Strona · s. 2strona oryginału ↗
Mykoła HOŁOMSZA: „Ten, kto zapomina o przeszłości, jest skazany na jej powtórzenie”
Слово Просвіти, №41 за 2018 рік
— Mykoło Jarosławowyczu, Senat USA jednogłośnie uznał Hołodomor lat 1932—33 za ludobójstwo narodu ukraińskiego. To już nie pierwsze takie uznanie. Hołodomor uznało za ludobójstwo narodu ukraińskiego 16 krajów. Jeszcze 9 krajów w oficjalnych apelach potępiło Hołodomor jako zbrodnię przeciwko ludzkości, popełnioną przez totalitarny reżim stalinowski, lub uczciło pamięć ofiar ukraińskiej ludności. Swego czasu Pan, jako pierwszy zastępca Prokuratora Generalnego, dołączył Pan do śledztwa i przekazał do sądu sprawę o uznanie Hołodomoru za ludobójstwo. — Oficjalnie kwestię ludobójstwa narodu ukraińskiego zacząłem podnosić jeszcze w 2003 roku. Ale wtedy nie znalazłem wsparcia u kierownictwa Prokuratury Generalnej Ukrainy. A kiedy zwyciężyła Pomarańczowa Rewolucja, postawiłem to pytanie przed Prokuratorem Generalnym Ukrainy, przed kolegium Prokuratury Generalnej, że tę zbrodnię jesteśmy zobowiązani zbadać. Mówiłem o Hołodomorach lat 1921—23, 1932—33, 1946—47. Ale skupiliśmy się właśnie na najstraszniejszej zbrodni: Hołodomorze lat 1932—1933. Skontaktowałem się z szefem SBU Wałentynem Naływajczenką. Chętnie odpowiedział na ten temat. Rozmawiałem także z Ihorem Juchnowskim, który wtedy kierował Instytutem Pamięci Narodowej i pracował nad tematem komunistycznego terroru. Prezydent Wiktor Juszczenko zatwierdził inicjatywę. Ale, niestety, w tej pracy brakowało systemowości. Nikt w Prokuraturze Generalnej nam nie pomagał. Oskarżano mnie o politykierstwo. Mówiono, że nie było żadnego ludobójstwa, a był zwykły głód. Kiedy wydałem postanowienie „O wszczęciu odpowiedzialności karnej”, to nawet go nie zarejestrowali. Ale W. Naływajczenko wraz ze swoimi podwładnymi zarejestrowali sprawę karną i rozpoczęli śledztwo. — I to w czasie, gdy temat Hołodomoru wśród ukraińskich patriotów, pisarzy, inteligencji poruszano znacznie wcześniej. Iwan Dracz na zjeździe pisarzy jeszcze w 1986 roku. Z tym tematem wystąpił na plenum KC KPU w 1987 roku Borys Olijnyk. W społeczeństwie istniał już ruch. Lida Kowalenko i Wołodymyr Maniak zbierali świadectwa, publikowali je w ruchowskich i innych demokratycznych wydawnictwach. Wyszła książka wspomnień, które zebrał pisarz Ołeksandr Miszczenko. Przyjechał na Ukrainę i kontynuował badanie tematu Hołodomoru w 1991 roku James Mace, zaczęli o nim szeroko mówić historycy. Czyli informację w społeczeństwie już omawiano. — Ale nie otrzymała ona uzasadnienia prawnego. Dlatego SBU zaczęła badać wszystkie straszne obrazy tej zbrodni. Co najbardziej rzuciło mi się w oczy? Było postanowienie CIK i RNC ZSRR „O ochronie mienia przedsiębiorstw państwowych, kołchozów, spółdzielczości oraz wzmocnieniu społecznej własności socjalistycznej” z 7 sierpnia 1932 roku. (Bardziej znane w ludzie jako „ustawa o pięciu kłosach”.) Postanowienie przewidywało rozstrzeliwania z konfiskatą całego mienia. W najlepszym wypadku — uwięzienie na 10 lat. Tego okazało się za mało. Pod kierownictwem Stalina i jego popleczników reżim wpisywał całe wsie w całym kraju na czarne tablice. A czarna tablica oznaczała śmierć nie tylko człowieka, ale całej miejscowości. Przeciwko społecznościom wpisanym na czarne tablice przeprowadzano operacje wojskowe i wsie znikały wraz z mieszkańcami. Tak zabijano ludzi — siłę ukraińskiej ziemi, która przez wieki była ostoją narodu ukraińskiego. Czytałem wspomnienia jednego z uczestników tamtych wydarzeń. W swoim dzienniku pisze: „Otoczyły nas wojska. Zabrali nam jedzenie, nawet odzież i nowe obuwie. Głodujemy, nie mamy co jeść… Pochowałem ojca, matkę, żonę, brata. A oto prowadzę za rękę trzyletniego syna, na rękach półtoraroczna córka. Wyobrażam sobie, jaką śmiercią będą umierać, jeśli ja zaraz umrę”. I niesie je do stawu i topi, żeby umarły przy nim. Ta rodzina — to ofiara reżimu. To po prostu nie mieści się w psychice współczesnego człowieka, ale musimy o tym wiedzieć i oceniać to zarówno według kryteriów moralnych, jak i litery prawa. Hołodomor — to jedna z największych zbrodni przeciwko ludzkości. Niemożliwe było tego nie zbadać. Ale u nas, niestety, za murami instytucji państwowych i struktur ochrony porządku prawnego niepodległej Ukrainy pozostawali kolaboranci, którzy wciąż żyli prawami radzieckiego imperium. Usprawiedliwiali zbrodnie przeciwko narodowi ukraińskiemu. Takie zbrodnie trzeba badać. A obecnie tymi samymi sposobami niszczenia narodu ukraińskiego posługuje się reżim putinowski. O tym, co działo się na naszej ziemi, wiedział świat — ambasadorzy, którzy byli na terytorium Ukrainy, przekazywali przywódcom swoich krajów, że u nas szaleje sztucznie wywołany głód i umierają od niego ludzie. A w tym samym czasie Związek Radziecki na czele ze Stalinem sprzedawał ukraińskie zboże. Byli też dość sumienni kierownicy rejonów, którzy zwracali się z odpowiednimi skargami, że na kolei stoją eszelony ze zbożem, a ludzie umierają. Ich niszczono… Podczas śledztwa organy śledcze Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, a śledztwem kierował naczelnik zarządu śledczego generał SBU Wasyl Wowk, kuratorem był generał Mykoła Herasymenko, — geopolitycznie, kronikarsko i organizacyjnie udowodniły fakt zbrodni. Te zbrodnie dotyczyły całego ukraiństwa. — Dzisiaj wśród badaczy ludobójstwa trwają wielkie dyskusje, jaka jest prawdziwa liczba ofiar. A jakie dokumenty Pan wykorzystywał, jakie świadectwa? — Opracowano 216 tomów sprawy karnej. Informacja świadczyła, że ofiar jest ponad 10 milionów. A naukowcy podawali nam liczbę 3 mln 800 tysięcy. To było uderzające. Na te rozbieżności negatywnie zareagował Prezydent Wiktor Juszczenko. Nawiasem mówiąc, chociaż Prezydent u nas wtedy był naprawdę ukraiński i tą kwestią się przejmował, ale Prokuratura Generalna ciągle wywierała na mnie presję w tej sprawie. Nie mogłem tam nawet otwarcie mówić. Musiałem komunikować się z przedstawicielami SBU niemal w prywatnych rozmowach. I w ten sposób koordynowaliśmy działania. Śledczy przesłuchiwali ludzi, wyjaśniali wszystkie okoliczności na miejscach. Ale ludzie nie mieli oficjalnych liczb. Nie mieli dokumentów o tym, ilu zginęło dzieci, osób starszych. A w dostępnych zapisach ukrywano informację o liczebności chłopstwa, które zginęło od głodu.
Starannie studiowaliśmy materiały. Opracowywaliśmy różne dokumenty. Wśród nich — dorobek Instytutu Pamięci Narodowej, który przekazał nam Ihor Juchnowski. Materiały te również stały się podstawą śledztwa. Ale oczywiście główną część stanowiły przesłuchania świadków, naocznych świadków, ich dzieci. — 28 listopada 2006 roku Rada Najwyższa przyjęła ustawę, w której Hołodomor uznano za ludobójstwo. Ale wraz z dojściem do władzy Wiktora Janukowycza zobaczyliśmy wyparcie się tematu ludobójstwa, oskarżeń władz kremlowskich o zbrodnię wobec Ukrainy. — Po tym, jak Janukowycz doszedł do władzy, oświadczył, że ludobójstwa nie było. Po tym natychmiast zaprosił mnie Prokurator Generalny i powiedział, że będę musiał opuścić stanowisko. Przychodzili do mnie odpowiedni pracownicy i mówili, że jest wyjście, jeśli zrezygnuję z postanowienia, które podpisałem. Jest to postanowienie o skierowaniu sprawy karnej dotyczącej Hołodomoru do sądu, które podpisałem pod koniec grudnia 2009 roku. Ponieważ Prokurator Generalny i jego zastępcy nie chcieli podpisywać. Sędzia Wiktor Skawronik przekazał tę sprawę do sądu. Na posiedzenie zaproszono młodych prokuratorów, straszono ich zwolnieniem, ale wytrzymali całą procedurę. Wiktor Skawronik uznał fakt ludobójstwa i zamknął sprawę w związku ze śmiercią Stalina, Kosiora i innych jego popleczników. W ten sposób otrzymaliśmy potwierdzenie tego, że na Ukrainie rzeczywiście było ludobójstwo. Stało się to historycznym punktem zwrotnym. Bo jedną rzeczą jest, gdy określa to organ ustawodawczy, a zupełnie inną — sąd. Za to, że skierowałem do sądu sprawę karną o uznanie Hołodomoru 1932—1933 lat za ludobójstwo narodu ukraińskiego, zbrodniczy reżim Janukowycza zdegradował mnie na stanowisku z zastępcy Prokuratora Generalnego do prokuratora wojskowego Centralnego Regionu Ukrainy. Oczywiście wtedy też Moskwa rozpoczęła przeciwko mnie brudną kampanię. Były publikacje o charakterze dyskredytującym. Znaleźli wnuka Stalina, który udał się do moskiewskiego sądu, aby zaskarżyć decyzję ukraińskiego sądu. Powiedziałem, że przeciwko takiej decyzji powstanie cała Ukraina. — 2018 rok — rok 85. rocznicy Hołodomoru. Czy Ukraina oddała należny hołd pamięci poległych ludzi? Jako prawnik, jak Pan widzi przyszłość tego tematu na Ukrainie i za granicą? — Temat Hołodomorów dla mnie miał i ma szczególne znaczenie — i jako dla zastępcy Prokuratora Generalnego, i jako dla polityka, działacza społecznego oraz obywatela. Proszę się tylko zastanowić — Ukraina przez lata władzy radzieckiej przeżyła trzy głody: 1921—1923, 1932—1933 oraz 1946—1947 lat, które znacząco odbiły się na puli genowej narodu ukraińskiego. Każde z tych strasznych zjawisk ma swoje specyficzne różnice, ale łączy je jedna wspólna cecha: państwowe przymusowe ściąganie zboża. Praca nad przywróceniem prawdy historycznej, czczeniem ofiar wynarodowienia na Ukrainie musi być stała, musi połączyć w jedną całość mężów stanu, historyków, edukatorów, kulturoznawców. Dzięki odpowiednim działaniom Wałerija Czałego, ambasadora Ukrainy w USA, Kongres tego kraju przyjął jednogłośną decyzję, którą Hołodomor 1932—33 lat uznano za ludobójstwo narodu ukraińskiego. 7 grudnia 2016 roku Rada Najwyższa przyjęła Postanowienie o apelu do krajów demokratycznych z wezwaniem do uznania Hołodomoru za ludobójstwo. Musieliśmy to zrobić jeszcze wcześniej i od razu zbudować model przekazywania informacji społeczności światowej. Zwrócić się do wszystkich Ukraińców, w tym także władz, aby pojawiła się świadomość, że takie zbrodnie przewidują nieuchronność kary i nie mają terminów przedawnienia. Ponieważ kiedy takie rzeczy są zapominane, to zawsze są chętni do kontynuowania podobnych zbrodni. A to, co robi Putin na wschodzie naszego kraju, to właśnie nieukarana zbrodnia Kremla. Reżim putinowski działa teraz w taki sam sposób, co stalińscy. Na Krymie i na okupowanych terytoriach obwodów donieckiego i ługańskiego kremlowscy terroryści zabijają pokojowych ludzi, aresztują i przetrzymują w katowniach niewinnych obywateli, urządzają sztuczny głód w poszczególnych rejonach, niszczą ostrzałami artyleryjskimi i moździerzowymi domy. Niszczą środowiska pokojowego życia Ukraińców i rozchwiewają spokój i pokój innych narodów. Neoimperium współczesnego barbarzyństwa do dziś „rysuje” swoje straszne, szalone wzory na czarnych tablicach — już dla Majdanowej Ukrainy. „Rysuje” czołgami i „Gradami”, moździerzami, aktami terrorystycznymi, zsyłaniem kolejnych oddziałów niszczenia pamięci historyczno-mentalnej Ukraińców. To — agonia rdzenia imperium, które budowało się i rozwijało na zasadach totalnej nienawiści do wszystkiego, co narodowe, ludzkie w naszym świecie. Ukraińcy znów giną, broniąc ojczystej ziemi, swojej wolności i pokoju na świecie. Przetrwaliśmy w hołodomorach. Nie poddaliśmy się pod okupacją bolszewicką, kiedy władza radziecka robiła wszystko, co możliwe, aby zniszczyć pamięć historyczną i samego ducha ukraińskości. Przetrwamy i teraz. I niechybnie — zwyciężymy! Senat USA jednogłośnie przyjął dwupartyjną rezolucję, która stała się pierwszym w historii aktem prawnym Kongresu USA, gdzie Hołodomor 1932—33 lat uznaje się za ludobójstwo narodu ukraińskiego. O tym poinformowała 4 października Ambasada Ukrainy w USA. „Tak, w szczególności do części rozstrzygającej dokumentu włączono uznanie przez Senat wniosków Komisji Rządowej USA ds. Głodu na Ukrainie (z 22 kwietnia 1988 r.) o tym, że „Stalin i jego otoczenie dokonali w 1932—1933 latach ludobójstwa przeciwko Ukraińcom”, — czytamy w komunikacie. Rezolucja potępia również systematyczne naruszenia praw człowieka, w szczególności prawa do samostanowienia i wolności słowa, dokonane przez rząd radziecki przeciwko narodowi ukraińskiemu. Wyrażane są najgłębsze współczucia ofiarom, tym, którzy przeżyli Hołodomor, oraz ich rodzinom, a także zawiera się apel o rozpowszechnianie informacji w celu podniesienia świadomości na świecie o sztucznej naturze tej tragedii, dodali w ambasadzie. „Szczerze wdzięczni Senatowi USA i głównym współautorom rezolucji — współprzewodniczącym Senackiego ukraińskiego kokusu, senatorom Robertowi Portmanowi i Richardowi Durbinowi za tę historycznej wagi decyzję. Rezolucja stała się rezultatem owocnej współpracy Ambasady Ukrainy w USA, społeczności ukraińskiej Ameryki i przyjaciół Ukrainy w Senacie USA”, — czytamy w komunikacie. Jak informowała agencja „Ukrinform”, pod koniec września Komitet ds. stosunków zagranicznych Senatu USA zatwierdził i zarekomendował do przyjęcia przez izbę wyższą amerykańskiego parlamentu rezolucję, w której Hołodomor 1932—1933 lat uznaje się za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Wcześniej Prezydent Petro Poroszenko wysoko ocenił wysiłki społeczności ukraińskiej w USA w kwestii uznania Hołodomoru 1932—1933 lat za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Od 1 września, na 85 dni przed Dniem pamięci ofiar Hołodomoru, Ukraina i świat zaczęły czcić poległych podczas ludobójstwa 1932—1933 lat Ukraińców. Redakcja „Słowa Proświty” zwróciła się do lidera partii „Patriota”, znanego prawnika Mykoły Jarosławowycza Hołomszy z prośbą o skomentowanie tego wydarzenia.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
