Strona · s. 5strona oryginału ↗
Jeden z orędowników ukraińskiego oporu Notatki z jubileuszowego zebrania
Слово Просвіти, №41 за 2018 рік
Owerjan PETRENKO, Charków Mówią: chciało się jak najlepiej, a wyszło jak zawsze. Czy wiedzieli charkowscy proświcianie i spadszczany, zbierając się pod koniec września na swoje niecodzienne posiedzenie w lokalu ChOO NSPU, jak to będzie? Bo przecież zamierzano uczcić 150-lecie „Proświty”, 30-lecie towarzystwa kulturologicznego „Spadszczyna” i 25-lecie Humanitarno-Literackiego Stowarzyszenia im. H. Skoworody (GLAS). Jak to wszystko zmieścić w ramach jednego wieczoru? Ale nie obyło się bez opatrzności Bożej, żeby nie stało się jak zawsze: wszystkich połączyło imię Ihora Iwanowycza Krawciwa, 80-letniego jubilata, orędownika ruchu dysydenckiego, który stał u początków „Spadszczyny”, jako pierwszej organizacji w Charkowie „ery Gorbaczowa”, i był jednym z pierwszych założycieli-organizatorów ChOO WUT „Proświta” im. T. H. Szewczenki oraz jej drugim przewodniczącym. I chociaż sam jubilat z powodu niedyspozycji nie mógł przyjść, wszyscy ci, którzy blisko znali pana Ihora, zdołali w swoich wystąpieniach dość pełnie nakreślić ludzki portret ukraińskiego dysydenta, a jest to tym bardziej znamienne, że sam I. Krawciw to człowiek przede wszystkim czynu, działania, który choć zajmował różne kierownicze stanowiska, posiadał niezrozumiałą jak na szefa cnotę: bycia skromnym, czy powściągliwym, czy nieurzędowym w zachowaniu. Podczas gdy autorytet dysydenta wśród charkowskich aktywistów był niezmiennie wysoki, a szacunek do niego nieobłudny i stały. Uczciwy, porządny, pryncypialny, dobry, twardy, konfliktowy, cichy, niezauważalny, prawdziwy, łagodny, inteligentny, intelektualny, małomówny, polemiczny, delikatny, pomocny... — i to jeszcze nie wszystko, i to wszystko Ihor Krawciw! W różnych przygodach i różnych okolicznościach życia. Jak tu się nie dziwić, i temu dziwowisku w charakterze i zasadach — dziwili się, przemawiając, przewodniczący obwodowej „Proświty” Anatolij Serhijenko, przewodniczący „Spadszczyny” i szef
GLASu Wałerij Diaczenko, pisarka, dziennikarka, działaczka społeczna Wałentyna Owod, wierna pomocnica i żona dysydenta Marija Łuhowenko, redaktorka naczelna gazety “Ruch — ce żyttia” Nina Bałasanian. Życie pana Ihora to doprawdy życie człowieka czynu, wyrazistej osobowości, która raz wystąpiła przeciwko znienawidzonemu sowieckiemu systemowi i tak też przeszła nieustępliwie i twardo swoją cierpiętniczą drogą, godnie ją pokonując i przybliżając swoją walką naszą Niepodległość. On, rdzenny charkowianin, urodził się w robotniczej rodzinie, przeszedł niełatwą, ale upartą drogę samoświadomości jako Ukrainiec, i w trzydziestym roku życia zrozumiał, że rodzicom komunistyczna władza zrusyfikowała nazwisko: oni z Krawciwiw stali się Krawcowami, więc dopiął swego, by przywrócić sobie ukraiński wariant w paszporcie; potem utwierdził się w przekonaniu, że Ukrainiec na swojej ziemi powinien mówić swoim językiem, i odtąd wszędzie i zawsze posługiwał się tylko nim (rosyjskim czy angielskim, które też dobrze znał, mówił tylko wtedy, gdy go nie rozumiano po ukraińsku), narażając się czasem na konfliktowe sytuacje aż do gróźb wyrzucenia z pracy; zrozumiał, czytając różne prawdziwe wydawnictwa i uważnie rozglądając się wokół, analizując rzeczywistość, że polityka językowa KPZR prowadzi Ukrainę do kulturowo-oświatowej degradacji, a ekonomiczna (był, można by rzec, ekonomistą z powołania) — do ruiny gospodarki. W rezultacie 21 czerwca 1972 roku został aresztowany (formalnie) za przedruk pracy I. Dziuby “Internacjonalizm czy rusyfikacja?” oraz innych “wywrotowych” tekstów i otrzymał na sądzie 13 października 1972 r. “za antyradziecką agitację i propagandę” pięć lat łagrów, które odbywał w 35. strefie na Uralu oraz w 19. — w Mordowii. I tam nie siedział z założonymi rękami: protestował przeciwko samowoli administracji obozowej, pisał listy do Rady Najwyższej ZSRR, żądając statusu więźnia politycznego, protestował przeciwko usuwaniu utworów genialnego poety W. Stusa oraz innych twórców, urządzał głodówki polityczne. Ponieważ “więzienia stały się swoistym rezerwatem wolności słowa”, bo “były bogate, zebrane przez pokolenia więźniów politycznych, księgozbiory” (W. Owsijenko), on dużo czytał (zapewne więcej niż wszyscy), zajmując się samokształceniem, w tym także tekstami po angielsku. Jako “filozof z natury umysłu”, mówiąc słowami jego współtowarzysza W. Owsijenki, I. Krawciw reprezentował ukraińską społeczność w negocjacjach z Żydami, Moskalami, Litwinami, Ormianami... Fizycznie zaś w obozie zmuszano go do szlifowania drewnianych korpusów zegarów stołowych, i robił to bezbłędnie, jego pracę przyjmowano bez sprawdzania. I w ogóle, za cokolwiek się brał, cokolwiek obiecał, słowa zawsze dotrzymywał, choćby ile energii by to nie kosztowało. Pewnego razu stary mało piśmienny więzień poprosił o napisanie skargi (Krawciw miał ładny charakter pisma, który specjalnie wyrabiał przez pewien czas w instytucie naukowo-badawczym, kiedy maszynistka poskarżyła się, że nie może rozczytać napisanego przez niego tekstu), i pan Ihor męczył się kilka wieczorów nad nią. Kiedy go odradzano: “Po co użerać się z tym policajem?” — wyjaśniał: “Złe dziecko, ale swoje”. Wierny i konsekwentny w przyjaźni. To docenił W. Owsijenko. Jemu marzła głowa w lekkiej czapce, pan Ihor to zauważył i uszył nową, jak prawdziwy szwalnik, równo, jak na maszynie. Kiedy współtowarzysz się zdziwił, wyjaśnił: “Mama nauczyła”. Kiedy obaj wyszli na tzw. “wolność” (w rzeczywistości pod nadzór bez prawa podróżowania po kraju), i W. Owsijence sfabrykowano “sprawę o dwa guziki” (on je oderwał rzekomo od płaszcza milicjanta), to I. Krawciw natychmiast przyjechał do niego na sąd, bardzo ryzykując, że też trafi pod represje. Te jednak nie kazały na siebie długo czekać. W grudniu 1977 r. ciągano go na przesłuchania w sprawie L. Łukjanenki, we wrześniu 1980 r. — A. Zinczenki; w mieszkaniu przeprowadzano rewizje; przez długi czas Ihora Krawciwa nigdzie nie przyjmowano do pracy. Panu Ihorowi tak i nie dano obronić dysertacji w zawodzie. Dopiero od końca lat 80., kiedy nastała tzw. “pieriestrojka”, Ihor Krawciw z głową zanurzył się w wir walki politycznej: brał aktywny udział w działalności Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, tworzył z niej Ukraińską Partię Republikańską i kierował Charkowską organizacją obwodową UPR; został deputowanym rady obwodowej 1. kadencji, gdzie pracował jako sekretarz komisji ds. oświaty. Doprawdy pełna poświęcenia droga zwykłego człowieka, który stworzył siebie sam i przez całe życie był i jest Człowiekiem. My, jego młodsi potomkowie, możemy tylko z wdzięcznością schylić przed nim głowy, życzyć mu zdrowia i “stu lat!”, co wszyscy obecni na wieczorze ostatecznie zrobili. Zrobili też coś jeszcze, przede wszystkim przewodniczący obwodowej organizacji Proświty A. H. Serhijenko, który ogłosił, że kierownictwo Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” upoważniło go do przekazania naszemu sławnemu dysydentowi honorowego odznaczenia “Budowniczy Ukrainy”, którym Ihor Iwanowycz Krawciw został nagrodzony za wybitny wkład w budowę państwa. Następnie przychylnie przyjęli proświcianie i spadszczanie, twórcza inteligencja tryptyk pisarza Wałerija Diaczenki, który przeczytał on na cześć jubileuszu pana Ihora. ...Poezja — to stan duszy, a pieśń? Zapewne jej lot. Oto nasza utalentowana poetka i piosenkarka Lucyna Chworost wraz z gitarzystą-bardem W. Wołowykiem wzruszają-poruszają obecnych melodiami o wiecznym i przemijającym, o duchu i jego sile, o wojnie i pokoju, o miłości i uczuciach, o dobrym i wiecznym... Później przy stole rozbrzmiewają toasty dla jubilata Ihora Krawciwa, potężny głos szefa “Proświty” Anatolija Serhijenki zaczyna pieśń ludową, a podchwytuje ją zgrany chór prośwician i spadszczan. Jakże nam bez nieprzemijających czarów narodowej melodyki, bez naszego nieśmiertelnego ducha i niezwyciężonego pragnienia pokonania wszystkich prób, o których przypomniał nam niezłomny Ihor Krawciw!
P. S. Napisano według “Ukraińskiej pisowni” z 1928 roku
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
