Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 16strona oryginału ↗

Petro Antyp: szlakami stepowej Odysei

Слово Просвіти, №41 за 2021 рік

Wybitnym wydarzeniem życia artystycznego Ukrainy jest wystawienniczy projekt znanego artysty Petra Antypa w Muzeum Współczesnej Sztuki Ukraińskiej Korsaków w Łucku. Grandiozny pod względem skali, interesujący pod względem koncepcyjnym, wywołuje on niemało pytań, komentarzy i dyskusji zarówno wśród specjalistów, jak i w najszerszym kręgu wielbicieli sztuki współczesnej. Zoja Nawrocka, historyczka sztuki, kierowniczka Muzeum Sztuki, m. Łuck. Sztuka Petra Antypa to nie tylko erupcja z głębi duszy burzy emocji, które wcielone są w kombinatorykę barw, błyski światła, grę linii, rytmów, migotliwą melodię konturów, którymi artysta włada doskonale. To także odwieczne pojęcie misji jako osobnej kategorii estetycznej, która wprawia w ruch skomplikowany mechanizm ludzkiej istoty, napełniając ją ambitnymi dążeniami, zwycięskimi dokonaniami. Właśnie uświadomienie sobie własnego powołania na tym świecie skłania Petra Antypa do tworzenia, odpowiadając nie tyle na osobiste uczucia i indywidualne przeżycia, co na problematykę o skali ogólnonarodowej. Zacięty charakter Ukraińca ze Wschodu, jego swoista mentalność, genetyczne przywiązanie do swojej ziemi i gotowość, by pójść za nią na szafot – oto te główne czynniki, które tworzą duchowy szkielet twórczości Petra Antypa. Format jego sztuki akumuluje w sobie dzień dzisiejszy i miniony, łącząc nierozerwalną smugą bytu starożytność z postępem współczesności. Asocjacyjnie jest ona współbrzmiąca z eposem – heroicznymi opowieściami i pieśniami, które odzwierciedlają wybitne wydarzenia o monumentalnej skali historycznej. Atlanci, amazonki, pramatki-astarty, wenus paleolityczne, bezimienni wędrowcy, bohaterowie… Te obrazy skłaniają nas, dzisiejszych, do przemyślenia na nowo i przeżycia naszej historii, jakby refrenem powtarzając sakramentalne „Kim jesteśmy? Kim jesteśmy? Dokąd idziemy?”. A jeszcze poetyka dzieł Petra Antypa przypomina jakieś niezwykłe widowisko sceniczne, kiedy przed widzem jedno po drugim rozwijają się niewiarygodne przestrzenie, a z mroków zapomnienia wyłaniają się, niczym mara, niczym nieoczekiwane zjawienie, oblicza śniadych kobiet, atletyczne postacie wojowników, mitologicznych postaci w otoczeniu zdumiewających roślin i niewidzianych kwiatów. Artysta jakby prowadzi nieskończony dialog z pradawną sztuką: autorami fresków jaskiń Altamira, Lascaux, plastyki skarbów Tołstej Mogiły. Myślami wyrywając się poza ramy czasowe, nie po prostu przywraca to, co zapomniane, lecz wdmuchuje w nie poczucie współczesności, transformując te stare, na wpół zapomniane formy w nowe i aktualne. Petrowi Antypowi w swoim czasie udało się w starych archiwach zapisów cerkiewno-parafialnych odnaleźć wzmianki o własnych przodkach – rodzie Antypów: charyzmatycznych wojownikach-kozaczynach, zamożnych gospodarzach, księżach – mądrych, dumnych, szlachetnych. Pamięć o nich oraz synowska odpowiedzialność przed nią, najwyraźniej stały się głównymi czynnikami w kształtowaniu nie tylko osobowości artysty, ale i modelu jego działalności twórczej. Refleksje tych wspomnień emanują na artystę do dziś, wyznaczając wektor jego poszukiwań i osiągnięć. Zatem swoista transmigracja w głąb wieków w twórczości Petra Antypa jest nie tylko uwarunkowana okolicznościami, ale i zrodzona z zewu serca i duszy. W dorobku artysty (to rozległa warstwa rzeźby, malarstwa, grafiki) harmonijnie łączy się wizualno-plastyczny język sztuki klasycznej z najnowszym doświadczeniem współczesnych koncepcji. Fabularnie niemal każde dzieło zanurzone jest w przestrzeń pradawnych czasów. Ukraiński step, południowe słońce, dawne kamienie-świadkowie wielu wydarzeń, zagadkowe profile przodków, stylistyka prehistorycznych artefaktów… Lekki mitologiczny anturaż ogarnia widza przy tych rzeźbach, które wyciosane są mocną męską ręką, albo przy wielkoformatowych płótnach, których powierzchnia jest niczym wizja, nagły błysk. Jakieś niezwykłe emocjonalne wibracje oczarowują, myślami przenosząc aż do czasów Odyseusza, Homera, scytyjskich królów albo do okresu atamana Sirki, Pyłypa Orłyka, Skoworody. Surowe kontury artystycznych metafor Petra Antypa jakby ukrywają w sobie jakąś przyciągającą siłę nieodkrytej tajemnicy, którą właśnie nam dane jest rozpoznać. W rezultacie niemal każdy obraz jego dzieł nabiera znaczenia znaku lub symbolu, staje się swoistym drogowskazem na szlaku naszej podróży „z powrotem do przyszłości”. Niezmiennym obiektem inspiracji dla artysty jest archaika, która migocze poprzez wieki, kulturowe nawarstwienia i osiągnięcia ludzkości. „Archaiczny” oznacza prawdziwy, zbliżony do źródeł. Jednocześnie archaika jest niezmiennie aktualna i odwiecznie współczesna przez wiele stuleci. Petro Antyp niestrudzenie i niezwykle poetycko ją wysławia, cytując ją w formie, technice i temacie. Szorstka, niekiedy nie do końca obrobiona powierzchnia materiału jego rzeźb, dźwięczny połysk sztywnego płótna, ostre ekspresyjne rytmy grafiki, niczym pulsacja życiowych intencji, stają się w wizualnych metaforach artysty niezbędnym plastycznym środkiem odzwierciedlenia tego świata jako cienkiej rzeczywistości, która tylko oddziela nas od wieczności. „Nieprzejednana”, „Ruch”, „Eros”, „Obrończyni”, „Między przeszłością a przyszłością”, „Herakles i cud-kobieta”… Każde dzieło z dorobku artysty łamie stereotypy, tradycyjne wyobrażenia o gatunku historycznym, jego istocie i przeznaczeniu. Wędrując w głąb stuleci, artysta nie stawia przed sobą zadania wiernego odzwierciedlenia biegu historii z całą konkretnością wydarzeń i faktów. Romantyzując sam melos dawności, przekształca stare, zapomniane wizualne formuły i techniki w najnowszy język wyrazu. Potężne poetyckie strumienie, które emanują z dzieł Petra Antypa, oznaczone są subtelnym kamertonem erosu. Jego zwodniczym aromatem przesiąknięte są nie tylko konkretne przedstawienia namiętnych uścisków lub powabnego ciała kochanków, ale i wszystko, co stworzył: plastyka brył, dynamika ujęć rzeźb czy też luksusowe malarstwo, które migocze kolorowymi płaszczyznami, odświeża łaskoczącym jedwabiem, spływa złocistą ochrą, brzmi młodą zielenią i dźwięcznym karminem. Ta życiodajna wrażliwość dodaje dorobkowi artysty szczególnej przekonującości. Pokonując dystans stuleci, ona, niczym ciepłym ludzkim oddechem, napełnia nieożywione zarysy form. Petro Antyp. Światowid i Goliat. 2017. Kamień sztuczny. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn