Ihor Zoc, redaktor naczelny „Słowa Proświty”
Nasze wydawnictwo stara się wszechstronnie relacjonować działalność oddziałów Proświty, a zwłaszcza Zarządu Centralnego najstarszej organizacji społecznej w kraju. Tak więc informujemy o spotkaniach przy okrągłym stole w agencji informacyjnej „Naholos”, które odbywają się z inicjatywy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana. Zazwyczaj są to odezwy i krótkie komunikaty, ale kto chce zapoznać się szczegółowo, zapraszamy na YouTube. Niedawno na tej samej platformie można też obejrzeć film „Naród niewolników”, stworzony przez Pawła Mowczana, reżysera Dmytra Łomaczuka i redaktor Tetianę Niehrij. Dzień temu z filmem zapoznali się również uczestnicy okrągłego stołu. Autor pomysłu, Paweł Mowczan, w przemówieniu podkreślił, że w swoim czasie dobrze poznał radziecką rosję. Jego zdaniem to rzeczywiście naród niewolników, nie mający z nami nic wspólnego, a od ich „braterskich objęć” musimy się uwalniać z bronią w ręku. „Wyszli z mokszy i w mokszę odejdą” – zauważył pan Mowczan i równie aforystycznie wyraził pewność co do przyszłości Ukraińców: „Naród niewolników nigdy w życiu nie pokona wolności”. Przedstawiając film, Dmytro Łomaczuk podkreślił: „W czasach totalitaryzmu odcinano nas od historycznych źródeł, od prawdziwej historii, narzucając we wszystkich latach kolonialnej przeszłości kłamliwą historię, skonstruowaną w sankt-petersburgu i moskwie, abyśmy nie mogli dostrzec nawet własnego jutra, które nam wmawiano jako coś „wspólnego” i „na wieki razem”. Kimże więc są ci „bracia”, z których objęć trzeba uwalniać się z bronią w ręku, tracąc najlepszych Ukraińców? Francuski pisarz i podróżnik markiz Astolphe de Custine w czasach Mikołaja I w 1839 roku odbył podróż do rosji, aby zrozumieć, czym jest to państwo, czym jest ten naród, czym jest to zjawisko... Nie zagłębiając się głęboko w życie tego państwa, powiedział: „Wszystko ukradzione!” Kolejny cytat zasługuje na to, by znaleźć się na łamach. Film kończy się słowami Patriarchy Filareta: „Jeśli z nami Bóg – to kto przeciwko nam?!” Ale prezentacją filmu i dyskusją o problemach edukacyjnych spotkanie w „Proświcie”
nie ograniczyła się do tego: odbyło się otwarcie wystawy obrazów poety-pieśniarza i artysty Ołeksandra Karpenki. Na obrazach twórcy – obrońcy i obrończynie, portrety Borysa Johnsona, Walerija Załużnego i innych znanych osób, pejzaże. Pan Karpenko jest także autorem projektu i kierownikiem festiwalu „Obiejmysia, Ukraino!”. Pod adresem gości „Proświty” zazwyczaj pada wiele dobrych słów, ale i gospodarzom coś się dostaje. Tak było także 22 września podczas okrągłego stołu „Źródła języka ukraińskiego, jego bezpieczeństwo i perspektywy”. Stała autorka „Słowa Proświty”, uczestniczka tego wydarzenia – zasłużona pracownica kultury Zoja Ruzhyn, z polecenia przewodniczącej Narodowej Rady Kobiet Ukrainy Ludmyły Porochniak-Hanowskiej, wręczyła Pawłowi Mowczanowi medal „Za oddanie i miłość do Ukrainy” (zob. zdjęcie na pamiątkę). W redakcji cieszymy się nawet z krótkich wiadomości z proświtiańskiej niwy. Tak więc w tych dniach doktor nauk historycznych, przewodnicząca Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców Ołesia Stasiuk poinformowała o dobrym uczynku. 29 września Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, Narodowe Stowarzyszenie Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców oraz szereg organizacji społecznych przekazały w prezencie Sumskiemu Państwowemu Uniwersytetowi, którego biblioteka ucierpiała od trafienia rosyjskiej rakiety, 50 unikatowych wydań z historii Ukrainy, prawa, literatury i innych dziedzin. Załączamy zdjęcie. Redakcja cieszy się, że mamy kontakt zwrotny z czytelnikami: piszą, dzwonią, przychodzą. Oto co napisał, na przykład, proświtianin Jewhen Dziuba: „„Słowo Proświty” nie można brać do ręki... Przywieźli samochód drewna. Przed deszczem chowam do szopy. Przynieśli dwa numery gazety. Myślę, po prostu przejrzę. Przeglądam już drugą godzinę. A drewno czeka... Podziękowania dla kolektywu”. Kolejny nieobojętny czytelnik „SP” – Wasyl Hostrenko z Dniepru – w swoim liście serdecznie dziękuje za publikacje o charakterze narodowo-patriotycznym na łamach gazety, a zwłaszcza Halinie Dacziuk za szkic „Gałązka Łysenkowego sadu” (nr 33, 21.08.2025.). Jednocześnie pan Wasyl proponuje więcej opowiadać o bojowniku o wolną Ukrainę Wasylu Makuchu (1927–1968) i pisze o tablicy pamiątkowej ku czci Bohatera, przy odsłonięciu której w 2017 r. aktywnie uczestniczyli Wiktor Tupiłko, Artemij Teodorowycz, świętej pamięci Ludmyła Ogniewa... Muszę powiedzieć: wielokrotnie opowiadaliśmy o samospalających się za Ukrainę i będziemy to robić, bo wielu współobywateli ma krótką pamięć. Ważny temat porusza w swoim artykule przewodniczący Wołyńskiej Obwodowej Organizacji Helsińskiego Związku Dmytro Sebij. Zarzuca władzom, że w paszporcie brakuje rubryki narodowość. „Żeby naród się rozwijał, potrzebny jest etniczny Ukrainiec. Potrzebny jestem ja, Sebij Dmytro Ołeksijowicz, który powinien mieć zaświadczenie, że jest etnicznym Ukraińcem. I jest komórką ukraińskiego narodu, który żyje na ziemi noszącej dumne i majestatyczne imię Ukraina i jest narodem tytularnym”, – napisał nasz czytelnik. „Monarchia ukraińska – fantazja czy perspektywa?” – artykuł o takim tytule nadesłał do redakcji Jurij Kyselow, członek zarządu Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Pisze, że podjęcia tego tematu zmusiła obecna kryzysowa sytuacja w życiu politycznym Ukrainy, kiedy z powodu stanu wojennego nie można przeprowadzać wyborów, a jednocześnie problem rotacji władzy i konieczność dojścia do steru państwa ludzi naprawdę zdolnych do zwycięstw jest niezwykle paląca. Dlatego autor proponuje ustanowienie instytucji hetmanatu jako formy zarządzania państwem. Ciekawe, a co myślą nasi czytelnicy? Na łamach „SP” wiele doniesień o różnorodnych konkursach literackich i artystycznych, których organizatorami są nie tylko Zarząd Centralny, ale także oddziały „Proświty” w regionach. Informujemy o nowych konkursach twórczych. Tak więc Iwano-Frankiwskie Miejskie Zrzeszenie ogłosiło XXII turniej konkursu „Historia i „Proświta” w kilku kategoriach: publicystyka, proza, poezja, rysunek, fotografia. Wśród zaproponowanych kilku tematów: „Walka Ukrainy trwa...”, „Język ukraiński to język Zwycięstwa nad Rosją”, „Walerij Załużny – wojskowy i dyplomata”. Termin składania prac – do 15 listopada. Informacje pod tel.: ([kontakt ukryty], ([kontakt ukryty]. Kolejny konkurs – „Bohaterowie nie umierają”, poświęcony pamięci kapitana, desantowca, kandydata nauk pedagogicznych, językoznawcy Jurija Czopika, proświtianie Iwano-Frankiwska organizują wspólnie z Iwano-Frankiwskim Uniwersytetem Medycznym. Termin składania prac: do 31 grudnia. Informacje pod wcześniej podanymi telefonami. Chciałoby się także osobno podziękować proświtianom, którzy aktywnie wspierają niezależny tygodnik „SP”. Tak więc narodowy artysta Ukrainy Walerij Franczuk specjalnie namalował prawie dwadzieścia obrazów niewielkiego formatu na zbiórkę pieniędzy na gazetę. Podczas jednego z okrągłych stołów akcję wsparli Władysław Kornijenko, Iwan Zajec, Paweł Mowczan, Wiktor Melnyczuk, Walerij Bitajew. Do listy naszych mecenasów, na której od nie pierwszego roku prym wiodą Ołeksij Czerniachiwski, Anna Stoliarowa, Larysa Moroz, Wira Bodnaruk (USA), dołączyli Natalia Sawczuk z Równego, Wiktor Piatkin z Sum i inni dobrzy ludzie, których nazwiska stale drukujemy na 16. stronie. Również w tych dniach kwotę pieniężną nagrody im. Iwana Ohijenki na druk gazety przekazał doktor nauk filologicznych, profesor Dmytro Czystiak, dziękujemy! Na koniec zamieszczamy pogodną, według nas, fotografię z Odessy: proświtianie różnych pokoleń przy pomniku Tarasa Szewczenki. To także o ciągłości ukraińskich tradycji! Jeśli rozpoznali Państwo Oleksę Riznykiwa – to właśnie on.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła HOŁOMSZA. W Ukrainie żyje wielu tych, którzy stali u źródeł naszej państwowości – twórcy Niepodległości, uczestnicy walki o wolność, autorzy Konstytucji, naukowcy, artyści, pedagodzy, którzy przez dziesięciolecia pielęgnowali ukraińskie słowo, ducha i pamięć. Oni są nosicielami kultury, sumienia i prawdy historycznej. Ludzie, którzy nie tylko przeżyli czas – oni go przemyśleli, ucieleśnili i przekazali następnym pokoleniom. Lecz dziś ich głos brzmi zbyt cicho. W wirze politycznego hałasu, zamętu i codziennych kryzysów zapomnieliśmy, że naród trzyma się nie tylko na władzy, armii i gospodarce. On stoi na moralnym fundamencie – na tych, którzy są zdolni powiedzieć prawdę bez strachu, przypomnieć, że honor i sumienie nie mają terminu ważności. Właśnie dlatego nadszedł czas, aby stworzyć Radę Starszych Ukrainy – wielką wspólnotę ludzi, którzy ucieleśniają doświadczenie, uczciwość i państwową mądrość. To nie ma być nowy organ władzy. To – sumienie narodu, moralny i duchowy drogowskaz, który będzie pomagał państwu i społeczeństwu nie zboczyć z drogi. Starsi – to nie tytuł i nie stanowisko. To stan ducha, sprawdzony przez czas i działanie. To ci, którzy nie zdradzili swoich przekonań w latach prób, którzy służyli nie polityce, a państwu, nie korzyści, a Prawdzie.
Tłumaczenie maszynowe
Uchwała posiedzenia okrągłego stołu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki na temat „Problemy edukacyjne na Ukrainie”
Wysłuchawszy referatów uczestników okrągłego stołu, w tym ukraińskich intelektualistów, poetów, myślicieli, prawników, naukowców, artystów i innych przedstawicieli społeczeństwa, a także uwzględniając rozpoczętą 24 lutego 2022 r. masową moskiewsko-rosyjską inwazję na terytorium Ukrainy, która doprowadziła do katastrofalnych skutków, a mianowicie do zniszczenia obiektów instytucji oświatowych i naukowych, celowego niszczenia języka ukraińskiego, literatury oraz zabytków historyczno-kulturowych, przyjęto uchwałę.
1. Wdrażanie nauczania zdalnego i mieszanego
W celu zapewnienia procesu edukacyjnego na należytym poziomie w warunkach stanu wojennego należy nasilić wdrażanie zdalnej i mieszanej form nauczania zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem Ukrainy, które przewiduje możliwość zdobywania wykształcenia w formie zdalnej zgodnie z postanowieniami Ustawy Ukrainy „O oświacie” oraz Ustawy Ukrainy „O pełnym ogólnym średnim wykształceniu” i innych.
2. Udoskonalenie materiałów dydaktycznych
Udoskonalić materiały dydaktyczne (podręczniki, pomoce naukowe, programy, sylabusy), uwzględniając zasadę ukraińskocentryczności oraz odpowiednią metodologię jako podstawę do rozwiązywania problemów edukacyjnych oraz kształtowania treści edukacji o orientacji narodowej.
3. Derusyfikacja materiałów naukowo-dydaktycznych
Zapewnić pełną derusyfikację materiałów naukowo-dydaktycznych oraz tworzenie niezbędnych publikacji edukacyjnych, w tym prac naukowych, w celu jakościowego funkcjonowania procesu edukacyjnego na wszystkich poziomach.
4. Określenie terminów realizacji
Określić terminy realizacji i wdrożenia proponowanych postanowień zgodnie z polityką oświatową w warunkach stanu wojennego.
5. Przekazanie uchwały właściwym instytucjom
Przesłać tekst uchwały do Państwowej instytucji „Ukraiński Instytut Rozwoju Edukacji” Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, a także do innych właściwych instytucji w celu dalszego opracowania i uwzględnienia przy rozwiązywaniu wskazanych problemów związanych ze współczesnymi wyzwaniami.
6. Działania operacyjne w warunkach stanu wojennego
W związku ze stanem wojennym rozwiązanie wskazanych kwestii wymaga działań operacyjnych ze strony właściwych instytucji państwowych w celu zapewnienia ciągłości procesu edukacyjnego, uwzględnienia wskazanych propozycji, a także w celu wzmocnienia bezpieczeństwa narodowego i przybliżenia Zwycięstwa Ukrainy.
Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Kijów, 10 października 2025 r.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK, dziennikarka, m. Kijów. Właśnie spotkałam się ze wspaniałą młodzieżą – przyszłymi obrońcami Ukrainy. Dziękuję Bogu, że żyję w kraju, w którym rządzą nie tytuły, a męstwo. Gdzie w życiu szlachetnej młodzieży „świeci jasna gwiazda – szczęśliwy los Ojczyzny”. Gdzie siedemnastoletni młodzieńcy wybierają zawód wojskowego jako poświęcenie. Gdzie panuje kult czynu dla wolności. Gdzie najwyższymi cnotami są „miłość do Ojczyzny” i świadomy obowiązek jej obrony. Wzruszyłam się, patrząc na ten bliski mi młody monolit. (Zwłaszcza gdy na początku oddają ci honory i raportują, kto jest, kto nieobecny, a potem następuje potężne „Sława Ukrainie! Bohaterom sława!”). Zdołałam opowiedzieć o swoim wyborze – służeniu Słowu. Powiedziałam, że nie popełniłam błędu i ani razu nie pożałowałam, wybierając dziennikarstwo. Zdołałam wymienić z tuzin nazwisk ludzi, którzy mnie inspirują. Którzy przychodzili na audycje na żywo Radia Kultura z Majdanów 2004 i 2014 roku. Czyje losy odkryłam dla siebie i dzielę się odkryciami w swoich książkach i publikacjach. Opowiedziałam o bohaterkach zmagań narodowowyzwoleńczych, których opowieści zapisałam i opublikowałam w książkach z „Ustnej historii kobiet”. O unikalnej książce „Sprawa kobieca” – kobiece podziemie OUN mojego rodzinnego Kordyszewa. O książce „Zmartwychwstanie po pół wieku” – o sławnym dowódcy sztabu UPA-Południe Wa- W zeszłym tygodniu w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyło się znaczące wydarzenie – prezentacja dziewiątego tomu fundamentalnego 10-tomowego wydania „Historia literatury ukraińskiej. Koniec XIX – początek XXI wieku. Na rozdrożach „socrealizmu” i undergroundu” autorstwa doktora nauk filologicznych, profesora KNU imienia Tarasa Szewczenki Jurija Kowaliwa. Ten tom obejmuje niezwykle ciekawy i kontrowersyjny okres historii naszej literatury – od lat 50. do 80. XX wieku, czas skomplikowanych poszukiwań duchowych, zakazów i przełomów, epokę, kiedy obok „kanonicznego” socrealizmu wyrastały potężne pędy undergroundu, samizdatu, nowatorskiej sztuki słowa. Nic dziwnego, że na to spotkanie przybyli nie tylko współcześni i uczestnicy tamtego procesu literackiego – pisarze, krytycy, naukowcy, ale także przedstawiciele mo- syla Prociuka-Kropywy. O ostatniej na dziś książce „Światło powraca” – o ludziach-twórcach w warunkach Wielkiej wojny. Jeszcze raz przekonałam się, że opowiadanie o ludziach, ich twórczości, pracy, męstwie, o dziennikarskich spotkaniach jest dla mnie o wiele ciekawsze niż mówienie o sobie. Podarowałam książki „Zmartwychwstanie po pół wieku”, „Sprawa kobieca” oraz „Światło powraca”. Podarowano mi kwiaty o niebywałej piękności i coś cudownie słodkiego. Dziękuję drogim wykładowczyniom Natalii Żdan, Oksanie Jakowenko, Lilii Rybałko za zaproszenie, dziękuję za wysoką nagrodę jako zaliczkę na przyszłą pracę w zawodzie, z którym się nie rozminęłam. „Ulubiona praca twórcza – to triumf życia”, – powtarzała Sofia Rusowa. O mojej patronce też wspomniałam. Bo właśnie Sofia Fiodoriwna twierdziła, że „każdy naród, który żyje wolno, ma dwie świętości – własną szkołę i własne wojsko”. Taką szkołę i takie wojsko dzisiaj zobaczyłam. Strzeż, Boże, naszych dzieci, tak jak one strzegą dzisiaj Ukrainy. (Spotkałam się właśnie z młodzieńcami, dlatego bez feminatywów. Z dziewczętami spotkamy się następnym razem). Wspólna fotografia na pamiątkę spotkania z bohunowcami
Tłumaczenie maszynowe
Jurija Kowaliwa wita Pawło Mowczan. Rada Starszych ma stać się miejscem, gdzie słowo nabiera wagi, gdzie każda myśl służy nie ambicjom, a wspólnemu dobru. Bo Prawda ma wyższą siłę niż korzyść, a Prawo – to twierdza dla silnych i ochrona dla słabych. Pragniemy, aby Ukraińcy znów poczuli własną godność i wewnętrzną wielkość. Aby nie żyli w pokorze wobec cudzej woli, nie kopiowali cudzych wzorców, a tworzyli własne – uczciwe, jasne i sprawiedliwe. Taki ruch to nie tylko powrót do duchowych korzeni. To krok w stronę dojrzałości narodu, który potrafi szanować swoich starszych, słuchać mądrych i działać uczciwie. Ukraina, która walczy o wolność, potrzebuje nie mniej – własnego moralnego zakonu, który przypomina, że siła narodu zaczyna się od prawdy, a zwycięstwo – od godności. Prezentacja przekształciła się w prawdziwe wydarzenie naukowo-artystyczne, podczas którego wybrzmiały głębokie myśli, szczere emocje oraz wspomnienia o epoce, która kształtowała oblicze współczesnej literatury ukraińskiej. Wśród występujących znaleźli się: Natalia Torkut (Zaporoże), Hanna Radźko (Połtawa), Natalia Rebryk (Zakarpacie), Anatolij Tkaczenko (Kijów), rzeczniczka ds. języka Ołena Iwanowśka, naukowcy Ludmyła Tarnaszynśka, Iryna Prylipko, Nina Hołowczenko, pisarze Nadija Kyrjan, Lubow Hołota, Pawło Mowczan, a także redaktorka wydania Hałyna Senkowycz. Ich wystąpienia nie były jedynie słowami powitania – były świadectwem żywej pamięci o procesie literackim, który i dziś inspiruje, wywołuje dyskusje i kształtuje duchową przestrzeń Ukrainy. Własna inf. młodszego pokolenia: studenci, doktoranci, młodzi badacze, którym bliskie są kwestie bytu ukraińskiego piśmiennictwa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w miastach nie jest lepiej. Oprócz straszaków i wezwań do „oszczędzania”, nie ma żadnych konkretów: co robić, jak działać w razie całkowitego załamania ogrzewania? A może coś przegapiłam? Po raz kolejny odnosi się wrażenie, że każdy będzie przeżywał, jak zdoła. No, a kto nie przeżyje – sam sobie winien. Wszystko można zrzucić na wojnę. „No pewnie”, – napisała na swojej stronie na Facebooku pisarka Tetiana Czerep-Perohanycz. Profesor, doktor nauk historycznych Wołodymyr Serhijczuk w swoim artykule „Nikt nie może oskarżać...” („Ukraina Mołoda” nr 37, 10.09.2025 r.) pisze, jak rosyjski socjalista Abramowicz pomógł uznać brak udziału Symona Petlury w żydowskich pogromach. „Dzisiaj niepodległa Ukraina musi obronić imię swojego wielkiego męża stanu”, – zaznacza znany historyk. „Dzisiaj otrzymałem z drukarni pierwsze egzemplarze swojego fotoalbumu „Kapelani”. Tę radość podzielił ze mną kapelan ks. Jewhen Worona – pierwszy, który trzyma w rękach książkę, gdzie kilka rozkładówek poświęcono właśnie jemu. „Kapelani” – to nie tylko fotoalbum. To świadectwo wiary, męstwa i służby, historie ludzi, którzy stoją obok wojowników, błogosławią, wspierają, wynoszą rannych i chowali poległych. To – portret duchowego frontu, który trzyma Ukrainę”, – napisał na swojej stronie na Facebooku dziennikarz i pisarz Łeonid Łohwynenko z Charkowa. Piosenkarz Swiatosław Wakarczuk wezwał Ukraińców do obejrzenia filmu dokumentalnego „Drugi oddech”. Na Instagramie napisał, że obraz „Drugi oddech” opowiada historię czterech ukraińskich weteranów z amputacjami oraz wojskowych, którzy przeżyli rany na froncie. Mimo urazów, bohaterowie filmu postanowili dokonać niemożliwego – wspiąć się na szczyt Kilimandżaro w Tanzanii, o wysokości prawie 6 tysięcy metrów. Podczas wspinaczki rozwinęli ukraińską flagę na najwyższym punkcie Afryki, symbolicznie pokazując, że ograniczenia fizyczne nie mogą zatrzymać siły ludzkiego ducha. We wsi Nowobratśke w hromadzie Czopowyckiej w obwodzie żytomierskim po raz drugi odbyło się charytatywne wydarzenie gastronomiczne „Barszcz jedności”. W tym roku uczestnikom udało się zebrać 33 822 hrywny, które zostaną przekazane wojskowym z hromady. O tym Suspilnemu opowiedziała naczelniczka wydziału kultury, turystyki, młodzieży i sportu rady osiedlowej w Czopowyczach Natalija Czislina. Według niej, podczas wydarzenia goście mogli skosztować barszczu i innych smakołyków od najlepszych gospodyń hromady. „Podczas prowadzenia wydarzenia gastronomicznego chętni mogli wziąć udział w warsztatach, odwiedzić muzeum „Ojcowizna” i obserwować proces przygotowania barszczu przez miejscowe gospodynie. Wszystko się udało, choć trochę pogoda nas zawodziła. Dziękujemy każdemu, kto tu był, kto tworzył te smaczne barszcze, kto dołączył się organizacyjnie, kto wpłacał datki. Razem zebraliśmy 32 tysiące 727 hrywien, które przekażemy na pomoc naszym rodakom-obrońcom”, – opowiedziała Natalija Czislina. Przygotował Ihor Zoc
Tłumaczenie maszynowe
„Kijowianie. Ukraińcy. Bracia i siostry. Kremlowska gnida szaleje, bo codziennie wrzuca do pieca wojny setki i setki swoich niewolników – ale nie może przełamać naszej obrony. Jest ciężko, do granic, do ostateczności, do męskich łez w ciemnym kącie nocy. Ale front stoi, bo wie – za nim stoi cały naród ukraiński, wszystko, co kochamy, wszystko, co drogie i bezcenne. Będzie ciężka zima, zarówno na froncie, jak i na tyłach. Ale cokolwiek by się nie działo – jesteśmy jedną rodziną, jesteśmy razem, będzie jeszcze trudniej – to znaczy, że będziemy jeszcze silniejsi, zjednoczeni, bardziej fanatyczni. Nigdy nie poddamy się tym zwyrodnialcom” – napisał oficer Gwardii Narodowej Ukrainy Andrij Illenko na swojej stronie na Facebooku. „Rozformowanie OSWU „Dniepr” to sposób na utratę ogromnej liczby terytoriów na kierunku dnieprzańskim. Dopóki był tam Drapatyj, panował tam porządek i utrzymywaliśmy pozycje” – powiedział generał Serhij Krywonos na YouTube u Ołeksandra Blyzniuka. Dodał również, że Mychajło Drapatyj został zwolniony ze stanowiska dowódcy Wojsk Lądowych, ponieważ „pod pewnymi względami nie spełniał oczekiwań generała Syrskiego, chociaż robił wszystko systemowo i poprawnie”. W szczególności zajmował się jakościowo planowym przygotowaniem w zakresie zwiększenia zdolności brygad Wojsk Lądowych. Szef Kijowskiej Miejskiej Administracji Wojskowej (KMAW) Tymur Tkaczenko wydał 235 mln hrywien z budżetu Kijowa na wzmocnienie obrony powietrznej (OP) i zaprzepaścił prezydencki program „Czyste niebo”. Musi za to odpowiedzieć, oświadczył na Facebooku deputowany ludowy Ukrainy VIII kadencji Ołeksandr Czernenko. „Szef KMAW Tkaczenko wydał prawie trzysta milionów na przechwytywanie Shahedów, zaprzepaścił prezydencki program „Czyste niebo” i musi ponieść odpowiedzialność. Ale okazuje się, że zdaniem władz centralnych, ochronę przed Shahedami, które lecą na miasta, mają organizować merowie. Nasuwa się logiczne pytanie: po co w całym kraju tworzono administracje wojskowe?” – cytuje pana Czernenkę wydanie „Gordon”. Rosyjski dyktator Putin może zastanowić się nad negocjacjami, jeśli Ukraina będzie kontynuować niszczenie przemysłu rafineryjnego i obiektów kompleksu wojskowo-przemysłowego Rosji. Opowiedział o tym na antenie „Espreso” dziennikarz Witalij Portnykow. „Nie trzeba szukać żadnych dróg do rozejmu, jeśli twój przeciwnik nie znajduje się pod silną presją. Także, jeśli ludność tego przeciwnika nie czuje, że potrzebne są jakieś kompromisy i nie zgadza się oraz nie tworzy zapotrzebowania na kompromisy. Rosyjska ludność nie tworzy Putinowi zapotrzebowania na kompromisy” – wyjaśnił Portnykow. Według dziennikarza rosyjska ludność nie jest zainteresowana zakończeniem wojny przeciwko Ukrainie. Zamiast tego Rosjanie faktycznie żądają od Putina niszczenia większej liczby ukraińskich miast. Prezydent USA Donald Trump nie wykluczył, że może ostrzec rosyjskiego prezydenta przed przekazaniem Ukrainie rakiet manewrujących Tomahawk w przypadku, jeśli wojna nie zostanie uregulowana w najbliższym czasie. Pisze o tym „Korespondent”, powołując się na słowa amerykańskiego prezydenta wypowiedziane podczas rozmowy z dziennikarzami na pokładzie samolotu Air Force One, przekazuje RegioNews. Podczas ataku rakietowo-dronowego 10 października na Kijów Rosjanie zniszczyli mieszkanie artysty ludowego USRR Ołeksandra Pustowałowa, który przeżył blokadę Leningradu. Pisze o tym „Gławkom”. Tej nocy doszło do uderzenia odłamków rosyjskiego drona w 17-piętrowy budynek w rejonie peczerskim stolicy, w domu wybuchł ogromny pożar. 85-letnia kijowianka Maryna Żuk-Żukowa, żona Ołeksandra Pustowałowa, opowiedziała, że jej mąż akurat gościł u córki na Podolu. Około drugiej w nocy kobieta przebywała w kuchni, gdzie zamierzała zaparzyć sobie kawę. W tym momencie do mieszkania wleciały odłamki wrogiego drona – mieszkanie zaczęło płonąć. Kobiecie udało się przez dym i płomienie dotrzeć do wyjścia z mieszkania. Drzwi wyważyła fala uderzeniowa. Już na klatce schodowej żonę artysty znaleźli ratownicy. Następnie służby ratunkowe przewiozły ją do szpitala. „Dzięki wysiłkom naszego wspaniałego kierownictwa, w naszym pięknym kraju rola telewizji na Ukrainie zniwelowała się o wiele wcześniej niż w innych krajach Europy. Ponieważ stworzenie „Maratonu” było faktycznie nokautem dla ukraińskiej telewizji. I, uwierzcie mi, już z tego nie wyjdziemy. Kiedy nawet wrócimy do mniej więcej normalnego życia i zniknie idea tuby i łączenia oligarchicznych kanałów telewizyjnych w jednolity mainstream, już nie będzie takiego zaufania do telewizji. Ta administracja pogrzebała ukraińską telewizję i trzeba to też przyjąć jako rzecz oczywistą, to po prostu już się wydarzyło. W wielu krajach europejskich tak nie jest. Tam telewizja do tej pory ma autorytet, ale on również maleje. Po prostu dzieje się to wolniej, ponieważ tam nie ma wojny” – napisał w swoim blogu na OBOZ.UA dziennikarz Witalij Portnykow. We wrześniu 2025 roku obserwuje się znaczący wzrost liczby młodych Ukraińców, którzy wracają z Polski na Ukrainę. Według danych polskich pograniczników, tempo powrotów młodzieży zwiększyło się ponad 3,5 raza w porównaniu z sierpniem. Opowiada o tym Agro Review. W szczególności od 28 sierpnia do 28 września z terytorium Polski wyjechało ponad 19,2 tysiąca obywateli Ukrainy w wieku od 18 do 22 lat. Taki wskaźnik pokazuje aktywizację powrotów młodzieży do domu po okresie letnim. Eksperci tłumaczą wzrost powrotów sezonowymi cechami migracji zarobkowej i edukacyjnej. Z reguły początek jesieni zbiega się z otwarciem nowego roku szkolnego w ukraińskich placówkach oświatowych, a także z zakończeniem prac sezonowych za granicą. Analitycy podkreślają, że podobne wahania są charakterystyczne dla młodzieży, która pragnie znaleźć najlepsze możliwości zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Prawie połowa obywateli Ukrainy (49%) pozytywnie odnosi się do idei stworzenia Rządu jedności narodowej. Jak informuje Censor.NET, świadczy o tym sondaż KIIS. Tylko 8% ma negatywny stosunek do tego. Pozostali obywatele mają albo neutralny (39%), albo nieokreślony (4%) stosunek. 10 października Tetiana Czornowoł oświadczyła, że rezygnuje z natychmiastowego powrotu do Rady Najwyższej i jeszcze przez rok będzie kontynuować służbę wojskową. O tym pani Czornowoł poinformowała na Facebooku. „W czasach wojny, która jest największym zagrożeniem dla naszej państwowości, podjęłam decyzję – kontynuować służbę na linii starcia bojowego. Petro Poroszenko już pogratulował mi podjętej decyzji, którą głęboko szanuje. Gratulacji od Naczelnego Dowódcy jeszcze nie otrzymałam... Cóż, w końcu jestem tylko dowódcą plutonu. Jednak moja praca bojowa, jak praca bojowa każdego żołnierza na linii starcia bojowego, jest teraz bardzo ważna” – powiedziała Tetiana Czornowoł. Podkreśliła, że obecnie głównym problemem kraju jest mobilizacja, a na froncie bardzo brakuje wojskowych.
Prawie 70% Amerykanów popiera pomoc wojskową USA dla Ukrainy oraz wzmocnienie presji sankcyjnej na Rosję, przy czym wskaźnik poparcia wśród Republikanów jest nawet wyższy. Informuje o tym „Europejska Prawda”, powołując się na wyniki sondażu Harvard CAPS/Harris poll, którego zbieranie danych przeprowadzono w pierwszych dniach października wśród ponad 2400 zarejestrowanych wyborców. Tak więc na pytanie o to, czy administracja Trumpa powinna nadal dostarczać Ukrainie broń i nałożyć dodatkowe sankcje na Rosję, jeśli Kreml będzie uchylał się od negocjacji, twierdząco odpowiedziało 68%, podczas gdy 32% poparło opinię, że nie należy tego robić, aby nie kłócić się z FR. Ministerstwo Obrony Wielkiej Brytanii przekazało Ukrainie setki rakiet do obrony powietrznej (OP), przyspieszając dostawy o pięć miesięcy przed planowanym terminem. Mowa o tym w komunikacie prasowym brytyjskiego rządu, o czym informuje wydanie „Apostrof” 10 października. Te lekkie rakiety wielozadaniowe (LMM), wyprodukowane w Belfaście (Irlandia Północna), są wykorzystywane do ochrony przestrzeni powietrznej Ukrainy od momentu rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji. Dostawa odbyła się w ramach brytyjskiego programu darowizn. Niedawno w Kijowie przebywała również brytyjska delegacja handlowa w celu wzmocnienia wsparcia wojskowego dla Ukrainy. Gazeta „Ukraina Mołoda” (3.09.2025) opowiada o 33-letniej kijowiance Ołenie Bazylińskiej, której tata po mobilizacji zginął rok temu w centrum szkoleniowym w Połtawie – przeszła ona 315 km szlakiem świętego Jakuba na rzecz wsparcia języka ukraińskiego i poświęciła pielgrzymkę swoim rodzicom. Podczas podróży przez Francję i Hiszpanię Ołena nagrała słowa niejednego obcokrajowca wypowiedziane po ukraińsku. „Niektórzy początkowo bali się mówić po ukraińsku, ale kiedy próbowali i wychodziło – bardzo się cieszyli. Ludzie mówili, że jest im miło w ten sposób wesprzeć nasz naród” – cytuje panią Ołenę gazeta. Pod tytułem „To nazywa się »ludobójstwo«” gazeta „Silśki Wisti” (nr 34, 28.08.2025) drukuje artykuł przewodniczącego Fundacji „Stop rosyjski terror” (USA) Hermana Obuchowa, który pyta, dlaczego nikt z ukraińskiej delegacji na czele z Wołodymyrem Zełenskim podczas spotkania z prezydentem USA nie odważył się zadać takiego pytania Donaldowi Trumpowi: „W FR praktycznie codziennie we wszystkich centralnych kanałach telewizyjnych mówi się o konieczności zniszczenia Ukrainy i jej narodu, a to ponad 30 milionów. Oni chcą zniszczyć nie rząd Ukrainy, a właśnie naród. Faktycznie jest to ogłoszona polityka rosyjskich władz i jej lidera. W politologii nazywa się to »ludobójstwo«. Macie zamiar porozumieć się w sprawie pokoju z głową neonazistowskiego państwa, gdzie ten pokój jest głośno odrzucany. Możecie nam wyjaśnić: w jaki sposób jesteście w stanie wpłynąć na Putina, jeśli nie może na niego wpłynąć nikt, nawet Pan Bóg?”. „Zima u progu, a u nas – ciągłe »bla-bla-bla«. Tylko słyszę, czytam wszędzie o zimie bez gazu. Ale jakoś nic nie słychać od władz o tym, co konkretnie jest robione, aby ludzie mieli realne, alternatywne ciepło. Nie trzeba wywozić lasu Bóg wie dokąd całodobowo, wieźcie go teraz do ludzi, dla których zakup za emeryturę przyczepy drewna – to nierealne. Pomóżcie na szczeblu państwowym z wyposażeniem pieców, tam gdzie ich z powodu ogrzewania gazowego dawno w domach nie ma. Nie wszyscy mają dzieci, wnuki, które będą mogły pomóc. Sytuacja w
Tłumaczenie maszynowe
Fergad TURANLI, doktor nauk historycznych, profesor
Dmitro Iwanowycz Jawornyćkyj (7 listopada [26 października według starego stylu] 1855 r. – 5 sierpnia 1940 r.) – wybitny ukraiński historyk, źródłoznawca, leksykograf, etnograf, folklorysta, archeolog, muzeolog, a także pisarz. Urodził się we wsi Soncewka (obecnie wieś Borysiwka, obwód charkowski Ukrainy) w rodzinie wiejskiego psałomszczyka ze zubożałego rodu szlacheckiego, który ożenił się z chłopką. W 1874 r. ukończył Charkowskie powiatowe училище, następnie studiował w Charkowskiej Seminarium Duchownym, a w 1881 r. został absolwentem Wydziału Historyczno-Filologicznego Uniwersytetu Charkowskiego. Jego poglądy naukowe kształtowały się m.in. pod wpływem ukraińskich uczonych Ołeksandra Potebni, Mykoły Kostomarowa i innych. W badaniach biograficznych mówi się, że pod względem stylistycznym poglądy historyczne uczonego „…łączyły archaiczny późny romantyzm, który w czasach przedrewolucyjnych ostro krytykował M.[ychajło] Hruszewski, z pewnymi domieszkami pozytywizmu”. Był autorem ponad 200 prac z historii Ukrainy XVI–XIX w., w tym badań nad historią kozactwa zaporoskiego, Ukrainy Południowej, a także biograficznych szkiców o Hryhoriju Skoworodzie, Tarasie Szewczence i innych. Pracował w różnorodnych archiwach, w tym w Warszawie, Taszkencie, Samarkandzie i innych. Warto powiedzieć, że tak szeroki zakres zainteresowań Dmitra Jawornyćkiego świadczy o poszukiwaniach i studiowaniu kwestii turkologicznych dotyczących historii kozacko-hetmańskiej Ukrainy. Szczególnie podróż uczonego do Turkiestanu, gdzie odwiedzał mauzoleum władcy Timurleng (czyli Timura, Tamerlana, lata życia: 1336–1405). Wiadomo także o jego wizycie w Stambule w celu zapoznania się i studiowania zabytków kulturowo-architektonicznych, które miały związek z historią Ukrainy. Omawiając historię wzajemnych stosunków między ukraińskimi kozakami a krymskimi Tatarami, uczony zwracał uwagę zwłaszcza na historię rozwoju Chanatu Krymskiego, który powstał w wyniku upadku Państwa Złotej Ordy. Szczególną uwagę poświęcał także etymologii słowa „kozak”, które, według jego danych, było już w XI w. znane w leksyce Połowców-Kipczaków – etnosu pochodzenia tureckiego. Jednocześnie historyk podkreślał brak informacji o kozakach w następnych dwóch stuleciach. Badając tę kwestię, D. Jawornyćkyj przytaczał przykład z dzieł polskiego historyka J. Długosza, który donosił: „W 1469 roku liczne wojsko tatarskie, sformowane za Wołgą z uciekinierów, zbójców i wygnańców i nazywane kozakami, przeszło od Wołgi za Dniepr i spustoszyło Podole”. Następnie, jak zaznaczał uczony, w 1492 roku znani już byli „ordyńscy kozacy” i „azowscy kozacy”. Kontynuując analizę dziedzictwa naukowego uczonego, należy zauważyć znaczenie zaproponowanej przez niego periodyzacji politycznej i wojskowej działalności ukraińskiego kozactwa: 1) czasy powstawania i umacniania się (1471–1583); 2) walka przeciwko Polsce o niezależność religijno-narodową Rusi Południowej (1583–1657); 3) udział w walce o niezależność religijno-narodową Prawobrzeżnej Ukrainy przeciwko Polsce, Chanatowi Krymskiemu i Imperium Osmańskiemu (1657–1686); 4) walka przeciwko Chanatowi Krymskiemu, Państwu Osmańskiemu i Imperium Rosyjskiemu o własne istnienie (1686–1709); 5) istnienie zaporoskich kozaków poza granicami Imperium Rosyjskiego i ich próby powrotu na rodzinne ziemie (1709–1734); 6) walka przeciwko władzy rosyjskiej o samodzielne istnienie i upadek Zaporoskiej Siczy (1734–1775), która zakończyła się w wyniku traktatu pokojowego w Küçük Kaynarca z 10 (21) lipca 1774 r., zawartego między Turcją Osmańską a Imperium Rosyjskim po zakończeniu wojny, która rozpoczęła się w 1768 roku. Zaznaczmy, że w badaniu wspólnych kampanii wojennych zaporoskich kozaków, krymskich Tatarów i wojsk osmańsko-tureckich opieramy się na fundamentalnych badaniach D. Jawornyćkiego, zwłaszcza na jego pracy „Historia zaporoskich kozaków”. W związku z tym, analizując tekst traktatu pokojowego prucko-tureckiego z 1711 r., który został zawarty w wyniku wojny rosyjsko-tureckiej i składał się „…z 7 artykułów, zgodnie z którymi Rosjanie mieli przekazać Imperium Osmańskiemu Azow, mieli zniszczyć Taganrog (obecnie miasto w obwodzie rostowskim, Federacja Rosyjska) i Kamienny Zaton, umożliwić szwedzkiemu królowi Karolowi XII bez przeszkód dotarcie do Szwecji, zaprzestać ingerencji w sprawy polskie, „odjąć rękę” od ukr.[aińskich] kozaków i zaporożców, odwołać ze Stambułu swojego posła. Osiągnięto także porozumienie o wymianie jeńców oraz o przebywaniu rosyjskich zakładników w Turcji”. Traktat ten został naruszony przez niedotrzymanie przez stronę moskiewską warunków wspomnianego porozumienia, które sprzyjały zapewnieniu ochrony Ukrainy przez Wysoką Portę, i rozpoczęto przygotowania do nowego wojskowego pochodu armii tureckiej. Piotr I, nie mając nadziei na zwycięską wojnę z Turkami, natychmiast zaczął wypełniać warunki traktatu: twierdzę Azow przekazano Turkom i przy pośrednictwie nadzwyczajnych i pełnomocnych posłów Anglii i Holandii w Stambule 10 kwietnia 1712 roku podpisano kolejny traktat pokojowy. Opisane okoliczności spowodowały naruszenie przez moskiewskiego władcę warunków zawartego traktatu, i dlatego decyzją wielkiego zgromadzenia Wysokiej Porty pod kierownictwem sułtana Ahmeda III (Divan-i Humayun) 11 listopada 1712 roku wypowiedziano wojnę Państwu Moskiewskiemu. W wyniku tej zwycięskiej kampanii wojennej 24 czerwca 1713 roku w mieście Edirne (dawny Adrianopol) zawarto kolejny traktat pokojowy („Pokój adrianopolski”), zgodnie z którym Piotr I zobowiązał się w ciągu dwóch miesięcy zwolnić zajęte terytorium Rzeczypospolitej, a zatem także tereny Ukrainy Zachodniej. Państwo Moskiewskie zostało również zmuszone do uznania delimitacji granic, uregulowanych jeszcze za panowania sułtana Mehmeda IV. W związku z tym pojawiło się pytanie o status ukraińskich ziem. Zatem badanie przez nas osmańsko-tureckiego dokumentu archiwalnego „Ocena traktatu prucko-tureckiego przez dyplomatów wysokiej rangi rządu osmańskiego”, datowanego na 27 czerwca 1713 roku i zapisanego w „Name-i Humayun Defterleri” z zasobu tureckiego archiwum, pozwoliło ujawnić nowe informacje dotyczące historii Ukrainy i potwierdziło wiarygodność uzyskanych przez nas danych. Na przykład w artykule 3 tego traktatu zaznaczono: „Ukraińscy kozacy, mieszkający na lewym brzegu Dniepru, mieli pozostać ze swoją ziemią i umocnieniami na swoim terytorium pod zarządem cara moskiewskiego, jak było to wcześniej. Twierdza kijowska na prawym brzegu Dniepru oraz pałanki, które były jej podporządkowane zgodnie z granicami ustalonymi jeszcze za panowania Mehmeda IV, również pozostawały pod władzą cara moskiewskiego. Ale car [Piotr I] nie powinien rościć pretensji do otrzymania pozostałej części prawobrzeżnej Ukrainy, szczególnie wysp Zaporoskiej Siczy. Wspólnota kozacka, która miała pozostać pod podporządkowaniem cara moskiewskiego, nie powinna dokonywać napadów na posiadłości Państwa Osmańskiego, zwłaszcza na miasta z ludnością muzułmańską, ani naruszać w nich porządku publicznego, spokojnego życia ludności i nie wyrządzać takim miastom szkód”. Ujawnione fakty świadczą o podziale terytorium Ukrainy przede wszystkim wzdłuż linii rzeki Dniepr z uwzględnieniem dawnych tradycji. Chodzi także o zakres zobowiązań nakładanych na kozacką siłę wojskową, którą należało przekazać pod zwierzchnictwo Moskwy. W dalszej części tekstu artykułu 3 zaznaczono: „Jeżeli zaś kozacy będą działać wbrew odpowiedniemu traktatowi, wtedy car moskiewski oświadczy, że są oni nie Moskwicinami, lecz zaporoskimi [ukraińskimi] kozakami. Takie zaprzeczenie ze strony cara moskiewskiego nie będzie brane pod uwagę, a car Piotr I poniesie odpowiedzialność za czyny wspomnianych kozaków. Powinien on zakazywać i nie dopuszczać do podobnych działań. Tak samo tatarska wspólnota i ukraińscy kozacy, którzy byli podporządkowani Państwu Osmańskiemu, nie powinni wyrządzać szkód ludności Moskwy i zaporoskim kozakom, podporządkowanym carowi moskiewskiemu. Jeżeli zaś coś pójdzie nie tak, odpowiedzialność za to spocznie na Państwie Osmańskim”. Zatem odpowiedzialność za naruszenie warunków traktatu przez kozaków spoczywała na Państwie Moskiewskim jako na podmiocie traktatu pokojowego prucko-tureckiego, a za naruszenia przez wojska tatarskie, w tym ukraińskich kozaków, którzy przechodzili pod zwierzchnictwo Imperium Osmańskiego – na stronie tureckiej. Analizując ten dokument, udało się wyodrębnić te fakty z ogólnego kontekstu traktatu, które rzucają światło na „kwestię ukraińską”. W artykule 1 podkreślono zwolnienie terytorium Rzeczypospolitej i ostrzeżenie moskiewskiego władcy, by nie ingerował w sprawy Polaków: „Wojsko [moskiewskie] ma zostać wyprowadzone z terytorium Polski. [Moskwa] nie powinna ingerować w sprawy Polaków”. Wspomniany dokument świadczy o tym, że de facto wojna prucka zakończyła się w 1713 roku ostatecznym zwycięstwem Wysokiej Porty, i miało to pewne konsekwencje także dla Ukrainy. Wymieńmy czynniki, które przyczyniły się do tego zwycięstwa: walki toczyły się na terytorium Imperium Osmańskiego, ale również przewaga liczebna sił wojskowych (140 tysięcy żołnierzy) była po stronie tego państwa: armia moskiewska liczyła 60 tysięcy żołnierzy; warunki przyrodniczo-klimatyczne nie sprzyjały aktywnym działaniom wojsk Państwa Moskiewskiego; znaczny wpływ na zwycięskie dla sił zbrojnych Imperium Osmańskiego zakończenie wojny miał udział w niej ukraińskich kozaków. Kontynuując badanie problemu poruszonego w tej pracy, zwłaszcza skutków traktatu pokojowego, które bezpośrednio dotyczyły ziem ukraińskich, należy zauważyć, że zgodnie z warunkami tego traktatu twierdzę Chocim i jej terytorium przekazano z władztwa Mołdawii pod władzę Imperium Osmańskiego. Dowódca wojsk twierdzy Akierman Abdi-pasza wiosną 1713 roku przybył do Chocimia, gdzie przez długi czas kierował administracją wojskową miasta. Spotkał się z byłym polskim królem Stanisławem Leszczyńskim (pol. Stanisław Leszczyński), aby poprzeć jego dążenie do powrotu na tron Rzeczypospolitej. Stanisław Leszczyński wyraził swoje zadowolenie z wyzwolenia Chocimia w 1713 roku. Na terytorium tego miasta przeniesiono dwa tureckie związki wojskowe z Bośni oraz pułk straży lipkańskiej. Przy tej okazji zaznaczmy, że Lipkanie – wspólnota pochodzenia tureckiego, która mówiła językiem tureckim grupy kipczackiej i od XIV w. mieszkała na południowo-wschodnich ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego, a później Polski. W związku z tym otrzymali nazwę etniczną „litewscy Tatarzy”, którzy brali udział w różnych kampaniach wojennych, m.in. w bitwie pod Grunwaldem w 1410 r. Co do ich pojawienia się na ziemiach litewskich, to było ono związane z wewnętrznymi konfliktami w Państwie Złotej Ordy: część Tatarów wyemigrowała na Litwę za panowania wielkiego księcia litewskiego Witolda (1350–1430). W XVII w. ta wspólnota w Rzeczypospolitej była zauważalna w życiu społeczno-politycznym i gospodarczym państwa. Jednocześnie część Tatarów, którzy żyli w ciężkich warunkach i doznawali ucisku ze strony miejscowych władz, podczas wojny kamieniecko-polskiej w 1672 r., zakończonej podpisaniem traktatu buczackiego, otrzymała możliwość przesiedlenia się na Podole i inne ziemie Państwa Osmańskiego itd. Podsumowując omawiany temat, warto podkreślić, że działalność naukowa Dmitra Jawornyćkiego miała wyjątkowe znaczenie dla badania, zwłaszcza na obecnym etapie rozwoju ukraińskiej nauki historycznej, którą w latach 90. XX w. Jarosław Daszkiewicz scharakteryzował następująco: „Obecnie, przynajmniej na Ukrainie, jako reakcja na antynaukowe metody pracy bez oparcia na źródłach: językoznawcze, literackie, folklorystyczne, historyczne – powstał dość silny nurt w zdrowym środowisku naukowym, który przerodził się następnie w ruch szerszych kręgów społeczeństwa, który można scharakteryzować krótką łacińską formułą ad fontes – do źródeł”. W tym kontekście badanie dziedzictwa naukowego Dmitra Jawornyćkiego, łączącego komponenty romantyczne i pozytywistyczne, ma istotne znaczenie.
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan SAWAK, radny Rady Obwodowej w Tarnopolu pierwszej demokratycznej kadencji, dyrektor Muzeum Krajoznawczego w Denisowie. 25 kilometrów w kierunku zachodnim od Tarnopola, na prawym brzegu rzeki Strypy, położona jest niewielka wieś Denisów. Tutaj 12 maja 1651 roku odbyła się bitwa kozaków pod dowództwem atamana Demka Łyzowcia i pułkownika Semena Sawycza z armią polskiej szlachty, kierowaną przez Marcina Kalinowskiego i Stanisława Potockiego. Obecnie w tym miejscu wznosi się kozacka mogiła. Wieś jest najbardziej oddalonym od Karpat punktem, w którym na folwark pani Domaradzkiej napadali mściciele – górscy opryszkowie. Od 1868 do 1901 roku we wsi mieszkał wybitny działacz muzyczny oraz kulturalno-społeczny Galicji ks. Josyp Witoszynski. Jeśli Markijan Szaszkewycz, Iwan Wahyłewycz i Jakiw Hołowacki weszli do historii jako działacze Galicji, którzy napisali pierwszą książkę w języku ukraińskim – „Rusałkę Dnistrową”, to ks. Josyp Witoszynski jako jeden z pierwszych na Ukrainie Zachodniej zorganizował we wsi stuosobowy chór męski, który śpiewał z nut. Potem chór ten przekształcił się w mieszany i ze swoimi występami objechał liczne miasta Ukrainy Zachodniej. Co więcej, proboszcz jako pierwszy po Lwowie założył we wsi czytelnię „Proświty” (filię w 1870 roku, która zarejestrowała swój statut 24 stycznia 1874 roku), pierwszą na Tarnopolszczyźnie orkiestrę dętą (1878), szkołę dyrygentów chórów i orkiestr dętych (1884) oraz zainicjował wiele innych szlachetnych spraw. Dzięki ks. Josypowi Witoszynskiemu wieś wzrosła duchowo, wzniosła się na wysokie szczeble kultury, stała się kolebką siedmiu pisarzy, którzy z powodu okupacji naszych ziem zmuszeni byli opuścić rodzinną ziemię – są to Ilko Kuziw, Hryhorij Hłynka, Bohdan Mazepa, Jewhen Borodijewycz, Mychajło Szaryk, Tetiana Fedoriw. Tylko jedna Iwanna Błażkewycz, która za swoje ukraiństwo była niechciana przez żadną władzę (austriacką, polską, niemiecką i sowiecką) i doświadczyła wielu represji, do końca swoich dni mieszkała w rodzinnej wsi. Od października 1943 do marca 1944 roku w Denisowie przebywał krajowy Prowód OUN ZUZ pod kierownictwem Juliana Hulaka („Tokara”). Do 14 lipca 1944 roku na rzece Strypie zatrzymał się front, ludność została ewakuowana. Na terenie denisowskiego chutoru Wesniwka od 21 do 25 sierpnia 1943 roku odbył się III Nadzwyczajny Wielki Zjazd OUN, na którym Romana Szuchewycza wybrano przewodniczącym Prowodu. Od 27 czerwca do 1 lipca 1947 roku w trzcinach rzeki Strypy między wsiami Kupczyńce- Z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w Połtawie odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci działacza społecznego i politycznego, kolejarza, inżyniera, współzałożyciela Rewolucyjnej Ukraińskiej Partii (RUP), ministra dróg i transportu Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), współzałożyciela Legii Ukraińskich Nacjonalistów Jurija Kollarda. Jego życie związane jest z Połtawą: w miejscu współczesnego budynku Połtawskiego Kolegium Zawodowego Budownictwa Transportowego (plac Sławy 4/2), obok budynku stacji kolejowej „Połtawa-Południowa”, znajdowała się szkoła niedzielna dla pracowników parowozowni, gdzie rysunek techniczny wykładał Jurij Kollard. Przyszły bojownik o niepodległość Ukrainy w XX wieku od 1885 do 1892 roku uczył się w Połtawskiej Szkole Realnej (obecnie – kolegium politechniczne). Dlatego tablicę pamiątkową zainstalowano w pomieszczeniu Połtawskiego Kolegium Politechnicznego Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Charkowska”. Do wsparcia finansowego nowego przejawu pamięci o działaczach URL dołączyli bojownicy GUR, absolwenci kolegium, którzy obecnie bronią Ukrainy przed rosyjską nawałą i mają pseudonimy „Iłom”, „Nekr”, „Horynycz”, „Riko”, „Lubystok” oraz „Aristo”, a także radny obwodowy Ihor Procaj, wykładowcy kolegium, pracownik UIPN Ołeh Pustowhar. Odsłonięcie tablicy poświęcono Dniu Obrońców Ukrainy, 125. rocznicy utworzenia RUP, do której należał Kollard, a także
W Denysiowie doszło do nierównej walki sowieckich wojsk okupacyjnych z garstką powstańców (10 osób) Służby Bezpieczeństwa OUN Kraju Podolskiego. Według danych dokumentalnych, przechowywanych w Branżowym Archiwum SBU, w tej walce wzięły udział cztery kompanie wojskowe i trzy szkoły pułkowe KGB. Wtedy te wojska otoczyły wsie pierścieniem, przeszukując gospodarstwa domowe, dopóki nie dotarły do przybrzeżnych zarośli i bagien rzeki, gdzie walka trwała jeszcze trzy doby. Dzisiaj we wsi Denysiw są trzy muzea – krajoznawcze, memoriałowe Iwanny Błażkewycz oraz III Zjazdu OUN. Pierwsze z nich jest państwowe, dwa pozostałe – społeczne, którymi społeczeństwo jest najbardziej zainteresowane. Jeśli muzeum krajoznawcze prowadzi ogólne wycieczki, w nim obchodzone są głównie jubileuszowe rocznice wybitnych ludzi i wydarzeń, to w społecznych czci się je corocznie. Co roku, kiedy z drzew zaczynają opadać jesienne liście, do wsi Denysiw na wycieczkę przyjeżdżają goście, aby tematycznie uczcić kolejną rocznicę urodzin wybitnej pedagożki, działaczki Proświty, członkini Związku Ukrainek, przewodniczącej spółdzielczego związku Kraju Podolskiego, krzewicielki setek zakładanych przedszkoli w Galicji i niestrudzonej działaczki społecznej Iwanny Błażkewycz (1886–1977). Co roku te rocznice odbywają się inaczej. Przypomina mi się dawna rozmowa z zastępcą przewodniczącego Tarnopolskiej Rady Obwodowej, przewodniczącym obwodowego wydziału planowania, poetą Wołodymyrem Wychruszczem. Było to jeszcze w czasach sowieckich, kiedy nawet ściany miały uszy. Przyszedłem do niego, żeby złożył autograf na swojej nowej książce poetyckiej. Przyszedłem, bo lubiłem go odwiedzać, bo mnie szanował, choć ze względu na rangę swojej pracy mógł odnosić się inaczej. Szanował dlatego, że kochałem książki, miałem domową bibliotekę, a najbardziej dlatego, że byłem ziomkiem Iwanny Błażkewycz. I zawsze, kiedy u niego bywałem, wszczynał rozmowę o literaturze, dzielił się wspomnieniami-przemyśleniami o Iwanie Omeljaniwnie, którą bardzo szanował, a raczej ubóstwiał. Przecież za ukraińskość Polacy otruli jej dwie córeczki (1928), po czym posiwiała, a podczas „pacyfikacji” pobito ją kijami do nieprzytomności (1938), po czym w wieku 52 lat stała się inwalidką. Pamiętam, jak pewnego razu w rozmowie o naszej pisarce-ziomkini wyciągnął z gniazdka wtyczkę, która zasilała centralę telefoniczną, nakrył ją obrusem (takich przypadków było kilka) i powiedział: „Jak dobrze, że Ukraina ma taką patriotkę, jak Iwanna Błażkewycz. Na jej przykładzie mamy powody do dumy i wychowywania młodego pokolenia”. Wychruszcz wiedział, że prowadzę zapiski w dzienniku, dlatego zawsze prosił mnie, abym dla ostrożności nie zapisywał rozmów z nim. Swoje relacje z byłym radzieckim urzędnikiem i poetą częściowo naświetliłem w książce „Moi przyjaciele i znajomi”, która ujrzała światło dzienne w 2013 roku, wznowiona w 2015. Dzisiaj, z perspektywy przeżytych lat, o nim mogę powiedzieć tak: to był mądry człowiek, nasz, było się od kogo uczyć. W tym roku z informacyjnej przestrzeni medialnej widzę, z jakim zapałem entuzjaści informują o czczeniu naszej słynnej ziomkini nie tylko na Tarnopolszczyźnie, ale i na całym świecie, gdzie mieszkają Ukraińcy. Nowojorski klub „Związku Ukrainek” nazwał ją Galicyjską Joanną d’Arc. Chcę wyróżnić nauczycielki klas początkowych szkoły w Kupczyńcach, Hałynę Kit i Oksanę Makohin, które ze swoimi uczniami odwiedziły 9 października społeczne Muzeum Memoriałowe Iwanny Błażkewycz, a w krajoznawczym przeprowadziły wydarzenie literackie. Uczniowie, rozpiąwszy kurtki, żeby było widać wyszywanki, które za życia tak kochała pisarka-ziomkini, z wielkim zapałem deklamowali jej wiersze i starali się opowiedzieć je jak najlepiej. Autor tego wpisu przeprowadził wycieczkę po muzeach, opowiedział o wybitnych ludziach wsi, uczniowie złożyli kwiaty pod pomnikiem krzewicielki ukraińskiej tożsamości Iwanny Błażkewycz, zrobili pamiątkowe zdjęcia, a nauczyciele zostawili wpisy z podziękowaniami w muzealnych księgach gości. ministrem, który opiekował się sferą kolejową. On z honorem i godnością nosił to miano, wykonywał swoje funkcje, zajmował się budową pociągów, pociągów pancernych, które miały przybliżać zwycięstwo” – zauważył przewodniczący Zjednoczonej Organizacji Związkowej filii „Kompania Pasażerska” SA „Ukraińska Kolej” Wadym Kuksa. „Jurij Kollard od młodości pasjonował się nie tylko naukami technicznymi, ale i historią Ukrainy, dbał o rozwój kółek teatralnych na całej Połtawszczyźnie. Co ciekawe, Stepan Bandera nazywał go swoim ideologicznym nauczycielem” – opowiedziała inicjatorka ustanowienia tablicy, wykładowczyni dyscyplin społecznych Połtawskiego Politechnicznego Kolegium Zawodowego, krajoznawczyni, historyczka, aktywistka OUN Switłana Ilczenko. Uroczystości zakończyły się wspólnym wykonaniem znaczącej patriotycznej pieśni „Czerwona kalina”. Przedstawicielstwo UINP w Połtawie
Tłumaczenie maszynowe
150. rocznicę urodzin tego wybitnego działacza, która w tym roku obchodzona jest na szczeblu państwowym. Uroczystą ceremonię rozpoczęli studenci kolegium, którzy wykonali hymn państwowy. „Honorujemy pierwszego ministra transportu URL Jurija Żerardowycza Collarda. Uczył się on ponad 130 lat temu, w tych murach, na wydziale kolejowym. Niestety, pamięć o tej postaci wymazywano z naszej pamięci. Dlatego nasz zespół nie mógł pozostać obojętny wobec tego wydarzenia, gdyż to wielki człowiek, który poświęcił życie walce o Ukrainę” – zwrócił się do obecnych dyrektor kolegium Ołeksandr Pitjakow. „Cieszę się, że dołączyłem do tej inicjatywy. Kto nie pamięta historii swojego kraju, ten nie ma przyszłości. Musimy być dumni z tego, że mamy takich rodaków. Należy tworzyć takie miejsca siły i pamięci, aby uczniowie poszerzali swoją wiedzę o naszej przeszłości” – podkreślił radny obwodowy Ihor Procaj. „To bardzo wielowymiarowa osobowość, ważne jest naświetlenie czterech hipostaz. Po pierwsze, Collard jako działacz społeczno-polityczny był wśród założycieli RUP, która powstała 125 lat temu, pod koniec XIX wieku. Pojawienie się RUP oznaczało przerodzenie się oporu wobec Moskowszczyzny z kulturalnego, ludowego w polityczny. To właśnie działacz RUP Mykoła Michnowski w manifeście „Samostijna Ukrajina” z uzasadnieniem postulatów prawnych argumentował konieczność istnienia Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa od gór karpackich po góry kaukaskie, od Sanu po Don, i nazwał głównego wroga Ukraińców – rosyjski imperializm. Po drugie, Jurij Collard to bardzo potężny zarządca, kolejarz. W czasach Ukraińskiej Centralnej Rady kierował zarządem kolei na Polesiu, za Hetmanatu Pawła Skoropadskiego, w 1918 roku, pracował w departamencie kolei, a już za Dyrektoriatu URL, któremu przewodniczył nasz rodak Symon Petlura, stanął na czele Ministerstwa Dróg i Kolei. Zajmował się tworzeniem pociągów pancernych dla Armii URL. Jurijowi Collardowi należy zawdzięczać to, że wiele prostych mijanek kolejowych przekształciło się w stacje kolejowe, w tym miasto Hrebinka na Połtawszczyźnie. Po trzecie, Collard to pisarz i publicysta. Jego praca „Wspomnienia dni młodzieńczych: 1897–1906” jest źródłem, z którego historycy czerpią wiedzę o walce o niepodległość Ukrainy w XX wieku: o RUP, URL. Po czwarte, już przebywając na emigracji, nie załamał rąk pod wpływem ciężkich okoliczności historycznych, kiedy URL była okupowana przez leninowską Rosję. Zajął się pracą społeczną, w szczególności dołączył do Legii Ukraińskich Nacjonalistów” – opowiedział inicjator ustanowienia tablicy, przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar. Zacytował on fragment z książki „Wspomnienia dni młodzieńczych” autorstwa Jurija Collarda, gdzie opisuje on ogłoszenie manifestu „Samostijna Ukrajina” na święcie szewczenkowskim w Połtawie: „Pod koniec święta Mykoła Michnowski z wielkim uniesieniem wygłosił przemówienie „Samostijna Ukrajina”. Główne zasady były: „Bez narodowego wyzwolenia narodu ukraińskiego niemożliwe jest także jego wyzwolenie społeczne z ciemności, wyzysku i niewolnictwa. Na podstawie ugody perejasławskiej z 1654 roku między carem Aleksym a Bohdanem Chmielnickim Ukraina połączyła się z Moskowszczyzną jako równy z równym. Carowie moskiewscy tej ugody nie dotrzymali i Ukraina także prawnie stała się wolna od tej ugody. My chcemy: „Jedynej, niepodzielnej, samodzielnej Ukrainy od gór karpackich aż po rzekę Kubań”. Błyskawicą uderzyło w nas to przemówienie. Wszyscy byli jakby przestraszeni niespodzianką i na dwie-trzy sekundy w pokoju zapanowała martwa cisza, ale wkrótce rozległy się głośne oklaski. Wszyscy byli w jakimś ekstazie”. „Collard był fachowym inżynierem, pierwszym ukraińskim mi-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ki, jego odznaczenia (włącznie ze Złotą Gwiazdą i dyplomem o nadaniu tytułu Bohatera), zobaczyłem fotografię, która mnie osobiście poruszyła: Bohdan Hawryłyszyn ściska dłoń Wiktorowi Hurniaku, a obok nich stoją płastuni Witalij Derech i Roman Oryszczenko. Wszystkich już nie ma. Witalij Derech, jeden z najbliższych przyjaciół Wiktora, popularny tarnopolski dziennikarz, również Bohater Ukrainy, zginął w 2022 roku i również na Ługańszczyźnie. Mój dobry znajomy, dowódca Kijowskiej Samoobrony kapitan Roman Oryszczenko, zginął latem tego roku na Charkowszczyźnie. Wszyscy są mi znani, poza żywą legendą Hawryłyszynem. Śmierć osób osobiście znanych przeżywa się najbardziej boleśnie. Wspomnieniami o Wiktorze podzieliła się dziennikarka i wolontariuszka Iryna Wowk, autorka książki o Hurniaku, a także trylogii „Na tarczy. Wspomnienia rodzin poległych żołnierzy”. Poznała „Garta” w Plaście, razem zajmowali się dziennikarstwem, nawet przyjechali razem do Doniecka na początku „wąskiej wiosny”, gdzie robili wspólne reportaże z wieców separatystów. „Najtrudniej było, gdy Wiktor mówił z akcentem, ale obeszło się” – wspominała Iryna. Opowiedziała ona także o niemal detektywistycznym przypadku, kiedy Wiktor zdołał przez jakichś włoskich przemytników (tylko on wie, jak do nich dotarł) zakupić i przywieźć na front 900 włoskich hełmów. Dzięki zebranym i własnym środkom zakupił dla „Ajdaru” osobowy pickup i sam nim jeździł, wywożąc rannych spod ognia. – to obecnie także wsparcie dla żywych. Ukraińskie media w listopadzie 2023 roku poinformowały o śmierci w walce na Ługańszczyźnie 18-letniego żołnierza „Azowa”, studenta dziennikarstwa, pochodzącego z Mariupola Dmytra Jaremenki (pseudonim „Ilaj”). Jego matka Julia jest obecnie aktywna w organizacji pozarządowej „Zjednoczenie rodzin Niezłomni”. W październiku 2025 roku przyleciała z Winnicy do stolicy Kosowa razem z dwiema innymi matkami „azowców”. Ich synowie – 20-letni Roman Kołmykow („Wahr”) i 26-letni Bohdan Demczuk („Wohnyk”) polegli w obronie Mariupola wiosną 2022 roku. Podczas prezentacji kobiety podzieliły się historiami życia swoich synów-patriotów, opowiedziały, jaka młodzież w czasie raszystowskiej agresji broni Ukrainy. Publiczność w Reporting House słuchała gości ze łzami w oczach. Obecni na wydarzeniu Kosowarzy wyrazili solidarność z ukraińskimi matkami, podkreślając siłę i wytrwałość kobiet jako ostoi pamięci i nadziei. W Stowarzyszeniu Dziennikarzy Kosowa na oficjalnej stronie zaznaczono, że prezentacja „dotarła do Prisztiny po-
Tłumaczenie maszynowe
Wadym DŻUWAGA, żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy, historyk, dziennikarz. Dla wielu moich przyjaciół z Donbasu współczesna wojna z Rosjanami zaczęła się w lutym 2014 roku, a nie wtedy, gdy pod Kijowem pojawiły się kolumny rosyjskich czołgów osiem lat później. Codziennie rani słuch fraza „Dziś tysiąc trzysta któryś dzień wojny”. A Iłowajsk, Izwaryne, Lisiczańsk, Szczęście, Sawur-Mohyła, lotniska w Doniecku i Ługańsku oraz wiele innych bitew, gdzie przelała się krew chłopaków z Zachodu i Wschodu Ukrainy, wychodzi na to, że wykreślamy z naszej niedawnej trudnej przeszłości? I nie tylko działania bojowe, które miały miejsce w ciągu ośmiu lat, starają się pominąć uwagą, ale też tych 4150 ukraińskich wojskowych, poległych w „wojnie na trzy litery” – ATO/OOS w latach 2014–2022. „Mnie najbardziej chce się wierzyć, że zapamiętamy wyczyn tych, którzy oddali swoje życie za nas z wami” – te słowa należą do Bohatera Ukrainy, płastuna, fotoreportera, działacza społecznego, wolontariusza i wojownika Wiktora Hurniaka, tarnopolanina, który zginął na Ługańszczyźnie w ciężkim 2014 roku, własnym życiem ucieleśniając hasło Pomarańczowego Majdanu „Wschód i Zachód razem!”. Urodził się 8 czerwca 1987 roku we wsi Horodnycia w rejonie husiatyńskim (obecnie czortkowskim) na Tarnopolszczyźnie. Był najstarszym dzieckiem w rodzinie. Ukończył Kolegium Techniczne Tarnopolskiego Uniwersytetu Technicznego. Od 14 roku życia w Płaście, był wychowawcą. Wystąpił w znanym teledysku zespołów „Nicława” i „Tartak” „Nie mówiąc nikomu” o walce powstańców z niemieckimi nazistami na Wołyniu w 1943 roku. Pracował jako fotoreporter, redaktor gazety płastowej. Uczestnik Euromajdanu, potem wolontariusz na froncie, po czym wstąpił jako bojownik do batalionu ochotniczego „Ajdar”, brał udział w walkach z Rosjanami na Ługańszczyźnie. Zginął 19 października 2014 roku przy 32. punkcie kontrolnym w pobliżu wsi Smiłe w rejonie słowianoserbskim na Ługańszczyźnie. Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Pozostała żona z córką. Narodowy Bohater Ukrainy (2015, pośmiertnie). 28 sierpnia 2021 roku uhonorowany tytułem Bohater Ukrainy. We wsi Kobzariwka pod Tarnopolem ludzie dobrej woli, wśród których byli wolontariusze, wojskowi, płastuni, dziennikarze, przeprowadzili festiwal „Hart” właśnie w celu uczczenia pamięci Wiktora Hurniaka (taki był jego płastowy pseudonim). Inicjatorami jego przeprowadzenia byli rodzice Bohatera, Petro i Marija Hurniako. Festiwal był charytatywny – zebrane środki organizatorzy planują przekazać na potrzeby Trzeciego Korpusu Armijnego Sił Zbrojnych Ukrainy. Osobiście mnie to zdziwiło – „Hart” był bojownikiem batalionu ochotniczego „Ajdar” (obecnie 24. samodzielny batalion szturmowy w składzie Piątej Brygady Szturmowej) i pożądane byłoby skierowanie zebranych środków właśnie do jego towarzyszy broni w batalionie „Ajdar”, bo potrzeb w pododdziałach Sił Zbrojnych Ukrainy nie brakuje (wiem to z własnego doświadczenia frontowego), a nie do Trzeciego Korpusu. Sprawiedliwości dziejowej stanie się zadość, jeśli powiem, że sam jestem żołnierzem Trzeciego Korpusu. Wyjaśnić u organizatorów, dlaczego środki trafią nie dla „Ajdaru”, nie udało mi się. Organizatorzy dobrze przemyśleli program festiwalu – był nasycony i ciekawy. Na nudę z pewnością nie było czasu. Kiermasz charytatywny, dwie wystawy fotograficzne prac samego Hurniaka z Rewolucji Godności i z wojny, wystawa rzeczy osobistych z „Płastu”, dokumentów, nagród oraz wystawa fotograficzna o samym „Harcie”, a także dyskusja panelowa frontowej fotoreporterki Zoriany Stelmach (moderatorka Zoriana Byndas), prezentacja przez pisarkę i wolontariuszkę Irynę Wowk jej książki o Wiktorze Hurniaku, żywiołowa ukraińska autentyka od zespołu folklorystycznego z Kijowa o dziwacznej nazwie „Szczuka-Ryba” oraz wykonywanie pieśni płastowych i ludowych przez samych widzów przy płastowskim ognisku. Zorganizowano także kącik pamięci, gdzie wszyscy chętni mogli zapisać własne wspomnienia o „Harcie”, zapalić świecę i pisemnie wspomnieć poległych za Ukrainę. W przerwie między wydarzeniami goście i uczestnicy mogli skosztować zupy grzybowej, pierogów i smakołyków od matki „Harta”, pani Marii. Wystawa fotografii Wiktora o płonącym Majdanie i wojnie w Donbasie wydobyła własne wspomnienia o tamtych pamiętnych wydarzeniach naszej niedawnej historii u obecnych, którzy również przeszli przez ogień Majdanu i wojnę. Na fotografiach zalana krwią ukraińska flaga, którą przykryto poległego obrońcę Majdanu. Jak powiedziała Iryna Wowk, wojna z Rosją u nas zaczęła się jeszcze od Majdanu. Po Majdanie – płonąca ziemia Donbasu. Fotografie Hurniaka dokumentują radosne momenty wyzwalania ukraińskiej ziemi od okupantów, w szczególności, jak bojownicy zdejmują tabliczkę z pomnika Lenina w wyzwolonej Popasnej (ja, który dorastałem w ZSRR, zacząłem zapominać, że jeszcze niedawno Lenin stał we wszystkich miastach Centralnej i Wschodniej Ukrainy, a tu „Hart” przypomniał). Seria fotografii, gdzie bojownicy „Ajdaru” żegnają się z poległymi towarzyszami broni. Znowu śmierć, która przyszła ze wschodu, ona z czasem zabierze i autora zdjęć i kontynuuje zbieranie swojego upiornego żniwa w całej Ukrainie… Ktoś kiedyś źle zażartował, że często przyjaciół zbiera razem śmierć jednego z nich. Do tego czasu nie ma, to jeszcze czegoś. Doprecyzowałbym – przyjaciół zbiera nie śmierć, a pamięć o konkretnym człowieku. I właśnie pamięci potrzebują od nas nasi polegli. Bo oni oddali życie dla tego. Oczywiście, nie tylko dla tego, ale i dla pamięci o sobie również. Przypominam sobie, jak poznaliśmy się z Wiktorem we Lwowie na Forum Wydawców w 2009 roku. Opowiadał o agencji fotograficznej „Lufa”, którą założył razem z przyjaciółmi. Dał mi swoją wizytówkę. Ale ona spłonęła w ogniu zniszczonego przez Rosję mojego Mariupola razem z archiwum, biblioteką i rzeczami. Wróg prowadzi wojnę przede wszystkim z naszą pamięcią, tak jak z jej nosicielami. Na wystawie materiałów o Wiktorze, gdzie eksponowano jego mundur płastowy, książki... Podczas próby wywiezienia kolejnych „trzystu” Wiktor sam otrzymał ciężkie rany. O jego zranieniu zameldował jego przyjaciel Witalij Derech, z którym byli w Płaście i na froncie. Z ust wielu mówców brzmiała fraza, że Wiktor Hurniak zginął od jakichś bojowników, chociaż powierzchowna analiza OSINT z otwartych źródeł pokazuje, że trafił pod ostrzał artylerii 200. brygady zmechanizowanej Floty Północnej Federacji Rosyjskiej z Pieczengi, która jest pod Murmańskiem (no choć zabijcie, ale nazwać ichnią „siewierną” flotę Północną język nie chce się obrócić). Właśnie 19 października 2014 roku ta artyleria ostrzelała kolumnę techniki batalionu „Ajdar” w pobliżu wsi Smiłe na Ługańszczyźnie. Pod ten ostrzał trafił Wiktor Hurniak, w wyniku którego został ciężko ranny. Cztery dni wcześniej w walce na tym samym odcinku przy 32. punkcie kontrolnym nasi skrócili życie dowódcy baterii właśnie 200. brygady, rosyjskiego starszego porucznika Jewgienija Trundajewa, który otrzymał tytuł od bunkrowego szczura tytuł bohatera FR, i właśnie ten fakt pomógł ustalić, że Wiktora Hurniaka ciężko ranili nie jacyś mityczni bojownicy, a profesjonalni mordercy z 200. brygady zmechanizowanej FR z polarnej osady Pieczenga. Kiedy pod koniec festiwalu uczestnicy zebrali się przy ognisku, by pośpiewać ulubione pieśni Wiktora Hurniaka, zupełnie jak w znanej pieśni płastowej w wykonaniu Kwitki Cisyk, nad nami przeleciały w stronę wyryju ptaki, jak dusze poległych za ojczystą ziemię młodzieńców.
smutne przesłanie humanizmu i solidarności między dwoma krajami”. Stowarzyszenie rodzin wykonało na Ukrainie honorowe odznaki w kształcie kryształowego serca – w Prisztinie mieszkanki Winnicy wręczyły je organizacjom dziennikarskim obu państw – „za kronikę realiów teraźniejszości”. Z matkami „azowców” zapoznała się na prezentacji doktor Feride Rushiti, obrończyni praw człowieka, która stworzyła i kieruje Kosowskim Centrum Rehabilitacji Ofiar Tortur. Tę organizację oraz jej założycielkę nominowano do Pokojowej Nagrody Nobla w 2025 roku. Na przykładzie własnego doświadczenia pani Rushiti doradziła gościom z Ukrainy, jak dalej działać, aby ich głosy usłyszał szeroki świat. „Takie książki mogą pomóc wielu mamom przeżyć ból strat i poczuć, że nie są same – powiedziała znana działaczka społeczna. – Niech te wydania pomagają iść w przyszłość, niech takie książki przeczyta wielu ludzi. Świat musi wiedzieć, jacy chłopcy idą bronić Ukrainy. I niech ta wojna jak najszybciej zakończy się zwycięstwem Ukrainy! Sława Ukrainie!”
Tłumaczenie maszynowe
Serhij SZEWCZENKO, m. Prisztina (Kosowo) W Winnicy organizacja społeczna „Stowarzyszenie rodzin Niezłomni” stworzyła książki pamiątkowe o poległych żołnierzach – obrońcach Mariupola, bojownikach legendarnego „Azowa”. Pierwsze drukowane, dobrze ilustrowane wydanie „Anioły Mariupola” matki bohaterów zaprezentowały na Winniczyźnie. W zbiorze zamieszczono biografie 14 „azowców” – przeważnie urodzonych na Podolu. A 7 października nową książkę o 22 bohaterach „Dusza w mieście Marii” (jej autorka Wiktoria Kołmykowa przygotowała wydanie w językach ukraińskim i angielskim) oraz zbiór „Angels of Mariupol” po raz pierwszy zaprezentowano za granicą – w Republice Kosowa. Wśród organizatorów wydarzenia kulturalnego są Stowarzyszenie Dziennikarzy Kosowa, Ogólnoukraińska Fundacja Charytatywna „Inicjatywa Dziennikarska” oraz Winnicka Organizacja Obwodowa Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Inicjatorkami i uczestniczkami prezentacji na Bałkanach są matki poległych „azowców”: Wiktoria Kołmykowa, Tetiana Demczuk oraz Julia Jaremenko. Wraz z nimi przyleciała z Winnicy dziennikarka, działaczka społeczna w sferze informacyjnej Maryna Teplenko – redagowała ona „Anioły Mariupola”. Goście przez trzy dni nie tylko prezentowali utwory, ale także odwiedzili Kosowskie Centrum Humanitarne, gdzie zapoznali się z doświadczeniem upamiętniania w tym kraju, który przeżył wojnę ponad ćwierć wieku temu. Takie książki i spotkania z młodzieżą pomagają szerzyć wartości, na których wyrośli bohaterowie – honor, godność, oddanie, miłość do Ojczyzny. Upamiętnianie to nie tylko sposób na uczczenie pamięci, ale także narzędzie kształtowania tożsamości narodowej, uważają matki „azowców”. Ważne jest utrwalenie prawdy o wojnie i zachowanie doświadczenia pokolenia, które ofiarnie stanęło w obronie rodzinnej ziemi i doświadczyło najcięższych prób. Jak mówią w rodzinach żołnierzy, pamięć o poległych
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ewangelistą Markiem Burnsem, który jest duchowym doradcą Donalda Trumpa od ostatnich 10 lat, i podzielił się z nim świadectwem o torturach i cierpieniach ukraińskich jeńców wojennych. Ważnym punktem stało się również spotkanie z amerykańskim kongresmenem-republikaninem Donem Baconem, który po rozmowie z Ołeksijem napisał na swojej stronie: “Przyszedł nie jako ofiara, a by podkreślić nasze wspólne wartości, konieczność ujawnienia zbrodni Rosji oraz dlaczego wsparcie Ukrainy jest ważne dla naszego bezpieczeństwa narodowego. Jego książka “Jingle bellz” ujawnia te zbrodnie i pokazuje, dlaczego musimy przeciwstawiać się łobuzom pokroju Putina. Te zagrożenia to nie przyszłość, a rzeczywistość dnia dzisiejszego”. Takie słowa potwierdziły: historia jednego ukraińskiego żołnierza jest w stanie dotrzeć nawet do wysokich gabinetów władzy USA. Osobnym etapem wizyty w Waszyngtonie stała się nieoficjalna rozmowa Ołeksija z Megan Mobbs, córką specjalnego przedstawiciela prezydenta USA na Ukrainę Keitha Kellogga. Szczerze przejęła się jego historią i wyraziła gotowość lobbowania w kwestii wymiany jeńców wojennych. Pamięć, prawda i niezłomność Ten wieczór w Los Angeles udowodnił: nawet daleko od rodzinnej ziemi ukraińska społeczność i przyjaciele Ukrainy tworzą przestrzeń, gdzie prawda brzmi głośno, a ból staje się siłą. “Jingle bellz” – to nie po prostu książka. To krzyk duszy, świadectwo i jednocześnie wezwanie do świata: nie odwracajcie się, nie milczcie, nie zapominajcie. I każda fotografia Natalii Dudki, każde słowo Ołeksija – to jeszcze jeden krok do tego, aby Ukrainę usłyszano i wsparto. Te wydarzenia przypominają: walka trwa. I dopóki trwa – świat musi stać u boku Ukrainy. Bo to walka nie tylko o naszą ziemię, ale i o wartości, które jednoczą wolny świat. Właśnie w połowie drogi rozładował się akumulator w samochodzie koleżanki, którym jechaliśmy. Porzuciliśmy auto pośrodku lasu, później zobaczyliśmy w wiadomościach przestrzelone na wylot… Z obu stron lasu była strzelanina, a my szliśmy i, raz po raz oglądając się, liczyliśmy swoich. W gardle zaschło. Weszliśmy do Buczy: rozbite i spalone domy wokół, spalony wróg i nasz sprzęt, kupy szkła, jak i w rodzinnym Hostomelu. Przycisnęłam do piersi laptopa, jak dziecko. Tam przecież moja rozprawa doktorska o profesjonalizmie nauczyciela-filologa, gdyż pragnę zrobić coś pożytecznego dla edukacji, żeby w ukraińskich szkołach pracowali nauczyciele-profesjonaliści, bo właśnie edukacja kształtuje światopogląd, duchowość, rozwija twórcze siły i zdolności człowieka. Spragnieni, głodni, zziębnięci szliśmy prawie milcząc. Nagle usłyszeliśmy głos: “Ludzie, wy dokąd?.. Zatrzymajcie się!” “Po ukraińsku, – ucieszyłam się, – a więc nasz!” Dogonił nas wolontariusz, który poinformował, że całkiem blisko jest punkt ewakuacji i że znowu dali “zielony korytarz”. To było prawdziwe szczęście! Tym razem nam wszystkim się udało. Wydostaliśmy się i, o dziwo, przewiozłam swój laptop przez wszystkie punkty kontrolne i zachowałam wszystkie informacje do lekcji z języka ukraińskiego i literatury oraz rozprawę doktorską, którą błyskotliwie obroniłam 25 stycznia 2023 roku w Instytucie Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych imienia Iwana Ziaziuna Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Wojna mnie nie złamała. Ona po prostu podświetliła niektóre ciemniejsze kąty w mojej świadomości, a cena uświadomienia sobie tych momentów jest zbyt wysoka. Kocham nie siebie w zawodzie, a zawód w sobie! Dziękuję Bogu, że jestem nauczycielką i uczę utalentowane ukraińskie dzieci! Dziękuję Siłom Zbrojnym Ukrainy za możliwość nauczania i uczenia się! Cenię Ludzi i Życie, bo żyć – oznacza działać, czyli samorealizować się na swojej przez Boga danej ziemi!
Tłumaczenie maszynowe
Alla MALIJENKO. Najbardziej dramatyczne strony jego życia zostały wyryte w tekście książki. Książki-spowiedzi, którą sam napisał. Autorem jest Ołeksij Anula, żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy. A jego książka „Jingle bellz” opowiada o dziesięciu miesiącach pobytu w rosyjskiej niewoli. Nasuwa się pytanie: skoro to straszne doświadczenie jest już za nim, to po co Ołeksijowi było wracać w pamięci do tego mroku niewoli, karceru, raz po raz przeżywać uczucie fizycznych i moralnych mąk? Na to pytanie odpowiedział sam: „Wojna z rosją to nie walka narodów, a walka barbarzyństwa z cywilizacją. Celem mojej książki jest zmuszenie czytelnika do przyjrzenia się sobie i zastanowienia nad sensem bytu, naturą ludzką i co najważniejsze – zrozumienia dla siebie: po co zostałeś powołany na ten świat. Być okrutnym jest łatwo, a dobrym – nie zawsze. Najpotężniejszą bronią w wojnie jest wychowanie. Nie wiemy, kiedy dokładnie ceną wiedzy, otrzymanej przez nas od rodziców, sąsiadów, krewnych, nauczycieli, trenerów czy po prostu przechodniów, stanie się życie. I w zależności od tej wiedzy możemy to życie zarówno uratować, jak i odebrać je innemu, podobnemu nam, którego stworzył Bóg”. Zauważmy, że Ołeksijowi Anuli pomaga zaadaptować się do życia organizacja wolontariacka GO Ukraina, a jego książka została wydana przy wsparciu finansowym Rady Okręgu Ogre Republiki Łotewskiej. Niedawno Ołeksij wrócił ze Stanów Zjednoczonych Ameryki, dokąd zaprosili go koledzy-dziennikarze, wolontariusze tego funduszu, małżeństwo Herman i Ołena Simakowscy. Prezentacja książki „Jingle bellz” W Ukraińskim Centrum Kultury w Los Angeles 2 października miało miejsce znaczące wydarzenie – prezentacja książki „Jingle bellz” byłego jeńca wojennego Ołeksija. Olha CHODACKA. 5 października, w Dniu Nauczyciela, jeden po drugim wypływały w pamięci pewne momenty związane z moim losem nauczycielskim podczas okupacji miasta-bohatera Hostomla w 2022 roku, gdzie przez 15 dni ukrywałam się w piwnicy przed rosyjskimi wrogami, którzy zasiedli w każdym mieszkaniu naszego osiedla „Pokrowśkyj”. Myślałam – zapomniało się, ale nie. Te fakty, niczym rany na duszy, zagoiły się, ale blizny pozostały… 9 marca 2022 roku. Właśnie w dniu urodzin ukraińskiego proroka Tarasa Szewczenki poinformowano o ewakuacji. Miałam nadzieję na cud i wspominałam słowa Kobziarza: Walczcie – zwyciężajcie! Bóg wam pomaga! Za wami prawda, za wami sława i wola święta! Cudu nie było. Pod wskazany adres w centrum miasta autobusy ewakuacyjne nie przyjechały, ponieważ droga była zaminowana. Trzeba było iść ponad cztery kilometry do nowego punktu zbiórki. Szliśmy. Ludzi było bardzo dużo. Wszyscy byli owinięci paskami porwanego białego prześcieradła, co świadczyło, że jesteśmy pokojowymi ludźmi. Szliśmy prawie w milczeniu. Każdy myślał o czymś swoim lub się modlił. Ja, jako nauczycielka, wzięłam ze sobą szkolny laptop, który w tamtym momencie zabrałam do domu, aby stworzyć prezentacje do lekcji. Wszyscy, którzy byli ze mną w piwnicy, mówili, że i tak zabiorą go wrogowie na punktach kontrolnych. Nie mogłam go zostawić również dlatego, że była w nim już prawie gotowa moja rozprawa doktorska, nad którą bardzo starannie i długo pracowałam. To chyba taka już nauczycielska odpowiedzialność czy zwykła ludzka sumienność. Trzymałam za rękę dziesięcioletnią wnuczkę Marharytkę i trochę zostałam w tyle za kolumną, bo tak otarła nóżkę, że krew przesiąkła przez trzy skarpetki. Było zimno i zakładaliśmy na siebie wszystko, co mieliśmy. Chociaż niby ogłoszono „zielony korytarz”, ale nad nami latały wrogie helikoptery i zrzucały pociski na domy. Płonęły, coś wybuchało, droga cała w Anuli. Spędził 10 miesięcy w rosyjskiej niewoli, przeżywając głód, tortury i nieludzkie warunki. 130 dni mężczyzna spędził w karcerze. To nie była tylko prezentacja książki – to było spotkanie z żywym świadkiem zbrodni wojennych, człowiekiem, który zachował siłę ducha tam, gdzie wielu by się złamało. Historia Ołeksija połączyła pod jednym dachem ukraińską społeczność Los Angeles, przedstawicieli amerykańskiej polityki i liderów duchowych. Spowiedź zrodzona z bólu Ołeksij Anula przyznał, że długo nie mógł spać, dopóki nie odważył się napisać tej książki. Chciał nie tylko opowiedzieć, ale „przeżyć” znów te straszne momenty, aby każde słowo było prawdziwe i odczute. Rząd Łotwy zapewnił mu dom, gdzie stworzył dla siebie warunki maksymalnie zbliżone do niewoli. Pisał po 18 godzin na dobę – tyle samo zmuszano go stać bez ruchu w niewoli. Był to bolesny powrót do traumy, ale pomógł odtworzyć w pamięci wszystkie szczegóły, aby świadectwo stało się dokumentem prawdy dla świata. Dla wielu na sali najsilniejszym momentem była odpowiedź Ołeksija na pytanie kobiety, której brat wciąż przebywa w rosyjskiej niewoli. Błagała o radę: jak pomóc mu wytrzymać uwięzienie? Ołeksij odpowiedział prosto i szczerze: „Najważniejsze dla każdego jeńca – wiedzieć, że czekają na niego w domu, że z bliskimi wszystko dobrze i że walka o ich uwolnienie trwa”. Te słowa poruszyły wszystkich obecnych, ponieważ dotyczyły nie tylko jeńców – one są o każdym Ukraińcu czy Ukraince, którzy czekają na powrót bliskich. Siła sztuki obok siły słowa Prezentację książki wzmocniła wystawa fotograficzna ukraińskiej dziennikarki i fotografki Natalii Dudki „Gdzie był dom”. Jej zdjęcia zniszczonych domów obwodu donieckiego i charkowskiego stały się symbolem nie tylko straty, ale i niezłomności. Każda fotografia milcząco mówiła o bólu tysięcy Ukraińców i jednocześnie – o ich sile przetrwania i walki. Razem książka i wystawa stworzyły przestrzeń pamięci i prawdy, gdzie sztuka i słowo przeplatały się w jeden potężny apel: nie wolno milczeć. Głos Ukrainy w Waszyngtonie Podróż Ołeksija do USA stała się możliwa dzięki organizacji charytatywnej GO Ukraina w Los Angeles. Jeszcze przed oficjalną prezentacją książki, 13–14 września wystąpił na szczycie „Reconstruction Ukraine” w Waszyngtonie, gdzie mówił o horrorach niewoli i ważności powrotu wszystkich Ukraińców z rosyjskich katowni. Tam poznał pastora--
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
prostrzelonych i spalonych samochodach, w potłuczonym szkle, w spalonym sprzęcie. Było strasznie, ale myśmy po prostu cicho szli, ratując się. Dotarliśmy na miejsce przeznaczenia, lecz i tu autobusy nie przyjechały, bo również tutaj wszystko było zaminowane. Na naszych oczach wysadził się jeden z dwóch wrogich BTR-ów, które z szaloną prędkością, jak nam się zdawało, przemknęły drogą. Ludzie zdążyli odskoczyć na chodnik i jakby wcisnęli się w ogrodzenia przy prywatnych domach, które jakimś cudem jeszcze ocalały. Czas „zielonego korytarza” dobiegł końca i nie zdążyliśmy wrócić do swojego ratunkowego miejsca – piwnicy, która w tamtym czasie wydawała nam się bardzo bezpieczna. Wróciliśmy rano, przenocowawszy u dobrych ludzi, którzy, dzięki nim, nakarmili nas, czternaście osób, barszczem ugotowanym w piwnicy. To była wtedy ich kryjówka. Smaku tego barszczu zapamiętam chyba do końca swoich dni, bo wcześniej prawie nic nie jedliśmy – nie było czego. 10 marca 2022 roku była to druga nieudana próba wyrwania się z okupacji. Dopiero co wyszliśmy z piwnicy i podeszliśmy do sąsiedniego domu, gdy zza rogu wyjechał czołg, który nadjeżdżał ze straszliwym rykiem. Moja wnuczka, którą trzymałyśmy z córką za rączki, wyrwawszy się, w mgnieniu oka pobiegła z powrotem do piwnicy, z której wyszliśmy już rano następnego dnia, i mimo wszystko 14 osób wsiadło do dwóch samochodów, których wrogowie jeszcze nie zdążyli rozbić, i wyruszyło drogą do Buczy, skąd, według pogłosek, miała odbyć się ewakuacja.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ukraińskiej kobiety-matki-strażniczki-twórczyni. Dlatego tak ważnie i silnie Walentyna Dawydenko deklaruje nową wystawą „Pięciolinia” artystyczne i obywatelskie powołanie do zachowania wierności ojczyźnie w czasach nieszczęść oraz podtrzymywania harmonijnej równowagi współczesnego świata za pomocą koloru i muzyki rymów. Nowe płótna połączone są tematem „pory roku 2022”, impresjonistyczne pejzaże niosą podteksty wszystkich dramatycznych wydarzeń kalendarza wojny, kontynuując autorskie podróże minionych lat w przestrzeni i czasie. Ale poza tym w twórczości artystki zawsze obecne jest „złote ziarno”, Złoty wiek ludzkości w harmonii, którą autorka tak pragnie wysławiać przede wszystkim w obrazie swojej ojczyzny. Obrazy Walentyny Dawydenko przechowywane są w kijowskich muzeach oraz w prywatnych kolekcjach na Ukrainie, w Niemczech, Polsce, Kanadzie, Włoszech, Grecji, Macedonii, na Litwie, w Chorwacji, na Słowacji. Tylko nie słyszymy my tego krzyku, Głuchniemy, niszczymy to, co rodzime, swoje, Robimy z naszego języka kalekę I nie szanujemy tego, co jest. Slangiem szpecimy ojczystą mowę, Przekleństwa podnosimy do rangi prostoty, Kod genetyczny: wolność i słowo – Wszystko „reformujemy”... Boże, wybacz! Niezłomny Ja – przebiśnieg, ja – pierwiosnek, Wiele wiosen, setki lat Spod śniegu wyrastam śmiało, Wokoło wiosną zadźwięczało... Mróz i wiatr, śnieg z deszczem Straszą groźnie: „Zasypiemy!” „Nie będzie tak!” – uśmiecham się szczerze, Nie ma w duszy od złości spokoju. Pod śniegiem ja nie na kolanach, Chylę się do ziemi pokornie. Za łaskę, za dobro jej Ja szczerze dziękuję ziemi, Ona życie mi daje... Kim ja bez niej na świecie jestem? Kalinowa Śpiewna, promienista, jasnooka – Na rozstaju światowych dróg Czekasz na jedynego proroka, Lecz odnaleźć ścieżki on nie mógł. Ukarana zdradzieckością okrutnie I zniesławiona sprzedajnością synów, Czekasz na godnego proroka, A on gdzieś we mgle zabłądził. Moja jedyna, zbolała Ukraino, Rozpięta na historii wiatrach, Idziesz naprzód, uparcie i nieustannie... Gdzież twój prorok?.. Błąka się w światach... Modlę się Naprzeciw słońcu i deszczu Idę życiowymi drogami I u Najwyższego proszę: „O Boże, zmiłuj się nad nami! Daj pokój zmęczonej ziemi, Nadzieję – matce i żonie. Daj promień wiary w tej mgle I ojca zwróć dziecku. Niech przejrzy wróg zły I wyschną dziecięce łzy, Zapomną ludzie słowo „zabij”, I odejdą w niepamięć złe groźby. O Panie, modlę się do Ciebie, Daj szczęście, spokój rodzinie, Nie manny ja proszę z niebios, A Zwycięstwa Ukrainie!”
Tłumaczenie maszynowe
Wałerij FRANCZUK
Właśnie pod tak intrygującym tytułem Miejska Galeria Sztuki Rejonu Desniańskiego prezentuje kolejną wystawę malarki Wałentyny Iwaniwny Dawydenko. Już od pierwszych, teraz już tak odległych naszych spotkań z Wałentyną Dawydenko, które odbywały się w radiu Głos Kijowa, kiedy moje odpowiedzi na “malarskie” pytania jedynie wycinały pierwsze ścieżki naszej przyjaźni, nie miałem wątpliwości, że napisane jaskrawymi kolorowymi słowami nasze dialogi o malarstwie koniecznie przekształcą się w realne obrazy, że prędzej czy później musi ona wziąć do ręki pędzel i tworzyć, bo w niej zawsze buzował artysta. Przekazany przez jej ojca dar tworzenia farbami żył i żyje w niej tak organicznie, tak prawdziwie, tak śmiało, tak po kobiecemu czule i lirycznie. Nie może być inaczej u tej przez Boga pocałowanej mistrzyni. Wałentyna Iwaniwna Dawydenko – znana ukraińska poetka i malarka, tłumaczka, dziennikarka, naukowczyni. Członkini NSPU, NSŻU. Zasłużona dziennikarka Ukrainy. Laureatka nagród literackich im. Borysa Neczerdy, Wołodymyra Swidzinskiego, Dmytra Nytczenki, nagrody artystycznej “Kijów”. Autorka książek poetyckich “Zielona gwiazda marca”, “Nocna wieża”, “Flet Euterpe”, “Białą lampę wniosę ci w noc”, “Kanty wędrownych muzyków”, 14 filmów telewizyjnych o ukraińskich artystach z cyklu “Artystyczne poddasze” (studia ICTV, “Alternatywa”). Współautorka albumu piosenek jazzowych kompozytora Iwana Taranenki do wierszy Wałentyny Dawydenko “Mistrz snów”. Autorka 13 wystaw indywidualnych, uczestniczka licznych krajowych i międzynarodowych projektów malarskich. Zarówno w poezji, jak i w malarstwie Wałentyna apeluje do metaforyczności podtekstów, które projektują się przez pryzmat autorskiego emocjonalnego postrzegania świata. Jej złożoną wielobarwną paletę odnotował swego czasu w artykule o malarstwie Wałentyny Dawydenko akademik i profesor NAOMA Mykoła Storożenko. Pisał on o “niepojętych planach tonalnych koloru” w obrazach W. Dawydenko. W wykwintnej impresjonistycznej manierze, po której już rozpoznają prace artystki jej wielbiciele, stworzono nowy cykl obrazów, namalowanych w czasie wojny, również na wystawie zaprezentowano współbrzmiące prace z minionych lat. A wyhodowane jej miłością wysokie słowa i czyste farby wyszły z tej błogosławionej małej ojczyzny, gdzie się urodziła. Gdzie splotły się pradawne wieki, kiedy podobne do pani Wali Scytki zakładały pierwsze pędy proukraińskiej cywilizacji, która całe tysiąclecie prowadziła rozkwit, ograniczając swoimi talentami cały świat w złotopromienne pektorały naszego kodu. Ten wysokiej próby samorodek ziemi ukraińskiej, ta piękna urodą i utalentowana elegancko-wyrafinowana scyto-madonna swoją wielobarwnością farby i słowa przez całe swoje wielkie i wysoce twórcze życie, przez karkołomne zmiany naszego społeczeństwa, uczciwie i oddanie niesie jedyną, ale najważniejszą misję – tworzenie wielkości ukraińskiej kultury.
Tamara BACMAJ
Wyszywamy los
My wszyscy wyszywamy los
Krzyżykiem i gęstymi ściegami.
Niestety, wciąż wiele w nas bólu,
Bo czarnymi szyjemy nićmi…
A może weźmy błękitne,
Czerwone, zielone, jaskrawe?
I wyszyjmy letnie widnokręgi,
I wzroku niezgłębione opale.
Nadziei chluśniemy szafirem,
Rozszyjemy szczęście jedwabiami,
Haftujemy wolę i wiarę,
Malujemy los myślami!
Wiosna
Ptaki nie wiedziały, że wojna…
I zwyciężając własne zmęczenie,
Leciały, płynęły do domu.
Czekały – spotka je wiosna.
Chciały spokoju i lotu,
Tęczy, światła i ciepła,
A z nieba spadał popiół…
Ptaki leciały i rakiety.
Drzewa marzyły o pszczołach,
Pęczniały różowym kwieciem…
I nie dokwitnąwszy do lata,
Ronili miedziano-siwy ból.
W martwych oknach tak zuchwale
Wznosiło się bujne różnokwiecie –
Mniszki i niewinne dzieci
W niebo smutno przerastały…
A przez dymów gorzkie przepaście
Przebiły się zielone pasma,
Tłumaczenie maszynowe
Czasem los styka nas z ciekawymi ludźmi – twórczymi, natchnionymi, świadomymi, kochającymi życie. I światło tego człowieka zapala, inspiruje, dodaje wiary i siły, by żyć. Chciałoby się również innych zapoznać z twórczą kobietą z Równego, która ma głębokie ukraińskie korzenie, pielęgnuje słowo, maluje, pisze dziecięce książeczki edukacyjne, ma aktywną postawę życiową i zajmuje się sprawami społecznymi. Poznajcie – Tamarę Iwaniwnę Bacmaj. Rówieńska pisarka, jedna z organizatorek Ogólnoukraińskiego festiwalu piosenki autorskiej i poezji śpiewanej „Słowospiw”, przewodnicząca Rówieńskiego oddziału Ogólnoukraińskiego towarzystwa kobiecego imienia Ołeny Telihy. Zdobyła trzy wyższe wykształcenia – filologa, psychologa-defektologa, księgowego-ekonomisty. A co najważniejsze – jest osobą nieobojętną i twórczą. Autorka kilku indywidualnych wystaw artystycznych, aktywna uczestniczka akcji „Pod gołym niebem: artyści Rówieńszczyzny na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy”, wolontariuszka od 2014 roku. Pisze dla dorosłych i dzieci. W jej dorobku jest ponad 200 wierszy. Pierwszy wiersz „Modlitwa” pani Tamara napisała w 1991 roku, kiedy w Wilnie stały czołgi… W tamtych momentach historii Tamara Iwaniwna nie była obojętna na los swój i innych narodów. Autorka książek: „PRzeżyć”, „ŚwiatłoCień” oraz ośmiu książek dla dzieci z serii „Świat wokół nas”: „Abecadło”, „O figurach”, „Pracowity pajączek”, „Jeżyk-spryciarz”, „Sum i sen”, „Podstawy geometrii”, „Kot Kuźka”, „Moja Ukraina”, hymnu Funduszu Emerytalnego Ukrainy, a także siedmiu indywidualnych wystaw artystycznych. Wiersze Tamary Bacmaj były drukowane w zbiorze utworów o wojnie pisarzy Rówieńszczyzny „Nasze słowo – miecz duchowy”, czasopismach „Dzwin”, „Pohoryna”, almanachach „Nasz kraj”, „Poetyckie barwy”. W ramach konkursu „Najlepsza książka Rówieńszczyzny” seria inkluzywnych książek dla dzieci „Świat wokół nas” została wyróżniona przez Rówieński oddział obwodowy Ukraińskiego stowarzyszenia bibliotecznego. Członkini Zarządu Ogólnoukraińskiego towarzystwa kobiecego imienia Ołeny Telihy, popularyzuje twórczość narodowo-patriotyczną Ołeny Telihy, prowadzi różne akcje edukacyjne na rodzinnej Rówieńszczyźnie. Prawdziwa, szczera, otwarta na ludzi, bolejąca nad losem Ukrainy, Tamara Iwaniwna pracuje na przyszłość, robi wszystko, aby pamiętano historię i pracowano dla dobra Ukrainy. A żeby zrozumieć istotę jej duszy – warto zapoznać się z jej poezjami. Iryna HOŁOWAJ, wykładowczyni, przewodnicząca Ogólnoukraińskiego towarzystwa kobiecego imienia Ołeny Telihy. Jak Boża łaska i Boża litość, Trawa nietknięta wzrastała. Moja ziemio Moja ty ziemio, rodzima Ukraino, Zakochanie wpatruję się w ciebie, Takich zielonych traw, moja jedyna, Nie ma nikt. I takiego nieba – Wysokiego, bezkresnego, jasnego, Pod nim stoisz promiennie, jak w świątyni, I jakby widzisz tam samego Boga... W ten przybytek – nie ręką ludzką stworzony i bezkresny Kamień węgielny już dawno położyli, Moi pra-pra-, co szli ze wszystkich krańców W siwy step ponad wężowym wałem. Zostawili nam prawa i dogmaty, Naród oni tworzyli, a nie tłum, I kołacz piekli na każde święto. O miły sercu, niezgłębiony kraju, Za ciebie szczerze, oddanie się modlę, Twoich pieśni natchnione wodospady W żyłach krążą, niczym w korytach Rzeki, która ryczy i jęczy znowu... Zmywa smutek życiodajna powódź, A księżyc – niczym złota podkowa. Nadejdzie dzień i opamiętają się ludzie, Otworzą dusze w świątyni nieziemskiej, Jestem pewna, ten dzień nadejdzie! Będzie! Mowa Mowa mówi, śmieje się, świergocze, Sławi, wieszczy, rzecze, gwarzy, Jęczy, rozmawia, mówi, bełkocze, Wie, radzi, plecie, szemrze, Modli się, prosi, wzdycha, szepcze, Płacze, łka, śpiewa, mruczy. Błogosławi, poucza, grucha, Grzmi, woła, głosi, krzyczy...
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowskim Narodowym Akademickim Młodym Teatrze odbyła się premiera spektaklu „Czy ożeni się wreszcie Figaro?”, który wyreżyserował ukraiński i francuski reżyser Grigor Mané na motywach znanej sztuki Beaumarchais’go „Szalonego dnia, czyli Wesela Figara”. Dzisiaj pan Grigor jest naszym gościem. Grigor Mané – Proszę opowiedzieć, jak los połączył Pana z Ukrainą. – Podczas wojny ożeniłem się ze swoją byłą koleżanką z roku, a dziś aktorką Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru, Iryną Melnyk. 35 lat pracowałem we Francji jako reżyser, aktor, scenograf, dramaturg. A już czwarty rok mieszkam i pracuję w Kijowie. I jestem z tego szczęśliwy. – A jak Pana spektakle pojawiły się w Młodym Teatrze? – Jeszcze przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji reżyserowałem przez Skype’a w Kijowskich Akademickich Warsztatach Sztuki Teatralnej „Suzirja” spektakl „Dokąd z wami nie pójdę” z udziałem Iryny Melnyk i Anatolija Jaszczenki. Premiera była zaplanowana na 24 lutego 2022 roku. Dzień wcześniej zrobiliśmy próbę generalną. A sama premiera, z oczywistych powodów, odbyła się znacznie później. Na jeden z pierwszych spektakli przyszedł ówczesny dyrektor artystyczny Młodego Teatru Andrij Biłous. I zaprosił mnie do zrobienia spektaklu na kameralnej scenie tego teatru. Sztukę do spektaklu „Jak zostałam sama” napisałem sam. Wziąłem tylko niektóre wątki z utworu Miro Gavrana „Papudżari” i całkowicie napisałem od nowa samą fabułę. Teatr zaproponował mi aktorów. I bardzo szybko znaleźliśmy z nimi wspólny język. Ze znanym scenografem Wołodymyrem Karaszewskim wspólnie wymyśliliśmy dekoracje. Spektakl został dobrze przyjęty przez widzów i zaproponowano mi wystawienie czegoś jeszcze. Wtedy napisałem reminiscencję „Czy ożeni się wreszcie Figaro?”. – Dlaczego nie wziął Pan do wystawienia utworu Beaumarchais’go, tylko napisał własny? – Idea Beaumarchais’go polegała na tym, że sługa jest mądrzejszy od swojego pana, choć zajmuje niższy stopień w hierarchii społecznej. Kiedyś sztuka była zwiastunem rewolucji, a teraz ta idea nie jest aż tak aktualna. A ja chciałem stworzyć porcelanową figurkę, aby ludzie mogli podczas wojny przyjść do teatru i odpocząć. Żeby na scenie nie było żadnej agresji. Tę ideę podsunął mi aktor, który podczas wojny cztery lata grał w Sarajewie. Powiedział, że w takich czasach trzeba wystawiać komedie. Nie trzeba przeciążać ludzi. Więc zrobiłem jeszcze jedną komedię. Ale to nie jest komedia dla samej komedii. Zaczepiłem się o temat „prawa seniora”. Moim zdaniem jest on aktualny. Wystarczy spojrzeć, co dzisiaj dzieje się na świecie. Wszędzie zaczynają powstawać dyktatury. Władze dyktatorskie nabierają siły i krzepną. Tworzą pod siebie prawa, a ludzie im ulegają. Wyobraźmy sobie, że dyktator zechce, aby istniało prawo, że ma prawo przenocować z cudzą żoną. Czy będzie to zgodne z prawem? Znajdzie wiele powodów na uzasadnienie swojego prawa, zacznie wyszukiwać starodawne fundamenty i prawa przodków itp. To dochodzi do absurdu. Hrabia może zrobić wieczór o godzinie 15:00, a potem powiedzieć: „A teraz znowu jasny słoneczny dzień”. Bo dyktatura zazwyczaj też dochodzi do absurdu. Wystawiłem komedię w gatunku farsy, a to najtrudniejszy gatunek w teatrze. Nawet nazwałem ten gatunek „farsa-major”, bo akcja dzieje się w ciągu jednego dnia. – Najwyraźniej nieprzypadkowo do roli Hrabiego wybrał Pan Ihora Portiankę? – Oczywiście. Kiedy wystawiałem spektakl „Jak zostałam sama” w tym samym teatrze, zauważyłem jego zdolności do improwizacji, zobaczyłem w nim wielkiego aktora farsowego. I mnie nie zawiódł. Filigranowo komunikuje się z widzem, tak jak robiono to w XVI-XVIII wieku. We wszystkich moich spektaklach główne znaczenie ma aktor. Kocham teatr aktorski. Uważam, że reżyser może wymyślić cokolwiek, ale najważniejszy w teatrze jest właśnie aktor jako twórca, a nie wykonawca reżyserskich zamysłów. Nie przychodzę z gotowym spektaklem. Zawsze pracuję z aktorem, wychodzę od indywidualności. Uważam, że ważna jest empatia, którą wywołuje aktor, energia, którą daje, kiedy jest współautorem, współtwórcą spektaklu, a nie prostym wykonawcą. Wtedy spektakl staje się żywy. Na scenie są żywi ludzie, bo grają o sobie, a nie o jakiejś abstrakcyjnej idei. Podczas prób szukam tego, co aktora boli, co go interesuje. Wyciągam z niego osobiste emocje. I wtedy aktor rozumie, że jest twórcą spektaklu, to jego spektakl. Dba o niego, starannie się przygotowuje. Nie zawsze wychodzi to idealnie, ale taki mam cel. – Co może Pan powiedzieć o innych wykonawcach spektaklu „Czy ożeni się wreszcie Figaro?”? – Bardzo podoba mi się, jak pracują Iryna Melnyk i Ołena Chyżna. Są to absolutnie dwie różne hrabiny. Grają to samo, ale inaczej. Mamy ich osobisty wkład w spektakl. I to jest bardzo ważne. To samo mogę powiedzieć o Marcelinie – Irynie Krawczenko i Ołenie Krużylinie. Bardzo dobrze gra Anatolij Somyk (nauczyciel muzyki Bazyl), po prostu mnie zaskoczył. Podoba mi się również, jak grają Roman Rawycki, Borys Heorhijewski oraz Serhij Kuczerenko. Wśród młodych aktorów chciałbym wyróżnić Władysława Sawczenkę (Cherubino) i Polinę Snisarenko (Fanchette). – A co Pan powie o kostiumach i dekoracjach? – Wspaniała kostiumografka Anna Szkrohal. Wielką pracę wykonała pracownia krawiecka, a także pracownia charakteryzatorska, która wykonała peruki dla wszystkich aktorów, a jest ich ponad trzydzieści. To po prostu fantastyka. Kierownik gospodarczy teatru Wołodymyr Kramarow specjalnie dla naszego spektaklu zrobił na scenie luk, który był niezbędny dla zamysłu. Nieprzypadkowo kostiumy bohaterów są w kolorze białym, bo to odświętne. Jak już mówiłem – porcelanowe figurki. I w każdej figurce jest głęboki sens. W usta bohaterów włożyłem filozoficzne, a nawet paradoksalne rzeczy. Zawarłem w spektaklu kilka warstw. Dla ludzi, którzy znają historię Figara, jedna warstwa. Dla tych, którzy filozoficznie rozważają, czym jest zdrada, kłamstwo, przyjaźń, nienawiść, problem zależności od dyktatury – inna. Swoją drogą, w spektaklu jest też temat wojny, kiedy chcą zabrać do wojska Cherubina. A dla niektórych to zwykła komedia. Pokazujemy nie czasy, w których tworzył Beaumarchais, a nasze wyobrażenie o nich. Dodajemy detale, które wywołują uśmiech. Chciałem, żeby widz siedział i się uśmiechał, żeby była wspólna atmosfera z aktorami. To trudne. Ale uważam, że do pewnego stopnia udało nam się to osiągnąć. Chciałbym również zaznaczyć, że jestem zwolennikiem dramaturgii, w której nie ma rozwiązania konfliktu. Bo jeśli konflikt ma rozwiązanie, to jest to już propaganda. A jeśli takiego rozwiązania nie ma, to jest to prawdziwa dramaturgia. Mam nadzieję, że spektakl będzie miał długie życie. Zapraszam wszystkich do Młodego Teatru. – Czy nie bał się Pan jechać do kraju, w którym trwa wojna? – Bałem się. Ale byłem pewien, że muszę być obok swojej żony. Kiedy jechałem na Ukrainę, myślałem, jak mogę pomóc. Może finansowo?
Ale ile mogę dać? Postanowiłem pomóc tym, co potrafię robić. Bezpłatnie wystawiłem dwa spektakle dla ukraińskiego widza. – Obecnie uczy się Pan języka ukraińskiego. A co może Pan powiedzieć Ukraińcom, którzy całe życie mówią po rosyjsku? – Wiele tracą. Proszę sobie wyobrazić, że mieszkacie w jednym pokoju, ale jest mnóstwo drzwi do innych pokoi. Na przykład, kiedy nauczyłem się języka francuskiego, zrozumiałem, że wszedłem do wielkiego salonu i czuję się tam swobodnie. Bez języka nie da się zrozumieć kultury ludzi. Nie znając języka, nie można zrozumieć, jak ludzie myślą. Tak samo nie można wyrazić opinii o Francuzach, nie znając ich języka. Z językiem przychodzi styl, historia, maniery, wzajemne relacje. A jak można mówić o Włochach, nie znając języka włoskiego? Możecie tylko przyjść i popatrzeć jako turysta. To to samo, co spojrzeć na wygląd zewnętrzny muzeum i nie wchodzić do środka. Chciałbym dodać, że codziennie czytam na głos dużo literatury ukraińskiej. – Pracuje Pan teraz nad czymś nowym? – Zaproszono mnie do Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki. Pracujemy nad sztuką kanadyjskiego dramaturga. 8 grudnia swój jubileusz będzie świętować artystka ludowa Ukrainy Lidia Jaremczuk. Chcemy przygotować dla niej spektakl na nowej scenie teatru. Jej partnerem będzie artysta ludowy Ukrainy Anatolij Jaszczenko. Czerpię niesamowitą przyjemność z pracy z tymi wielkimi artystami. Kijów to teatralna mekka, jedna z europejskich stolic. W Kijowie jest wielu utalentowanych reżyserów i aktorów, a co najważniejsze – otwarty i szczery widz. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze spektaklu “Czy Figaro wreszcie się ożeni?” ze strony Młodego Teatru wyróżnienia dla artystów, którzy wnieśli znaczący wkład w rozwój sztuki teatralnej. Program wieczoru obejmował fragmenty wybitnych oper ukraińskich, w szczególności dzieł Mykoły Łysenki, Jewhena Stankowycza oraz Richarda Wagnera. Kulminacją święta stał się powrót na scenę Lwowskiej Opery Narodowej wybitnej inscenizacji – opery Borysa Latoszynskiego “Złota obręcz”, która po 55-letniej przerwie znów zabrzmiała dla widzów, podano na stronie Ministerstwa Kultury i Komunikacji Strategicznych.
Tłumaczenie maszynowe
10 października we Lwowie odbyły się uroczyste obchody z okazji 125-lecia otwarcia Lwowskiej Opery Narodowej. Jubileuszowe wydarzenie zgromadziło przedstawicieli organów władzy państwowej, korpusu dyplomatycznego, międzynarodowych organizacji kulturalnych, ukraińskich i zagranicznych artystów, muzykologów, miłośników teatru oraz licznych gości z zagranicy. W ramach świętowania odbyły się występy chóru i orkiestry teatru, a także wręczenie nagród państwowych, podziękowań i honorowych wyróżnień artystom oraz mecenasom. Do obchodów dołączyła pierwsza zastępczyni ministra kultury i komunikacji strategicznej Ukrainy Hałyna Hryhorenko, która odczytała gratulacje od premier Ukrainy Juliji Swyrydenko: „125 lat – to nie tylko jubileusz. Opera Lwowska to niemal sakralne miejsce, gdzie żyje muzyka, rodzą się emocje i brzmi historia naszego państwa. Ta scena zawsze pozostawała przestrzenią ukraińskiego ducha i twórczej energii. Kultura jest silniejsza od wszelkich prób – kształtuje naszą godność, europejskie oblicze oraz wiarę w wielką przyszłość”. Gratulując teatrowi jubileuszu, Hałyna Hryhorenko zaznaczyła: „Dla mnie Lwowska Opera Narodowa to artystyczna twierdza, w której pielęgnuje się tradycje i jednocześnie tworzy innowacje. Teatr jest dziś flagowym okrętem ukraińskiego frontu kulturalnego. Tutaj nie tylko wystawia się spektakle – prowadzi się aktywną pracę oświatową, naukową i socjokulturową: z młodzieżą, weteranami, szeroką publicznością. A wszystko to dzięki oddaniu zespołu i miłości widzów”. Podczas uroczystości Hałyna Hryhorenko wręczyła nagrody oraz
Tłumaczenie maszynowe
Jurij MOSENKIS, doktor nauk filologicznych, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Głębia pamięci ludowej w ukraińskich bajkach magicznych może być dość znaczna. Tak oto bajkowego węża z „trąbami” uważa się czasem za mamuta, chociaż w języku staroukraińskim trąba (chobot) to po prostu „ogon” (w szczególności koński ogon chorągwi – wąż może symbolizować wrogie wojsko ze sztandarami, na których przedstawione są smoki). A bajkę „Tajemnica szklanej góry” wiąże się z lodowcem. Jednak jest to błędne: szklana góra, na której mieszkają smoki, to sklepienie niebieskie z gwiazdozbiorem Smoka. (Porównajmy w mitologii starogreckiej górę Olimp „pępek, który się obraca”, gdzie mieszkają bogowie olimpijscy, i górę Helikon „ta, która się obraca”, gdzie mieszkają muzy: góry nie mogą się obracać, w obu przypadkach symbolizują one sklepienie niebieskie). Trzej bracia ze wspomnianej bajki to gwiazdozbiory północne: latający – gwiazdozbiór Warkocza Bereniki w kształcie ptaka, wymachujący szablą – gwiazdozbiór Wolarza w kształcie miecza, z węchem psa – gwiazdozbiór Psów Gończych. (Ten ostatni znany jest w astronomii europejskiej od XV w., zapożyczony z astronomii arabskiej, gdzie jest skutkiem niedokładnego tłumaczenia Ptolemeusza). Trzy królewny, które ratują bracia, symbolizuje gwiazdozbiór Panny (miejsce równonocy jesiennej w I-II tys. n.e.), położony obok wymienionych gwiazdozbiorów. Ogólnie rzecz biorąc, kwestia głębi pamięci folklorystycznej wymaga głębokiej uwagi naukowej: na przykład fabuły i obrazy niektórych ukraińskich bajek mogą okazać się trypolskimi. „Przybrany ojciec” – bajka o spaleniu mieszkania przez rodzinę w celu uzyskania leczniczego popiołu. Jedni odmówili spalenia własnej chaty – czarownik spalił ją mimo wszystko. Inni spalili sami – im czarodziej buduje znacznie lepszą. Można to porównać z trypolskim obrzędem specjalnego spalania mieszkań. Datę spalenia mogło wyznaczać nie tylko wyczerpanie okolicznych pól, ale także skupienie planet przy Słońcu i ich znikanie w promieniach słonecznych, co nawet we współczesnej astronomii nazywa się „spaleniem”. „Iwasyk-Telesyk” – bajka łącząca staroukraińskie źródła ze starogreckimi. Z jednej strony Telesyk oznacza ciało (por. długi i chudy – ukr. dowhotelesyj), czyli zmarłe dziecko – w niektórych wariantach bajki Iwasyk przebywa w łódeczce stale (w dawnych tekstach ukraińskich słowo pisano na dwa sposoby – tiło i teło). Odrzuciwszy pochówek w ziemi (którą symbolizują węże) i spalenie (piec), dziecko wspina się na drzewo (rusalki wracają do innego świata, wchodząc na drzewa, porównajmy pochówki na drzewach), i w końcu gęsi przynoszą dziecko rodzicom. Oznacza to, że prawidłowo pochowane dziecko (łódź na wodzie – drzewo – ptaki, ale nie pochówek w ziemi i nie spalenie) odradza się u rodziców. Z drugiej strony Iwasyk przypomina wodza Argonautów Jazona, któremu zagraża Wąż (na przedstawieniu na starogreckiej wazie połyka on Jazona). Co więcej, imię węża Ołenka przypomina imię hetyckiego mitycznego węża Illuyanki (Argonauci najpierw pływali do bogatej w złoto ziemi hetyckiej – współczesnej Turcji, a dopiero potem ten mit został przywiązany do Zachodniego Kaukazu – Kolchidy). Jest też astronomiczny komponent bajki („złota łódeczka, srebrne wiosło”, które oznaczają Słońce i Księżyc). Gęsi symbolizują gwiazdozbiory Orła, Łabędzia i Lutni (ta ostatnia w staroarabskiej astronomii to „orzeł, który spada”). Dla porównania: piecyk, jabłonka i mleczna (!) rzeka (z bajki „Gęsi-łabędzie”) symbolizują gwiazdozbiór Bliźniąt (kształtem przypomina piecyk) oraz Drogę Mleczną (postrzeganą raz jako drzewo, raz jako rzeka, po starogrecku „Mleczne koło”), z jednej strony, oraz formy pochówku (spalenie, na drzewie, w rzece – identyczne z trzema rodzajami w bajce o Telesyku), z drugiej strony. Chłopca porywają gęsi-łabędzie i niosą do innego świata – domku na kurzej nóżce (pochówek w chatce na drzewie) baby Jagi (imię oznacza „węża”). Odrodzenie człowieka jest stowarzyszone z odrodzeniem Słońca: myszka – gwiazdozbiór Delfina przy Koziorożcu (wschodzą jednocześnie). Dziewczynka z braciszkiem ucieka od piecyka (spalenie) baby Jagi (węża, którego nazwa oznacza „ziemna”, symbolizuje pochówek w ziemi), ratują ją mleczna rzeka, jabłoń i piecyk – dziecko odradza się (rodzi się ponownie) razem z przyrodą około równonocy wiosennej. Podobnie wybór formy pochówku jest naświetlony w litewskim micie o Sowiusie. Mit jest znany z dopisku do zachodnioruskiego tłumaczenia kroniki bizantyjskiej Jana Malali (Malalasa) z 1261 roku. Sowius sprzeciwia się pochówkowi w ziemi i na drzewie na rzecz spalenia, podczas gdy bajka o Telesyku proponuje łódź na wodzie, a potem drzewo. Jeśli litewskie imię bogini planety Jowisz Indraya jest identyczne ze staroindyjskim imieniem córki Indry, to imię Sowius (Sowius) może być związane z imieniem staroindyjskiego bóstwa Słońca Sawitar, co oznacza „ożywiciel” (dokładna definicja bóstwa, które zapewnia odrodzenie dzięki prawidłowemu pochówkowi). Bajka ma szereg paraleli z niemiecką bajką braci Grimm „Jaś i Małgosia”: ptaszek prowadzi braciszka i siostrzyczkę do chatki wiedźmy w lesie, wiedźma chce upiec i zjeść chłopca, w końcu dzieci uciekają i kaczka przewozi je przez rzekę (kaczka siedzi na jajach przez cały cykl księżycowy, co może symbolizować odrodzenie – tym jest uwarunkowany także kult ptaka wodnego w Trypolu; Księżyc jako symbol odrodzenia jest rozpowszechniony w afrykańskich mitach i bajkach, zalicza się go do najdawniejszych obrazów ludzkości). Bardziej odległe paralele to „Tomcio Paluch” w wersjach Charlesa Perraulta (ucieczka z braćmi przed ludożercą) i braci Grimm (mały bohater wraca do domu przez żołądki krowy i wilka – bardziej prawdopodobne jest nie zjedzenie przez zwierzęta, a odrodzenie razem ze Słońcem), nawet Odyseusz u cyklopa. Natomiast wyznaczanie przez dzieci drogi (szlak Słońca – ekliptyka?) przypomina nić Ariadny w labiryncie.
“Kotygoroszko” – bajka o narodzinach bohatera z grochu (podobnie w staroegipskiej “Bajce o dwóch braciach”), może odzwierciedlać zbieżność nazwy rośliny z imieniem bóstwa solarnego Chorsa (staroukr. horoszky – Chorsz “Chorsowy”, stąd horosz “dobry”). Groch może symbolizować duszę (jak drzazga drewna w staroegipskiej bajce o dwóch braciach lub tama “dusza”, dosłownie “kropla” w japońskim shintoizmie) i jednocześnie być istotą solarną (na wzór staroirańskiej solarnej duszy królów – chwareno-farn). Groch toczy się, tak jak Słońce-Chorsz porusza się po zodiaku. Towarzysze Kotygoroszka (duchy-pomocnicy szamana) Wernyhora, Wernydub i Wernywoda-Krutywus – to szamańskie duchy-pomocnicy trzech poziomów wszechświata. Podobni pomocnicy występują w bajce “Latający okręt”. Z dolnego świata Kotygoroszka wynosi ptak, którego bohater karmi własną łydką – to mitologem odzwierciedlony jeszcze w wyobrażeniach “pra-praindoeuropejczyków” z Çatalhöyük (około 6000 r. p.n.e.), gdzie sępy jedzą ciała i odradzają ludzi. (W niektórych wariantach bajki Kotygoroszka ratuje właśnie sęp). Ten motyw odzwierciedlony jest także w sumeryjskim micie o Etanie. Odradzający i astronomiczny sens bajki jest bliski Telesykowi. Mimo szamańskiego poszukiwania przez Kotygoroszka dusz braci, główną ideą tej bajki, podobnie jak Telesyka, jest odrodzenie dziecka, skorelowane z obrazami astronomicznymi. Motyw sępa, który wynosi dziecko z dolnego świata, może wyjaśnić odnotowany przez Mychajła Widejkę (komunikat ustny) brak trypolskich wyobrażeń ptaków drapieżnych. Naszym zdaniem mogły one być tabuizowane z powodu uznawania ich za uosobienia innego świata i uczestników rytuału odrodzenia. Jednocześnie wyjaśnia to niemal całkowity brak znanych trypolskich pochówków. Trypolski obrzęd pogrzebowy mógł być bliski temu z Çatalhöyük. Zwycięstwo Kotygoroszka (podobnie jak Iwana-Pobywana) nad Żmijem ma coś wspólnego z legendą o Cyrylu (Mykycie) Kożumiace (kronikarskim Usmoszwetzu). Żmij wystawia na próbę Kotygoroszka i jego towarzyszy – tak jak władca Złotego Runa i Smoka w micie o Argonautach (spokrewnionym z bajką o Latającym okręcie). W ten sposób poszukiwanie trypolskiego dziedzictwa w ukraińskich bajkach jest ważnym kierunkiem współczesnych badań. Rok 2022 wszystko zmienił, ale musimy nauczyć się żyć tu i teraz. Dlatego, kiedy nie pisze się radosna poezja, robię notatki albo idę tam, gdzie czerpię inspirację. Może to być teatr, filharmonia. Wy też usiądźcie i wypiszcie swoje emocje, piszcie wszystko, co leży na duszy” – poradziła pisarka. Z wielką uwagą studentki słuchały wojskowej, pani Wiktorii. Przedstawiła ona projekt “Batalion godnych”. Jest to wideo o obronie Hostomla w pierwszych dniach pełnoskalowej inwazji wroga na naszą ziemię. Składa się z historii 17 studentów Żytomierskiego Instytutu Wojskowego im. S. Korolowa, w tamtym momencie ochotnicy mieli po 17-18 lat. Każdy z bojowników ma swoją, niepowtarzalną historię o tamtych strasznych dniach. Główną ideą projektu jest zapisanie wrażeń z ust bezpośrednich uczestników, a nie od dowództwa. Uroczystego charakteru spotkaniu dodało wspólne wykonanie hymnu Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmyła ZALISZCZUK, proświcianka, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Przytulnie, a zarazem treściwie zorganizowała i przeprowadziła patriotyczno-wychowawczą godzinę „Ukłon wszystkim, którzy swój kraj bronią” Lidia Ochrymenko, proświcianka, kierowniczka filii nr 1 Komunalnego Zakładu „Miejskie biblioteki publiczne” Żytomierskiej Rady Miejskiej. W celu zapoznania się ze znanymi pisarzami, dziennikarzami, proświcianami Żytomierza do biblioteki zawitali studenci katedry Edukacji Początkowej Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki. Z krótkim ekkursem w historię niemal 400-letniej wojny z moskwicinami wystąpił Swiatosław Wasylczuk, przewodniczący obwodowego oddziału „Proświty” im. T. Szewczenki: „Wstrętnie mi ich nazywać Rosjanami, bo nawet tę nazwę ukradli. Oni są naszym dawnym wrogiem. Pierwsza wielka bitwa z nimi odbyła się w 1659 roku pod wodzą hetmana Iwana Wyhowskiego. On jest naszym ziomkiem, urodzonym we wsi Wyhiw na Korostenszczyźnie”. Historyczną sztafetę przejęła Ludmyła Natykacz, zasłużona dziennikarka Ukrainy, z opowieścią o Tarasie Bulbie-Borowcu i jego „Republice Olewskiej”. Ta ostatnia działała na Żytomierszczyźnie, Rówieńszczyźnie i południu Białorusi w 1941 roku. Pisarka i proświcianka Maria Zinowczuk zapoznała młodzież ze swoimi książkami „Ojciec nasz Bandera”, „Hej lata Orzeł”, „Ballada o desantowcu”. Ta ostatnia poświęcona jest pamięci obrońcy Ołeksandra Tomaszewskiego – o swoim synu desantowcu, zwiadowcy, operatorze bezzałogowca opowiedziała mama Ludmyła. Brzmiało poetyckie słowo. Temat zwycięstwa Sił Zbrojnych Ukrainy pod Bachmutem zainspirował Swiatosława Wasylczuka i Antoninę Kołosowską, bibliotekarkę i proświciankę. U niej wersy narodziły się po spotkaniu w sklepie, gdzie kobieta początkowo nie poznała znajomych obrońców, którzy przyjechali spod Bachmutu, „niestety, nie wszyscy”. Wrócili, postarzawszy się o dziesiątki lat. Rymowaną dedykację dla znanego ziomka Olega Olżycza odczytała Maria Zinowczuk, a Lidia Ochrymenko podzieliła się wersami, które napisała w drodze do szpitala. Jechała do córki-wojskowej, która nadziała się na minę. Proświcianka Jewhenija Jurczenko przedstawiła swoją twórczość z książki „Między wersami nieodkrytych cisz”, która ujrzała światło dzienne dzięki programowi literatury społecznie znaczącej. – Przed wojną nie stawiałam dat, a potem zaczęłam notować, jakby kronikę. Daty przypominają, co i jak było, żeby nie zapomnieć. 10 października 2022 roku był wielki ostrzał z blackoutem. Zachowałam ten dzień takimi wersami: „W tym roku nasza jesień nazwała się wojenną...”, – odczytała Jewhenija Jurczenko. – Przed pełnowymiarową inwazją byłam poetką-liryczką. Pisałam eseje o przyrodzie, miłości, filozo-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
grożono wyrzuceniem ze szkoły, ale on szedł twardo i zdeterminowanie w swoich przekonaniach. Danyło jasno określił swoje priorytety, czerpiąc wiedzę i ducha z ukraińskiej historii (realnej, a nie przekłamanej przez Moskali), z prac Doncowa, twórczości Ołeha Olżycza i Ołeny Telihy. Ona pisała: „My, Ukraińcy, nie śmiemy pozostawać biernymi widzami, którzy od czasu do czasu przyglądają się burzliwym zmaganiom. Musimy niszczyć tę żrącą truciznę, która chciała wypalić w duszach Ukraińców uczucie, z którego składa się świadomość narodowa, godność narodowa…”. „Oto ono! Nie bierność, a aktywny, rzec można, wojowniczy patriotyzm i nacjonalizm” — z zachwytem rozmyślał Danyło. Nie rozdzielał pojęć „patriotyzm” (miłość i szacunek do rodzinnego kraju) oraz „nacjonalizm” (miłość i szacunek do swojego narodu, ale to słowo było całkowicie skompromitowane przez komunistyczną propagandę i nabrało w oczach „sowków” negatywnego, wrogiego znaczenia). Autor powieści dość gruntownie i szczegółowo opracowuje postać Danyła Burewija, śledzi logikę jego czynów i przekonująco dowodzi, dlaczego w warunkach dzisiejszej Ukrainy jest on skazany na porażkę. A czytelnik niech już sam myśli, jakie mamy obecnie społeczeństwo, kto jest patriotą, a kto podstępnym lub ukrytym wrogiem Ukrainy i wszystkiego, co ukraińskie. We współczesnej literaturze ukraińskiej powieść Petra Biłousa wyróżnia się swoją ideową inspiracją, nieprzeciętnymi charakterami, kunsztem słowa. Zdołał on udanie połączyć opowieść o obronie ukraińskich wartości narodowych z elementami historii detektywistycznej. W rezultacie fabuła wyszła dynamiczna, barwna i przesycona myślami oraz odczuciami autora. Jeśli chodzi o wiodące tematy i motywy utworu, rozwiązanie w napiętej fabule, to finał powieści pozostaje otwarty. Oznacza to, że problem poruszony w utworze pozostaje, o czym świadczy też epilog: przestępcy nie zostali ukarani. I to smuci. Ale taka jest współczesna ukraińska prawda. która prowadzi przez labirynty – zarówno potencjalnego czytelnika, jak i autora; chociaż wydają się niewidzialne dla ludzkiego oka, jednak tworzą tło nieodłącznej obecności. Wydanie „Labirynty światła” jest na wskroś wypełnione liryczno-dziennikowymi odcieniami, co skłania do wniosku o poetyckiej kolekcji autorskiego postrzegania świata, jednocześnie umożliwia świadczenie o tym, że wewnętrzne przeżycia nakładają się na zewnętrzną rzeczywistość, wzajemnie się uzupełniając, w ten sposób tworząc jednolity metafizyczny obraz ludzkiego doświadczenia. Ale: nawet po przeczytaniu moich wierszy przezorny czytelnik zauważy niedopowiedziane słowa (wiersz wolny „Po przeczytaniu”). W „Labiryntach światła” Stanisław Nowycki jest swoiście inny: wiersze wolne nabrały odczuwalnie wariantywnego brzmienia pod względem tonacji. Jednak to ten sam poetycki głos, który, niezależnie od zmian, pozostaje indywidualnie-oryginalny pośród bezmiaru przestrzeni wewnętrzno-poetyckiego zacisza, w którym kiełkuje ziarno sensu bytu, którym autor obsiewa czytelniczą niwę.
Tłumaczenie maszynowe
Petro Biłous. Lista podejrzanych: powieść. – Kijów: Drukarski dwór Ołeha Fedorowa, 2025. – 240 s. Mykoła ŻAJWORON Powieść rozpoczyna się od tragicznej intrygi: w biały dzień w prowincjonalnym mieście zastrzelono nauczyciela języka ukraińskiego Danyła Burewija. Od razu nasuwają się pytania: kto jest zabójcą? Dlaczego to właśnie w nauczyciela wymierzono śmiertelną kulę? Co oznacza fakt tak niecodziennego przestępstwa? Pojawiają się również skojarzenia z głośnymi zabójstwami znanych ukraińskich działaczy Iryny Farion oraz Andrija Parubija. Podobnie jak w tamtych przypadkach, tak i w sprawie Burewija bardzo szybko trafiono na ślad przestępcy i zatrzymano go – to 18-letni chłopak, którego przez dwa tygodnie widywano w pobliżu domu nauczyciela. Kierownictwo obwodu jest zadowolone: pilnie zwołuje briefing i chwali się za operacyjne rozwiązanie sprawy. Śledczym w tej sprawie mianują pułkownika policji Andrija Tuza. Przeprowadza on przesłuchanie oskarżonego i odnosi wrażenie, że zatrzymany chłopak to najprawdopodobniej podstawiona osoba, którą wykorzystano do odwrócenia uwagi organów ścigania. Innymi słowy, pułkownik zaczyna wątpić w to, że to właśnie ten chłopak jest zabójcą. Prawdziwego zabójcę oraz zleceniodawców rozstrzelania nauczyciela trzeba starannie szukać. I tutaj autor wprowadza do opowieści mistyczny szczegół: ktoś nieznajomy przesyła na Viber żony Tuza „listę podejrzanych”, wśród których są: mer miasta, jego ochroniarz i były berkutowiec, który strzelał do ludzi na Majdanie, emeryt KGB, deputowany rady obwodowej, szef sekretariatu najwyższej osoby w państwie. Oczywiście dziwi to śledczego, jednak postanawia on zbadać udział wymienionych postaci w przestępstwie. Konsekwentnie spotyka się z tymi, do których może dotrzeć, rozmawia z nimi, próbując odnaleźć jakikolwiek punkt zaczepienia, ale na próżno: wskazane osoby unikają pytań śledczego, zapewniają, że z zabójstwem nie mają nic wspólnego. Autor pomaga czytelnikowi zrozumieć, kim te postacie z listy są naprawdę. Ucieka się do równoległego przedstawienia: odtwarzając dialogi Tuza z nimi, wprowadza ich wirtualne monologi lub wspomnienia (w tekście wyróżnione kursywą), które ujawniają udział każdego z nich w popełnionym przestępstwie. Cóż, taki zabieg jest ryzykowny dla pisarza, jednak to właśnie on pomaga ukazać realny obraz tego, co stało się z Burewijem, wskazuje osoby zamieszane w zabójstwo jeszcze zanim w fabule nastąpi rozwiązanie. Dalej opowieść komplikuje się tym, że na Viber żony śledczego przychodzi jeszcze jedna lista: wymieniono tam tych, którym w najbliższym czasie grozi niebezpieczeństwo, czyli w powieści zarysowały się nowe ofiary, co bardzo zaniepokoiło Tuza. Po co autor uciekł się do takiego potęgowania narracji? Wydaje się, że nie tylko po to, by uczynić fabułę bardziej dynamiczną, ale także by zaakcentować, że chodzi o bezprecedensową akcję wyniszczania tych, którzy są „zbyt ukraińscy” (określenie pierwszej damy). A wśród zagrożonych są: miejscowy obrońca praw człowieka, który wiele lat odsiedział w radzieckich łagrach, młoda dziennikarka, działacze społeczni, a nawet sama żona pułkownika Tuza, która wykłada literaturę ukraińską na uniwersytecie. To aluzja do aktualnego problemu, który dotyczy świadomości narodowej, tożsamości Ukraińców, którzy w swoim kraju muszą bronić wartości narodowych – języka, kultury, swojej historii, niepodległości i wolności. Ten problem jest bardzo stary, nie został rozwiązany nawet wtedy, gdy Ukraina ogłosiła niepodległość, stała się samodzielnym państwem, jednak „wewnętrzni wrogowie” do dziś dokuczają jej bardziej niż zewnętrzni (wydarzenia w powieści rozgrywają się w naszych czasach na tle wojny rosyjsko-ukraińskiej). I ten problem uwypukla się poprzez postać Danyła Burewija. Autor bada jego drogę życiową – od lat szkolnych po udział w dwóch majdanach w Kijowie. Zanim tę drogę przerwała śmiertelna kula wrogów Ukrainy, życie Danyła było wypełnione nie tyle patriotycznymi słowami, co patriotycznymi czynami. Zdobył zawód nauczyciela języka i literatury ukraińskiej, w czasach „pieriestrojki” brał aktywny udział w walce o niepodległość Ukrainy, występował z artykułami o języku ukraińskim w prasie, telewizji i radiu. Przy tym napotykał opór i drwiny ze strony małorosjan i moskalofilów, było mu ciężko, był dla niego
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana TORAK, miasto Iwano-Frankiwsk
Do kolejnego wydania pod transcendentnym tytułem „Labirynty światła” znanego ukraińskiego poety Stanisława Nowyckiego weszły wiersze wolne (wierlibry), które reprezentują ich wariantywne dominanty zarówno pod względem treści, jak i tematyczno-ideowej przestrzeni. Dyskusyjna pozostanie kwestia spójności zbioru, przede wszystkim jego estetycznej dopracowania, co wynika z nieusuwania lirycznego nadmiaru spośród tekstów poetyckich; jednak zachowanie wariantu „rękopiśmiennego” pozwala możliwie pełnie prześledzić wielowymiarowość przejawu autorskiego światoodczuwania, zrealizowanego w jego przekazie w świetle metaforycznego pisma, dlatego może ono również służyć za fakt literacki. Wiersze wolne nie wymagają naukowej oprawy ani gruntownej analizy, która najczęściej stanowi próbę ich zrozumienia poprzez próbę interpretacji, nieuznawanej za jakościową, ponieważ musi odtwarzać niejednoznaczność obrazów; wymagają natomiast czystości odbioru, mimo że mimowolny strumień myśli nie zawsze pozwala potencjalnemu czytelnikowi dostrzec jego przejrzystość. W zasadniczej części wiersze, stanowiące podstawę „Labiryntów światła”, obejmują trzy koncepcyjne wektory: dominację filozoficznego, wtrącenia intymnego oraz pojedyncze pojawienie się pejzażowych pociągnięć pędzla, skierowanych ku wspólnemu lirycznemu mianowniku – przekroczeniu granicy racjonalistycznego widzenia rzeczywistości; zamiast tego przewaga przesuwa się ku próbie wcielenia jego odkodowania przez pryzmat wielowarstwowości sensów bytu.
ja budziłem się i wchodziłem w śniegi pamięci
powoli mijałem labirynty światła
w dniach obcych łez i obcych słów
Pierwsze wiersze, zgodne z tytułem wydania, są wierszami wolnymi, w których dostrzegamy przejście autora przez swoiste hermeneutyczne koło: droga bierze początek od przebudzenia ze snu podmiotowego „Ja” – jego przejście przez labirynty pamięci z unikaniem światła (w tym odczytujemy oksymoroniczność lirycznej miniatury) – mimowolny postój obok „obcego” świata, w wyniku czego podmiot liryczny stoi na peryferiach wyobcowania, jednak nie zatrzymuje się w drodze, gdyż przekonuje:
budziłem się z prawdziwym uczuciem bytującego i przemijającego bólu
budziłem się z miłości i nienawiści
z poczuciem własnej śmierci
Zauważmy: uczucie jest zabarwione ich dualistycznym odkodowaniem: miłość i nienawiść (z nich zaczyna się przebudzenie podmiotu lirycznego) – śmierć.
nigdy nie było większej prawdy niż kłamstwo
za tę pokorną śmierć
prawdy nie było większej
łzy przez nienawiść
prawdziwe były tylko drzewa i kwiaty
jeszcze figurki, doniczki i serce z gliny
z nieskończonymi liniami z boku i od dołu
jeszcze były sny o żywych i umarłych
Rdzeniem tej części wiersza jest mityczno-poetycka wizja o charakterze medytacyjnym: opozycja „człowiek” – „natura”. Pierwszy z tych członów często przekracza prawdę, wobec której kłamstwo, stawiane naprzeciw niej, nabiera odcienia tworzenia sensu, ponieważ w końcu zostaje odebrane jako prawda; natomiast natura pozostaje prawdziwa – nie ma w niej „polarności”. Najbardziej paradoksalnie wypada pierwszy wers („nigdy nie było większej prawdy niż kłamstwo”).
był prawdziwy kolor deszczu
kwiaty drzewa krzyże mogiły
bezkresne labirynty linii światła
bezkresne labirynty krzyży
było życie w labiryncie światła
Przytoczone wersy przedstawiają akt wyjścia z nieautentycznej rzeczywistości, w której podmiot liryczny nie ma możliwości pokonania drogi do światła; jednocześnie ostatni wers, podkreślając, uosabia motyw powrotu do labiryntów, gdzie to światło wraz z jego liniami „było”, a zatem – to samo i stycznie do życia.
nie zapominaj, kiedy będziesz wypowiadać główną prawdę
możesz się pomylić
możesz zapomnieć o labiryntach światła
(wiersz wolny „Labirynty światła”)
Styl Stanisława Nowyckiego skłania się ku częstemu pojawianiu się wypowiedzi aforystycznych, utkanych z przemyślanej spostrzegawczości otoczenia; stanowią one treściwą formę zarówno artystycznego, jak i osobistego odbicia zarysu rozumienia rzeczywistości. Brak jest przywiązania do czasowej przestrzenności, zamiast tego metaforyczne pismo autora jest dość abstrakcyjno-warunkowe, lecz z kreskowymi metaforami-detalami, które podkreślają ideową dopracowanie wierszy, choć w tej kwestii wnioski są niejednoznaczne.
wyżej łzy teraz moje serce żyje jak ostatni pielgrzym stepu
wilk w zapomnianym przez Boga świecie
gdzie samotność staje się powietrzem
gdzie samotność staje się niebem
gdzie samotność staje się słońcem
(wiersz wolny „Wieczór otchłani”)
W zbiorze poetyckim „Labirynty światła” pojawia się również obraz samotnika, nie tylko pod względem estetycznej istoty, lecz także jako przejaw egzystencjalnego odczucia przez podmiot liryczny transformacyjnych zmian – czasu przeobrażenia, uwarunkowanego integracją poczucia wewnętrznego wyobcowania w przestrzeń życia (obrazy nieba, powietrza, słońca). W przytoczonych wersach dostrzegamy odcień apofatycznej mistyki: samotność nie oznacza braku czegoś/kogoś, przede wszystkim uosobiony jest pierwszy impuls zmiany stanu ontologicznego, cechuje go inność. Dlatego w tej książce szczególnie ważne jest dostrzeganie ciągłej struktury ontologicznej – słowa nabierają znacznie głębszego sensu przy organicznym przesunięciu w płaszczyznę esencji: jej tytuł bez wcześniejszego odczytania treści nakierowuje na wnikanie w tkankę świat-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Mykoła Petrenko odszedł za granicę wieczności. „Mykoła Petrenko pokonał czas w takim stopniu, w jakim dzisiejsi literaci, którzy go czytali i sympatyzowali z nim, zdołają przenieść swoją doczesną sympatię w wymiar ponadczasowy. Petrenko zrobił wszystko, aby taki wymiar istniał. Nawet przeżył dłużej, niż się spodziewał, i krócej, niż chciał. Nie był modny, ale był utalentowany. Nie był reformatorem, ale miał własny głos i własną intonację. A do tego biografię. Nie spekulował nią…” (Jewhen Baran, „Z »Księgi żywych«”).
Każda epoka rodzi poetów, którzy swoim życiem odzwierciedlają jej historyczne tło. Do takich artystów należy Mykoła Petrenko. Zostawił nam swoje wieczne słowo i myśl, które nie zatrą się w pamięci przyszłych pokoleń. Poeta swoim życiem naprawdę „dotknął krzyża”: przyjął i dźwignął niezwykłe ciężary. I to wszystko, co nie mieści się w rozumie, to wytwory XX wieku:
Tak było, że i zrozumieć nie sposób –
Bo to już moje, nie boskie trudy:
Wybrałem swój naród spośród wszystkich narodów,
Poprosiłem matkę: – Tu mnie urodź!
W 2021 roku ukazała się moja książka „Про моменти життя, обійняті словами” [Про моменти життя, обійняті словами], poświęcona jasnej pamięci poety, który zdołał swoim życiem dorosnąć do siebie i uświadomić sobie, że ten proces jest nieskończony – ciężar pisanego słowa owocuje ziarnem prawdy, a jego pamięć jest fundamentem rozumu dla przyszłych pokoleń, niepowtarzalności narodu Ukrainy.
Rozmyślając o książce poświęconej Mykole Petrence, Wołodymyr Piwień napisał takie słowa: „Tytuł wpisu o zbiorze Mykoły Petrenki („Adamowe bracia”) stanowi wyborną leksykalno-semantyczną konstrukcję – »Twórca żywego słowa i myśli«. I w końcu, czytając wierszowane wersy poety, sercem (bez przesady) odczuwasz »żywość« jego mowy. Ponadto spuścizna Mykoły Petrenki jest godna tego, by czytelnicy obecnej i kolejnych generacji przekazywali sztafetę pamięci przyszłym pokoleniom. Z jakiejkolwiek strony nie patrzeć na wierszowany dorobek tego poety, w prawdziwość tych metajęzykowych wersów wierzysz: »Wybrałem swój naród spośród wszystkich narodów, / Poprosiłem matkę: – Tu mnie urodź!«… Chcę zakończyć swój esej rozważaniami nad przytoczonymi wersami z poetyckiego utworu Mykoły Petrenki:
Jestem stary, swoje przeżyłem, oczywiście,
Czas mi umierać, a już za późno:
Z kadzielnic dawno rozwiał się dym…
Jestem poetą – umrę młodo…
Mam osobiste przekonanie nie tylko o powszechnie znanej nieśmiertelności duszy ludzkiej, ale też o tym, że dusza nie ma wieku. To oczywiście logicznie wynika z uznania prawdy o jej nieśmiertelności. Również egzystencja każdego z nas to potwierdza. Czyż można nie zgodzić się z treścią przytoczonych wersów M. Petrenki? Nasze ciało jako przemijająca materia w czasie jest skazane na starzenie się i zużycie. To rzecz całkiem zrozumiała, dlatego – dość kadzielnicom dymić – dusza poety, uosobiona w Słowie, jest niezniszczalna. Lecz w ostatnim wersie on jakby znów powraca do problemu umierania, zaprzeczając fenomenowi starzenia się: „Jestem poetą – umrę młodo!” Pojawia się tu subiektywna kontrowersja: jeśli „poeta” to ten, kto wytwarza nieśmiertelne narracje duchowe, to producent również jest niezniszczalny. Zatem mnie, jako odbiorcy (a raczej podmiotowi odbioru), trudno pojąć, po co tu „umrę…”?
Jesteśmy z ducha? Jesteśmy z ciała?
Cuda niepoznane, cuda:
Świat płynie na autopilocie:
Bóg stworzył i spoczął. Nie, on wciąż tworzy! Tworzy dusze! Głębia wysokości, bo to słowa. I to jest poezja Mykoły Petrenki. W jego słowie – całość człowieka, poety, który daruje nam poezję klasycznej jasności, rozważając minione czasy i niepokojącą teraźniejszość z duchowego i twórczego doświadczenia, swoje mówią o jedynym grzechu bohatera – miłości do ludzi i dążeniu do sprawiedliwości. Taki właśnie był nasz nauczyciel. My, uczniowie, koledzy pana Jarosława, pamiętamy jego dobroć i hojność. Jedynym skarbem tego człowieka była biblioteka. „Swoją bibliotekę przed śmiercią przekazał jednej z bibliotek miasta Awdijiwka, część podarował doniieckiemu muzeum „Smoloskyp” (ze wspomnień Hanny Czerkaskiej). A każdy z nas przypomniał sobie, że Jarosław Jurijowicz hojnie dzielił się nie tylko wiedzą, ale i książkami ze swojej biblioteki. Mnie, na przykład, oddał czasopisma „Dzwin”, „Dniepr”, „Kijów” – prenumeratę z kilku lat. A „Berehynia” W. Skurativskiego z dedykacją od Jarosława Jurijowicza to bezcenny prezent. Uważnie zapoznawszy się ze wspomnieniami Jarosława Jurijowicza, uczniowie ustalili, że bardzo dużo czytał. Nad projektem pracowała grupa uczniów klas 10–11: czytelnicy znaleźli fragmenty wspomnień, w których wymieniono książki, gazety, czasopisma, które czytał pan Jarosław, a bibliotekarze sporządzili katalog tych wydawnictw, w którym podali krótkie informacje o autorze i dziele. Wydarzenie okazało się poznawcze i pożyteczne. Jarosław Jurijowicz jest jaskrawym przykładem szlachetnego stosunku do książki i czytania. Młodzież się zainspirowała, podzieliła się swoimi książkami, siłami, bo omawiała problemowe kwestie: czy wiersze z powieści „Tygrolowie”: „Lepiej umierać biegnąc, niż żyć gnijąc” – przystają do życia. „Niech światło myśli kruszy mrok”, bo w życiu i w świecie nie ma drobiazgów – wszystko tu ma znaczenie: Czyż nie cud – kwiat i pszczoła, Mozolny trud, w którym dojrzewa kłos? Myślę, że pszczoła, która siedzi na kwiecie i umierając, przynosi człowiekowi pożytek – to symbol pokoju. Ukraińcy muszą dążyć do jak najpoważniejszego wprowadzenia tego symbolu w swoje tradycyjne życie, uczynić go wzorem dla całego świata! Pamięć nie ma prawa się starzeć, być zapomniana, aby nie przerwała się duchowa nić całości rodu, Ukrainy. Już siwowłosi zrozumiemy, jakim szczęściem jest, gdy ktoś myśli o nas, modli się za nas i połączony jest z naszym sercem niewidzialną duchową nicią życia. Mamy nadzieję, że gdzieś tam, w niebiańskiej Ojczyźnie, nasz niezapomniany i drogi Mykoła Petrenko zanosi swoją szczerą modlitwę za swoich bliskich, kolegów, tych, którzy kochają i chowają w swoich sercach pamięć o nim, rozważając tajemnicę energii słowa. Poeta żył słowem, był prawdomówny, dbał o swoje słowa, aby owocowały prawdą, dobrem, miłością, działał zgodnie z wypowiedzianym słowem, strzegł ojczystego języka, będąc przekonany, że poezja jest wyższa od istnienia języka. Pamięć poety woła do nas z niebios. Nie każdą winę wypada zapomnieć i wybaczać – przebaczone zło mnoży zło stokrotnie. Nie wybaczę za lodowate carstwo, Za te straszne dla ojca kraty...
Bóg mnie osądzi: grzeszę!.. Cóż mówić – jestem poetą, i tyle... Swoje rozważania chciałabym zakończyć poetyckimi wierszami Mykoły Budlańskiego: „Szumią zboża na ojczystym polu, / I ja w tym polu kłosek”. Pszeniczny kłosek życia człowieka, wielkiego człowieka. Jego życie, codzienny ciężar własnego krzyża, chleb powszedni, który spożywał w pocie czoła, to potwierdzają.
P.S. Mykoła Petrenko (6.11.1925 – 10.10.2020) urodził się w sotenniczym mieście Łochwica na Połtawszczyźnie. Autor ponad 120 książek poezji, prozy, humoru, publicystyki, wierszy dla dzieci, bajek, tekstów piosenek. Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie (pole nr 51).
losem Jarosława Homzy? Dlaczego dziś sięgamy po dzieła klasyków, choć świat zmienił się radykalnie? Czy jesteśmy gotowi wydać swoje pieniądze lub czas nie na rozrywki, lecz na sprawę pożyteczną dla innych? Ciekawymi wspomnieniami o życiu Jarosława Jurijowicza podzielił się nasz gość Wołodymyr Borysowicz Berezin, który opowiedział o spotkaniach z poetą, podkreślił jego dobroć, prostotę i skromność. Symbolicznie zabrzmiały słowa poety Haja-Hołowki, które pan Wołodymyr przytoczył we wspomnieniach:
Siadajcie w rzędzie. O ziemi
Powiem, z której płynie nieszczęście:
Ta znienawidzona ziemia
Od dawna zwie się Rosją.
Na tej znienawidzonej ziemi,
Szkarłatnej od naszej krwi,
W carskim Kremlu siedzi
Na tronie pięcioglowy wąż.
Gdy dmuchnie pierwszy – poleci
Ogień piekielnego ogniska
I cała Ukraina płonie
I śle mu straszliwe przekleństwo...
Czytanie zakończono symbolicznymi słowami: „Każda książka, którą czytamy, to mała wygrana nad bezosobowością. Jarosław Homza – to my. Jeśli nie boimy się prawdy. Jeśli czytamy, rozumiemy i działamy”.
Anhelina KOBIEĆ, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Ocheretynskiego NVK w rejonie pokrowskim, obwód doniecki
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan DIACZYSZYN, m. Lwów I nie, nie szukajcie wydeptanych dróg: I w czasie, i w przestrzeni – różne! Jestem dumny! Ja stworzyłem, ludzie! Ja zdołałem! Pięknych, jak w maminej pieśni! W różne czasy, na różnych cywilizacyjnych przełomach myśliciele różnych narodów próbowali przekonać nas, że człowiek, pozbywając się swojego cielesnego istnienia, kontynuuje życie w duchu, we wspomnieniach, w sercach żywych ludzi. Pamięć... Tragedia zaś nasza w tym, że żyjemy w świecie rzeczy, w świecie przemijającego bytu, a nie w świecie nieśmiertelnej idei, którą uzasadniają współczesne osiągnięcia naukowe. Są dwie śmierci. Pierwsza – cielesna, a druga – duchowa, kiedy zaciera się pamięć o ziemskim życiu człowieka: Odpocznę – czołem w barwinek, w piołun, w zielone deszcze. To na wieki. To ty, Ukraino, strażniczko mojej duszy. Ukraino! Dusza nie zapomni. Póki słyszę ciebie – nie pomrzemy! Choćbyś górą legła na piersi, nie będziesz mi ciężarem. Petro Perebyjnis O innym życiu nic nie wiemy… Ależ oprócz elementarnego prawdopodobieństwa, jest niemało fizycznych teorii, z których wynika nieśmiertelność człowieka. Kwantowa nieśmiertelność – zgodnie z wieloświatową interpretacją mechaniki kwantowej istoty, które mają zdolność do samoświadomości (myśleć) – są nieśmiertelne… Jak – życie się udało? Nie udało się? Jeszcze choć odrobinę... Odrobinę tak... Czegoś... Odrobinę wiosennego wielogłosia? Żalu płowiejących kłosów? Odrobinę jeszcze – wędrówki do Synaju? Z niebytu przejmującego listu? Odrobinę jeszcze – czegoś. Czego – nie wiem… Może – dotknąć krzyża!.. Ale tej “Odrobiny jeszcze – wędrówki...” nie było dane naszemu poecie. W 95. roku życia patriarcha ukraińskiej literatury My- Odradzała ukraiński Kramatorsk 30 września w 94. roku życia odeszła w zaświaty niezmienna referentka Kramatorskiego Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Jewhenija Tymofiwna Osadcza. Urodziła się Jewhenija Osadcza w 1931 roku na przystanku Syriwśkyj w rejonie wradijiwskim obwodu mikołajowskiego w ukraińskojęzycznej rodzinie. Chętnie chodziła do ukraińskiej szkoły. W 1951 roku ukończyła szkołę pedagogiczną w Pierwomajsku i otrzymała skierowanie do pracy w obwodzie czerniowieckim, gdzie pracowała jako nauczycielka klas młodszych. Potem ukończyła uniwersytet pedagogiczny zaocznie w Odessie i została nauczycielką matematyki. W obwodzie czerniowieckim spotkała swoją miłość. Ale małżeństwo się nie udało. Rodzony brat J. T. Osadczej, który w tamtym czasie mieszkał w Kramatorsku, zaprosił ją do siebie. I w 1962 roku przyjechała do Kramatorska. W kramatorskiej ukraińskojęzycznej (w tamtym czasie) szkole z internatem był wakat nauczyciela matematyki. Jewheniję Osadczą przyciągała bardziej praca badawcza. I przeszła pracować do zakładu. Pracowała jako inżynier-programista. Tam właśnie rozpoczęła swoją działalność aktywistyczną. Chciała stworzyć kółko języka ukraińskiego, ale uznano ją za „nacjonalistkę”. W 1989 roku na terenach Kramatorska wraz z miejscowymi aktywistami stworzyli Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki (TJU). Była także członkiem Ludowego Ruchu Ukrainy. Razem z ukraińską społecznością J. Osadcza po raz pierwszy wyszła w Kramatorsku, aby podnieść niebiesko-żółtą flagę. Było to 9 marca 1991 roku, w dniu urodzin Tarasa Szewczenki. Była redaktorką samizdatu – kramatorskiej gazety „RUCH”. Pod jej redakcją ujrzało światło dzienne sześć numerów tej gazety. Póki żyjemy, będziemy ją pamiętać. Ołeh MAKSYMENKO, pisarz, m. Kramatorsk, obw. doniecki W Oczerytyńskim Zespole Szkół w rejonie pokrowskim odbyły się drugie Czytania Homzowskie. Na wydarzeniu obecni byli uczniowie klas 10-11, nauczyciele, goście. Wśród zaproszonych – Wołodymyr Berezin, krajoznawca Doniecczyzny, dziennikarz niezależnej gazety z Konstantynówki „Prowincja”. Wydarzenie poświęcono naszemu krajanowi Jarosławowi Jurijowyczowi Homzie, znanemu na Ukrainie dysydentowi, obrońcy praw człowieka, publicyście, działaczowi społecznemu, nauczycielowi. „Homzowska jesień” – tak nazywały się pierwsze czytania, bo właśnie we wrześniu urodził się i odszedł w zaświaty Jarosław Jurijowycz. Tematem tych czytań stało się znaczenie książki, czytania, biblioteki w życiu człowieka. Jarosław Jurijowycz wspomina: „Jakoś, pracując na budowie „socmiasteczka”, ja, naiwnie mając nadzieję, że ktoś kiedyś przeczyta i zastanowi się, włożyłem za drewniane poszycie werandy jednego domku kartkę z takim tekstem, nie znając ani autora, ani dokładności cytowanych wersów: Za co mnie w pęta zakuli, Za co mi wolność odebrali, Komu ja i czym zawiniłem. Czy tym, że naród swój kochałem? Pragnąłem dla skowanych wolności, Dla skrzywdzonych lepszego losu I równego prawa dla wszystkich – To cały i jedyny mój grzech. A może jednak po latach ktoś znalazł tę karteczkę, przeczytał i zastanowił się?”. Nie wiemy, czy znalazł tę kapsułę czasu ktoś, ale na pewno przeczytaliśmy te wersy my, potomkowie Jarosława Jurijowycza. Ostatnie wersy poezji
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
poznał się z nim oraz z obecnym ojcem duchownym Kijowskiego Cechu Kobziarzy Mykołą Towkajłą w obwodzie mikołajowskim, gdzie cała trójka pracowała w ekspedycji archeologicznej przy wykopaliskach scytyjskich kurhanów. Tutaj Serhij dołączył do gry na bandurze, z którą nie rozstawali się Budnyk i Towkajło. Kiedy Perechożuk uczył się w szkole plastycznej, pewnego razu na wieczorze szewczenkowskim usłyszał grę na bandurze w wykonaniu Heorhija Tkaczenki. Wtedy pojawiło się u niego pragnienie samodzielnego wykonania bandury. I oto – kontakty z Mykołą Budnykiem i Mykołą Towkajłą, którzy podjęli się odrodzenia kobzarstwa. Po powrocie do Kijowa Serhij Perechożuk wykonał swoją pierwszą bandurę. Potem wytwarzał liry, kobzy, bandury, torbany, zachodnioeuropejski instrument muzyczny – rebek. W dorobku twórczym mistrza Serhija Perechożuka jest około stu, a nawet więcej instrumentów muzycznych. Prawie do ostatnich dni Serhij Perechożuk wraz z irpieńskim bratem Kijowskiego Cechu Kobziarzy Witalijem Kobzarem wytwarzał instrumenty muzyczne. A w ostatnich dniach życia Serhija choroba odebrała mu głos. Serhij Perechożuk wziął długopis, kartkę papieru i napisał, że śmierci się nie boi, ale żałuje, że nie wszystko dokończył, nie przekazał uczniom swojej wiedzy i umiejętności… uczestnik podziemia OUN, więzień polityczny komunistycznych łagrów Mykoła Sarma-Sokołowśkyj w poemacie “Anatema” wspominał pieśń “Ani ziarnka, ani makuchy”, którą wykonywał Petro Huź: Uczestnik narady kobziarzy W latach 30. w ZSRR szalał czerwony terror, większość kobziarzy z okolic Myrhorodu czekiści stracili. Ocalali przedstawiciele ukraińskiego kobzarstwa zmuszeni byli, ratując życie, podgrywać komunistycznej propagandzie, wejść na drogę tworzenia sztucznych, nieszczerych piosenek “o Leninie”, “kompartii”, “szczęśliwym życiu w kołchozach” itp. Ludmyła Rozsocha zauważa: “Petro Huź zaczął na żądanie władzy tworzyć “nowe pieśni” – “O biedaku, kułaku i popie”, “O traktorze”. Ale w swoim kobziarskim środowisku, nawet pod najostrzejszą presją ideologiczną, kobziarze pozostawali sobą – wiernymi Ukrainie i jej ideałom narodowym”. W 1939 roku Petro Huź został uczestnikiem 1. republikańskiej narady kobziarzy i lirników, podczas której nagrano na fonografie szereg jego pieśni. W latach 1939–1941 pracował jako artysta zespołu etnograficznego kobziarzy i lirników przy Filharmonii Kijowskiej. Kobzarzył przez czterdzieści lat. Odszedł w zaświaty kobzar 2 maja 1959 roku w Lutence. Tam też został pochowany. Pamięć o kobzarzu Przez długi czas mogiła była zaniedbana, ale w tym roku staraniem wydziału kultury, uczniów i nauczycieli miejscowej szkoły została uporządkowana. W rodzinnej wsi uczczono rodaka także w nazwie ulicy. 21 grudnia 2023 roku z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, miejscowego krajoznawcy Iwana Czajki oraz zgodnie z decyzją dwudziestej siódmej sesji Rady Wiejskiej w Lutence ósmej kadencji ulicę, w której nazwie wysławiano rosyjskiego komunistycznego zbrodniarza wojennego Nikołaja Watutina, przemianowano na cześć Petra Huzia.
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij ZBOROWSKI
Minęło już pół roku od śmierci artysty, mistrza kobziarskich instrumentów muzycznych i pedagoga Serhija Perechożuka. 11 lutego tego roku Serhij Pawłowycz Perechożuk skończyłby 58 lat. W tym roku wraz z żoną Żanną mieli świętować 30-lecie wspólnego życia. Lecz 23 kwietnia choroba nowotworowa przerwała jego życie. Serhij Perechożuk urodził się w wielodzietnej nauczycielskiej rodzinie w małej wsi Iwaniwka w rejonie korosteńskim na Żytomierszczyźnie. Pradziadek uczył chłopca majsterkowania. Serhijko od małego pasjonował się rysowaniem. Dowiedział się od ciotki, że w Kijowie jest szkoła dla małych artystów i zaczął prosić rodziców, by oddali go do tej placówki. Ojciec się zgodził. Kiedy już zbierał się z synem w drogę, matka poprosiła: „Zrób tak, żeby go nie przyjęli”. Matkę przerażała długa rozłąka z synem. Wykładowcy Republikańskiej Średniej Szkoły Artystycznej im. T. H. Szewczenki obejrzeli rysunki Serhijka i zapytali, w jakiej szkole artystycznej się uczył. Ojciec szczerze odpowiedział, że to wiejski chłopiec, który nigdzie się nie uczył, po prostu sam coś rysuje. I 11-letniego Perechożuka przyjęto do szkoły artystycznej. Ojciec, wróciwszy do domu, powiedział żonie, że zrobił wszystko, co możliwe, żeby syna nie przyjęli do Republikańskiej Szkoły Artystycznej. Ale go przyjęli. Po szkole Serhij Perechożuk podjął dwie nieudane próby dostania się do Kijowskiego Instytutu Artystycznego (obecnie Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury), w przerwie między którymi rok pracował jako wykładowca w szkole artystycznej w Korosteniu i odsłużył dwa lata w wojsku. Potem dostał się na IV rok Krymskiej Szkoły Artystycznej w Symferopolu, a w 1989 roku – wreszcie do Kijowskiego Instytutu Artystycznego. Kiedy w Kijowie dokonywano powtórnego pochówku zamęczonych przez Moskwę więźniów politycznych Wasyla Stusa, Ołeksę Tychego i Jurija Łytwyna, na ich grobach początkowo ustawiono drewniane krzyże. Te krzyże wykonali studenci instytutu artystycznego Mychajło Horłowyj, Serhij Perechożuk i Ołeksandr Furman. Było to 21 kwietnia 1990 roku, w czasach ZSRR i KGB. Kiedy gazetę Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego „Nasza wira” drukowano w krajach bałtyckich, Serhij Perechożuk jeździł tam i przywoził nakład. Początkiem twórczości Serhija Perechożuka jest ikonostas cerkwi Pokrowskiej na Podolu w Kijowie, gdzie pracował razem z konserwatorem Mychajłem Swyrniukiem.
Według słów Serhija, to właśnie pod kierownictwem Mychajła doskonalił swoje umiejętności i wprawę w pracy z drewnem. Dalsza praca w cerkwi św. Mikołaja Prytyska na Podolu była unikalną, bezpośrednią konserwacją. Dla cerkwi św. Mikołaja Prytyska Serhij namalował wielką ikonę Dymitra z Rostowa, którą można zobaczyć na lewej kolumnie części ołtarzowej. Kopułę świątyni pomalował nauczyciel Perechożuka Mykoła Storożenko. Jednocześnie Serhij wziął udział w malowaniu soboru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, w szczególności wykonał wizerunki czterech świętych w ołtarzu św. Katarzyny pod kierownictwem autora projektu Serhija Bajandina, a także prace ornamentalne, pisał ikony do ikonostasu, malował sceny z Apokalipsy – po prawej stronie od wejścia. Jako artysta-konserwator Serhij Perechożuk przede wszystkim pragnął odrodzić ducha świątynnego malarstwa ukraińskiego epoki przedmoskiewskiej, połączyć kilka stylów w oryginalnym wystroju świątyni. Serhij mieszkał w akademiku, który znajdował się obok akademika konserwatorium. Tam mieszkała studentka wydziału historyczno-teoretycznego Żanna, która lubiła rysować. Na gruncie wspólnego zamiłowania do malarstwa młodzi ludzie się poznali. W 1995 roku Żanna i Serhij pobrali się. W Irpieniu Serhij i Żanna Perechożukowie wychowali syna Antona i córkę Ulianę. Jeszcze wcześniej w Irpieniu osiedlił się pierwszy ojciec duchowy Kobziarskiego Cechu Mykoła Budnyk. Perechożuk
Ołeh PUSTOWHAR, przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim
Uczeń Mychajła Krawczenki. W wieku 3 lat Petryk zachorował na skrofulozę i stracił wzrok, więc w wieku 15 lat ojciec oddał go „uczyć się do kobziarzy”. Poszczęściło się z pierwszym nauczycielem: opanowywał grę na kobzie u jednego z najsłynniejszych kobziarzy Połtawszczyzny, również niewidomego Mychajła Krawczenki. Kobziarz współpracował z Łesią Ukrainką, Hnatem Chotkewyczem, Mykołą Filanśkym, Opanasem Słastionem. W 1906 roku Krawczenko brał udział w wieczorze pamięci Iwana Kotlarewskiego w Połtawie; w 1907 roku – w wieczorze szewczenkowskim w Krzemieńczuku; w 1911 roku – w jubileuszowym wieczorze pamięci Tarasa Szewczenki w Kijowie, gdzie wykonywał własne dumy i pieśni. Oprócz Petra Huzia, Mychajło Krawczenko nauczał kobziarskiego kunsztu także innego znanego kobziarza z Połtawszczyzny – pochodzącego z Wełykiej Bahaczki Fedora Kuszneryka.
„O bohaterach, co polegli za wolność”. Podczas rewolucji ukraińskiej 1917–1921 r. Petro Huź brał udział w antybolszewickim powstaniu pod dowództwem miejscowego atamana z Lutenki Leontija Chrystowego. Ten ostatni wstąpił w szeregi Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, gdy skończył 20 lat. W 1920 roku Leontij stanął na czele oddziału powstańczego, który działał na terenie powiatu hadziackiego na Połtawszczyźnie. Latem tego roku bolszewicy przerzucili przeciwko powstańcom 7. Dywizję Włodzimierską, którą wcześniej skierowano z Rosji na front denikinowski, 185. brygadę wojsk wewnętrznych (WOChR), 64., 488., 489. pułki bolszewickie oraz 14. armię leninowskich najeźdźców. Mimo to 7 sierpnia powstańcy Chrystowego (a oddział liczył wtedy ponad 1,5 tysiąca powstańców) wyzwolili Hadziacz. Podczas natarcia na miasto szli pod niebiesko-żółtą flagą, wykrzykując „Sława Ukrainie!”. 29 sierpnia 1920 roku w okolicach Lutenki wywiązały się krwawe starcia. Po dwudniowych walkach... [tekst ucięty]
Serhij Perechożuk konserwuje lirę podarowaną muzeum przez Mykołę Budnyka. 2022 r.
Franka, zespół bandurzystów imienia Mychajła Krawczenki (pierwszy nauczyciel gry na bandurze Petra Huzia. – Aut.). Skład osobowy tych kolektywów stale się zmieniał, mieszały się one i wzajemnie uzupełniały, tak że we wszystkich trzech stowarzyszeniach działali ci sami muzycy. Dlatego ustaliła się jedna, „uśredniona” nazwa – „Mirgorodzka Kapela Bandurzystów”. W składzie Mirgorodzkiej Kapeli Bandurzystów Petro Huź wędrował po Połtawszczyźnie. Według danych Ludmyły Rozsochy, opublikowanych przez nią w gazecie „Ridnyj kraj. Hazeta Hadiaćkoho zemstwa”, Petro Huź „wykonywał pieśń »Rozmowa Szewczenki z dębem« do słów mirgorodzkiego poety Jakowa Dołenki”. A w repertuarze miał także pieśni historyczne „Nocy ciemnej”, „Maksym kozak Zalizniak”, „O Sawie Czałym i Hnacie Czałym”, dumy „Ucieczka trzech braci z miasta Azowa”, „O trzech braciach samarskich”, „O Ołeksiju Popowyczu”, „Biedna wdowa i trzej synowie”). Wykonywał pieśni żartobliwe, utwory taneczne.
“Ani ziarna, ani makuchu” Nawet mimo najokrutniejszego stalinizmu Huź nie milczał o Hołodomorze-ludobójstwie narodu ukraińskiego. Zapewne poraził go straszny los rodzinnej wsi: 6 grudnia 1932 roku komunistyczny moskiewski reżim ZSRR wpisał Luteńkę na “czarną listę”. Zazwyczaj “czarne listy” “przyznawano” tym wsiom, w których najaktywniej wspierano Ukraińską Republikę Ludową, jej przywódców, takich jak Łeontij Chrystowyj; gdzie stawiano opór kolektywizacji i bezprawiu rosyjskich bolszewików. “Czarne listy” oznaczały blokowanie wsi przez oddziały specjalne NKWD i wojska Armii Czerwonej, zakaz handlu i wyjazdu ludności poza granice wsi, konfiskatę całej żywności, co spowodowało głodową śmierć milionów Ukraińców. Luteńka zapłaciła za wpisanie na “czarną listę” straszną cenę – prawie czterema tysiącami istnień. Artysta, kobziarz, poeta, duchowny Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, obrońca praw człowieka,
Tłumaczenie maszynowe
19 października 1898 roku we wsi Lutenka na Połtawszczyźnie urodził się Petro Huź, kobzarz, autor pieśni o walkach o wyzwolenie, o Tarasie Szewczence i o Hołodomorze, śpiewak Myrhorodzkiej Kapeli Banduzystów, artysta zespołu lirników przy Kijowskiej Filharmonii, uczestnik antybolszewickiego powstania w powiecie hadziackim, jeden z wybitnych banduzystów XX wieku.
…ego obronnego boju powstańcy wycofali się, po czym bolszewicy spalili wieś, a wielu jej mieszkańców rozstrzelali. Według świadectwa poltawskiego gubernialnego komisarza oświaty UNR Wiktora Andrijewskiego w Lutence spłonęło około 1100 obejść, ofiar nikt nie liczył, a ocaleli mieszkańcy ukrywali się w lasach w pobliżu wsi Sary. Później wyjaśniło się, że według przybliżonych obliczeń poległo 150 powstańców. O Leontiju Chrystowym i o tych tragicznych dniach swojej rodzinnej wsi Petro Huź stworzył i wykonywał “Dumy o Chrystowym” oraz “O Lutence i Chrystowym”, “O bohaterach, którzy polegli za wolność”. Śpiewał: “…jaka straszna kara spadła na Lutenkę: osiemset dworów spłonęło, dym poszedł aż za chmury”. W czasach ZSRR komunistyczni ideolodzy zakazali tych dum, oddali je zapomnieniu, nigdzie nie były publikowane. Dopiero po odzyskaniu niepodległości regionalista Iwan Czajka w książce artystyczno-dokumentalnej “Dzwony nad Lutenką” opisał bohaterską walkę powstańców Chrystowego i opublikował fragment dumy “O Lutence i Chrystowym”: Zginął Leontij Chrystowy w lipcu 1921 roku pod wsią Zahrunowka w walce z oddziałem bolszewickiej milicji. Cała rodzina atamana została represjonowana. Petrowi Huziowi natomiast udało się uniknąć prześladowań, prawdopodobnie udało mu się ukryć fakt udziału w oddziale powstańczym.
W kapeli bandurzystów. W Myrhorodzie Petro Huz zaprzyjaźnił się z miejscowymi kobzarzami. A także z Opanasem Slastionem, założycielem Myrhorodzkiego Muzeum Krajoznawczego, malarzem i wybitnym znawcą sztuki. Slastion m.in. badał kobzarstwo, wraz z Lesią Ukrainką nagrywał na fonografie pieśni i dumy kobzarzy z Połtawszczyzny, malował ich portrety, był fundatorem Myrhorodzkiej Kapeli Bandurzystów im. Iwana Franki. Petro Huz natomiast przyłączył się do innej, również myrhorodzkiej. Nie wyklucza się jednak, że śpiewał także w „slastionowskiej”. W książce „Myrhorodzcy kobzarze i bandurzyści” jej autorka, krajoznawczyni Ludmyła Rozsoha, opowiada: „Powstanie Myrhorodzkiej Kapeli Bandurzystów datuje się na okres między 1921 a 1926 rokiem, choć większość badaczy podaje rok 1925. Taka nieścisłość wyjaśnia się istnieniem kilku zespołów bandurzystów, które tworzono w tym czasie i które miały różne nazwy: kapela im. Tarasa Szewczenki, kapela imienia Iwana
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl HUBAREĆ. W ocenach twórczej praktyki pisarskiej często mowa o jednym z kierunków filozoficznych, który ma dość otwartą i nierzadko używaną nazwę – filozofia życia. Konceptualne zasady kierunku „filozofia życia”, krzyżując się w literaturze z tradycyjnym ukraińskim kierunkiem „filozofia serca”, przygotowują podatny grunt dla pojawienia się dzieł artystycznych, w których rzeczywistość jawi się w nowej jakości. Tradycyjnie życiowa codzienność jest charakterystyczna dla całego szeregu powieści, opowiadań i nowel współczesnej prozy ukraińskiej. Szczególne miejsce zajmują wśród nich utwory Leonida Petrowskiego, który dobrze włada każdym z tych gatunków, o czym świadczy czterotomowe wydanie jego dorobku, opublikowane jeszcze w czasie przedwojennym. Metodą pisarza na budowanie ruchliwych i ostrych linii fabularnych oraz wiarygodnych dialogów staje się „odbijanie się” od własnego doświadczenia życiowego, tego, co zobaczył i usłyszał w ludzkim środowisku, co przeżył i zrozumiał w różnych sytuacjach. Od pierwszej powieści „Dziewiętnasta jesień” po wielkoskalowe powieści „Megalit”, „Okruchy losu” prozaik dąży do poznawania i odkrywania charakterów postaci, złożoności ludzkiego życia w dziwnym połączeniu jego przemijalności i wieczności poprzez bardzo znane, ale w żadnym wypadku nie skopiowane z rzeczywistości, lecz artystycznie przemyślane, wyselekcjonowane i doprowadzone do doskonałości w swojej typowości okoliczności, zderzenia przekonań, interesów przeciwstawnych sił. Umiejętność pisarska najpełniej ujawnia się przy filozoficznym zagłębianiu się w istotę motywów, którymi kierują się przedstawione w „Okruchach losu” postacie – nie wymyślone, a „żywsze od wszystkich żywych”. Jedną z nich jest dyrektor-łapownik, który bezwstydnie przywłaszczał cudze, czyli zarobione przez innych. Wymieniając jego nazwisko, znane wielu literatom, wydawcom, Leonid Petrowski kieruje się zasadą opowiadania tylko prawdy, nawet, jak sam mówi, „ze szkodą dla swojego renomé”. Warto mieć na uwadze, że „Okruchy losu” są powieścią autobiograficzną i wśród trzynastu odmian tego gatunku zajmują jedno z ważnych miejsc, ponieważ głównym bohaterem występuje w niej sam autor. Przedmiotem przedstawienia w utworze nieodmiennie pozostają życiowe dni powszednie: nauka studencka, troski fabryczne, służba wojskowa, wędrówki zarobkowe po rodzinnych stronach. A co najważniejsze – ludzie, ich losy z radościami i smutkami, z trudnościami, których nie każdemu udaje się przezwyciężyć. Bardzo niełatwo jest dążyć do typizacji charakterów, sprzecznych faktów i wydarzeń, odnajdywać to szczególne powiększenie, przez które można dostrzec to, co najważniejsze. Przecież przy tym konieczne jest znalezienie nie tylko miary pokazywania własnego „ja”, ale także posiadanie intuicji, doświadczenia, wrodzonej umiejętności dobierania „materiału życiowego”, dostrzegając w nim to, co naprawdę typowe i charakterystyczne dla epoki, a także głębokie rozumienie okoliczności, w których znajdował się i znajduje sam narrator. Zbudowawszy powieść autobiograficzną w formie krótkich no-
Leonid Petrowśkyj uważał, że mogą one istnieć samodzielnie, ponieważ mają wiele cech tego utworu narracyjnego, pisarz zdołał połączyć je wspólną linią fabularną. Przy okazji warto zadać pytanie: jeśli w teorii literatury ukraińskiej jedną z odmian powieści uznano powieść wierszowaną („Maryna” Maksyma Rylskiego, „Marusia Czuraj” Łiny Kostenko, „Trylogia poleska” Ołeksandra Pidsuchy i in.), to dlaczego nie ma prawa do istnienia powieść w nowelach? Niemal każda z nowel, z jednej strony, przesiąknięta jest wielkim szacunkiem i miłością do człowieka sprawiedliwego i uczciwego, z drugiej zaś – przepełniona nieakceptacją i potępieniem tego, co złośliwie przeszkadza, a w rzeczywistości utrudnia mu wszystko, poniża jego godność, kompromituje dobre zamiary. Z tymi wysokomoralnymi uczuciami główny bohater staje przed czytelnikiem nie tylko uczciwy wobec siebie, ale i wobec takich samych jak on: wychowanków internatu, współpracowników z różnych sfer działalności zawodowej, bliskich przyjaciół i wreszcie wobec społeczeństwa jako całości. Dokumentalność i przekonujący charakter ukazywanych realiów życiowych, których nie da się specjalnie wymyślić, podyktowane logiką wydarzeń i charakterami postaci, rzucają światło na mechanizmy i dźwignie władzy, w szczególności w strukturach wojskowych byłego państwa związkowego. Warto zagłębić się w jedną z nowel pod tytułem „Dwaj majorowie”, aby zrozumieć, jakimi amoralnymi typami była wypełniona kagiebistowsko-propagandowa machina ówczesnej armii, wydawałoby się, już dalekiej, a w rzeczywistości żywej, kontynuowanej we współczesnych realiach pod putinowskimi ludobójczymi ideologemami. Dwaj majorowie, jakby już mieli przejść na emeryturę, ponieważ do przejścia na nią uzbierał się niezbędny staż pracy, a zatem nie przejmują się już karierą, pozwalając sobie na szczere „filozofowanie”, które graniczy z niedozwolonym. A obok – żywy wytwór stalinowskiego systemu, szef wydziału politycznego podpułkownik Krawcow, który według wszelkich oznak coś wywęszył, czy być może podejrzewa nie tylko majorów, ale i wielu innych, i dlatego próbuje uczynić swoim tajnym informatorem-„seksotem” młodego komsorga, obiecując mu mnóstwo przyszłych korzyści, perspektyw kariery. Tylko, jak to mówią, nie na tego trafił: młodzieniec był niezłomny, wytrzymawszy podstępne metody potwora w oficerskim mundurze. Równoległość linii fabularnych, które w powieści „Okruchy losu” krzyżują się i przeplatają między sobą, autor wykorzystuje do nadania wszechstronnych charakterystyk, szerszego i głębszego wyrazu wielu właściwości, osobliwości realiów życiowych postaci z różnych warstw społecznych i sfer ludzkiej działalności. Rozwijając fabułę w porządku chronologicznym, pisarz jednocześnie rozszerza krąg istniejących problemów, dynamicznie przedstawia ostre sytuacje, konflikty, które powstają w zespołach twórczych. Przemyśliwując wydarzenia wywołane bezceremonialną ingerencją w procesy twórcze okrutnej i bezapelacyjnej cenzury, a zwłaszcza ignorancją i woluntaryzmem, grubym traktowaniem talentów przez organy władzy, autor przewiduje w tych tendencjach duchowy upadek, a z czasem i krach takiego systemu państwowego. W pisarskim arsenale decydującą pozostaje metoda artystycznego badania ludzkiego losu, analiza warunków życia i okoliczności, często niezależnych od pragnień i dążeń postaci powieści, w tym również narratora. Rozważania nad losami ludzkimi związane są z mroczną ideologią, która przez życie kilku pokoleń Ukraińców rodziła rozdwojenie osobowości, przebywanie wielu w dwóch prawdach, i po filozoficznemu trafnie wyciąga się wniosek odnośnie tego, że „od tego u ludzi sumiennych bolała dusza”, a ogólnie w rezultacie następowało duchowe kalectwo. Autor bez oglądania się, śmiało nazywa tych duchowych kalek nie wymyślonymi czy zawoalowanymi, a prawdziwymi nazwiskami i imionami (niektórych także z imieniem ojca), bo niemało z nich stało się jawnymi łotrami: urzędnikami-złodziejami, sprzedajnymi partyjnymi funkcjonariuszami, fanatycznymi poplecznikami moskiewskich władców. Na los bohaterów jeszcze jednej powieści – „Megalit” przypadł czas, jak twierdzi narrator, najbardziej burzliwy, najstraszniejszy i najbardziej podstępny w historii. Megalit – to nic innego jak tajemnicza, mocna bryła z dawnej przeszłości, która ma wygląd grubo ociosanego kamienia. W powieści właśnie kamień poprzez chronologiczną retrospekcję pełni rolę życiowego symbolu. Autor w filozoficznych rozważaniach, w zwracaniu się do czytelnika dość dokładnie określa jego przenikanie w ludzki los, istniejącą rzeczywistość, język i zwyczaje jednostki. Kamień może być nie tylko ofiarnym, ale i dla kogoś spowiednikiem, dla kogoś milczącym strażnikiem, a jednocześnie sędzią, i jeszcze służyć jako towarzysz podróży w przeszłość, a nawet do zaglądania w przyszłość. Rozmyślając nad tymi ogólnoludzkimi prawdami, główny bohater powieści „Megalit” Terentij, potomek rodu Pojduniwskich, w ciągu swojego życia przekonał się, że prymitywne hasła zawsze prowadziły do robienia z ludzi głupców i do wielkich tragedii, a słuchając w swoim czasie szkolnego nauczyciela, dość wcześnie zrozumiał: prawda zawsze jest o wiele gorzksza od kłamstwa. Właśnie niewiarygodnie gorzka prawda, związana z losem własnego rodu, niespodziewanie zwala się na barki głównego bohatera: jakby podsłuchawszy szczerą rozmowę dziadka z ojcem, przed nim podczas tych wyznań staje obraz przerażających niesprawiedliwości i potwornych okrucieństw „dyktatury proletariatu”. Pisarz, umiejętnie korzystając ze swojej ulubionej metody budowania kilku linii fabularnych, celowo przesuwa ramy czasowe, przeplata dawno minione dziesięciolecia z kolejnymi i z obecnymi, daje możliwość postaciom ujawnić swoje charaktery, pokazać się w zdecydowanych działaniach. Taka stanowczość niemal we wszystkim jest właściwa ojcu Terentija, co zostało zakodowane w filozofii jego cierpiętniczego życia: „synowi wroga ludu” przyszło znosić mnóstwo ciągłych podejrzeń i zniewag, boleśnie przeżywać niesprawiedliwość, znosić okrutne traumy psychiczne, od których kamieniało serce, dojrzewała nienawiść do despotyzmu i jego nosicieli. Ci despoci i nienawistnicy rządzili, siedzieli nie tylko w kremlowskich gabinetach, ale i mieszkając niedaleko czy całkiem obok, jak kolega z klasy ojca, Mykoła. To on, wraz ze swoją matką, wywiedziawszy się o wszystkim o rodowodzie ojca, z zazdrości i nieakceptacji zamożnej przeszłości jego przodków, podłymi donosami zdołali wpędzić w dziesięcioletnie więzienie dziadka Terentija. Lecz los sprawił tak, że donosicielowi i zazdrośnikowi za popełnione czyny przyszło płacić życiem: w frontowym śmiertelnym pojedynku dwóch postaci zwyciężyła sprawiedliwość. Wydawałoby się, że pisarz tym niemal zakończył jedną z ważnych linii fabularnych, jednak dążąc do końca zrozumieć naturę krwawej konfrontacji, zwłaszcza wczytując się w udanie zbudowane dialogi dwóch uzbrojonych osób, można przekonać się o istocie współistnienia dobra i człowieczeństwa z potwornym złem i wężowym podstępem. Wcale nie próbując nadać walce, przedstawianej w epizodzie starcia bojowego, wyjątkowej wyrazistości czy specjalnej ostrości, czyli nie hiperbolizując życiowej prawdy, autor wcielił w nim filozoficznie podkreślony motyw: wszystko, co rzeczywiste – jest rozumne, wszystko, co rozumne – jest rzeczywiste, gdzie pod rozumnym można widzieć dobro, światło, uczciwość i wysoką moralność. Przesuwając realne wydarzenia w odcinkach czasowych, pisarz stosuje rozpowszechnioną metodę postrzegania minionej rzeczywistości, zbiera skomplikowaną wieloletnią historię w jedną rozmowę przedstawicieli dwóch pokoleń zwykłej rodziny i jednocześnie daje możliwość trzeciemu wyobrażeniowo poczuć, przeżyć ich losy i osiąga tym dynamikę opowieści, wyrazistość przedstawienia postaci. Wiadomość ojca o megalicie, w którym ukrył broń, podniesioną w swoim czasie na polu bitwy po rozgromieniu wrogiej jednostki i zniszczeniu zdrajcy, okazała się dla Terentija całkowitym zaskoczeniem. Usłyszane drżąco zapadło w duszę, i tajemniczy megalit w dalekiej wsi już nie dawał mu spokoju, magiczną siłą wzywał do siebie. W napiętym epizodzie wydobywania broni spod megalitu wszystko zeszło się w jedno: wola i stanowczość, niezłomność w osiąganiu celu i, oczywiście, – radość, która uspokaja, napełnia radością serce. Chyba w tym właśnie polega filozofia pisarskiego zamysłu: oto ona, sztafeta, przekazana synowi od ojca-frontowca, a z nią już nowemu pokoleniu w osobie Terentija oraz odnalezionej przez niego pod kamienną bryłą przypada bronić ojczystej ziemi. Pod względem tematyki i wypełnienia treścią autobiograficzne powieści Leonida Petrowskiego dość wyraźnie są ze sobą powiązane, współbrzmią nie tylko obrazami poszczególnych postaci, ale i miejscami kontynuacją ważnych linii fabularnych. Chociaż przed nami dwa samodzielne utwory, mimo wszystko autor łączy je wspólnym zamysłem ideowym, przedstawia na stronach obu z nich te same zjawiska, nawet główny bohater jest ten sam, prawda, podany z pewnymi modyfikacjami. W istocie te dwie powieści można uważać za dylogię, co w literaturze ukraińskiej nie jest nowością: w swoim czasie powieści-dylogie stworzyli Ołeś Honczar („Tawria” i „Perekop”), Wiktor Miniajło („Gwiazdy i śledzie” oraz „Na jasne gwiazdy”). W powieściach, które stanowią podstawę książki „Przeddzień wieczności”, Leonid Petrowśkyj swoimi filozoficznymi dygresjami-rozważaniami stara się przypominać czytelnikowi o niej, tej tajemniczo-magicznej kategorii, która nie jest ograniczona żadnym terminem czasowym, nie ma ani początku, ani końca, nie znika i nie przestaje istnieć. Jej przededniem obrazowo nazwano życiowe ścieżki, codzienne działania człowieka, szczerą radość i rozczarowanie, sukcesy i niepowodzenia, sianie dobra i walkę ze złem. Pozostając wiernym swoim zasadom artystycznym, autor dla wzmocnienia emocjonalnego wpływu na czytelnika wykorzystuje nie tylko umotywowane konwencje i proces wyobraźni, ale i szereg znaczących symboli filozoficznych, gdzie w szczególności wieczność, jak i kamień megalit, czas, a także retrospekcja, fantazja, nawet schowek z bronią pełnią rolę ludzkich cnót, zmuszają do zastanowienia się nad własnym sposobem życia, a także koniecznie zwracać uwagę na to, jaką pamięcią dla potomnych jednostka oznacza ziemskie istnienie. Oprócz powieści, do książki „Przeddzień wieczności” weszła powieść „Trawa po pas”, która ma dość prostą fabułę z trzema postaciami – przyjaciółmi i sąsiadami z działek letniskowych, którzy wyrwali się z kijowskiego zaduchu, by pogospodarować, pooddychać świeżym powietrzem na brzegu sztucznego morza. To ludzie z radzieckiej przeszłości, urodzeni w strachu, a tutaj, na rozłogach, gdzie nikt cię nie usłyszy, nie podsłucha, można dać wolność swoim myślom, nastrojowi, stać się samym sobą, prawdziwie otworzyć serca i dusze naprzeciw siebie. Za pozornie całkiem prostą fabułą ze zwykłymi zajęciami gospodarskimi swobodnie powstają dyskusje, spory, rozmowy o znaczeniu społecznym, a najbardziej o tym, że „światem rządzą mądrzy głupcy, karierowicze i pochlebcy” oraz „nami kierują tchórze, zdrajcy, żłoby i wszelka podłość”.
Tłumaczenie maszynowe
Wszyscy trzej wcale nie należeli do tych, którzy umieli tylko mruczeć: każdy, próbując coś krytykować, z czymś nie zgadzając się w fundamentach tego systemu, nieodmiennie dodawał swoje „a ja zrobiłem to tak”, „a dlaczego nie można poradzić się ludzi”, „wybory wprowadziłbym nie z jednego, a z wielu kandydatów”... Filozoficzne rozważania trzech letników o zazdrości, grzechu, pokucie przeradzają się w swoiste spowiedzi każdego z nich. Potwierdza się znana prawda, że daleko nie wszyscy ludzie z radzieckiej przeszłości byli stłamszeni, zastraszeni, zgnębieni czy pozbawieni własnej godności. Właśnie tacy, niepokorni, naelektryzowani potrzebami sprawiedliwości, zmian i porządku we wszystkim, przechodzili przez imperialne etapy, a wyrwawszy się z łagrów, wywalczali niepodległość, stali za nią na barykadach Majdanów, walczą w nasze dni na wschodzie przeciwko najeźdźcom-Moskalom. Napięciami psychologicznymi, intrygami artystycznymi, nieoczekiwanymi finałowymi scenami naznaczone jest trzynaście opowiadań zawartych w książce „Przeddzień wieczności”. I w tym widać obiektywną prawidłowość: wszak tematycznie i stylistycznie, niektórymi wydarzeniami i odniesieniami do konkretnych miejsc są one zbliżone do poprzednich utworów. Jednak tutaj cechy gatunkowe wymagają ograniczonych rozmiarów, jednolitości w budowie fabuły, zwięzłości i lakoniczności opisów, a także podania już ukształtowanych charakterów postaci. W większości autor przestrzega tych wymogów, chociaż czasami zawodzi go ulubiona metoda detalizacji w opisach przyrody, otoczenia, zewnętrznych cech rzeczy. Tak jak w powieściach i opowiadaniu, pisarz buduje fabuły opowiadań na jednym lub dwóch epizodach, albo materiałach życiowego wydarzenia konkretnej postaci, nasyca je pełnowartościowymi charakterystykami, dynamicznymi dialogami, kończąc logicznymi rozwiązaniami. Książką „Przeddzień wieczności” Leonid Petrowśkyj robi nowy, zauważalny krok w swoim twórczym wzroście i utwierdzeniu przyszłych spotkań z wdzięcznym czytelnikiem. Niedawno w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy w ramach pracy Klubu Weekendowego odbyła się prezentacja książki „Dziewięć żyć”. Autorka – Natalia Kowalśka, członkini NSPU – przed tym wydaniem miała siedem zbiorów poezji. Pierwsza książka prozy „Dziewięć żyć” ukazała się w kijowskim wydawnictwie „Drukarski dwór Ołeha Fedorowa”. O czym jest książka? O nas. O człowieczeństwie i obojętności, o zdradach i dobroci, o stratach i naszej niesamowitej zdolności do odradzania się podczas wojny. I, oczywiście, o kotach. One są obok, one nie zdradzają, one wierzą nam i inspirują do desperackich czynów w imię ratowania choćby jednego życia, nawet za cenę własnego. „Właśnie poprzez stosunek do nich autorka pokazuje najlepsze i najgorsze ludzkie uczucia oraz czyny. Jako historyczka chcę wyrazić zachwyt kunsztem pani Natalii, która wybrała tak trudne tło historyczne, i tak prosto pokazała – Zoja RUZHYN, honorowa mieszkanka wsi Szewczenkowe. 12 września 1875 roku urodził się Ołeksandr Koszyć, dyrygent chóralny, kompozytor i etnograf, który napisał orkiestrową aranżację pieśni „Szcze ne wmerła Ukrajina”. Przyszedł na świat na Kaniowszczyźnie, w wielodzietnej rodzinie. Chociaż za swoją ojczyznę uważał wieś Tarasiwci w powiecie zwinogródzkim, dokąd ojca mianowano proboszczem nowej parafii. Edukację Ołeksandr zaczął zdobywać w Bogusławskiej bursie eparchialnej, a kontynuował w Kijowskim Seminarium Duchownym, które ukończył w 1901 roku z tytułem naukowym kandydata teologii. Mimo uzyskanego wykształcenia księdzem nie został, a ruszył nauczać na Kubań, gdzie zaprzyjaźnił się z Symonem Petlurą (który porządkował archiwum Kubańskiego Kozactwa). Za wsparciem Mykoły Łysenki, na Kubaniu Koszyć prowadził ekspedycje etnograficzne po kozackich stanicach (Perejasławskiej, Umańskiej, Połtawskiej, Briuchowieckiej), zapisując od potomków zaporoskich kozaków, deportowanych z Ukrainy, pieśni ludowe. Zebrany materiał z 500 pieśni uporządkował w dziesięciu zeszytach, które zostały zaprezentowane na wystawie etnograficznej Kubania, i otrzymał za pracę złoty medal. Z czasem te zeszyty zostały utracone, znany jest los tylko dwóch, z których jeden przechowywano w archiwum Koszycia w Winnipeg. Przez pewien czas Ołeksandr Koszyć był dyrektorem i dyrygentem towarzystwa „Bojan”. W 1909 roku zaproszono go do kierowania chórem studenckim Uniwersytetu Kijowskiego świętego Włodzimierza. Uczestnicy tego chóru w 1916 roku po raz pierwszy wykonali niedościgniony „Szczedryk” w opracowaniu Mykoły Łeontowycza. Przez pewien czas Koszyć był dyrygentem Opery Kijowskiej, a za czasów Ukraińskiej Republiki Ludowej Centralnej Rady kierował wydziałem muzycznym Generalnego Sekretariatu Oświaty. W styczniu 1919 roku przewodniczący Dyrektoriatu Symon Petlura zobowiązał Ołeksandra Koszycia oraz Kyryła Stecenkę do zorganizowania ukraińskiej kapeli republikańskiej i wyruszenia w światowe tournée w celu popularyzacji Ukrainy. Repertuar kapeli składał się wyłącznie z pieśni ludowych w opracowaniu Łysenki, Stecenki, Koszycia, Łeontowycza. W „Wspomnieniach” Koszyć opisywał, jak odbywały się koncerty w Paryżu w 1919 roku, gdzie było niemało rosyjskich emigrantów, którzy niszczyli afisze niecenzuralnymi napisami i zbierali się, by wygwizdać kapelę. W związku z tym wokół było niemało policji. Mimo to koncerty we wszystkich miastach odbyły się z nadzwyczajnym sukcesem. Zachodnioeuropejska prasa z zachwytem pisała o triumfie ukraińskich muzyków. W ciągu 1919–1921 lat kapela odbyła udane tournée po krajach Europy, a w 1922 roku przekroczyła Atlantyk, aby podbić Amerykę. Skrajnie niebezpieczny okazał się ten przejazd, ponieważ statek natknął się na górę lodową i niemal zatonął. Z udanymi koncertami koncertował Ukraiński Chór Narodowy (taką nazwę otrzymała kapela pod koniec 1920 roku) w USA, Meksyku, Argentynie, Brazylii, na Kubie. Tylko w krajach Ameryki Południowej chór dał około 900 koncertów, ale po tournée rozpadł się. Koncert chóru w „Plaza de Toros” w Meksyku, gdzie ustanowiono światowy rekord – obecność 32 tys. widzów, odbył się 26 grudnia 1922 roku. Mimo pragnienia Koszycia, powrót na Ukrainę dla kapeli był niemożliwy, ponieważ władza radziecka nie dawała zezwolenia. W związku z tym dyrygent od 1926 roku osiedlił się w Nowym Jorku, gdzie kierował grupą połączonych chórów ukraińskich – „Siódemką”, próbował realizować się jako kompozytor. W 1938 roku wziął udział w zdjęciach do filmu „Marusia” w New Jersey. W 1941 roku przeprowadził się do Winnipeg na zaproszenie referatu oświatowego UNO Kanady, by kierować chórem i wykładać na kursach dyrygencko-nauczycielskich. Zmarł Ołeksandr Koszyć 21 września 1944 roku w Winnipeg (prowincja Manitoba, Kanada). Pochowany w kolumbarium cmentarza „Glen Eden” niedaleko Winnipeg. Zostawił testament, aby jego prochy zostały przeniesione na Ukrainę.
Czerkaski Obwodowy Ośrodek Twórczości Ludowej i Pracy Kulturalno-Oświatowej pod kierownictwem Oleny Bardinowej przygotował uroczyste uczczenie 150. rocznicy urodzin artysty. W Domu Kultury we wsi Szewczenkowe (Kieryliwka), w miejscu urodzenia Tarasa Szewczenki, odbyło się święto obwodowe, uświetnione barwną paletą sztuki wokalno-chóralnej. Zespoły chóralne zachwycały zarówno dobranym melodyjnym repertuarem, jak i sposobem wykonania śpiewu. Malownicze ukraińskie stroje ludowe harmonijnie podkreślały piękno pieśni ludowej. Tradycyjnie rozbrzmiał natchniony występ Ludowej Amatorskiej Akademickiej Kapeli Chóralnej Centrum Kultury i Wypoczynku Rady Wiejskiej Szewczenkiwskiej. Podczas uroczystości przewodniczący Szewczenkiwskiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej Serhij Smałko zauważył, że wszyscy rodacy Ołeksandra Koszycia są dumni z jego wybitnych osiągnięć, które odbijają się echem w pieśniowej wielogłosowości współczesnych i brzmią w twórczym dorobku zaprezentowanych tu wspaniałych zespołów chóralnych. Kierowniczka obwodowego ośrodka Olena Bardinowa wyraziła szczerą wdzięczność zespołom twórczym za udział w święcie, a także mistrzom-amatorom, którzy zaprezentowali swoje prace w foyer Domu Kultury. Wszystkim uczestnikom wydarzenia wręczono honorowe odznaki Czerkaskiego Obwodowego Ośrodka Twórczości Ludowej i Pracy Kulturalno-Oświatowej. Drugie życie książki W przygotowaniach do jubileuszowej daty, z inicjatywy autora projektu „Druga światowa podróż dyplomacji ludowej kapeli imienia Ołeksandra Koszycia” Maksyma Osińczuka, przy wsparciu działacza społecznego i mecenasa projektu Wasyla Sapatyja oraz jego rodziny, przewodnicząca Centralnej Rady Instytucji Społecznych GSU, fundatorka Ukraińskiego Ruchu Kobiecego „Matki świata przeciwko wojnie i terroryzmowi”, kierowniczka ukraińskojęzycznej telewizji „Stolycia” Wałentyna Elias zorganizowała wydanie i popularyzację wznowienia książki „Ukraińska pieśń za granicą. Światowa podróż koncertowa ukraińskiego chóru narodowego pod kierownictwem Ołeksandra Koszycia” (Głos zagranicznej krytyki muzycznej. Paryż, 1929). We wstępie do książki Wałentyna Elias zwraca się: „Wielce szanowny drogi nasz czytelniku! Mamy zaszczyt zaprezentować wznowienie niezwykłej książki, szczególnej książki, epokowej książki. Zostało w niej poświadczone wydarzenie światowej skali, którego znaczenia nie da się przecenić. To kronika triumfalnego tournée Ukraińskiego Chóru Narodowego pod batutą dyrygenta Ołeksandra Koszycia po krajach Europy Zachodniej, Ameryki Północnej i Południowej w latach 1919–1924. Wydana w 1929 roku w Paryżu, jest dziś aktualna jak nigdy dotąd. (…) Zebrano w niej kilkaset unikalnych recenzji prasy europejskiej i amerykańskiej, listy wybitnych politycznych i kulturalnych działaczy świata z opiniami o Ukrainie i kulturze ukraińskiej. Podano fragmenty dzienników podróży uczestników tournée, korespondencję Symona Petlury i Ołeksandra Koszycia, dokumenty rządowe polityki kulturalnej Ukraińskiej Republiki Ludowej”. Jubileuszowy dzień Oczywiście nie mogłam pozostać na uboczu przygotowań do 150. rocznicy urodzin Ołeksandra Koszycia we wsi Szewczenkowe, gdzie od 2011 roku zostałam wybrana przez społeczność honorową mieszkanką wsi. Z wdzięcznością i miłością wykonano wieniec z kłosów pszenicy i elementów roślinnych. Bóg pozwolił – i zdążyłam ostatnim autobusem przekazać wieniec i korowaj, wcześniej umawiając się z dyrektorką szkoły sztuk pięknych Łarysą Jarowenko. Przewodniczącemu wsi przekazałam, aby ogłosił, że pachnący korowaj łamią wspólnie uczestnicy uczczenia pamięci sławnego rodaka za jego jasną, wieczną pamięć i Królestwo Niebieskie. Poprosiłam, aby złożono wieniec od Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Związku Oficerów Ukrainy, Narodowej Rady Kobiet Ukrainy, organizacji społecznej „Wszechukraińskie Zjednoczenie „Postęp kobiet-mironosic”, uczestników „Artystycznego Specnazu”, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Kaniowskiego Narodowego Muzeum Szewczenki, Centrum Medycznego „Dżereło”, organizacji społecznej „Wszechukraińskie Zjednoczenie „Ziemniacy Naddnieprza”, Kijowskiego Kolegium Zawodowego ze wzmocnionym szkoleniem wojskowym i fizycznym, Stowarzyszenia Ziemiaństw Obwodów Ukrainy zarejestrowanych w Kijowie, stowarzyszenia wolontariackiego „Pajączyce” oraz kozactwa. Wieniec złożono również przy znaku pamięci we wsi Tarasiwka. Przeprowadzono wiec pamięci. Niech panuje wzniosłość ducha narodu ukraińskiego!
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…ludzkie losy w tych ekstremalnych warunkach: to fizyczny i emocjonalny ból w wielogodzinnych kolejkach na blokadach, gdzie ludzie tracili przytomność, a nawet życie; to upokarzające oczekiwanie na wydanie przez małe okienko twojego paszportu; to wyostrzone postrzeganie człowieka z bronią w ręku”, – napisała we wstępie do książki doktor nauk historycznych, profesor Halina Dokaszenko. Prezentacja odbyła się w ciepłym gronie twórczych ludzi. Wspólnota za każdym razem powiększa się o bachmutczan, kijowian, horliwczan, browarczan… Alarm przeciwlotniczy nie przeszkodził twórczej rozmowie: czytano prozę także na ulicy, robiono zdjęcia. Po odwołaniu alarmu wszyscy wrócili do sali. Rozbrzmiewały wiersze i proza. Padały ciepłe słowa od rodaków. O pracy nad opracowaniem graficznym i designem książki opowiedziała córka pisarki Waleria Kowalska. Pod koniec spotkania, w przyjaznym kręgu przy fortepianie, członkowie Klubu Dnia Wolnego, ludzie, których połączyła stolica i Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy, zaśpiewali piosenkę „Jak cię nie kochać, Kijowie mój”. Akompaniowała Natalia Jesaułowa.
Informacja własna
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tradycje operowe i muzyczne z ówczesnymi tendencjami zachodnioeuropejskiej kultury muzycznej. Maksym Berezowski wraz z ukraińskim kompozytorem Dmytrem Bortniańskim stworzył oryginalny typ koncertu chóralnego, uznawany dziś za klasyczny, który jest szanowany i stanowi wzór do naśladowania. W Czernihowie i Równem w czasach niepodległej Ukrainy nazwano imieniem Maksyma Berezowskiego ulice, a w jego rodzinnym Głuchowie jego imię z dumą nosi Dziecięca Szkoła Sztuk. Jest on drugim kompozytorem-cudzoziemcem po Mozarcie, któremu ustanowiono tablicę pamiątkową na fasadzie Akademii Muzycznej w Bolonii. W 1995 roku ukraińskiemu kompozytorowi w mieście Głuchów postawiono pomnik (autorka Inna Kołomijec). Jego utwory chóralne, wśród których muzykolodzy nazywają prawdziwym diamentem „Liturgię św. Jana Złotoustego”, jego opery „Demofoont” i „Ifigenia”, muzyka instrumentalna, koncerty duchowne – to znaczący wkład w skarbnicę kultury europejskiej. Jego twórczość pozostaje słabo zbadana i naprawdę jeszcze nieodpowiednio oceniona. Wierzymy, że po zwycięstwie Sił Zbrojnych Ukrainy nad zaprzysięgłym sąsiadem jeszcze usłyszymy na wielkiej scenie Narodowej Opery utwory chóralne ukraińskiego kompozytora Maksyma Berezowskiego w wykonaniu najlepszych ukraińskich chórów.
Tłumaczenie maszynowe
Myron FEDORIW, proświcianin. Epoka ukraińskiego baroku odkryła przed światem mnóstwo perełek utalentowanego narodu. Tysiące ukraińskich pieśni ludowych, legend i bajek, setki wyrazistych poezji, utworów prozatorskich i dramatycznych w językach ukraińskim, polskim, łacińskim, greckim i cerkiewnosłowiańskim, ikonopisarstwo i portrety, rzeźby i pierwsze świeckie pomniki, ryciny i akwaforty, pałace i parki, świątynie i rzeźbione ikonostasy, malarstwo i złotnictwo, tkactwo i kilimiarstwo, kowalstwo i garncarstwo, ukraiński haft i pisankarstwo, wyplatanie z wikliny i makrama, dziewiarstwo i drukarstwo. A do tego bogactwa – pojawienie się pierwszych ukraińskich kompozytorów. Ukraińska trójca kompozytorów epoki baroku – Maksym Berezowski, Dmytro Bortnianski i Artemij Wedel – wniosła znaczący wkład w rozwój kultury muzycznej na terenach Europy, a w szczególności w Ukrainie. Dziś przedstawiamy Państwu opowieść o tegorocznym jubilacie, ukraińskim kompozytorze, utalentowanym śpiewaku i dyrygencie, akademiku Akademii Bolońskiej, autorze pierwszej ukraińskiej symfonii, klasyku muzyki europejskiej Maksymie Berezowskim (1745–1777). Pojawienie się 16 października 1745 roku małego Maksymka w kozackiej rodzinie w Głuchowie, gdzie już cieszyła się uznanym autorytetem Głuchowska Szkoła Śpiewu, od pierwszych kroków włączyło obdarzone dziecko w świat wysokiej klasy sztuki wokalnej. Zatem, zdobywając wyższe wykształcenie w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, utalentowany młodzieniec cieszył wykładowców zarówno naturalną, przyjemną barwą głosu, jak i talentem do pisania własnych utworów muzycznych. W wieku 13 lat (1758 r.) ze względu na wyjątkowe warunki wokalne młody talent zostaje wysłany do Petersburga, gdzie zadziwia świecką publiczność jako solista Nadwornej Kapeli Śpiewaczej. Zapoznawszy się z najlepszymi wzorcami muzyki europejskiej, Ukrainiec Maksym Berezowski był oczarowany włoskimi ariami. Muzyka włoska zawładnęła życiem ukraińskiego artysty, który w latach 1759–1760 pracował nawet jako solista włoskiej trupy operowej w Oranienbaumie i Petersburgu, a w 1769 roku został wysłany na naukę do Bolońskiej Akademii Filharmonicznej we Włoszech. Nawiasem mówiąc, w tych samych latach w Akademii Bolońskiej uczył się młody Mozart. Twórcza atmosfera Bolonii i kontakty z utalentowanymi rówieśnikami sprzyjały narodzinom nowych, wyrafinowanych w europejskim stylu utworów muzycznych Maksyma Berezowskiego. Po zdaniu egzaminu na tytuł akademika filharmonii w Bolonii w 1771 roku, Ukrainiec Berezowski otrzymał tytuł maestro di musica i został wybrany członkiem Bolońskiego Towarzystwa Filharmonicznego. Jak twierdzą historycy sztuki, Akademię Bolońską ukończył z wyróżnieniem. Jego wiedza i umiejętności sprzyjały niezwykle szybkiemu rozwojowi kariery w Europie. Przepełniony twórczym uniesieniem, Maksym Berezowski tworzy szereg utworów instrumentalnych, wśród których są „Symfonia nr 1” (lub „Symfonia C-dur”) oraz Sonata na skrzypce i klawesyn, napisane w 1772 roku. Rękopis tej sonaty przechowywany był w Bibliotece Narodowej w Paryżu, odnalazł go muzykolog Wasyl Wytwycki, a później rozszyfrował M. Stepanenko. A w 1983 roku w wydawnictwie „Muzyczna Ukraina” Sonata na skrzypce i klawesyn Maksyma Berezowskiego została wydana drukiem dla szerokiego grona melomanów. Z symfonią Berezowskiego było jeszcze ciekawiej. Prawdopodobnie staraniami wszelkiej maści zazdrośników od końca XVIII wieku pierwsza z trzech znanych (są jeszcze „Symfonia G-dur nr 2” oraz „Symfonia C-dur nr 3”) symfonia ukraińskiego maestro uważana była za zaginioną. I dopiero dzięki wysiłkom amerykańskiego dyrygenta Stevena Foxa na początku lat 2000. w archiwach Watykanu odnaleziono rękopis symfonii. Podczas gdy nasi oficjalni mężowie milczeli i nie reagowali na sensacyjne znalezisko, oficjele Moskowii od razu zaliczyli ten utwór do dziedzictwa kulturowego swojego kraju, nazywając go „Pierwszą rosyjską symfonią”. I dopiero ukraiński dyrygent Kyryło Karabyć w 2016 roku publicznie zaprzeczył moskiewskiemu kłamstwu i oficjalnie oświadczył, że jest to utwór właśnie ukraińskiego kompozytora Maksyma Berezowskiego, który odniósł ogromny sukces na europejskich scenach. W 1773 roku w Livorno wystawiono jego operę „Demofont”. Duchowe utwory muzyczne również cieszyły się niemałym popytem wśród europejskiego duchowieństwa. W europejskich świątyniach brzmiały jego pieśni, wśród których „Pieśń pochwalna”, napisana w języku angielskim, oraz „Unser Vater”, napisana do tekstu w języku niemieckim. Wiele utworów narodziło się u maestro, napisanych przez niego w językach ukraińskim i cerkiewnosłowiańskim. Niestety, większość utworów bez śladu zaginęła. Choć są nadzieje, że jeszcze niejedna sensacja czeka nas w przyszłości… Ufając obietnicom władz rosyjskiego samozwańczego imperium, Maksym Berezowski w 1774 roku, w rozkwicie sił twórczych, powraca do bagiennego królestwa, gdzie obiecywano mu stanowisko dyrektora Krzemieńczuckiej Akademii Muzycznej. Ale nie było mu to dane. Nie znajdując zastosowania dla swoich twórczych zamierzeń, Maksym Berezowski w 1777 roku zachorował i zmarł w 32. roku życia. Jego duchowe koncerty chóralne, napisane po powrocie z Włoch, są niezwykle cennym dorobkiem ukraińskiej kultury epoki baroku. Pewna część tych koncertów dotrwała w formie rękopiśmiennej do naszych czasów. Historycy sztuki wyróżniają spośród innych najpopularniejszy z artystycznego dziedzictwa kompozytora koncert „Nie odrzucaj mnie w czasie starości”, gdzie autor mistrzowsko połączył ukraińskie nacio-
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe