Strona · s. 12strona oryginału ↗
Do portretu politycznego L. Krawczuka
Слово Просвіти, №41 за 2020 рік
Wspomnienia o ostatnich wyborach do Rady Najwyższej ZSRR w obwodzie czerniowieckim, maj 1989 roku. Orest DANYLEWYCZ, m. Czerniowce. W Czerniowieckim narodowo-terytorialnym okręgu wyborczym nr 64 do Rady Najwyższej ZSRR nie wybrano żadnego kandydata i na 14 maja 1989 r. wyznaczono wybory uzupełniające. Jednym z kandydatów był główny ideolog przy KC Komunistycznej Partii Ukrainy Leonid Makarowycz Krawczuk. Tak, właśnie ten, który później został prezydentem Ukrainy. Na polecenie z KC KP Ukraińskiej SRR 27 kandydatów z 30 po zgłoszeniu i oficjalnej rejestracji przez komisję wyborczą oraz przeprowadzeniu spotkań z wyborcami wycofało swoje kandydatury na korzyść, jak już się domyśliliście, L. Krawczuka. Dla stworzenia pozorów demokratycznych wyborów alternatywnych miało pozostać dwóch kandydatów: L. Krawczuk oraz posłuszna O. Pańkiwska. Ale jeden z kandydatów, operator koparki Wasyl Wizniuk, odmówił wykonania partyjnego polecenia. Pomimo nacisków i cynizmu obwodowego kierownictwa partyjnego. Przedstawiciele patriotycznie nastawionej inteligencji Czerniowiec postanowili nie ustępować. Wasyla Wizniuka aktywnie wsparli wszyscy naukowcy czerniowieckiego oddziału Instytutu Problemów Materiałoznawstwa Akademii Nauk Ukraińskiej SRR, gdzie wówczas pracowałem jako kierownik laboratorium, kadra wykładowcza uniwersytetu oraz aktywiści wszystkich ruchów społecznych, które aktywnie się rodziły. Po pierwszym spotkaniu z W. Wizniukiem i jego opowieściach o zakulisowych gierkach komunistów pod wodzą Leonida Krawczuka stało się jasne, że walka będzie ciężka. Aby mieć choć jakąś ochronę przed KGB i możliwość legalnej współpracy z kandydatem, zapisałem się jako zaufana osoba kandydata Wasyla Wizniuka. Dawało to możliwość oficjalnego działania w imieniu kandydata, reprezentowania jego interesów, prowadzenia agitacji wyborczej, posiadania przy sobie oficjalnych drukowanych materiałów agitacyjnych. Razem z Wasylem Bojczukiem (pracownik czerniowieckiego oddziału) oraz Wołodymyrem Starykiem (inżynier biura konstrukcyjnego „Fonon”) omówiliśmy plan naszych działań na rzecz wsparcia W. Wizniuka. Doszliśmy do porozumienia, że należy włączyć się do agitacji za kandydatem i działać na kontraście między L. Krawczukiem a W. Wizniukiem. Postanowiono, że odezwy do wyborców będą podpisywane w imieniu „Komitetu na rzecz demokratycznych wyborów”. Opracowaliśmy warianty ulotek. Oto kilka z nich: „Kto lepiej zna problemy Bukowiny — nasz ziomek W. Wizniuk czy członek KC Komunistycznej Partii L. Krawczuk?”; „Kto lepiej będzie bronił naszych interesów: nasz ziomek czy partyjny funkcjonariusz z Kijowa?”. Na początku kampanii wyborczej jeździłem po wsiach obwodu i chodziłem od domu do domu, rozdawałem oficjalne ulotki kandydata W. Wizniuka i rozmawiałem z ludźmi. L. Krawczuk przez struktury komunistyczne obiecywał: tu remont szkoły, tam gazyfikację wsi, gdzie indziej asfalt na drogę itp. Zauważyłem, że rozklejane przeze mnie oficjalne materiały agitacyjne operatora kolumny mechanicznej W. Wizniuka są natychmiast bezczelnie zrywane przez przedstawicieli władz wiejskich. Natomiast ulotek L. Krawczuka nikt nie ruszał. Zasoby komunistyczne działały wtedy bez zarzutu. Chcę przypomnieć, że środki drukarskie i wszelki sprzęt kopiujący znajdowały się w tamtym czasie pod ścisłą kontrolą KGB. Każda maszyna do pisania w instytucjach państwowych i organizacjach była zarejestrowana, a próbki ich czcionek znajdowały się w kartotece KGB. Dlatego ustalenie, na jakiej maszynie do pisania wydrukowano tekst i gdzie ona się znajduje, a następnie z pomocą rozwiniętej sieci donosicieli-seksotów (dla młodzieży wyjaśniam, co oznacza „seksot” – „tajny współpracownik”) ustalenie, kto drukował, nie stanowiło wielkiego problemu. Ulotki drukowałem na niemieckiej maszynie do pisania „Erika” mojego teścia. Głosujcie zgodnie, bracia, Wszyscy na Krawczuka! Trzeba przecież zatrudnić Aparat CeKa! Nasza pieśń krótka, A morał prosty. Kto zastoju znowu chce Wszyscy — na Krawczuka! Przeczytawszy kilka pierwszych strof z uniesieniem, zszokowany dalszym tekstem, Krawczuk nie mógł się zatrzymać i przeczytał cały wiersz do końca. Na sali, jak po wybuchu granatu, zapanowała przygnębiająca cisza. Miejscowe kierownictwo partyjne zastygło. Takiej zuchwałości nikt się nie spodziewał. L. Krawczuk otrząsnął się z szoku, skrzywił się i odrzucił kartkę z wierszem na bok, nazywając go paszkwilem, i już z wykrzywioną twarzą kontynuował odpowiadanie na pytania partyjnych kolegów. Zebranie trwało dalej, ale tego patosu i poczucia triumfu, które panowały w prezydium przed przeczytaniem wiersza, już nie było. Kolega z pracy, który następnego dnia opowiadał mi o zebraniu aktywu i któremu później wyjawiłem, że ten wiersz napisałem ja, powiedział: „Orescie Josypowyczu, kiedy w laboratorium daliście mi kopię tego wiersza, domyślałem się, że to wy go napisaliście. Ale rozumiejąc, jakie ryzyko to niosło w tamtym czasie, nikomu o tym nie mówiłem”. Kto przekazał egzemplarz mojego wiersza do prezydium zebrania aktywu partyjnego obwodu, nie wiem, ale ta osoba w tamtym czasie nieźle ryzykowała, bo system komunistyczny i system KGB były jeszcze dość silne. Mam nadzieję, że L. Krawczukowi na długo zapadł w pamięć mój wiersz. Nie mam żadnych wątpliwości, że L. Krawczuk wydawał osobiste polecenie KGB, aby znaleźć autora wiersza. Aktywny uczestnik „Komitetu na rzecz demokratycznych wyborów” Wołodymyr Staryk wspomina o tamtych wydarzeniach tak: „Kierownictwo partyjne obwodu postanowiło zorganizować Leonidowi Krawczukowi spotkanie z wyborcami na Uniwersytecie Czerniowieckim. Mnie, jako absolwentowi wydziału fizyki, który wtedy pracował na wydziale fizyki przy tematach kontraktowych na stanowisku inżyniera, udało się dostać na to spotkanie, a nawet zadać Leonidowi Makarowyczowi pytanie: »Szanowny Leonidzie Makarowyczu, proszę powiedzieć, w jakim języku rozmawia Pan ze swoimi wnukami?«. To niespodziewane pytanie wprawiło L. Krawczuka w osłupienie, bardzo się zmieszał i, ponieważ wszyscy to zauważyli, nie odważył się skłamać i odpowiedział, że rozmawia z wnukami po rosyjsku!”. Członkowie „Komitetu na rzecz demokratycznych wyborów” na wszelkie sposoby starali się przekazać ogółowi, że czas totalnej dyktatury partii komunistycznej dobiega końca i nie trzeba bać się wyrazić swojego stanowiska odpowiednim głosowaniem. Nasze wysiłki nie poszły na marne. Pomimo ogromnych zasobów komunistycznych, kandydat KC Komunistycznej Partii Leonid Krawczuk przegrał w wyborach z operatorem kolumny mechanicznej Wasylem Wizniukiem. To bez wątpienia zmieniło dalsze zachowanie i orientację L. Krawczuka, który zobaczył, że epoka niezaprzeczalnego panowania partii komunistycznej kończy się i trzeba się przeorientować... Już wtedy L. Krawczuk najwyraźniej zrozumiał, że nie warto walczyć z oporem ludowym, że dyktatura komunistyczna dobiega końca, że ciepły fotel w Radzie Najwyższej ZSRR mu nie grozi — zwycięża odwieczne dążenie narodu ukraińskiego do niepodległości. Więc lepiej stanąć na czele ruchu w tym kierunku i wykorzystać go w interesie nomenklatury komunistycznej, co w przyszłości z powodzeniem zrealizował. Analiza tych i późniejszych wydarzeń oraz czynów L. Krawczuka świadczy, że ten przebiegły komunistyczny lis zawsze myślał tylko o swoich osobistych interesach, dostosowywał się do władzy i trzymał nos zgodnie z wiatrem. Jego zachowanie jako szefa przedstawicielstwa Ukrainy w Trójstronnej Grupie Kontaktowej w Mińsku jest tego jaskrawym potwierdzeniem.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
