Strona · s. 14strona oryginału ↗
Wira Barynowa-Kułeba: „Malarstwo to nieodłączna część mojego życia”
Слово Просвіти, №41 за 2020 рік
Wira Iwaniwna Barynowa-Kułeba to ukraińska malarka, członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy, kawaler Orderu Księżnej Olgi III klasy, artystka ludowa Ukrainy, członkini rzeczywista (akademik) Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy. W przeddzień Dnia Artysty, który w tym roku obchodzony będzie 11 października, spotkaliśmy się z artystką i poprosiliśmy ją o podzielenie się tajemnicami swojej twórczości.
— Kiedy zaczęła Pani zajmować się malarstwem? — Miłość do sztuki mam chyba od samych narodzin. Zachwycałam się kolorowymi listkami, kwiatuszkami, kolorową gliną. Pewnie tak, jak każde dziecko. Moim zdaniem każdy człowiek w duszy jest artystą. Nie ma takiego dziecka, które nie odbierałoby duszą piękna świata. Od wieków kobieta stara się dać piękno swojemu dziecku, swojemu domowi. Jak tylko może, upiększa swoją chatę, swoje obejście. To też jest sztuka. Od dzieciństwa zapadły mi w duszę opowieści mamy. Nie chodziła do szkoły, ale umiała dostrzegać wszystko, co piękne, i opowiadała o tym nam, swoim dzieciom. „Popatrzcie na ten listek, na tę gałązkę, na tego ptaszka — mówiła mama — co wam przypominają?”. Moją pierwszą pracownią było rysowanie kredą na kominie wiejskiego pieca. Prawdziwy ołówek po raz pierwszy trafił do moich rąk, gdy już uczyłam się w szkole. Dla mnie był to drogocenny skarb. Malarstwa uczyłam się w Charkowskiej Szkole Artystycznej, dokąd przyjechałam ze swojej rodzinnej wsi Rymariwka w rejonie hadziackim obwodu połtawskiego. Później wstąpiłam do Kijowskiego Instytutu Sztuki (obecnie Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy). Miałam wspaniałych pedagogów – Ilję Sztilmana, Karpa Trochymenkę, Wołodymyra Kosteckiego, Walentynę Wyrodową-Gautier, z którą do dziś pracujemy na katedrze malarstwa Akademii. Po ukończeniu instytutu zostałam przyjęta do pracowni twórczych Akademii Sztuk ZSRR (kierownik Serhij Hryhorjew). Przez trzy miesiące odbywałam staż z ramienia tej akademii w Niemczech. Po tym przyjęto mnie do pracy dydaktycznej. 50 lat temu zostałam członkiem Związku Artystów ZSRR, a potem – niepodległej Ukrainy. Przez wszystkie te lata malarstwo jest nieodłączną częścią mojego życia. — Proszę o kilka słów na temat Pani działalności dydaktycznej? — Już ponad 50 lat uczę studentów malarstwa, kompozycji, rysunku. Pracowałam na różnych wydziałach. Obecnie – na katedrze malarstwa, prowadzę drugi rok malarzy. Uczyli się tu utalentowani ludzie, uczą się i teraz. Uczyć rysować można każdego. Ale każdy na swój sposób odbiera i odczuwa różne kolory. A twórczość i wrażenia to indywidualne sprawy, których nauczyć się nie da. Przez te lata zmieniał się program, zmieniało się nauczanie. W czasach radzieckich narzucano składnik ideologiczny – „kierowniczą i przewodnią rolę KPZR”. Ale były też plusy. Państwo przeznaczało znaczne środki. Budowano szkoły artystyczne, uczelnie. Po tym, jak Ukraina stała się niepodległym państwem, artyści wreszcie otrzymali wolność twórczą. Jednak państwo z każdym rokiem przeznacza coraz mniej środków na literaturę, teatry, sztukę. Muzea i Ministerstwo Kultury Ukrainy nie kupują dzieł sztuk pięknych. Na ścianach Akademii można zobaczyć obrazy z naszych zbiorów, ale są bez ram, bo nie ma na to pieniędzy. Artystom trudno przetrwać. Drogie są materiały – farby, płótna. Niektórzy szukają lepszego losu za granicą. Ale artysta nie może nie tworzyć. Tak właśnie żyjemy. Proponuję swoim studentom malować to, co ich boli w duszy. I wiecie, powstają ciekawe prace. Obecnie mam 12 studentek. Moim zadaniem jest, aby w ich duszach pozostało wewnętrzne piękno, aby przekazały je swoim dzieciom, zawsze pozostawały ludźmi. Wielu z nich nie jest teraz łatwo, po prostu nie mają środków. Proszę ich, by nie tracili ducha, dobrze się uczyli. Przecież zdobyta wiedza na pewno przyda się w dalszym życiu. Jednym z moich najlepszych uczniów jest Roman Petruk z Łucka. Ma wrodzone zamiłowanie do sztuki. Przejął wielką szkołę od Mykoły Storożenki. Teraz sam już wykłada studentom, ma swój styl. Bardzo lubię jego prace. Cieszę się, że istnieje Kijowska Państwowa Akademia Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Wzornictwa imienia Mychajła Bojczuka, w której uczy się utalentowana młodzież. — Czy zdarzyło się Pani pracować także w Chinach? — Nasza Akademia zawarła umowę z Chińską Republiką Ludową. Chińczycy chcą przejąć naszą kulturę, nasze malarstwo, naszą szkołę. Pytałam: „A dlaczego wybieracie naszą Akademię?”. Odpowiadali, że w nasze prace włożono wiele duszy. Odczuwa to każdy człowiek, który patrzy na obrazy. Właśnie tego pragnęli się nauczyć. Były czasy, kiedy uczyło się u nas po 100 studentów z tego kraju. Uczyłam ich od pierwszego roku. Potem w Chinach zdecydowano, że będzie korzystniej, jeśli nasi wykładowcy będą pracować tam. Musiałam wykładać w mieście Qinghua. Do różnych miast tego kraju jeździli inni nasi pedagodzy. Chińczycy dobrze znają europejskie malarstwo, architekturę, muzykę. Rozumieją, że mamy ciekawe malarstwo, które różni się nie tylko od ich, ale i od innych narodów europejskich. Każdy naród jest na swój sposób ciekawy. I im więcej dany kraj będzie wiedział o kulturze innych narodów, tym bardziej wzbogaci się sam. Dużo podróżowałam po świecie. Zachwycałam się sztuką USA, Francji, Niemiec, Włoch i innych krajów. Ale im więcej widzisz cudzego, tym silniej cenisz swoje. Ile bym nie studiowała twórczości genialnych malarzy Rembrandta i Tycjana, nigdy się nimi nie stanę, a pozostanę sobą – Virą Kulebą. Pozostanę z tym, co jest we mnie zakorzenione od naszej przyrody, naszej ziemi, naszych rodziców. — Która z zagranicznych podróży najbardziej zapadła Pani w pamięć? — W 1991 roku „Związek Ukrainek” zaprosił mnie do miasta Chicago (USA). Tutaj stworzono mi wszelkie warunki do twórczości. Malowałam rodzimą Ukrainę. Potem przy cerkwi św. Włodzimierza i Olgi odbyła się wielka wystawa, na którą przyszło wielu ludzi. Zaskoczyło mnie, że Ukraińcy przychodzili w strojach narodowych. Prawie wszystkie moje prace wtedy kupiono. Ludzie chcieli, aby ukraińska sztuka była w ich domach, aby widziały ją dzieci i wnuki. Po tym nie raz przyjeżdżałam do tego miasta, zawsze bardzo dobrze mnie tu przyjmowano, tutaj mogłam tworzyć. Ostatni raz przyjechałam tu ze swoją córką Ołeną. Dobrze zna język angielski i była dla mnie tłumaczką. — Jaka jest tematyka Pani twórczości? — Wiele musiałam przeżyć na swojej życiowej drodze. Najważniejsze, że zdołałam pozostać sobą. Nie byłam komunistką, bo wiedziałam, że to nie dla mnie. Nie mogłam pod dyktando partii malować portretów wodzów. Malowałam naszych wieśniaków, ludzi pracy. Wiele obrazów poświęciłam ojcu i matce. Oni to coś więcej niż tylko rodzina. Ojciec jest dla mnie fundamentem, na którym wszystko się trzyma, a mama ten fundament podtrzymuje. Później, kiedy sama zostałam mamą i babcią, zrozumiałam, jak ważne jest trzymanie się właśnie swojej rodziny. Tylko rodzina i dobroć mogą wychować dziecko, uchronić je, aby nie poszło łatwą drogą. Twórczości Tarasa Szewczenki poświęciłam swoje obrazy „Najmyczka” i „Kateryna”. Kiedy jeździłam po Czerkaszczyźnie, myślałam: jak prosta kobieta mogła urodzić takiego chłopca, który stał się nie tylko genialnym poetą, ale i malarzem? Ale ten człowiek nie miał ani własnej chaty, ani własnej rodziny. Za co spotkał go taki los? Jednak czy zdołałby to wszystko osiągnąć, gdyby miał szczęśliwy los? — Pewnie Pani twórczość jest znana także za granicą? — Jako artystka jestem szczęśliwa, że niemało moich prac rozleciało się po świecie. Szczególnie dużo jest ich w Ameryce, Chinach, gdzie bywałam wielokrotnie. Chińczyków interesują obrazy z narodowego ukraińskiego życia, gdzie oddana jest czystość ludzkich relacji. Są to takie prace jak „Matka z dzieckiem”, „Ojciec kosi”, „Miłość”. Moje obrazy sprzedawano na takich aukcjach jak „Christie’s”, „Sotheby’s”. Obcokrajowcy chętnie kupują nasze obrazy, ale chciałabym, żeby zostawały one także na Ukrainie. Weźmy na przykład moją dużą pracę „Łesia Ukrainka w Hadziaczu”. Była eksponowana na wielu moich wystawach indywidualnych. Mam wiele innych płócien poświęconych historii Ukrainy. Powinny być w muzeach, aby widzieli je ludzie. Martwię się, co stanie się z tymi obrazami, kiedy odejdę w zaświaty. Te prace kupiliby we Francji czy Chinach, otrzymałabym za nie jakieś środki, wydałabym je, ale chcę, żeby obrazy zostały na rodzimej ziemi. — Twórczość których malarzy najbardziej Pani lubi? — Bardzo lubię twórczość Zinaidy Serebriakowej. Wśród naszych artystek do dzisiaj ważne znaczenie dla mnie ma twórczość Tetiany Jabłońskiej. Tetiana Nyliwna była całą epoką w życiu naszej Akademii, miała wielką szkołę Fedora Kryczewskiego. Bliska jest mi twórczość mojej koleżanki Walentyny Wyrodowej, Tetiany Halimbijewskiej, które również pracowały w Akademii. Jestem zachwycona Serhijem Szyszkiem, który malował niezwykle piękne pejzaże, oraz dziełami Wasyla Hurina i Mykoły Storożenki. Mój ideał to Kateryna Biłokur. Ona jest jak ta roślina, która szła w górę, przebijając się przez chwasty. Biłokur nie kończyła żadnych szkół, ale widziała i czuła piękno każdego kwiatka, piękno rodzimej ziemi. Kiedy wchodziłam do jej chaty we wsi Bohdaniwka w rejonie jahotyńskim, czułam się jak ona. Szła po torach, by uczyć się do
Myrhorodu, a ja, jadąc na studia do Charkowa, nie miałam nic za duszą. — Czy nie próbowała Pani opanować Internetu? — Nawet nie próbowałam. Po prostu nie mam czasu. Wolę coś namalować. — Kto Pani pomaga? — Przede wszystkim chciałam wspomnieć mojego męża Walentyna Barynowa. Dzięki niemu miałam możliwość poświęcić się sztuce. Choć ma wykształcenie techniczne, bardzo kocha sztukę. Wziął na siebie wszystkie sprawy domowe, wychowanie dzieci, pomagał moim rodzicom, a żeby zapewnić rodzinie byt, jeździł do pracy w dalekie kraje. Dla dobra rodziny porzucił pracę nad rozprawą doktorską. Już prawie 55 lat idziemy razem przez życie. Jest Rosjaninem, urodził się nad Wołgą. Bardzo go boli, że Rosja stała się agresorem. — Pani mąż jest Rosjaninem, Pani jest Ukrainką. W jakim języku rozmawiacie? — Nauczanie u nas prowadzone było w języku rosyjskim, mąż jest Rosjaninem. Ja też rozmawiałam po rosyjsku. A kiedy przyjeżdżałam na Połtawszczyznę, przechodziłam na język ojczysty. Ale kiedy urodził się syn Andrij, nie wyobrażałam sobie, jak mogłabym mówić do niego w innym języku niż ukraiński. Kiedy usłyszał to Walentyn, poprosił, abym i z nim tak mówiła. Tak właśnie rozmawiamy przez wszystkie te lata – każdy w swoim języku ojczystym. Nawet kiedy się kłócimy (uśmiecha się). Mąż dobrze zna ukraiński, kocha nasze pieśni ludowe, czasami pomaga mi przetłumaczyć to czy inne słowo. Jednak mówić nim tak i nie zaczął. Ale to nam nie przeszkadza. I teraz, kiedy podnoszone są kwestie historii, kultury, języka, z wdzięcznością wspominam naszego trzeciego prezydenta Wiktora Juszczenkę, który poświęcał im uwagę. Jestem wdzięczna także jego żonie – Katerynie Juszczenko, która od dawna zna moją twórczość. My, Ukraińcy, na całym świecie powinniśmy pozostawać Ukraińcami ze względu na swoją wewnętrzną kulturę. — Co zapamięta Pani z mijającego roku? — Nieustannie pracuję w pracowni. Jednak z powodu kwarantanny musiałam kilka miesięcy przesiedzieć u siebie w mieszkaniu na dziewiątym piętrze, ze studentami zajmowałam się online. Choć i tutaj, oczywiście, trochę malowałam. Latem mogłam pojechać z synem na wieś na Połtawszczyznę. Zaczęłam malować z natury tę zieleń, ciepło, lato. Syn przynosił polne kwiaty. W sumie namalowałam tam 8 prac. Myślę, by trzy z nich zaprezentować na wystawie poświęconej Dniu Artysty, która odbędzie się w Centralnym Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Chciałabym namalować Ołenę Pcziłkę, Łesię Ukrainkę (wcześniej już poświęciłam jej wiele obrazów), inne prace, które przekazywałyby moje wewnętrzne odczucia. Bardzo kocham życie, jego znaczenie odczuwam z biegiem lat. Oby Bóg dawał siły, bo chcę jeszcze malować. Jestem szczęśliwa, że idę do studentów. Że jestem im jeszcze potrzebna. Pragnę przekazać im wszystko to, co mam. Jeśli artysta idzie do pracowni, to jest to już dla niego święto. Malowanie jest nieodłączne od twórcy. Pozostawia on ludzkości swoją duszę, miłość do piękna. Bez sztuki, bez kultury, bez języka ojczystego, bez swojej ziemi żadne państwo nie może istnieć. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
