Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Dedykacja dla Wołodymyra Panczenki

Слово Просвіти, №41 за 2021 рік

A. Sadowego w lutym 2014 roku na znak „solidarności” z obwodami ługańskim i donieckim mówić po moskiewsku: „Prawie wszyscy działacze polityczni, kiedy zwracają się do mieszkańców południowych i wschodnich obwodów Ukrainy, od razu przechodzą na język rosyjski. To samo robią politolodzy i inni rozmówcy przy okrągłych stołach, w studiach radiowych i telewizyjnych. Szczególnie starają się lwowianie. Efektu z tego jak na lekarstwo, raczej odwrotnie. Kiedy Lwów wygłupiał się (przepraszam, ale nie mogę dobrać bardziej odpowiedniego słowa) językiem rosyjskim, 100 zielonych ludzików wdarło się do budynku Rady Najwyższej Krymu, pilnie wyznaczyło nową Radę Najwyższą, która przygotowała tak zwane referendum. Sławny (bez ironii!!!) Swiatosław Wakarczuk na spotkaniu ze studentami Donieckiego Uniwersytetu Narodowego rozmawiał z nimi w języku rosyjskim. Na próżno” (zob. także „Słowo Proświty”, nr 19, 15–21.05.2014). Teraz, jak już wiemy, „sławny” (z całą ironią) lwowianin S. Wakarczuk w 2019 roku wprowadził do parlamentu oligarchiczną frakcję Pińczuka, a sam, zarobiwszy na tym, uciekł, by dośpiewywać swoje ugodowe płacze. Natomiast Ołeksandr Ponomariw ideologicznie oznacza swoją mowę wzmiankami o znaczących postaciach historycznych naszej polityki i kultury, które kształtują narodowego ducha oporu i zwycięstwa: Iwan Wyhowski z jego bitwą pod Konotopem, Mykoła Michnowski z przełomową „Samostijną Ukrainą”, pasjonarny chersończyk – stop sztyletu i stylosu, wojownik i poeta Jewhen Małaniuk, neoklasyk Oswald Burghardt, który z miłości do ukraińskiego Słowa stał się Jurijem Klenem, jako, według słów Ponomariwa, pokazową rekompensatą setek ukraińskich zdrajców-korolenków, którzy poszli na służbę Moskwie: „Dzisiaj takich korolenków, którym Michnowski nie podał ręki, jest o wiele więcej. Takiego nie może być! Może ja jestem ekstremistą…”. Jak dysonuje to zadeklarowane antroponimiczno-personalistyczne pole profesora z tymi imionami osób, które usłyszeli na Dzień Niepodległości od W. Zełenskiego 24 sierpnia 2021 roku i których on nagrodził. Można przeżyć główną część swojego życia w zniewolonym kraju i pozostać wolnym, a można, demonstrując pretensje do modernizacji kraju, pozostać beznadziejnym sowkiem z główną zasadą ugodowości wobec wroga i obcych wartości historyczno-kulturowych. Ołeksandr Danyłowycz kategorycznie nie akceptował denacjonalizatorskiej polityki Poroszenki, ujawnionej nie tylko w haśle „jedyna kraina – jedinaja strana”, ale poprzez wprowadzenie do swojego otoczenia i do rządu całego legionu cudzoziemców, którzy nie tylko nie znają języka ukraińskiego, ale w ogóle nie mają pojęcia, czym jest Ukraina jako samodzielne państwo, na wzór A. Awakowa, który nie wsadził żadnego wroga, a jedynie patriotów, czy jeszcze jednego profesjonalisty typu Aivarasa Abromavičiusa, który systemowo niszczył zakład „Antonow”. O Łożkinach (2014–2016) i Raininach (2016–2019) jako szefach administracji prezydenckiej nawet nie ma mowy. Jeden z nich, Borys Łożkin, 27 października 2020 roku został wybrany wiceprezydentem Europejskiego Kongresu Żydowskiego, drugi – bywał w różnych partiach: SDPU(o), „Batkiwszczyna”, BPP „Solidarność”, a od 27 listopada 2019 roku – przewodniczący Charkowskiej organizacji obwodowej proputinowskiej partii „Opozycyjna Platforma – Za Życie”… Nie wykorzystał swoich możliwości, zdaniem profesora, i Wiktor Juszczenko, który ożywił politycznego trupa Janukowycza, ponownie doprowadzając go do władzy… Czyli polityczna diagnostyka od profesora niejednemu nastawiała właściwą optykę na wydarzenia, innych swoją prawdą i siłą – odpychała. Słabe prawdy nie wytrzymują. To wszystko nie tylko bolało profesora – on ostro wyrażał swoje nieakceptowanie polityki podwójnych standardów, z którą pogodziła się większość ukraińskiego społeczeństwa, prawdopodobnie motywując swoją ugodowość hasłem Wiktor SZYYSZKIN, sędzia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w stanie spoczynku Na Pokrowę Najświętszej Bogurodzicy, 14 października 2019 roku, odszedł w zaświaty ukraiński patriota, wybitny literaturoznawca, pisarz, profesor, doktor nauk filologicznych, deputowany Rady Najwyższej I kadencji (1990–1994) Wołodymyr Panczenko. Pod koniec lat 80. – na początku lat 90. był dla mnie towarzyszem w walce politycznej przeciwko ówczesnej komuno-partyjnej władzy, inspiratorem i organizatorem przekształcenia literacko-kulturoznawczego klubu oświatowego „Perewesło” w Kirowohradzie w społeczno-polityczne stowarzyszenie przedstawicieli różnych sfer (literatów, ekonomistów, medyków, techników, prawników itp.), którzy pragnęli radykalnych zmian w społeczeństwie i ustroju państwowym. W kampanii wyborczej (1989–1990) do Rady Najwyższej wtedy jeszcze USRR, idąc ramię w ramię, rozgromiliśmy przedstawicieli partyjnej nomenklatury KPU, zwyciężając w Kirowohradzie w obu okręgach wyborczych. W Radzie Najwyższej od razu zostaliśmy członkami „Rady Narodowej” – pierwszej legalnej parlamentarnej, skonsolidowanej opozycji wobec większości komunistycznej. Znając w tamtych latach Wołodymyra jako wspaniałego mówcę, trybuna, logika, członka Związku Pisarzy Ukrainy, kandydata nauk filologicznych i lubianego przez studentów docenta instytutu pedagogicznego, oceniałem go jedynie jako polityka, nie wnikając w głęboką istotę twórczości literackiej, poszukiwacza, badacza i analityka twórczości pisarskiej W. Wynnyczenki, J. Janowskiego, I. Franki, Łesi Ukrainki itd. Uznaję swój grzech, że do tej pory, mając od niego w prezencie książki: „Magiczny kryształ: Strony historii ukraińskiego piśmiennictwa”, „Och, Ukraino…”, „Nieubita literatura”, „Słoneczny zegar: Księga pielgrzyma”, „Pierścienie na drzewie”, ja, ugrzązłszy w polityce i jurysprudencji, nie przeczytałem żadnej z nich za jego życia i tym, uważam, znacznie się zubożyłem, bo dla samorozwoju nie wystarczy posługiwać się tylko literaturą politologiczną, prawniczą, historyczną. Zupełnie z innej strony (jako literat) otworzył się dla mnie Wołodia już latem tego roku, kiedy ja, przebywając wreszcie na plażach północnego brzegu „najbardziej niebieskiego na świecie Morza Czarnego mojego”, po prostu połknąłem, wydaje się, ostatnie jego za życia wydanie – „Literacki krajobraz Ukrainy. XX wiek. 50 „slajdów” („Jarosławiw wał”, 2019), w którym podano zarys twórczości 26 ukraińskich pisarzy, jak zaznaczono w adnotacji – „od Franki do Andruchowycza”. Ten zbiór zwięzłych esejów zachwyca głębią nie tylko literaturoznawczej analizy, ale i obecnością wszechstronnej wiedzy encyklopedycznej, która została wykorzystana przez niego w naświetleniu historycznych, politycznych, socjalnych sytuacji, nawet okoliczności życia osobistego autorów. Dwudziestostronicowa analiza niektórych kierunków w poglądach politycznych Iwana Franki, w szczególności w poemacie „Mojżesz”, stawia dosłownie krzyżyk na socjalistycznym trubadurstwie dotyczącym twórczości tego pisarza z czasów mojego szkolnictwa. A jak wspaniale przeanalizowano twórczość Łesi Ukrainki, jak w utworach odzwierciedliły się męki jej ukraińskiej duszy dotyczące losu ukraińskości, zwłaszcza w dramacie „Bojarynia”! Swoją drogą, jeśli kierować się jedynie objętością wielkości fizycznych, to pod względem liczby wydrukowanych stron pierwszeństwo w książce przyznano jedynie analizie utworów Łiny Kostenko. Sądzę, że z bólem serca Panczenko analizował dramat rozdwojenia między narodowym a socjalistycznym pisarzy okresu rozstrzelanego (lata 20-30) w dosłownym i przenośnym sensie „ukraińskiego odrodzenia” (M. Kulisz, M. Chwylowy, W. Sosiura, M. Rylski, P. Tyczyna itd.). O „Malwach” Romana Iwanyczuka, choć był on moim kolegą w „Radzie Narodowej” pierwszego parlamentu niepodległej Ukrainy, dowiedziałem się dopiero dzięki wspomnianemu utworowi Wołodymyra Panczenki. Przez długi czas uważałem, że protoplastą ukraińskiej literatury wierszowanej był Iwan Kotlarewski, zachwycając się „Eneidą”, wydrukowaną na rok przed narodzinami Puszkina. Jednak panczenkowska analiza twórczości Jewhena Małaniuka jeszcze głębiej, aż o 100 lat, przesunęła wyobrażenie o dawności ukraińskiej literatury wierszowanej: poemat Iwana Mazepy „Duma”, który szczegółowo przeanalizował Małaniuk, napisany został w 1698 roku! Na półkach mojej gabinetowej biblioteki już dawno znajduje się tomik poezji Borysa Mozolewskiego („Tempora”, 2007), ale dokładnie o tym człowieku – patriocie Ukrainy, archeologu i poecie, kandydacie do mordowskich obozów KGB – dowiaduję się właśnie z książki W. Panczenki. Zrozumiałe, że teraz jestem po prostu zobowiązany zagłębić się w wiersze tego poety. Ze szkolnym programem literatury ukraińskiej ani okresu radzieckiego, ani okresu czasów niepodległej Ukrainy nie jestem zaznajomiony: w radzieckiej szkole lat 60. zapoznawałem się z Eminescu, Creangă itd. (literatura mołdawska), ale wydaje mi się, że dla ogólnego uświadomienia ukraińskim uczniom znaczenia i roli literatury ukraińskiej w procesie formowania ukraińskości i odpowiedniego społeczeństwa, utwór Wołodymyra Panczenki („Literacki krajobraz Ukrainy. XX wiek. 50 „slajdów”) koniecznie trzeba włączyć do programu szkolnego, ponieważ odzwierciedlona jest w nim wiekowa droga wspaniałej literatury ukraińskiej. Teraz cieszę się tym, że mam możliwość czytać ostatni utwór Wołodii, podarowany mojej rodzinie i podpisany przez jego żonę Ludmyłę – „Zatrzymać się i obejrzeć” („Tempora”, 2020), który ujrzał światło dzienne in memoriam. Odczuwa się skierowanie myśli na podsumowanie drogi życiowej tego wspaniałego człowieka. Wskazuje na to nawet aluzja w artystycznym opracowaniu okładki...

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn