oczywiście, odniesiono wiele zwycięstw. Oczywiście, nie jeden poseł będzie szczycił się ważnymi osiągnięciami. Jednak w rezultacie naród będzie mówił o najważniejszych sprawach, a do takich, w szczególności, bez wątpienia należy ten bolesny fakt, że w kraju do tej pory nie zmieniono ustawodawstwa wyborczego. Niemoralność tej sytuacji jest oczywista: nasi ustawodawcy pozbawiają Ukrainę szans na zmianę elit politycznych. Mówimy o tym jako o fakcie dokonanym, choć prawdopodobieństwo zmiany w ostatniej chwili wciąż istnieje. W każdym razie nadzieja jest słaba: zachowanie siebie przy władzy znów staje się ważniejsze niż dotrzymanie obietnicy i zapewnienie odpowiednich wind politycznych i społecznych. Zatem budowanie partii nowoczesnego wzorca podczas obecnej kadencji Rady Najwyższej tak i nie zadziała, a lista partii politycznych w kartach do głosowania będzie do bólu znajoma. Rząd wykazuje pozytywną dynamikę rozwoju, w niektórych sferach odniósł znaczące osiągnięcia, jednak przestarzałość funkcjonowania aparatu państwowego wciąż hamuje nasz postęp i tworzy „zatory” w kontaktach międzynarodowych. Pocieszające jest to, że Rząd ograniczył swój udział w walce politycznej. Jednak wielki niepokój wywołuje fakt, że nawet w warunkach wojny bogaci się bogacą, a biedni — biednieją. Jeśli jest to nieunikniony skutek działania praw ekonomicznych, to narodowi trzeba to jasno wyjaśnić. A jeśli jest to wynik czyjejś nieprofesjonalności lub złej woli, to obywatele powinni o tym wiedzieć. Ponieważ mają prawo do sprawiedliwości społecznej. Udawanie, że wszystko jest w porządku, jest niedopuszczalne, a dla władzy także niebezpieczne, ponieważ niesprawiedliwość społeczna nie raz już stawała się przyczyną buntu. System zamkniętego dostępu rodzi zagrożenia także na flance prezydenckiej, ponieważ mimo zdobytego przez Majdan poziomu wolności system zarządzania nie jest ubezpieczony od autokratycznych pokus. „Syndrom utartego szlaku” działa bardzo skutecznie, a dlatego społeczeństwo nie raz było zdumione, jak dla realizacji władzy wygodniejszymi i bardziej niezawodnymi stawały się „dobre stare” metody zarządzania. Uruchomienie nowego systemu zacznie się dopiero wtedy, gdy nastąpi przejście do otwartego dostępu, gdy konkursy na wakujące stanowiska będą przejrzyste i pozbawione imitacji, gdy w kraju pojawi się niezależny Arbiter — odpowiedzialny system sądowy, gdy zaczną działać windy społeczne i sprawiedliwa rywalizacja itd. Dopóki wszystko to wykazuje poślizg, poziom imitacji z całą nieuchronnością będzie wysoki, i to dalej będzie traumatyzować społeczeństwo. Bezsporną zasługą Prezydenta i jego zespołu jest przełom na poziomie dyplomatycznym, w szczególności zniesienie barier wizowych. Ukraina dokonała swojego cywilizacyjnego wyboru: do Europy, jednak Europa — to wspólnota gospodarek o otwartym dostępie. Wysiłki dyplomatyczne mogą nie wystarczyć, aby przezwyciężyć niekompatybilność systemów prawnych i gospodarczych. Jak widzimy, nawet z tego zestawienia wynika, że punkt bez powrotu nie został jeszcze przekroczony. Częściowych sukcesów w ramach starego systemu za mało, aby całkiem spokojnie oczekiwać wyborów. Jednak czy nie najbardziej dotkliwym jest to, że ani w kierownictwie państwa, ani w społeczeństwie obywatelskim nie widać jasnych strategicznych orientacji, a w konsekwencji i ludzie nie wiedzą, czego mają oczekiwać. Wygląda na to, że wszyscy niepostrzeżenie zeszliśmy z optymistycznych gór w zacienione doliny, a dlatego weszła w życie prawidłowość, o której pisaliśmy jeszcze w 2015 roku: „Najbardziej wyczerpującym i groźnym jest błądzenie we mgle nizin, gdzie panują wątpliwość i nieufność do wszystkiego — orientacji, przewodników i własnych sił”. Nastroje ludzkie podzieliły się wzdłuż wszystkich możliwych linii spektrum: natchnione uczucia patriotyczne sąsiadują z tępym zdradziectwem na korzyść wroga, trzeźwe uznanie oczywistości sukcesów naszego państwa graniczy z jednoznacznym „wszystko przepadło” i „wszyscy oni są tacy sami”. Ten stan jest bardziej zagrażający dla społeczeństwa niż jakiekolwiek gospodarcze czy nawet wojenne niepowodzenia. Jest on zdolny połamać nawet najlepsze opracowania polittechnologiczne na przyszłe wybory, odrzucając Ukrainę tam, gdzie w żadnym wypadku nie chciałaby się znaleźć. Dlatego nasze końcowe słowa skierowane są do naszego ducha. „Wzrosnąć w wolności” oznacza rozumieć to, że urzeczywistnienie każdej wielkiej sprawy zakłada szereg małych kroków i wszystkie trzeba przejść. Wymaga to duchowego dojrzewania, które nakłada tabu na histeryczne wnioski i nastroje upadkowe. Ten, kto wzrasta w wolności, nie tylko umie wygrywać, ale i uczy się przegrywać, dążąc do udoskonalenia swoich argumentów, a nie wbicia noża w znienawidzonego zwycięzcę. Nigdy nie będzie czuł się „małym człowiekiem”, bo inaczej i państwo nigdy nie wyjdzie ze swoich pieluch. Mówiąc ogólnie, naród, który wzrasta w wolności, nabywa wysokiej kultury politycznej i jasno widzi swój cel. Każdy, kto chce doświadczyć i jednego, i drugiego na szczytach władzy, musi utwierdzić je w swoim życiu. Przypomnijmy, że utworzona w dwudziestą rocznicę referendum grupa inicjatywna „Pierwszego grudnia”, do której weszli czołowi przedstawiciele inteligencji narodowej: Wiaczesław Briuchowecki, Iwan Dziuba, Jewhen Zacharow, Josyp Zisels, Myrosław Marynowycz, Wołodymyr Panczenko, Myrosław Popowycz, Wsewołod Reczycki, Wadym Skuratiwski, Jurij Szczerbak, Ihor Juchnowski, Jarosław Jackiw, ma na celu szerzenie wartości moralnych i wspieranie ustanowienia w kraju nowych zasad.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn