Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Nadzieja jest

Слово Просвіти, №41 за 2020 рік

Tak zasiedlała się też Zabałka: nie w jedną i nie w dwie ulice-linie, a kompaktowo, całkiem asymetrycznie, ale nadzwyczaj malowniczo, harmonijnie. Tak jak Kercz, która z czasem, po I wojnie światowej, wyciągnęła się w jedną ulicę na północny wschód, niemal do sąsiedniej Uszkałki, tak jak Zabałka, na południowy zachód, w stronę sąsiedniego Niżnego Rohaczyka. Obfite i dość częste, do czasu powstania Kachowskiego „morza”, deszcze zostawiały na pochyłych odcinkach ulic płytkie rowki, którymi spływała deszczówka (po babsku – zhoły), na równiutkich – kałuże, jeszcze gdzie indziej – ani rowków, ani kałuż, bo tam wszystko było niemal idealnie płaskie, całkiem równe. Różnie wyglądały też chaty po opadach śniegu, a zwłaszcza gdy z zamiecią. U nas zasypywało cały ganek aż do połowy okien; u Bondarenków, którzy mieszkali niedaleko, przeciwnie, wokół chaty tworzyła się pustka, otoczona zaspami, za to po brzegi zasypywało śniegiem całe podwórko. A oto na podwórku Semeniwskich nigdy nie widziałem zasp. Niezależnie od tego, czy było cicho, czy szalała zamieć, śnieg tutaj zawsze układał się równo, bo chata plecami (głuchą ścianą) stała na północ, obok tak samo stała stajnia, do tego i chata, i stajnia, i całe podwórze otaczały wysokie akacje i topole. Nie wszędzie jednocześnie topniał śnieg… Różnie na różnych ulicach szemrały wiosenne, letnie i jesienne strumyczki… Nie wszędzie razem wysychały kałuże… I wiosenna pszonka przy bramie oraz wzdłuż muru rozkwitała nie u wszystkich naraz. Najpierw znajdowałem ją przy stajni ciotki Olany z sąsiedniej ulicy, i jak gorąco bym nie pragnął, jak nie poganiał, a u nas za chatą, zbudowaną przez dziadka, pierwsze żółciutkie rozetki pszonki zauważałem dopiero po dwóch dniach. Albo i później. Za to dzika grusza u nas za chatą zawsze rozkwitała pierwszą, na dodatek była najwyższą na Matni. Z ganku naszej chaty najlepiej było widać, jak szeroko rozpościerają się łęgi, bo nic nie zasłaniało widoku, ani czyjaś chata, ani stajnia – ogród nasz pod niewielkim kątem płynnie schodził aż do ogrodu Batykiwskich, a już tam, za nie naszym ogrodem, było gospodarstwo Batykiwskich. Zatem, nasza chata chociaż stoi nie na najwyższym wzgórzu – za nami, pod górę, jeszcze gospodarstwo wujka Iwana Prokofjewa, dalej mieszkają Kopanycie, potem dziadek Roman Kysłyj – za to widoku nie zasłania nam nic. I z tego samego ganku naszej chaty dobrze widać, jak szeroko rozlało się sztuczne morze… A nad nim – Słońce. Ciąg dalszy nastąpi. _____________ 1 Po tym, jak polityczno-administracyjne centrum Scytii przeniosło się na Krym (Neapol Scytyjski w pobliżu dzisiejszego Symferopola), grodzisko Kamjanśke pozostało zwykłą miejscowością i przetrwało do III wieku naszej ery. 2 Bezuch J.W. Na rozstaju stepowych szlaków. Melitopol, 2006. – 308 s. 3 W rodzimej archeologii to drugi przypadek, kiedy nasyp kurhanu po badaniach odtworzono. A pierwszeństwo należy do znanego ukraińskiego poety i archeologa Borysa Mozolewśkiego, który, przebadawszy w 1979 roku kurhan Drana Kochta (Żowtokamjanka), na Dniepropietrowszczyźnie, zrekonstruował go. 4 Po tym, jak doszło do znaleziska, Związek Pisarzy Ukrainy przyjął Borysa Mozolewśkiego w swoje szeregi, a Instytut Archeologii AN USRR zaliczył do etatu. 5 Tak u nas nazywają rdest ptasi. Halyna PAŁAMARCZUK W odróżnieniu od tekstu drukowanego, który filtruje się chłodną głową, kino bierze widza za gorące serce. Nie na darmo nazywano je najważniejszą ze sztuk. Siła kina, jeśli jego ilość i nacisk przekraczają pewną granicę, – to siła programowania. Właśnie tę funkcję spełniały radzieckie filmy o „diedach wajewali” i spełniają moskiewskie seriale o wyższości i totalnej przewadze sąsiadki. I o nieudolności Ukraińca. Tak powstało bardzo głębokie artystyczne piętno w narodowym ciele i głęboka psychiczna trauma w jego głowie. Która do dziś zmusza rodaków do wyrzekania się ojczystego języka i zdradzania interesów Ukrainy. Siła sztuki. Unikam oglądania koniunkturalnych, mimowolnie czy z zamysłu, filmów o odwiecznej narodowej biedzie, płaczach i niemocy. Naiwni są ci autorzy, którzy myślą, że im straszniejsza na ekranie krzywda i im bezwzględniejszy wróg, tym silniejszego ducha narodu obudzi takie dzieło. W rzeczywistości jednak dzieło, w którym zwycięża beznadzieja, tylko przygina tego ducha i wypija wolę. Jedynie te rody-narody, które ośmielały się przełamywać tragiczny bieg historii w swoich bajkach i innych gatunkach artystycznej wizji, z kinem włącznie, – przełamywały go i w praktycznym wymiarze, wychodziły zwycięsko z historycznych prób i pułapek, wbrew okolicznościom. Bo NA POCZĄTKU BYŁO SŁOWO. Przeszłość i przyszłość – to naczynia połączone. Teraźniejszość, która żywi się wyłącznie tragedią i smutkiem przeszłości, nieoświetlonymi nadzieją, – nigdy nie drgnie i nie stanie się ludzka. Niezbadane możliwości i efekty ducha. „Nadzieja jest...” – powiedziała Tetiana (Ołena Borozeneć) swojemu ukochanemu, inteligentnemu wykształconemu młodzieńcowi, młodemu lekarzowi (Ołeh Myrosławśkyj – Kostiantyn Temlak), który zdążył pobyć na froncie, cudem uratować się przed bolszewikami, – ale i pożyć w cudzej skórze, kiedy w tobie zmagają się strach i przyzwoitość. A trzeba wiedzieć, że to zmaganie leży u podstaw postępu jako złagodzona wersja przeciwstawienia dobra i zła. Zatem dla mnie ta fraza Tetiany, a ściślej – to motto, i postawiło serial „I będą ludzie” na motywach powieści pod tym samym tytułem Anatolija Dimarowa w szeregu ukraińskiego kina, gdzie póki co nie ma tak gęsto od filmów. Ale powinno ich być dużo, bo one – i dają nadzieję, i leczą z niepamięci. Wrażenia z serialu – niezwykle świeże, bezbronne, bez domieszki obronnego cynizmu. Na końcu płakałam. Pierwsze, co zrozumiałam po obejrzeniu, – my na etapach cudzej drogi, i w ogóle na etapach, zgubiliśmy Ukrainę. Prawdziwą, głęboką i całkowicie materialną. Zgubiliśmy i nie zauważyliśmy. Nam tymczasem podsunęli socrealistyczne straszydło, którego patriota się wstydzi, a sowiet opłakuje. ...Pomimo nędznego ukraińskiego finansowania, dzięki natchnieniu i utalentowanej pracy jego twórców serial udał się mocnym i wysokiej klasy artystycznej. Na ekranie przepływają i mieszają się głównie jesienne barwy pól, lasu, gospodarstw. To barwy popękanych od czasu historycznych epickich płócien i ikon, z których aparat braci Lumière na zmianę wyłapuje i ożywia poszczególne sceny. Nie można powiedzieć, że to to słynne poetyckie kino, ale realizm obrazu jest głęboko narodowy, ukraiński. A zatem, chcąc nie chcąc, poetycki. Każdego, kto jest Ukraińcem, dosięgnie on do genetycznych głębi. A kto nie jest Ukraińcem... Czytałam recenzję jednego znanego krytyka, wychowanego na „rosyjskiej kulturze”. To niezły chłopak. Chciał napisać – i napisał – dobrą recenzję, ale, wybaczcie, wymuszenie, nie ma w niej tego szczerego zachwytu, który czuć w jego aluzjach do rosyjskich aktorów-reżyserów... Bohaterowie w serialu są żywi, różni i niejednoznaczni. Różni zarówno pod względem artystycznej wagi postaci, jak i poziomu gry aktorskiej. Tutaj podkreśliłabym – czy wyróżniłabym – jeszcze jeden ważny moment dla ukraińskiego kina: formowanie aktorskich twarzy i zespołów. Ani gwiazdami, ani idolami nie nazywam aktorów, choć mogą ich wykorzystywać scenarzyści i w tych, i w tamtych hipostazach. Produkcja filmowa, która przestaje być ideologicznym tłem czy drugorzędnym epigoństwem, formuje rozpoznawalnych aktorów, którzy z kolei przyciągają do gatunku widza. To jest nam bardzo potrzebne, nie samym Bradem Pittem i nie bliższym, zza miedzy „bredem”. Mamy, na przykład, takiego utalentowanego aktora jak Witalij Ażnow. Choć zagrał w serialu rolę aktywisty oszukanego przez rewolucyjną demagogię, którego ewolucja w sposób naturalny doprowadziła do tragedii, to zagrał go wyraziście, fakturalnie, z tą zdrową dawką „gry”, która balansuje na granicy „przegrywania”, szarży. Co zmusza już nie tylko do nienawidzenia czy kochania bohatera, ale do przyglądania się, obserwowania go. Nie tylko – „no łotr z ciebie, Wołodźko!”. Ale także – „no jakżeś ty, Wołodźko, doszedł do takiego życia?”. Nie poczułam zła ani do ideowego Handży (Akmal Hurezow), ani do biednego Twerdochliba, tylko – żal. Stracona siła. Głęboko sympatyczny jest mi szczery i zakorzeniony w sprawach swojego chutoru Oksen Iwasuta (Ostap Dziadek), w miarę przerysowana biedna-biedna Olha (Alina Kostiukowa), kobiety i dziewczęta, które tak otwarcie chcą kochać i być kochanymi. Oto tylko aktorki często – znacznie częściej niż aktorzy – „szokają”. Tetiana (Ołena Borozenec) – wspaniała. Handża-młodzieniec – nie, no widać przecież, że to facet, a dalej – mniej więcej naturalny. Jeszcze jeden moment, który zmusił do uśmiechu: myślę, że dziewczęta na Ukrainie nie kochają się nago na sianie i pod stogiem. Po pierwsze, to nie Hollywood. Po drugie – kłuje, w przestronnej wyszywanej koszuli znacznie wygodniej jest to robić. 12 odcinków – bardzo symbolicznie. Cyfra 12 mieści się i w okresach życia, i w historycznych, w mitologicznych, religijnych itd. Młody zespół twórców serialu, oprócz tej cyfry, która może być początkiem rozłożystego drzewa twórczego, włożył w swoją pracę kilka scen, które też nie pozostaną tylko scenami, a dadzą swoje wschody w świadomości widza. Na początku historii, kiedy wszyscy jeszcze byli młodzi i kategoryczni, syn zamożnego chłopa Swyryda Iwasuty (Wiktor Żdanow) Oksen i parobek Wasyl Handża zapalali się jak zapałki. Subiektywne notatki po obejrzeniu serialu „I będą ludzie” na podstawie powieści Anatolija Dimarowa pod tym samym tytułem. Reżyser Arkadij Nepytaliuk. Autorzy scenariusza – Tetiana Szczehelśka i Taras Antypowycz

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn