Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №42 за 2008 рік

16 s. · 55 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

WOLNOŚĆ SŁOWA PO NOWOMYRHORODZKU

Głośne skandale w naszym życiu politycznym oraz permanentne kryzysy polityczne zepchnęły na drugi plan problem prywatyzacji lokalnych, tak zwanych komunalnych mediów. A sytuacja w tej kwestii pozostaje nie bardziej przejrzysta niż dziesięć lat temu, kiedy dopiero zaczęto o tym mówić. Jeśli stan wolności słowa w rejonach kilka lat temu był patowy, to wraz z przyjściem nowej władzy (po latach 2004—2005 lwia część przewodniczących administracji i rad rejonowych to nowi ludzie), która rzekomo konstatowała liberalizację w tej dziedzinie, położenie w terenie nie tylko nie zmieniło się na lepsze, ale jeszcze bardziej się zaostrzyło. Można to wyjaśnić prosto: wielu nowych kierowników odczuło w swoim czasie na sobie ograniczenia dostępu do mediów i teraz, będąc u władzy, próbują sztywno kontrolować redakcje, małpując działania poprzedniej władzy, często dość niezdarnie. Jak na przykład robiono to w Nowomyrhorodzie, przyjmując uchwałę rady, która ustalała kwoty (co dokładnie mieli na myśli?) na naświetlanie stanowiska deputowanych i kierownictwa rady. Z jakiegoś powodu nikomu nie przyszło do głowy: rozszerzenie wolności słowa, traktowanie redakcji i dziennikarzy z szacunkiem — to gwarancja tego, że żaden deputowany, jeśli ma własne stanowisko, z którym chce zwrócić się do wspólnoty, nie będzie miał z tym problemów. Switłana OREŁ, m. Kirowohrad. Niektórzy nowo objawieni kierownicy uznali, że redakcje to wygodny i dość bezbronny obiekt dla przyszłej niebezinteresownej prywatyzacji. Przecież ich majątek niby nie jest ich, a wywłaszczyć go jest o wiele łatwiej niż w przypadku innych obiektów gospodarczych: my przecież dajemy im dotację, więc co zechcemy, to zabierzemy. Zrozumiałe, że dotyczy to redakcji, gdzie zespoły nie są prawnie chronione (nie sformalizowano prawa własności do majątku, nie zawarto umów dotyczących naświetlania działalności organów władzy) i gdzie nie ma porozumienia między nimi a lokalnym kierownictwem. Na Kirowohradszczyźnie, na przykład, jeszcze rok temu sytuacja była bardzo napięta. — Niemal codziennie — opowiada przewodniczący obwodowej organizacji Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy (NSŻU) Jurij Serdiuczenko — docierały do mnie doniesienia o trudnej sytuacji w redakcjach gazet rejonowych. Prasa komunalna przeżywa dziś jedne z najgorszych czasów od lat niepodległości Ukrainy, konstatowali w apelu do społeczeństwa redaktorzy wydawnictw komunalnych, przyjętym podczas „okrągłego stołu” zwołanego w ubiegłym roku z inicjatywy obwodowej organizacji NSŻU. Namiętności nieco ucichły wiosną — po tym, jak nowy przewodniczący obwodowej administracji państwowej Wasyl Mocnyj przeprowadził naradę z kierownikami rejonów i wyznaczył nowe, profesjonalne kierownictwo obwodowego zarządu ds. prasy i informacji. Jurij Serdiuczenko zaznacza, że sytuacja w redakcjach gazet rejonowych (również z finansowaniem) znacznie się poprawiła. Ale w Nowomyrhorodzie tylko się zaostrzyła. Konfrontacja między kierownictwem rejonu a redakcją ostatecznie doprowadziła do tego, że rada rejonowa podjęła decyzję o likwidacji studia telewizji rejonowej. To faktycznie oznaczało zamknięcie gazety rejonowej. Rzecz w tym, że w połowie lat 90. gazeta rejonowa w Nowomyrhorodzie, pozbawiona wsparcia władzy, niemal „umierała”. Kilku dziennikarzy na czele z redaktorem Wołodymyrem Piskowym nie straciło rezonu i zorganizowało studio telewizji rejonowej. Sprawa jak na tamte czasy była dla rejonu nowa, niezwykła, ciekawa i nawet mimo ówczesnego kryzysu gospodarczego przyniosła pewien sukces finansowy. I mimo wszystko gazeciarze z powołania, Wołodymyr Piskowy i jego koledzy, jak tylko pojawiła się możliwość wydawania gazety, wrócili do zwykłego i ulubionego zajęcia. I nie bez sukcesu. Udało im się odrodzić faktycznie martwą gazetę rejonową, ustabilizować jej regularne ukazywanie się, zdobyć przychylność czytelników (nakład „Nowomyrhorodszczyny” na tle podobnych wydawnictw wygląda przyzwoicie) oraz autorytet wśród kolegów (gazetę nie raz, i nie tylko na szczeblu obwodowym, nazywano jedną z najlepszych). Redakcja przekształciła się w udane przedsiębiorstwo, za własne środki zakupiła sprzęt. Stała się nie tylko miejscem wydawania gazety, ale i swoistym centrum skupiającym inteligencję rejonu, tubą wspólnych spraw. Właśnie dzięki aktywnemu udziałowi redakcji zebrano środki na budowę w centrum rejonowym pomnika młodego Kobziarza, który w dzieciństwie podróżował tymi stronami z karawaną czumaków (powieść „Najmyczka”). Wydawałoby się — cieszyć się i rozwijać. Co więcej, kierownicy rejonu dobrali się młodzi i demokratyczni: przewodniczący rady rejonowej... Kontynuacja na s. 7. OLIMPIJSKIE ZŁOTO. Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106. ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 900 294 UAH 00 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

REAKCJA SIŁ POLITYCZNYCH NA NOWE WYBORY

Andrij ŁOZOWYJ Znowu wybory… Znowu mnóstwo billboardów, ulotek, różnobarwnych namiotów politycznych… Znowu eter radiowy i telewizyjny będzie pełen reklamy politycznej… Znowu niemało skandali na odpowiednim gruncie… Znowu pójdziemy do lokali wyborczych sercem i rozumem głosować na tych, którym sympatyzujemy… Prawdopodobnie po przedterminowych wyborach frakcja NS-NU będzie liczyć mniejszą liczbę deputowanych, jednak będą to ludzie rzeczywiście oddani Juszczence. Natomiast obecnie w szeregach frakcji NU-NS jest wielu tych, którzy bardziej orientują się na Julię Tymoszenko: kierowana przez Jurija Łucenkę grupa „Ludowa Samoobrona”, Ludowy Ruch Ukrainy na czele z Borysem Tarasiukiem (prawda, wewnątrz LRU jest wewnętrzna opozycja na czele z szefem lwowskiej organizacji obwodowej Jarosławem Kendziorem), Anatolij Hrycenko. Jeszcze nie można powiedzieć na pewno, ale według słów wielu ekspertów politycznych, nie jest faktem, że na nowej liście „Naszej Ukrainy” (jeszcze nieznany jest ostateczny format i nazwa, politolodzy przebąkują o wariancie „Blok Wiktora Juszczenki”) znajdą się lider Europejskiej Partii Ukrainy Mykoła Katerynczuk oraz przewodniczący Partii Obrońców Ojczyzny Jurij Karmazin. Czas pokaże… Między innymi na konferencji prasowej w Rzymie Wiktor Juszczenko oświadczył, że być może stanie na czele listy wyborczej tej siły politycznej. Wiceprzewodniczący parlamentu Mykoła Tomenko (BJuT) jest pewien, że tego nie da się uniknąć, a drugim na liście będzie obecny przewodniczący (czy to już były — tutaj nawet fachowi prawnicy łamią sobie głowy) Arsenij Jaceniuk. Jaceniukowi przepowiadano, że stanie na czele partii lub bloku, pójdzie na wybory osobną kolumną. Jednak Arsenij Pietrowicz po prostu nie ma na to czasu. Więc prognoza Tomenki całkiem może się sprawdzić. Frakcja liczy 155 deputowanych i pomimo fantastycznej charyzmy liderki, wewnątrz trwają spory. Widocznie BJuT nie będzie do ostatniego walczyć przeciwko przeprowadzeniu wyborów, a będzie bronić idei przeprowadzenia ich jednocześnie z prezydenckimi. Taki wniosek możemy, oprócz komentarza Portnowa, wyciągnąć ze słów Iwana Kyryłenki, przewodniczącego frakcji. Również Kyryłenko zaznaczył, że Julia Tymoszenko nie zamierza podawać się do dymisji ze stanowiska premiera Ukrainy, bo „to najgłupsza rzecz, jaką teraz można zrobić”. Przeciwko nowym wyborom wypowiedział się Blok Łytwyna oraz KPU. Jeden z głównych komunistów Petro Cybenko w wywiadzie dla agencji „InterMediaKonsaltynh” powiedział, że Juszczenko wkroczył na drogę niszczenia parlamentaryzmu na Ukrainie. W takiej pozycji nie ma nic dziwnego, gdyż prokomunistyczny elektorat fizycznie wymiera. Młodsze pokolenia, nawet zagorzali moskalofile, nie są gotowe na nich głosować. Każde wybory to cios w naśladowców Marksa—Lenina—Stalina. A oto Partia Regionów wita inicjatywę Prezydenta Ukrainy. Regionalni w przeddzień ogłoszenia rozwiązania poprzedniej kadencji Rady Najwyższej występowali przeciwko, bo byli u władzy. Obecnie są pozbawieni stanowisk, dlatego występują za przedterminowymi wyborami. Również popierają nowe wybory siły pozaparlamentarne, które mogą pokonać trzyprocentowy próg: Blok Łeonida Czernoweckiego oraz Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda” na czele z Ołehem Tiahnybokiem. Nacjonaliści mają dość wysoki poziom zaufania w obwodach zachodnich, co może stać się elektoralnym źródłem ogólnopaństwowego sukcesu. Co więcej, wyborcy zmęczyli się deputowanymi, którzy „koczują” z jednej kadencji Rady Najwyższej do drugiej, i wolą widzieć nowe twarze na szczycie polityki. A kijowski włodarz Łeonid Czernowecki może zdobyć dużą masę elektoralną na bazie przychylnych kijowian, przede wszystkim emerytów i osób mało zamożnych, którzy otrzymują od niego pomoc. Oprócz tego w 2006 roku Łeonidowi Mychajłowyczowi udało się rozszerzyć schemat zachęcania potencjalnych wyborców drogą paczek żywnościowych z jednego z okręgów wyborczych Kijowa (tak zostawał deputowanym ludowym jako kandydat większościowy) na całe terytorium stolicy. Zasobów finansowych Czernoweckiego może wystarczyć na rozszerzenie takiego schematu na całe terytorium Ukrainy. Jeszcze kijowski mer ma przyjaciela Sandeya Adelaję, pastora wspólnoty charyzmatyków „Poselstwa Bożego”, która ma ośrodki w wielu ukraińskich miastach. Adepci-charyzmatycy, nawet sympatycy innych sił politycznych, zapewne będą gotowi oddać swój głos nie na ulubionych polityków, a na, że tak powiem, „brata w wierze”. Taka jest reakcja sił politycznych. Reakcja wyborców nie za górami. VOX POPULI Łeonid Ołeksandrowycz, emeryt, były cybernetyk: 1. Negatywna. Nikomu zarządzać krajem. Marynarzy wzięli do niewoli piraci, ale państwo nie ma do tego głowy, wszyscy zajęci wyborami. 2. Oni niczego nie zmienią. To daremna strata pieniędzy. Nastia i Oksana, studentki: 1. Do ukraińskiej polityki odnosimy się sceptycznie, nie interesujemy się nią. Wszystko jak było, tak jest. Niczego nie zmieniono i nie zmieni się. Politycy tylko przed wyborami zaczynają coś robić: dachy naprawiać, paczki rozdawać. A po wyborach już nikogo naród nie interesuje. 2. A co, znowu będą jakieś wybory? Kiedy już cztery lata...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

OŚWIADCZENIE

Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki jest zaniepokojone poważnym kryzysem politycznym bieżącego roku, który pogłębił Dekret Prezydenta o wcześniejszym zakończeniu kadencji parlamentu. W swoim Oświadczeniu z 9 września br. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta», zwracając się do Prezydenta i Premiera Ukrainy, wezwało do tego, by «uczynić wszystko dla połączenia wysiłków w celu odbudowy demokratycznej koalicji, aby nie dopuścić do tragicznej utraty swoich niepodległościowych zdobyczy». Proświtianie odpowiedzialnie ostrzegali: «Byliśmy świadkami niedopuszczalnego przeciwstawiania sobie gałęzi władzy zamiast konsolidacji wysiłków na rzecz odrodzenia narodowego Ukrainy». Niestety, ten apel proświtian, innych organizacji społecznych oraz osobiste zwroty patriotów Ukrainy nie zostały wysłuchane. Ambicje możnowładców doprowadziły do rozwiązania parlamentu i narzucenia krajowi i społeczeństwu przedterminowych wyborów, nowych politycznych konfrontacji. Nasiliła się niebezpieczna tendencja do nihilizmu prawnego, który jest niedopuszczalny dla państwa demokratycznego. W szczególności kolizje prawne rodzi już samo rozwiązanie parlamentu oraz data wyznaczenia przedterminowych wyborów. Zamiast decyzji prawnych podejmuje się tak zwane «decyzje polityczne» na rzecz krótkotrwałych celów określonych kręgów politycznych i biznesowych. Ekonomiczne skutki pochopnych kroków politycznych w warunkach światowego kryzysu będzie musiał przezwyciężać cały kraj, a spadną one ciężkim brzemieniem na barki najuboższych Ukraińców. Nie na czasie jest także niezdolna do działania Rada Najwyższa, ponieważ nie wprowadzono niezbędnych zmian do budżetu państwa na bieżący rok, nie uchwalono budżetu na przyszły rok, a także szeregu niezwykle ważnych dla narodu ustaw społeczno-gospodarczych. Jak wiadomo, to już trzecie wybory parlamentarne w ciągu ostatnich trzech lat. Czy warto wyrzucać ogromne (rezerwowe!) środki narodowe na Ukrainę, która jeszcze nie uporała się z likwidacją klęsk żywiołowych, jeśli układ polityczny znacząco się nie zmieni. Poważnym argumentem przeciwko przeprowadzeniu wyborów są także znaczne braki naszego ustawodawstwa wyborczego oraz brak jednolitego rejestru wyborców. Tymczasem kampania wyborcza już dziś przekształca się w wojnę brudnych technologii, co osłabi pozycję państwa na arenie międzynarodowej i cofnie je o dziesięciolecia. Niestety, gracze polityczni nie biorą pod uwagę głębokiego rozczarowania przytłaczającej większości wyborców. Niekończąca się walka o władzę, która przeradza się w waśnie, potępienie społeczności międzynarodowej — wszystko to wywołało całkowicie naturalne zwątpienie ludzi w siły polityczne. Nasze partie i bloki nie zdołały zjednoczyć się w imię interesów państwowych, skompromitowały ideały Majdanu. Całkiem możliwy jest powrót do władzy w wyniku nowych wyborów sił antyukraińskich, dla których narodowe, państwowe, demokratyczne ideały nigdy nie były priorytetem. A to już poważne zagrożenie dla państwowości, demokracji, narodowych interesów Ukrainy. W tych warunkach «Proświta» wzywa wszystkie instytucje państwowe i główne siły polityczne, by nie pchały społeczeństwa do kolejnych wyborczych wstrząsów. Bądźmy odpowiedzialni — wobec państwa, wobec narodu Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

A jeśli to nic nie zmieni?

W chwili, gdy Prezydent i premier spierają się o celowość przeprowadzenia przedterminowych wyborów parlamentarnych, zapytaliśmy zwykłych obywateli, co myślą na ten temat: 1. Jaki jest Pana/Pani stosunek do obecnej sytuacji politycznej na Ukrainie? 2. Czy przeprowadzenie przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej pomoże społeczeństwu? Kiedy wybieramy kogoś, wydaje się, że gorzej już być nie może. Ale jest też pozytywna strona — być może któryś z politykierów wyda pieniądze na naprawdę dobrą sprawę. Oleksandr, przedsiębiorca prywatny: 1. Niezbyt dobrze. Wydaje mi się, że politycy zamiast rozwiązywać sprawy państwowe, zajmują się własnymi. 2. Myślę, że tak. Z każdymi wyborami zachodzi filtracja urzędników. Tych, którzy są przy władzy jeszcze od lat 90., stopniowo zastępują młodzi, z nowym myśleniem, przystosowanym do współczesnego świata. Jedyne, co martwi, to kryzys finansowy i zbędne wydatki. Ale w każdym razie to jest ewolucja i musi ona nastąpić. Andrij, prawnik: 1. Negatywnie! Władza u nas jest zła, podejmuje bezsensowne, nieadekwatne, nieposważne decyzje. Na Ukrainie panuje bałagan. 2. To najwyższa głupota, jaką tylko mogli wymyślić. Teraz kryzys finansowy, a pół miliarda hrywien pójdzie „w błoto”. Lepiej byłoby włożyć te pieniądze w przygotowania do Euro 2012. Ludmyła, robotnica: 1. Sytuacja jest trudna. Ale z każdej sytuacji zawsze jest wyjście. Trzeba było działać zdecydowaniej już 17 lat temu, całkowicie wyjść spod wpływów Moskwy, tak jak zrobiły to Polska, Czechy, Słowacja i inne kraje dawnego obozu socjalistycznego. Są one już od dawna w Unii Europejskiej i w NATO. 2. Z wyborów na wybory, z czasem, naturalną drogą, dawna elita odejdzie. A jeśli nie będzie wyborów, to ci, którzy od wielu lat są przy władzy, będą tam dalej siedzieć. Mykoła Iwanowycz Dawydenko, emeryt: 1. Negatywnie. Politycy nie mają jedności, a zwłaszcza w „Naszej Ukrainie”, BJuT i „Ludowej Samoobronie”. Wybierano ich z nadzieją, że zdołają poprawić sytuację w Ukrainie, a oni ciągną w różne strony jak łabędź, szczupak i rak. A regiony również kłamią — nic nie robią, tylko czekają, kiedy coś im wpadnie. 2. Obecnie kryzys finansowy i jestem przeciwko niepotrzebnym wydatkom. Nawet gdyby kryzysu nie było, wybory i tak są teraz zbędne, ponieważ nie ma ku temu podstaw — to po prostu początek kampanii prezydenckiej. Zapisał Jewhen BUKIET Zdjęcia Ołeśia DMYTRENKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nakładem, ale można będzie go wydać ponownie, kierując się popytem. Przy okazji, popyt na nią będzie duży. A ogółem nakłady podobnych wydawnictw naukowych są niewielkie. Dobrze, jeśli to tysiąc egzemplarzy. Główną część prac naukowych naszego Instytutu Historii wydajemy nakładem 150 egzemplarzy we własnej bazie poligraficznej. — Kto finansuje wydawnictwa naukowe historyków? — Wydawnictwo Akademii Kijowsko-Mohylańskiej w dużej mierze finansuje się samo, ponieważ ma wpływy ze sprzedaży książek, czyli środki obrotowe. Aktywnie szuka się także sponsorów, zwłaszcza wśród ukraińskiej diaspory. Na przykład czterotomowe wydawnictwo komisji Meyse'a zostało w dużej mierze sfinansowane przez Ambasadę USA na Ukrainie, amerykańską i kanadyjską społeczność ukraińską. Księgę pamięci drukuje się za środki państwowe. — Jakie są osiągnięcia i rekomendacje naukowców, którzy uczestniczyli w „okrągłym stole”? — Przedstawiliśmy swoje rekomendacje dotyczące dalszych badań naukowych nad tematem Hołodomoru, udziału zagranicznej opinii publicznej w tym, aby społeczność światowa uznała Hołodomor za ludobójstwo. Choć, sądzę, ze względu na sprzeciw Rosji w tym roku ONZ nie przyjmie takiej rezolucji. Ale musimy nad tym pracować. Kiedyś społeczność światowa zrozumie różnicę, gdzie kończy się głód, który był na terytorium europejskim ZSRR, a zaczyna się ukraińsko-kubański Hołodomor. Wreszcie, istnieje Konwencja ONZ o ludobójstwie i chcielibyśmy wejść w sformułowania tej Konwencji, aby potwierdzić wniosek naszego parlamentu. Niektóre kraje już uznały Hołodomor na Ukrainie za ludobójstwo, ale niektóre boją się psuć stosunki z Rosją. Rozmawiał Petro ANTONENKO LUDOBÓJSTWO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

HOŁODOMOR NADAL WYMAGA HISTORYCZNEGO PRZEMYŚLENIA

Zastępca dyrektora Instytutu Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, doktor nauk historycznych, profesor Stanisław KULCZYŃSKI na VII Międzynarodowym Kongresie Ukrainistów kierował pracami „okrągłego stołu” pod tytułem „Hołodomor jako ludobójstwo narodu ukraińskiego — odzwierciedlenie w literaturze, sztuce, reportażach i wspomnieniach”. Obecnie dzieli się przemyśleniami na temat Kongresu oraz historycznego przemyślenia tragedii narodu ukraińskiego — Hołodomoru lat 1932—1933. — Stanisławie Władysławowiczu, prace „okrągłego stołu” rozpoczęły się od prezentacji najnowszych wydawnictw książkowych, poświęconych tragicznej tematyce Hołodomoru. Proszę o nich opowiedzieć. — Przede wszystkim jest to zakrojone na szeroką skalę pięciotomowe wydanie Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, dokumentalne wspomnienia „Ukraiński holokaust lat 1932—1933. Świadectwa tych, którzy przeżyli”. Przygotował je profesor Jurij Mycyk. Kolejną zaprezentowaną książką tego samego wydawnictwa jest najpełniejszy zbiór dokumentów partyjnych i radzieckich organów ZSRR z lat 1932—1933 dotyczących Hołodomoru. Wydanie, które liczy ponad 1500 stron, daje pełne wyobrażenie o tym, co działo się na Ukrainie na początku lat 30. XX wieku. Zwrócę uwagę na książki wydane w ramach projektu „Historia mówiona” na Zaporoskim Uniwersytecie Narodowym. Ukazały się już trzy tomy, a w tym roku zostanie wydanych 10 tomów wspomnień. To dorobek wypracowany w regionie w ciągu ostatnich 10 lat. Znajduje się tam bardzo szeroka paleta badań: mowa nie tylko o Hołodomorze, ale także o kolektywizacji i represjach 1937 roku. W tym roku obserwujemy boom wydawniczy dotyczący Hołodomoru. Podczas „okrągłego stołu” mówiono również o wielkim wydawnictwie, które ukaże się w listopadzie tego roku. Jest to zbiorczy tom Księgi Pamięci ofiar Hołodomoru. Taką Księgę tworzy się obecnie w każdym obwodzie, a następnie powstanie tom zbiorczy, prawdopodobnie w dwóch księgach. Wydano moją monografię „Hołodomor lat 1932—1933 jako ludobójstwo. Trudności w uświadomieniu”. Zebrano w niej bazę dowodową, która pomoże naszym politykom i dyplomatom przekonać świat, że Hołodomor był ludobójstwem. — Podczas „okrągłego stołu” wygłoszono interesujący referat o angielskim dziennikarzu i badaczu Garecie Jonesie. — Zginął on w tajemniczych okolicznościach w Mongolii w 1935 roku. Jednak właśnie na początku lat 30. przebywał na Ukrainie. Występował z pierwszymi publikacjami o głodzie w ZSRR, w szczególności na Ukrainie i na Kubaniu. Publikacje te zostały wrogo przyjęte przez przedstawicieli ówczesnego dziennikarstwa. Pewien dziennikarz, dobrze przyjmowany przez Stalina, stwierdził nawet, że ludzie wcale nie umierają z głodu. Potem otrzymał Nagrodę Pulitzera za publikacje o tym, że w ZSRR wszystko jest w porządku. W przeciwieństwie do niego Jones napisał prawdę o głodzie i za to został zabity. Dziennik Jonesa, napisany w latach 30. na Ukrainie, został przetłumaczony na język ukraiński i można go przeczytać w Internecie. Występowała również dyrektor wydawnictwa Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Wira Sołowjowa, która poinformowała, że w tym roku ukaże się u nich gruntowne badanie w czterech tomach — materiały komisji Jamesa Mace’a, którą powołał Kongres USA. To właśnie ta komisja zmusiła Szczerbyckiego w grudniu 1987 roku do przyznania, że na Ukrainie rzeczywiście był Hołodomor. Od tego czasu ukraińscy naukowcy mieli możliwość badania archiwów i drukowania materiałów o głodzie. Od tamtej pory zaczęto publikować badania na temat głodu, a liczba publikacji sięga 12 tysięcy tytułów. Jeśli dotychczas wydawano takie prace głównie za granicą, to obecnie główna część wydawnictw znajduje się tutaj, na Ukrainie. — W jakich nakładach ukazują się takie wydawnictwa? — To nasza bolączka — w większości w bardzo małych. Zaprezentowany tutaj pięciotomnik również ukazał się w niewielkim. Od czasu rozpadu Związku Radzieckiego przez wiele lat tematyka ukraińska mało interesowała rosyjską historiografię. Przez dwie dekady ukraińska i rosyjska historiografia, które w czasach radzieckich były jedną nauką, zdystansowały się od siebie. Ukraińska historiografia intensywnie rozwija się pod wpływem zachodniej nauki historycznej, dominuje w niej dyskurs narodowy. Interpretacje historycznej przeszłości stają się ważnymi czynnikami stosunków politycznych i międzypaństwowych. Jaskrawym przykładem są aktywne badania na Ukrainie nad Hołodomorem lat 1932—1933. Pozwoliło to Radzie Najwyższej przyjąć ustawę „O uznaniu Hołodomoru lat 1932—1933 za ludobójstwo narodu ukraińskiego”. Naukowcy z Rosji nie byli zbyt zainteresowani badaniem problemu głodu. Hołodomor lat 1932—1933 jeszcze niedawno był prawie nieobecny w rosyjskich mediach. Wśród niektórych rosyjskich intelektualistów, w szczególności elity naukowej, pojawiły się nawet wezwania do całkowitego zrezygnowania ze studiowania „ciemnych stron” stosunków ukraińsko-rosyjskich, a zamiast tego skupienia się na popularyzacji pozytywnych doświadczeń historycznych we wzajemnych relacjach oraz nalegania na koncepcję „jednego nieszczęścia dla wszystkich narodów radzieckich”. Pod koniec lat 80. i na początku lat 90. XX wieku rosyjscy historycy skupili się na przejawach głodu w głównych rejonach zbożowych, nie wyodrębniając problemu „ukraińskiego głodu” i kategorycznie odrzucając antyukraiński charakter Hołodomoru. Twierdzą, że antychłopska polityka stalinowskiego kierownictwa nie miała podłoża narodowego. Według przekonania rosyjskich historyków bardzo trudno jest ustalić fakt istnienia celowego planu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

TRAGEDIA NA PODOLU

Stepan BOJKO, działacz Proświty Wraz z nadejściem bolszewików na Podole w 1919 r. rozpoczęły się masowe rabunki chłopów z powodu przymusowych dostaw zboża. Z roku na rok normy rosły, a chłopi organizowali opór, lecz wywożono ich na Syberię lub rozstrzeliwano. W 1928 roku XV zjazd WKP(b) podjął uchwałę o częściowej kolektywizacji, która rzekomo miała uratować pozbawionych wszystkiego chłopów. Chętnych do kolektywizacji jednak nie było. W 1929 roku KC WKP(b) ogłosiło całkowitą kolektywizację z likwidacją kułaków. „Zaczęło się od raskułaczenia — wspominała Maria Onufriewna Kuczer — od przymusowej kolektywizacji, a skończyło się straszliwym Hołodomorem. Jeszcze jesienią 1932 roku całe zboże zabierali „dziesięciotysiącznicy”. Zimą 1933 roku ludzie zaczęli umierać z głodu, a do wiosny zmarłych przybyło. Nasza rodzina ocalała tylko dlatego, że uważano nas za biedaków, dziadek pracował na kolei, a starszy brat Wasyl — na klepisku. W ciągu dnia chował po jarach kilka kilogramów zboża, a wieczorem je zabierał. Zboże tłukliśmy w moździerzu i piekliśmy placki. Oczywiście było ryzyko: jeśli złapią — rodzinę wywiozą, a złodzieja skażą…”. Kiedy po raz pierwszy przyjechałem do tej wsi w 1965 r. z rodziną mojej żony, odwiedziłem miejscowy cmentarz. Był bez ogrodzenia, z ubogimi nagrobkami — tumbami z pięcioramiennymi gwiazdami, obok których pasły się kozy i owce. „Dlaczego północna strona cmentarza jest zarośnięta akacją i tarniną?” — zapytałem teściową. „To pochówki Hołodomoru — odpowiedziała cicho. — Dostęp tam był zamknięty siatką, a mówienie o tym publicznie było zakazane…”. Według słów mojej teściowej, Marii Onufriewnej Kuczer, we wsiach Łuka-Mowczańska, Telelinci, Woźnica, Pohorila pozostało po 40–60 żywych. Ale wycieńczeni głodem ludzie umierali także w kolejnych latach, gdyż nie było żadnej pomocy. Petro Syniuk pisze: „W 1934 roku w rejonie stanisławczyckim pozostało 25 160 osób, a w 1933-cim zamieszkiwało ich 32 459 (faktycznie zmarło 7 200 osób — co czwarty — a bolszewicka statystyka zaniżyła wskaźnik dwukrotnie”. Moja ciotka Pelageja Kuczer dobrze pamięta, jak na ich ulicy o zmroku zbierano na furmankę trupy i wieziono do mogił zbiorowych. Jadano zupę z lebiody — pół litra śruty na pięciolitrowy kocioł. Z początkiem wojny wszystkich mężczyzn zabrano na front, kobiety orały i siały. Pamiętam, że działki buraków po 5–7 ha siostry teściowej kopały do Nowego Roku. Oddawano dostawy: ziemniaki, mleko, jajka, mięso itp. Z kołchozu wszystko zabierano prawie za darmo. Dopiero za czasów niepodległości do wsi Stanisławczyk doprowadzono gaz, z dzierżawy ziemi rada wiejska utrzymuje szkołę muzyczną, dwa przedszkola, wyremontowano drogę do cmentarza. Wreszcie wierni Cerkwi Prawosławnej postawili poległym współwieśniakom dębowy krzyż: „Ofiarom Hołodomoru”. Niedawno Kongres Ukraińców Świata wezwał do odprawiania nabożeństw żałobnych za wszystkich zmarłych z powodu Hołodomoru, do sporządzenia list ofiar i wpisania ich do Ksiąg Pamięci oraz Ogólnoukraińskiego rejestru. Choć powoli, ukraińskość jednak umacnia się także na Podolu. Możemy podziękować za odwagę i pracę Petrowi Syniukowi, który wydał książkę za własne pieniądze, wykorzystując połączenie źródeł historycznych, statystycznych, archiwalnych i autorskich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

PRZEBACZYĆ I POJEDNAĆ SIĘ

organizacji głodu właśnie na Ukrainie dla zabezpieczenia polityki Moskwy. Tak więc rosyjscy autorzy skupili uwagę na podstawowych przyczynach Hołodomoru (kolektywizacja, polityka rozkułaczania, zbiórki zboża), ale nie zmieniali kierunku badań dotyczących określenia geografii i skali głodu. Takich zasad trzymali się W. Danyłow, I. Zielenin, M. Iwnycki, a obecnie W. Kondraszyn. Jednocześnie ci badacze kategorycznie odrzucali antyukraińską wymowę Hołodomoru. Porównując spisy ludności z 1926 i 1937 roku, rosyjscy historycy przyznają katastrofalny spadek liczby ludności na Ukrainie, jednak podkreślają, że ten spadek uwzględnia, oprócz śmiertelności w latach 1932–1933, wysiedlonych chłopów zaliczonych do kategorii „specposelenców” oraz „samorzutną” i planową „urbanizację”. W szczególności wśród rosyjskich historyków istnieją dane o 4 mln osób, które w 1931 roku opuściły wieś na terenie całego kraju. Polaryzacja ocen historyków ukraińskich i rosyjskich ujawniła się już w 1993 roku na konferencji informacyjno-analitycznej „Hołodomor 1932–1933: tragedia i przestroga”, która odbyła się w Moskwie. W kwietniu 2008 roku na konferencji „Ukraina i Rosja: historia i obraz historii” (Moskwa) również nie doszły one do porozumienia. Ukraińscy naukowcy w ciągu ostatniej dekady wyprzedzili rosyjskich historyków pod względem liczby publikacji, obecności tematycznych zbiorów dokumentów, a także wielotomowych wydań wspomnień naocznych świadków i ofiar Hołodomoru, naukowych interpretacji przyczyn i skutków głodu. W Rosji, z wyjątkiem pojedynczych zapisów wspomnień očevidców głodu nad Wołgą, zbieraniem świadectw nikt się nie zajmuje. Uchwalenie przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawy o uznaniu Hołodomoru na Ukrainie za ludobójstwo przeniosło problem z płaszczyzny naukowej na polityczną. Rosyjscy badacze zajęli stanowisko nieuznawania ukraińskiego Hołodomoru za ludobójstwo przez najwyższą władzę państwową Federacji Rosyjskiej. Główną przyczyną wojowniczego stosunku rosyjskiego establishmentu politycznego do prawnego uznania Hołodomoru za ludobójstwo jest prawdopodobieństwo moralnych i materialnych odszkodowań Federacji Rosyjskiej dla ofiar Hołodomoru na Ukrainie. Podstawę polityczno-prawną takich obaw stwarza z jednej strony aktywne uznawanie Hołodomoru za ludobójstwo przez parlamenty wielu krajów świata, a z drugiej — uznanie przez Rosję siebie za następczynię ZSRR, którego kierownictwo miało udział w stworzeniu Hołodomoru na Ukrainie. Właśnie Rosja powinna jako pierwsza zainicjować uznanie głodu 1932–1933 lat za zbrodnię przeciwko ludzkości, co oznaczałoby dla niej odrzucenie totalitarnego dziedzictwa i idei wielkomocarstwowości. Rosyjscy historycy nie zgadzają się z główną tezą ukraińskich kolegów o specyfice Hołodomoru na Ukrainie, która polega na jego antyukraińskiej wymowie. Podstawowy kontrargument rosyjskich historyków sprowadzał się do tego, że głód dotknął równocześnie z Ukrainą strefy zbożowe Kubania, Centralnego Okręgu Czarnoziemnego, Dolnej Wołgi i Kazachstanu, czyli wszystkie strefy całkowitej kolektywizacji, ...to, jakoby, wyodrębnienie „narodowej specyfiki” głodu jest nieprzekonujące. Zgadzając się z interpretacją głodu jako zorganizowanego, sztucznie wywołanego zgubnego skutku kolektywizacji, historycy rosyjscy nie uznają go aktem ludobójstwa ani zjawiskiem o zabarwieniu narodowym. Właśnie z tych pozycji sporządzono zbiór dokumentów archiwalnych o głodzie na początku lat 30., opublikowany niedawno na stronie internetowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rosji. Jeśli chodzi o perspektywy badań nad głodem w latach 1932—1933, Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, broniąc stanowiska uznania Hołodomoru w latach 1932 — 1933 za ludobójstwo, podziela zaniepokojenie zaostrzeniem stosunków ukraińsko-rosyjskich w dziedzinie badania problematyki głodu i skłania się ku myśli o potrzebie poszukiwania dróg wyjścia z konfrontacji. Trzeba znaleźć sposoby depolityzacji problemu, przenoszenia go na płaszczyznę naukową i moralno-etyczną, wspólnych stanowisk w potępieniu komunistycznego reżimu totalitarnego oraz usunięcia jego pozostałości ze świadomości obywateli obu krajów. W tym sensie warto podkreślać, że Ukraina nie wysuwa roszczeń wobec narodu rosyjskiego, który również ucierpiał od reżimu komunistycznego. Należy podkreślać, że idea upamiętnienia ofiar Hołodomoru jest wezwaniem do pojednania i przestrogą dla przyszłych pokoleń przed akceptacją i głębokim potępieniem każdego zabójstwa z motywów politycznych. Bohdan OLEKSIUK, prasowe biuro UINP

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na wieki nawet samo słowo Ukrainiec. Lecz niewidzialnie unoszą się tu dusze bojowników o wolność, o samodzielne soborne państwo, dusze bohaterów-rycerzy narodowo-wyzwoleńczych zmagań. Tutaj ukraińskie słowo — cząstka duszy narodu, bez której nie może on pełnowartościowo istnieć, cudownie kwitnie wszystkimi barwami. I ożywa sama historia — prawdziwa i nie zhańbiona kłamstwem oraz duchowym złodziejstwem. Tutaj przychodzą, jak na pielgrzymkę, bo coraz mniej zostaje takich miejsc, gdzie można w ojczystym języku mówić o swojej miłości do tego, co ukraińskie, gdzie można wychwalać swoich bohaterów i oddać hołd ich walce oraz ich męstwu” (gazeta “Czornomorski nowyny” nr 111—112). Ukraińcy Odessy, organizacje społeczne, partie polityczne o kierunku narodowo-patriotycznym w swoich apelach wyraziły pełne poparcie dla “Proświty”, i jest to znak tego, że w Odessie mamy niezawodny fundament dla dalszej pracy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«PROŚWITA»

Oleksandr STEPANCZENKO, przewodniczący Odeskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki „Nigdy, być może, w całym istnieniu narodu ukraińskiego nie było większej nienawiści i podejrzliwości wobec każdego, kto ma ukraińską krew, jak teraz” — tak swego czasu pisał wielki Ukrainiec, odesita Jurij Łypa. Słowa te w pełni odpowiadają współczesnemu stosunkowi do wszystkich patriotów Ukrainy w Odessie. Jak wiadomo naszym czytelnikom, 22 września 2008 roku przy siedzibie odeskiej «Proświty» odbyła się akcja prorosyjskich szowinistycznych organizacji «Forpost» i «Rodina». Była to kolejna próba zastraszenia, stłumienia zorganizowanego ruchu ukraińskiego na Odesszczyźnie. Milicja, która przybyła pół godziny po rozpoczęciu, jedynie wzięła «wyjaśnienia» od organizatorów prowokacyjnego wydarzenia. Oświadczenie obwodowej «Proświty» następnego dnia opublikowano w Nadija PAKULKO, zasłużona dziennikarka Ukrainy, proświcianka W zrekonstruowanym Domu Ludowym, który znajduje się w Chmielnickim, zostanie otwarte muzeum starożytności. Dziś członkowie zarządu miejskiego zjednoczenia «Proświty» zbierają eksponaty dla przyszłych ekspozycji. Niedawno odbyła się prezentacja pierwszej z nich pod tytułem «Ukraińska rodzina». Jak zaznaczyła gospodyni Domu Ludowego, przewodnicząca miejskiego zjednoczenia «Proświty» Zoja Didenko, ta ekspozycja to wiecznie żywy duch narodowy. Z wzruszeniem oglądamy fotografie naszych dziadów i pradziadów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Tu witają dusze bojowników o wolność

środkach masowego przekazu Ukrainy, ale żaden organ władzy państwowej nie zdołał wyjaśnić, dlaczego w centrum ukraińskiego miasta dzieją się wydarzenia typowe dla Niemiec z lat trzydziestych. Interesująca była reakcja niektórych mediów na wydarzenia przy „Proświcie”. Na przykład oficjalny organ obwodowej organizacji Partii Regionów „Региональный вестник” odpowiedział artykułem „Szczepionka przeciw wściekliźnie”, w którym m.in. napisano (w języku oryginału): „Odesyci postanowili wyleczyć się z ropnego wrzodu, proponując „proświtianom” ze Towarzystwa „Proświta” wynieść się wraz ze swoimi faszystowskimi ideami z powrotem skąd przyszli. Istnienie „Proświty” w Odessie jest odbierane jako szczególne bogohulstwo: biuro ropnego wrzodu znajduje się przy ulicy Puszkinskiej, niedaleko muzeum Puszkina i pomników Puszkina. Chutorskie „gekanie” i źródło niebezpiecznej zarazy obok pamięci światowego geniusza — dla międzynarodowej Odessy to choroba i hańba”. Takie passusy pozwolił sobie opublikować oficjalny organ partii, która pretenduje do roli siły, jaka „zjednoczy całą Ukrainę”. Były jednak także inne opinie: „Cała w ręcznikach izba, na honorowej ścianie — Taras Szewczenko, Mamaj z bandurą, sztandar najstarszej ukraińskiej organizacji społecznej. To odeska „Proświta”. Tu żyje duch Ukrainy. Starano się go zniszczyć, odkąd powstały zaporoskie Sicze w obronie narodu. Dążą do jego zniszczenia także teraz, aby zniknął

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Doświadczenie przeszłości — dla przyszłości

Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień, obw. kijowski Niedawno w Łucku ukazały się drukiem materiały II Międzynarodowej naukowo-praktycznej konferencji doktorantów i studentów „Wołyń oczami młodych naukowców: przeszłość, teraźniejszość, przyszłość”, która odbyła się na Wołyńskim Uniwersytecie Narodowym im. Łesi Ukrainki. Młodzi naukowcy rozpatrzyli różnorodne aspekty życia Wołynia, w tym także działalność „Proświty”. Doktorantka Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki T. Sładkowska wystąpiła z badaniem „Aspekty działalności »Proświt« Wschodniej Wołyni w latach 1917–1922”. Zaznacza ona m.in.: „Według stanu na 1 stycznia 1921 roku w samym tylko powiecie żytomierskim zarejestrowano 147 »Proświt« (ich łączna liczba na terytorium Ukrainy w tym czasie sięga około 10 000, czyli od 700 do 1000 w każdej guberni, chociaż dokładnej ewidencji tych instytucji nie ma)”. Badaczka podkreśla, że skoncentrowanie »Proświt« na sprawie budowy ukraińskiej państwowości warunkuje szczególną aktualność badania ich doświadczeń. Kandydat nauk historycznych M. Filipowycz z Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki w artykule „Społeczne dziecko Wołyńskiego Województwa w prasie” zwraca uwagę na przedstawianie działalności »Proświt« w wydawnictwach periodycznych. Szereg gazet regionu informował o pracy »Proświty« i jej sekcji: muzyczno-dramatycznej, kulturalno-organizacyjnej, dobroczynnej itd. Organ komisji teatralnej Głównego Oddziału »Proświty« we Lwowie „Teatr Amatorski” drukował sztuki przeznaczone do wystawiania przez amatorskie teatry proświtiańskie, udzielał odpowiednich zaleceń. Macierzyste Towarzystwo »Proświta« we Lwowie — „Ludowa Proświta” wydawało kalendarze-almanachy. Oprócz ogólnych publikacji podawano tam informacje o tym, gdzie i w jakich wydawnictwach w ciągu roku pisano o Towarzystwie »Proświta« i jego filiach. Od 1923 roku publikowano tu sprawozdania o rozwoju proświtiańskich organizacji na Wołyniu. Informacje o ukraińskim życiu religijnym w Łucku i powiecie oraz o roli, jaką Towarzystwo »Proświta« odgrywało w procesie ukrainizacji Cerkwi, zawierają wydawnictwa „Duchowny Siewca” i „Na Warcie”. Organ kierownictwa ukraińskich nacjonalistów „Odbudowa Narodu” poświęcał wiele uwagi rozwojowi organizacji oświatowych. Dlatego młodzież naukowa bada doświadczenia przeszłości, aby znać i pamiętać o wysiłkach swoich poprzedników na drodze ku ukraińskiemu budowaniu państwowości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Liście z jednego korzenia

„Celowo nie podpisywaliśmy zdjęć — mówi Zoja Ołeksandriwna. — Cała ekspozycja tych dawnych, czarno-białych, pożółkłych od czasu fotografii to zbiorowy obraz ukraińskiej rodziny. Ich twarze to dobre spojrzenia przodków, skierowane ku naszej teraźniejszości”. Niektóre fotografie mają już ponad sto lat. Wydobyto je ze skrzyń przez wnuki i prawnuki razem z haftowanymi ręcznikami, koszulami, amuletami, lalkami, tarnowymi chustkami i wieloma innymi rarytasami, aby odtąd wszystko to stało się dziedzictwem potomnych. Bo do Domu Ludowego, tej świątyni ukraińskiego ducha, może wejść każdy chętny, by naprawdę poczuć ukraińską istotę, swoją przynależność do rodowodu, w którym wszystkie liście wyrastają z jednego korzenia. Po rekonstrukcji, utrzymanej w ludowym stylu, tu zrobiło się znacznie przestronniej, przytulniej i jaśniej — zauważył burmistrz Chmielnickiego Serhij Melnyk. Słusznie uważa on Dom Ludowy za prawdziwe ognisko ukraińskości w mieście. Najserdeczniejsze słowa podziękowania padły także pod adresem tych, którzy wykonywali prace wykończeniowe, oraz sponsorów: Mykoły Dudka, Ołeksandra Szpaka, Mykoły Małego, Wołodymyra Dołhowa, Anatolija Wiciuka i innych. Otwarcie ekspozycji „Ukraińska rodzina” nie oznacza, że jest ona zakończona. „To dopiero początek — twierdzi Zoja Ołeksandriwna. — W przyszłości planujemy uzupełniać ekspozycję nowymi odrestaurowanymi i nieodrestaurowanymi zdjęciami”. Poprosiła wszystkich obecnych, by nie trzymali w domu dawnych fotografii, jeśli takie posiadają, lecz przynosili je do muzeum Domu Ludowego. Miejsca wystarczy. Niech ludzie na nie patrzą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

PIEŚŃ POŁĄCZYŁA LWOWSZCZYZNĘ I KRYM

Olga Babska, kierownik i dyrygent ludowego chóru „Proświta”, m. Czerwonogród, obwód lwowski W Sewastopolu po raz czwarty odbył się VII Ogólnoukraiński festiwal zespołów chóralnych „Moja śpiewająca Ukraina”, a na zaproszenie organizatorów i założycieli festiwalu T. Maslovej i W. Medwedia przyjechał Czerwonogrodzki ludowy chór „Proświta”. Wiedzieliśmy, jak Ukraińcy Sewastopola czekają na wsparcie, więc z radością jechaliśmy na święto. Sewastopol to miasto sprzeczności. Na centralnym bulwarze stoi pomnik Katarzyny II, a na obrzeżach, wysoko nad morzem, – Sahajdacznego. Ktoś obchodzi dzień rosyjskiej flagi, a aktywiści partii „Batkiwszczyna” na czele z Dmytrem Witwyckim ustawiają państwową flagę Ukrainy i flagę BJuT na najwyższym szczycie Gór Krymskich. Jednak gdy na początku uroczystości w teatrze im. A. Łunaczarskiego, przy dźwiękach wojskowej orkiestry, grającej hymn Ukrainy, wstała przepełniona sala i ludzie zaśpiewali „Jeszcze nie umarła Ukraina”, to my z Mykołą Berezowskim ucieszyliśmy się, że przyjechaliśmy na uroczystości. Tak, rzeczywiście kontrasty. Najpierw wystąpienia W. Kunicyna, M. Suworowa, przedstawicieli floty Federacji Rosyjskiej. Potem – Mykoły Kuliša, zastępcy dowódcy naczelnego Floty Czarnomorskiej Ukrainy, który zakończył wystąpienie słowami: „Sława Ukrainie!”. I sala odpowiedziała: „Bohaterom sława!”. „Gdzie jesteśmy? W Czerwonogradzie? — pomyślała. — Nie, w Sewastopolu!”. Z trudem powstrzymano łzy radości po wystąpieniu sewastopolskiej uczennicy Julii Kliwinej: — Cieszę się, że mogę uczyć się w ojczystym języku, być cząstką mojego narodu. A przy pomniku Tarasa Szewczenki rozbrzmiewał hymn Ukrainy w wykonaniu orkiestry dętej Marynarki Wojennej i chóru „Proświta”. Kwiaty pod pomnik złożyli przedstawiciele administracji rejonu hagarinskiego Sewastopola, organizacji społecznych, partii, mieszkańcy miasta, wojskowi. Nad miastem rozlegały się potężne „Reve ta stohne”, „Czom, zemle moja”, „Pieśń o języku”. Ludzie, znajomi z poprzednich wizyt, witali nas. Święto minęło, ale radosne chwile będą żyć w duszy jeszcze długo. Na festiwalu śpiewano piosenkę-wizytówkę „Misto szachtarskie moje”, której autorami są Dmytro Horisznyj i Zinowij Lys. Sala otwartego teatru była przepełniona. Witano nas oklaskami, okrzykami „Bravo!”. Festiwal zakończyliśmy wesołymi ukraińskimi pieśniami i życzyliśmy całej Ukrainie „Mnohaja lita”. Daliśmy też koncert w Wojskowym Instytucie Morskim im. P. Nachimowa. Ciepłe przyjęcie, wdzięczne oklaski kursantów. A dziś radośnie od ich uśmiechów. Odśpiewaliśmy nabożeństwo w cerkwi Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy. Tam śpiewamy zawsze, gdy przyjeżdżamy. Tam są nasi ludzie, nasz kapłan. I znów ostry kontrast — złotogłowe sobory Patriarchatu Moskiewskiego i mała greckokatolicka kapliczka. Ale nasycona naszymi modlitwami i pieśniami, ona tego dnia wzniosła się ponad złote kopuły obcojęzycznej świątyni. A ręcznik, który podarowaliśmy, stanie się pewnym mostem między obwodem lwowskim a Krymem. Odwiedziliśmy koncert chóru Hryhorija Wierowki, obejrzeliśmy „Koniec Troi” w Chersonezie na ruinach amfiteatru. Na koniec — dwugodzinny koncert w elektryczce „Sewastopol—Symferopol”. Pasażerowie włączyli swoje telefony komórkowe i mówili przyjaciołom: „Posłuchajcie, jak śpiewają!”. Życzyli nam zdrowia, powodzenia i zapraszali, byśmy przyjeżdżali jeszcze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wracamy z zapomnienia

Zoja DIDENKO, m. Chmielnicki Rozbudowa Ukraińskiego państwa demokratycznego otworzyła przed nami możliwość naukowego zbadania własnej historii i przywrócenia z niebytu imion wybitnych ludzi. Z okazji 140-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz przywrócenia prawdy historycznej, Zarząd Chmielnickiego Miejskiego Zjednoczenia jednomyślnie zaaprobował apel do chmielnickiego miejskiego głowy Serhija Melnyka o nadanie lub zmianę nazwy jednej z ulic mikrorejonu Lezneve na cześć Kostiantyna Fedorowycza Misewycza, naszego znakomitego rodaka, członka Proświty. Tutaj na początku XX wieku mieszkał, uczył się i pracował K. Misewycz, kierownik „Proświty” dawnej wsi Lezneve, działacz społeczno-polityczny, poseł do Centralnej Rady z powiatu proskurowskiego. Na świecie Kostiantyn Misewycz znany jest także jako ukraiński bandurzysta i mistrz bandury. Bandurę, którą wykonał, przechowuje się w Krzemienieckim Muzeum Krajoznawczym. Wołynianie pieczołowicie strzegą pamięci o legendarnym bandurzyście, naszym chwalebnym rodaku, podolaninie Kostiantynie Misewyczu. Jego imieniem nazwano Szkołę Sztuki Kobzarskiej w Nowym Jorku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

«ПРОСВІТА»

międzynarodowego konkursu znawców języka ukraińskiego im. Petra Jacyka, w kwietniu odbywa się festiwal twórczości uczniowskiej „Talenty twoje, Mikołajowszczyzno”, poświęcony dniom szewczenkowskim, a w marcu — upamiętnienie Tarasa Szewczenki. Mikołajowskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki systematycznie pracuje nad tworzeniem podstawowych komórek „Proświty”: w mikołajowskich szkołach wyższych i bibliotekach. Owocnie pracują komórki podstawowe w rejonie nowobuskim (przewodniczący W. Hałuszczenko), w Mikołajowie (przewodnicząca L. Curkan). Kierownikowi komórki „Proświty” w rejonie korabelnym Mikołajowa, Ołehowi Matijukowi, udało się zorganizować komórki podstawowe we wszystkich dużych przedsiębiorstwach rejonu i zaangażować do aktywnej działalności kierowników różnych szczebli. Członkowie „Proświty” z rejonu korabelnego co roku prenumerują gazetę „Słowo Proświty” dla wszystkich placówek oświatowych rejonu. Obwodowa „Proświta” wspólnie z obwodowym centrum naukowo-metodycznym twórczości ludowej oraz pracy kulturalno-oświatowej tradycyjnie przeprowadza Ogólnoukraiński festiwal sztuki teatralnej „Od Hipanisu do Borystenu”, festiwal sztuki kobziarskiej, konkurs młodych poetów i recytatorów „Ukraina — duma moja”, bierze udział w oświatowych wieczorach bożonarodzeniowych. Bużska kapela ludowa „Kobziarski przedzwon” jest obecna na wszystkich tych wydarzeniach. Placówki oświatowe i instytucje kulturalne otrzymują w prezencie komplety książek edukacyjnych, popularnonaukowych i artystycznych, a także płyt kompaktowych wydawnictwa „Proświty”. Takie wydawnictwa wręcza się zwycięzcom zmagań twórczych i intelektualnych. W 2000 roku Mikołajowskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki założyło miesięcznik „Arkasjiwska wulycia”, na łamach którego pojawiają się ciekawe materiały z zakresu ukraińskiej nauki, edukacji, kultury, utwory artystyczne twórców Mikołajowszczyzny, przydatne rady dla kierowników placówek oświatowych dotyczące organizacji i przeprowadzania świąt państwowych. Jednym z głównych zadań Mikołajowskiego obwodowego zrzeszenia jest upamiętnianie wybitnych ukraińskich działaczy. W szczególności Towarzystwo wystąpiło z inicjatywą ustawienia w mieście Pierwomajsk popiersia pisarza, reżysera, aktora filmowego Mykoły Winhranowskiego. Słowa Liny Kostenko „Tylko świątynię zbuduj, a ludzie do niej przyjdą” — to nasze stanowisko duchowe. „Proświta” — to jeden z najlepszych i najstarszych ukraińskich projektów, a ludzie, którzy stali u jego początków, pielęgnowali nie tylko stowarzyszenie naukowe, literackie, muzyczne i oświatowe, ale także polityczne. Wokół obwodowego zrzeszenia gromadzą się wszyscy członkowie Towarzystwa oraz jego sympatycy. Zdają oni sobie sprawę, że utracić słowo — to utracić kulturę, tradycje, czyli pozbawić się tego, co wyróżnia naród. „Proświta” zawsze stała ponad małostkowymi kłótniami i wychowywała oraz kontynuuje wychowywanie setek tysięcy ukraińskich patriotów, wiernych i mądrych, sumiennych i pracowitych. Biuro prasowe Mikołajowskiego OO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

GROMADZIMY PATRIOTÓW

DO 140. ROCZNICY „PROŚWITY” Trzykrotnie odradzając się z niebytu — w latach 1907, 1917 i 1989, Mikołajowska „Proświta” z powodzeniem działa, kontynuując chwalebne tradycje poprzedników. W 2007 roku uroczyście obchodzono 100-lecie powstania „Proświty” na Mikołajowszczyźnie. W obwodowym instytucie kształcenia podyplomowego nauczycieli odbyły się odczyty arkasowskie pedagogów, poświęcone temu doniosłemu wydarzeniu. Organizatorzy wydarzenia zaprosili działaczy „Proświty” z Mikołajowszczyzny oraz tych, którzy niezłomnie stoją na straży zasad utrwalania i budowy ukraińskiej państwowości, kultury, historii i języka. Obecni minutą ciszy uczcili pamięć Wasyla Slipcia — jednego z pierwszych aktywistów „Proświty”. Uroczystości z okazji 100-lecia Towarzystwa odbyły się w Ukraińskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii Muzycznej w obecności przedstawicieli „Proświty” z wielu regionów, władz, partii, ruchów, społeczności i organizacji. Zebranie organizacyjne Mikołajowskiej „Proświty” odbyło się 25 lutego 1907 r. po panichidzie za Tarasa Szewczenkę. Z przemówieniem o zadaniach i problemach rozwoju ukraińskiej kultury, edukacji i języka wystąpił Mykoła Arkas, kompozytor i historyk, inicjator powstania Towarzystwa, jego siła napędowa i mecenas. W Statucie zaznaczono, że „Towarzystwo ma na celu pomóc w rozwoju ukraińskiej kultury i oświeceniu narodu ukraińskiego w jego ojczystym języku”. Pod koniec 1907 r. w „Proświcie” było 180 członków różnych stanów i narodowości. Działały sekcje, które organizowały wykłady, przedstawienia, koncerty, wieczory pamięci T. Szewczenki, popularyzowały ukraińskie gazety i książki; działała pierwsza ukraińska biblioteka-czytelnia, duży chór i orkiestra. W soboty przeprowadzano wieczory literacko-muzyczne, rodzinne i naukowe. M. Arkas napisał pierwszą popularną „Historię Ukrainy-Rusi”, pierwszą operę według poematu Tarasa Szewczenki „Kateryna”, zorganizował, wbrew zakazom, pierwszą na południu Ukrainy początkową szkołę ukraińską w Bohdaniwce, a później w Chrystoforiwce (po dwóch latach zostały one zamknięte). Towarzystwo występowało z żądaniami przywrócenia edukacji w języku ukraińskim. Po śmierci M. Arkasa (13 marca 1909 r.) Towarzystwo kontynuowało pracę. W 1910 roku przeprowadzono 16 wieczorów literacko-artystycznych, wystawiono 65 sztuk. Mniej więcej tyle samo w roku następnym. W latach wojny organizowano koncerty w szpitalach. Po rewolucji lutowej komórki „Proświty” pojawiły się w Jełancu, Snihuriwce, Łysij Horze, Sofijiwce, Makijiwce i innych wsiach. Towarzystwo poparło rewolucję ukraińską i Centralną Radę. Na zjazd „Proświty” Mikołajowszczyzny w dniach 8–11 września 1917 roku przyjechali przedstawiciele organizacji z Wysunśka, Bereznehuwatego, Nowego Buhu i innych miejscowości. Wraz z ustanowieniem władzy radzieckiej pracę „Proświty” ograniczono, a w 1924 roku zlikwidowano jako komórkę „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu”. Później aktywnych działaczy „Proświty” represjonowano, skazano lub rozstrzelano. Pracę arkasowskiej „Proświty” w Mikołajowie i obwodzie wznowiono w 1989 roku po zjeździe założycielskim „Proświty” w Kijowie, w którym uczestniczyli także delegaci z Mikołajowszczyzny. Pierwszym przewodniczącym został pisarz W. Bojczenko, potem inżynier W. Słipeć, wykładowca S. Zahorodnij. Obecnie towarzystwu przewodniczy Nadija Ohrenycz, kandydat nauk pedagogicznych, docent, dyrektor instytutu kształcenia podyplomowego nauczycieli, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy. Główne kierunki pracy to popularyzacja ukraińskiej kultury, języka, książek i prasy, przywrócenie działalności ukraińskich szkół i przedszkoli, walka o powrót wyższego wykształcenia w języku ukraińskim, prowadzenie wykładów, w szczególności w armii, wspieranie ukraińskich zespołów ludowych i estradowych, wydawanie własnej gazety „Arkasowśka wulycia”, udział w pracach nad projektem „Ustawa o językach”, kierowanie apeli do organów władzy, wspieranie patriotycznych partii i ruchów, organizacja kursów nauki języka ojczystego. W 2001 roku Mikołajowska Obwodowa Administracja Państwowa zatwierdziła skład grupy roboczej ds. kontroli realizacji obwodowego programu wykonania Ustawy Ukraińskiej SRR „O językach w Ukraińskiej SRR”, której współprzewodniczącą jest Nadija Ohrenycz. Najważniejszą rolę w konsolidacji społeczeństwa odgrywa język. To właśnie język zawsze był podstawą duchowej jedności ludzi w określoną wspólnotę. Język jest zjawiskiem jednocześnie indywidualnym i społecznym, obsługuje każdego człowieka i społeczeństwo. Wspólny język pozwala skoncentrować jego potencjał intelektualny, co ostatecznie przekształca się w potężną siłę napędową. „Układ odpornościowy” naszej organizacji społeczno-kulturalnej nie jest obecnie w najlepszej formie. Jeśli język ukraiński zniknie z użycia na terytorium, gdzie mieszka naród tytularny — Ukraińcy, to nigdy więcej się nie odrodzi. Nadanie przez Konstytucję Ukrainy językowi ukraińskiemu statusu państwowego, niestety, nie rozwiązuje problemu. Rozkręca się bęben ze starymi problemami, kiedy fundamenty budowy państwa są patetycznie deklarowane w Konstytucji, patetycznie wygłaszane przez niektórych urzędników, a w rzeczywistości pozostają na papierze. Tymczasem życie społeczne buduje się według zasad niewolniczego myślenia z jego kryteriami i ocenami — mamy to, co mamy. To globalny problem, nad którego przezwyciężeniem aktywnie pracuje Mikołajowskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Tak, w 2005 roku, kiedy na Ukrainie, a w szczególności w obwodzie mikołajowskim, trwała kampania zbierania podpisów pod referendum w sprawie nadania językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego, to właśnie Mikołajowska „Proświta” zwróciła się do Prezydenta i Prokuratora Generalnego z prośbą o podjęcie działań wobec inicjatorów przeprowadzenia tej akcji. Mikołajowskie obwodowe zrzeszenie zorganizowało pikietę na głównym placu miasta przeciwko zalegalizowaniu dwujęzyczności. Wiele sił włożyła „Proświta”, aby w Mikołajowie odbudować teatr ukraiński, który przez 10 lat nie działał (w mieście działał tylko rosyjski). Ale najwięcej wysiłku włożono w odrodzenie ukraińskich szkół. Szczególnie wyróżnili się dyrektor Mikołajowskiego Kolegium Miejskiego Serhij Siczko, dyrektor szkoły ogólnokształcącej nr 1 im. O. Olżycza Ołeh Matijuk, dyrektor Pierwszego Ukraińskiego Gimnazjum im. Mykoły Arkasa Serhij Bereżnyj. Tak, dla uczczenia pamięci wybitnego rodaka Mykoły Arkasa w gimnazjum ustawiono jego rzeźbę, w muzeum historii placówki stworzono tematyczną ekspozycję poświęconą życiu i twórczości rodziny Arkasów. Realizowana jest współpraca ze Szkołą Ogólnokształcącą w Chrystoforiwce w rejonie basztańskim obwodu mikołajowskiego. Najlepsi uczniowie klas starszych otrzymują nagrodę pieniężną imienia Mykoły Arkasa. Od 1 grudnia 1998 roku, na cześć piątej rocznicy placówki, zapoczątkowano gazetę „Himnazijna rodyna”, na łamach której zamieszczane są literackie „próby pióra” gimnazjalistów. W większości placówek oświatowych i bibliotek Mikołajowszczyzny corocznie odbywają się odczyty arkasowskie, przeprowadzane są wydarzenia poświęcone Dniu Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa, wydawane są zalecenia metodyczne dotyczące przeprowadzania Międzynarodowego... Ciernistą drogę przeszła Mikołajowska „Proświta”. Powołane do życia i działalności przez duchową potrzebę narodu ukraińskiego, by odrodzić się w pieśni, kulturze, tradycjach i zwyczajach, Towarzystwo działało wbrew zakazom władz. Organizatorzy Towarzystwa wierzyli w siły twórcze ojczystego narodu, w jego przyszłość, w jego prawo do posiadania państwa narodowego, jak przystało na wielkie narody.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

PRZEDSTAWICIELE LUDU — PRZECIW LUDOWI?

Grupa deputowanych Ołeksijewo-Drużkiwskiej rady osiedlowej, znajdującej się na Donieczczyźnie, odmówiła organizacjom społecznym i obywatelom prośbie o nadanie jednej z ulic osiedla imienia znanego obrońcy praw człowieka, dysydenta, współzałożyciela Ukraińskiej Grupy Helsińskiej Oleksy Tychego. Uzasadnienie było wstrząsające: „A co on zrobił dla osiedla?” Następnie odbyło się zebranie mieszkańców ulicy Tuchaczewskiego w Ołeksijewo-Drużkiwce, którą chciano przemianować. Mieszkańcy większością głosów przyjęli rezolucję, zgodnie z którą uważają, że przemianowanie ich ulicy pomoże dorastającemu pokoleniu lepiej poznać historię i będzie pełniło rolę wychowawczą. Nadając ulicy imię wybitnego rodaka, chcą upamiętnić jego pamięć. Na kolejnej sesji sekretarz rady osiedlowej Tetiana Szapowalowa opowiedziała o tym zebraniu oraz o apelu do deputowanych Honorowego Obywatela miasta Mykoły Janki, u którego kiedyś uczył się Oleksa Tychy. O Oleksie M. Janko pisze m.in.: „Tychy — to odblask naszego narodu, odważny bojownik o jego los i kulturę. Podobnie jak jego bohaterski, sławiony brat Mykoła Nosula ceną swojego życia dał możliwość towarzyszom-żołnierzom triumfalnie iść naprzód, tak i Oleksa Tychy oddał swoje młode życie za los narodu, jego zwycięski ruch ku utworzeniu niepodległej Ukrainy. Popieram decyzję mieszkańców ulicy Tuchaczewskiego”. Ale nawet po tym 12 deputowanych z 19 zagłosowało przeciw przemianowaniu. Zatem zdanie ludu dla nich nic nie znaczy. Czyją więc wolę oni wykonują? Inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

spośród drobnej inteligencji tworzyły się niewielkie kółka świadomych Ukraińców, powstając nie wiadomo skąd i tak niezauważalnie, jak niezauważalnie pojawiają się na niebie gwiazdy po zachodzie letniego słońca. Gdyby w tamtych czasach ktoś zechciał odszukać tych, którzy wspierali i kierowali ukraińskim ruchem, którzy agitowali wśród młodzieży i pracowali nad powiększeniem ukraińskich kółek, ten nie znalazłby takich ludzi. Ruch powstawał i szerzył się nie przez agitatorów — podnosiło go narodowe uczucie, które zdawało się falować w powietrzu i wraz z powietrzem wchodziło w dusze ludzi, zmieniając się tam w miłość do rodzinnej ziemi i do wolności. Kółka świadomych Ukraińców w tamtych czasach nie miały jeszcze między sobą łączności, nie miały zresztą i przywódców, ale choć po omacku — mimo wszystko wszystkie one zmierzały do jednego celu: do rozwoju wśród społeczeństwa narodowej ukraińskiej świadomości. Jak fale burzliwego morza rozbiegają się daleko od tego miejsca, po którym przebiegł wichr, tak i fale ukraińskiego ruchu rozbiegały się z ośrodka Ukrainy, Kijowa…” w szczególności wydał specjalną broszurę „Jak i po co urządzamy +Proświty+”, gdzie w beletryzowanej formie opowiada się o różnorodnej działalności towarzystwa, o potrzebie zakładania jego ośrodków na wsi. Na dobrze znanym materiale, wykorzystując wcześniej zrobione, A. Kaszczenko wydał sztukę „Na przedwiośniu”. Jest to dramat z życia „Proświty”. „Na przedwiośniu” — najwyższe osiągnięcie w dorobku twórczym Kaszczenki-dramaturga. W 1917 roku pisarz założył „Ukraińskie Wydawnictwo A. Kaszczenki w Jekaterynosławiu”, gdzie drukował własne utwory. W spuściźnie pisarza znajdują się historyczne powieści i opowiadania, historyczna oraz historyczno-geograficzna publicystyka, proza o współczesnej tematyce, dramaturgia i poezja. Pod koniec 1918 roku Adrian Kaszczenko zmarł. Grób pisarza nie zachował się. Los uporządkowanego w 1921 roku przez P. Jefremowa sześciotomowego zbioru dzieł Kaszczenki jest nieznany. Osobistego archiwum pisarza oraz jego korespondencji nie odnaleziono.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

PAMIĘĆ

Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień obwodu kijowskiego. W październiku minęło 150 lat od dnia urodzin wybitnego ukraińskiego pisarza, działacza Proświty i etnografa Adriana Kaszczenki. Urodził się na chutorze Wesełyj (obecnie osiedle typu miejskiego Wesełe w obwodzie zaporoskim) w wielodzietnej rodzinie drobnoziemskiej szlachty pochodzenia kozackiego. A. Kaszczenko wspominał o swoim dzieciństwie: „W pierwszych latach przy mnie nie było takiego człowieka, który poradziłby mi przeczytać historię mojej ojczyzny — Ukrainy, i dowiedzieć się, kim sam jestem; w gimnazjum, oczywiście, nawet nie napomykali o tym, i ja, razem z Semenem, najwięcej czytałem opowiadania Mayne Reida i Fenimore’a Coopera; w domu rodziców też nie było niczego, co nadałoby mi świadomość narodową. Przeciwnie, rozmawiać w obecności rodziców »po chłopsku«, czyli po ukraińsku, surowo mi zabraniano, matka zaś, mówiąc cokolwiek o chłopach, nie tylko z pogardą nazywała ich chochołami, ale jeszcze koniecznie do słowa »chochoł« dodawała termin — »przeklęty«”. Ale Adrian żył na Ukrainie i wśród Ukraińców. Pisał: „Oddzielić mnie od chłopów-Ukraińców w domu ojca było niemożliwe, i moskiewski język schodził mi z ust tylko do tej minuty, dopóki nie wybiegłem za ganek naszego domu, bo za tą granicą już zaczynała się Ukraina i żadnego moskiewskiego słowa tam nie wymawiano. Więc wszystkie dziecięce lata spędziłem przy chłopach, często biegałem do ich chat, znałem ich życie i nędzę, rozumiałem i kochałem prawdziwą i łagodną duszę chłopów, i choć byli oni całkowicie nieświadomi narodowo, ale niektóre pieśni i opowiadania, razem z tajemnicą, która otaczała zaporoskiego dziada Ochryma, i ze słowami łodziarza Charka już trochę wzbudziły we mnie ciekawość historii Zaporoża i Ukrainy”. A potem los zetknął małego Adriana z kulturalnym cudzoziemcem: „Na trzeci rok mojego pobytu w Jekaterynosławiu mnie i Semena, na nasze szczęście, umieszczono na stancji u Niemca. To był kulturalny człowiek, który uważał za swój obowiązek znać historię tego narodu, na ziemi którego żył, i dlatego w jego szafie z książkami przypadkowo znalazłem aż dwie historie Małorosji — Markiewicza i Bantysz-Kamieńskiego. Dzięki temu przypadkowi w wieku 12 lat wiedziałem już, że Małorusini to osobny naród, a Ukraina to kraj zniewolony, najpierw przez Polaków, a dalej przez Moskiewszczyznę. Już zachwycałem się sławą kozackich powstań i zaporoskich wypraw, ale jeszcze nie zaliczałem siebie do Małorusinów i nie czułem, że sława Ukrainy — to moja sława. Przez to, choć interesowałem się życiem i czynami zaporoskich kozaków, to jednak bardziej pociągały mnie przygody z życia bohaterów Mayne Reida”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Budij Adrian Kaszczenko

O dalszym narodowym przebudzeniu Adriana Kaszczenki można wyrobić sobie pogląd, czytając jego powieść „Zoriano”. Jest to wyraźnie autobiograficzne dzieło. Los głównego bohatera, Andrija Budija, powtarza życiowe perypetie samego autora (jednym z jego pseudonimów był A. Budij). Pisarz uważał za swoje główne zadanie budzenie świadomości narodowej ukraińskiego ludu, stąd i pseudonim. Andrij Budij zajmuje się ukraińską działalnością kulturalną. Podobnie jak autor, służy w wojsku, a potem na kolei. Podobnie jak u autora, u bohatera nie ułożyło się życie rodzinne. Kaszczenko pisze o latach gimnazjalnych Budija: „Przeczytawszy jednak «Tarasa Bulbę» Gogola i «Bohdana Chmielnickiego» Kostomarowa, usłyszał w sobie głos, który powiedział mu, że jest Ukraińcem. Przeczytawszy zaś później «Kobzarza» Szewczenki, mimo że wiele w nim nie zrozumiał, pokochał język ukraiński i zaczął go szukać, a kiedy zdarzały się pieniądze, także kupował ukraińskie książki w księgarniach, a nawet zaczął pisać wiersze po ukraińsku, choć były one zupełnie nic niewarte z powodu nieudolnej znajomości języka”. W wojsku Budij rozmawiał po ukraińsku z żołnierzami-Ukraińcami i zapisał od nich wiele ludowych opowieści, podań i bajek. To samo można powiedzieć o autorze. W powieści „Zoriano” A. Kaszczenko opisuje rozwój ruchu narodowego na Ukrainie na początku XX wieku: „Po ukraińskich miastach Los Andrija Budija jest dramatyczny: ze względu na swój podeszły wiek rezygnuje on z ukochanej dziewczyny. Powieść „Zoriano” kończy się jednak optymistycznie: ukraińskie kółka łączą się w Proświtę. Adrian Kaszczenko pracował jako kontroler w resorcie kolejowym, najpierw w Katerynosławiu (w 1888 roku, po śmierci matki, wziął na utrzymanie ojca, który wówczas zbankrutował, i opiekował się nim aż do jego śmierci), następnie w Permie, Petersburgu i Tuapse. W Petersburgu Kaszczenko brał udział w pracy Dobroczynnego Towarzystwa im. Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Adrian Kaszczenko zarządzał magazynem i wysyłką literatury, a także wszystkimi sprawami finansowymi. W Tuapse Kaszczenko zamówił ukraińskie książki dla warwarskiej szkoły winogrodniczej, której prawie 70 procent uczniów stanowili Ukraińcy, brał też udział w obchodach 100-lecia Kobzarza. Najpewniej przypomniawszy sobie, jak w dzieciństwie zachwycał się utworami Mayne’a Reida i Jamesa Fenimore’a Coopera, Kaszczenko zaczął pisać opowiadania i powieści z dziejów ukraińskiego kozactwa. Początkowo nie chciano ich wydawać, ale z czasem, w warunkach ożywienia ruchu narodowego na Ukrainie, te pełne napięcia utwory stały się bardzo popularne. Na początku lata 1914 roku Adrian Teofanowycz przeniósł się do Katerynosławia. Pewnego dnia odwiedziła go manujliwska Proświta z chórem. Śpiewano kolędy i pieśni ludowe, a on, stary, ocierał łzy. Na prośbę rodaków Adrian Kaszczenko objął kierownictwo katerynosławskiej Proświty. On, pracę i podkreśliła, że bardzo ważne jest, aby współczesna młodzież poznawała i znała historię własnego narodu. Kolega z klasy i ze studiów Alli Horskiej, malarz Jurij Możczil, podzielił się wspomnieniami o jej talencie i zdolnościach przywódczych. Na zakończenie imprezy zabrzmiał wiersz Wasyla Stusa „Wyj, duszo, wyj”. Najlepsi uczniowie szkoły złożyli kwiaty pod projektem tablicy pamiątkowej Alli Horskiej, rzeźbiarza Twory Adriana Kaszczenka przekazywano w Galicji i diasporze. Jeszcze za życia pisarza niemal cały nakład jego książki „Opowiadania o sławnym Wojsku Zaporoskim Niskim” spalili denikinowcy. Władza komunistyczna wycofała z bibliotek wszystkie książki pisarza. Do 1989 roku żaden jego utwór nie został opublikowany na Ukrainie. W 1932 roku „Gazeta Literacka” wzywała do demaskowania i wykorzenienia „tradycji kontrrewolucyjnego kaszczenkowszczyzny”. Nie było to przypadkowe. Wołodymyr Sosiura wspominał, że poszedł do ukraińskiego wojska pod wpływem Gogola i Kaszczenka. W Ukraińskiej Radzieckiej Encyklopedii Adriana Kaszczenka nazwano burżuazyjno-nacjonalistycznym pisarzem. Interesował się on wcześnie kwestiami sprawiedliwości społecznej: „Od młodych lat zastanawiało mnie, dlaczego ludzie nijak nie mogą się uporządkować, aby wszyscy żyli jednakowo dobrze i wszystkim było wolno, jak u naszych zaporożców, którzy nie mieli ani panów, ani chłopów, ani starców, ani dziuków”. A te słowa Adriana Kaszczenka brzmią jakby o współczesnej Ukrainie: „Zagadką wydawało mi się też i to, że wybieralna zaporoska starszyzna mogła kierować zapalonymi, wolnościowymi i zaciekłymi kozakami, choć sama jej pozycja na urzędach zależała całkowicie od woli kuszowego towarzystwa, nasi zaś dzisiejsi urzędnicy nie są zdolni zapewnić spokoju wśród obywateli i zdobyć ich przychylności, chociaż mają nieograniczoną władzę i pełną niezależność od tych, którymi rządzą”. Jurija Baldina, którego wkrótce ustawią przy wejściu do szkoły. Dyrektorka szkoły pokazała uczestnikom uroczystej apelu stoiska w pokoju pamięci Alli Horskiej. Duchowa ukraińska wspólnota na Doniecczyźnie po ogólnoukraińskich konferencjach poświęconych rodakom Wasylowi Stusowi, Mykicie Szapowałowi, Oleksie Tychemu uczciła pamięć Alli Horskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Uczczono pamięć Alli Horskiej w Doniecku

Maria OLIJNYK, m. Donieck W szkole nr 5 dzielnicy Woroszyłowskiej w Doniecku odbyła się uroczysta zbiórka poświęcona 79. rocznicy urodzin działaczki społecznej, wybitnej artystki i gorliwej patriotki Ukrainy Alli Horskiej. W uroczystości wzięli udział uczniowie, nauczyciele i goście, wśród których byli Ircha Wowk, kierowniczka sektora zarządu oświaty i nauki Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, Wiktoria Ławrynowycz, główna specjalistka zarządu oświaty i nauki Rady Miejskiej Doniecka, Inna Bucz, zastępczyni przewodniczącego Woroszyłowskiej Rady Rejonowej w Doniecku, Lina Czerkasowa, zastępczyni naczelnika Woroszyłowskiego Rejonowego Wydziału Oświaty w Doniecku oraz inni. Zbiórkę otworzyła dyrektorka szkoły Hanna Soroкina. Podkreśliła ona, że ta szkoła jest wyjątkowa, ponieważ w latach 1965–1966 wykonała ją mozaikowym panneau grupa artystów pod kierunkiem Alli Horskiej, Wiktora Zarećkiego i Hryhorija Synycy. Dla upamiętnienia imienia artystki administracja placówki, kolektyw pedagogiczny, władze i społeczność proponują nadać szkole imię Alli Horskiej, odsłonić tablicę pamiątkową i izbę muzealną oraz wpisać ją do ewidencji jako zabytek architektury. Uroczyste uczczenie pamięci Alli Horskiej należy uczynić tradycyjnym. Nauczycielka historii szkoły Hanna Zaporożec poinformowała, że uczniowie już badają życie i twórczą drogę artystki, zwłaszcza w Małej Akademii Nauk. W roczny plan szkoły włączono zajęcia wychowawcze, mające na celu dogłębne poznanie twórczej spuścizny artysty, w tym dziewięciu mozaikowych panneau na budynku szkoły. Zastępczyni przewodniczącego Donieckiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Maria Ołijnyk przekazała pozdrowienia i wyraziła głęboki szacunek wszystkim, którzy pielęgnują i pamiętają o Allu Horskiej, od jej syna Ołeksija Zareckiego. Zaproponowała utworzenie na bazie szkoły grupy poszukiwawczej entuzjastów spośród nauczycieli i uczniów, aby głębiej poznać żywot podwижniczy artystki, a także podarowała szkole film o niej w reżyserii Ołeny Ławczenko. W 2009 roku warto zorganizować pierwszą Ogólnoukraińską konferencję z okazji 80. rocznicy urodzin Alli Horskiej. Inna Bucz podziękowała za przeprowadzoną ro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

narodnych artystów Ukrainy Wadyma Kryszczenka i Andrija Demydenka, Mykoły Łukiwa, zasłużonego działacza sztuk Ukrainy Stepana Hałiabardy, kompozytorów Ołeksandra Złotnyka, Wiaczesława Korepanowa, Ihora Poklada, Ołeksandra Burmickiego, Ostapa Hawrysza, Marjana Hadenka, Hennadija Tatarczenka, którzy tworzyli i tworzą muzykę dla znanych na Ukrainie śpiewaków Mykoły Kondratiuka, Kostiantyna Ohniewoho, Dmytra Hnatiuka, Nazarija Jaremczuka, Mykoły Hnatiuka, Sofii Rotaru, Wasyla Zinkiewicza, Lilii Sandulesy, Alli Kudłaj, Wiktora Pawlika i wielu innych. I dziś nowy zespół programu korzysta z tradycji w pracy nad kolejnym wydaniem. Redaktorem jest Ihor Stratij, reżyserem-realizatorem Zinaida Żurawlowa, a realizatorami dźwięku Maria Kowal, Nadija Szczennikowa i Tetiana Sachno; wraz z prowadzącymi, zasłużoną artystką Ukrainy Larysą Nedin i narodowym artystą Ukrainy Ołeksandrem Safonowem, starają się w każdą sobotę tworzyć w waszych domach niewielkie święto, aby wspaniały nastrój nie opuszczał was przez cały tydzień. Aktorzy kijowskich teatrów śpieszą na nagrania do studia przy ulicy Chreszczatyk 26, aby zanurzyć się w szczególną atmosferę twórczości, porozumienia i inspiracji. Tutaj można zobaczyć narodową artystkę Ukrainy Tamarę Stratijenko, zasłużonych artystów Ukrainy Leonida Marczenka, Wiaczesława Slanka, artystów Wiaczesława Hłuszczenka, Ołenę Feszczenko, Wasyla Dowżyka i wielu innych. Dzwonią do nas, piszą. Interesujące propozycje, humoreski, anegdoty, dowcipy i żarty chętnie wykorzystujemy w naszym programie. Zapraszamy więc, szanowni państwo, na święto — gala koncertowa z udziałem najlepszych mistrzów estrady, humoru i satyry, która odbędzie się 19 października w dużej sali Kijowskiego Konserwatorium im. P. Czajkowskiego. ...lub dość powszechnym zjawiskiem w środowiskach studenckich i kręgach inteligencji w czasie chruszczowskiej odwilży. Wtedy właśnie powstaje polityczny samizdat, który stał się świadectwem kształtowania się ideologii nowego pokolenia bojowników o samodzielną Ukrainę. W 1964 r. podziemna organizacja nacjonalistyczna „Ukraiński Front Narodowy” wydała pierwszy numer maszynopisowego czasopisma „Wola i Ojczyzna” (do 1966 roku ukazało się 16 numerów). Następnie pod egidą „Ukraińskiej Organizacji Ogólnonarodowej” ukazało się czasopismo „Ukraiński Wiestnyk”. W styczniu 1970 r. lwowski dziennikarz Wiaczesław Czornowił rozpoczął wydawanie innego „Ukraińskiego Wiestnyka”, który stał się najbardziej znanym organem niezależnego słowa w czasach radzieckich. Wspomnieniami podczas otwarcia wystawy dzielił się m.in. Jewhen Swerstiuk — INFORMACYJNA PRZESTRZEŃ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «WOLNOŚĆ SŁOWA PO NOWOMYRHORODZKU», s. 1

Wolność słowa po nowomyrhorodzku

Ciąg dalszy. Początek na s. 1 …Leonid Orłow z BJuT wyróżnia się człowieczeństwem, prostotą i analitycznym myśleniem. Ówczesna przewodnicząca administracji rejonowej Olha Barwinok, kierowniczka majdanu, zresztą dawna księgowa redakcji, osoba dobrze znająca zespół i historię gazety. Niedawno Olhę Iwaniwnę zwolniono ze stanowiska, a według szefowej Zarządu do spraw prasy i informacji administracji obwodowej Jewhenii Szuster nie najmniejszą rolę odegrał konflikt z redakcją. Władze obwodowe, nawiasem mówiąc, przestrzegały przed tak daleko idącym zaostrzeniem sytuacji, wzywając do konstruktywnego rozwiązania problemu. No więc w czym rzecz? Problem jest banalny: redaktor okazał się niepokorny, nie potrafi w porę ustąpić, przemilczeć, a co dopiero schylić głowy i posmarować pierwszym osobom na łamach gazety „miodem po ustach”. A takie perły jak kwoty dla deputowanych na wyrażenie własnego stanowiska wywołują u niego otwarte drwiny. Olha Iwaniwna na przykład z oburzeniem opowiadała, że jeszcze nie zdążono jej mianować p.o. przewodniczącej administracji, a Piskowyj już napisał w gazecie, jaki gabinet zajmie i jakim samochodem będzie jeździć. Trudno wytłumaczyć człowiekowi, że zapewne to czytelników interesowało, a redaktor ma dbać przede wszystkim o nich. Czy w tym jest coś obraźliwego? Wobec Leonida Michajłowicza Piskowyj ma poważniejsze pretensje: naruszał dyscyplinę finansową, zatrudnił bezprawnie na pracę swojego ojca, w porę nie sformalizował prawa własności do pomieszczeń redakcji. Jeśli były jakieś naruszenia finansowe, to za to odpowiadają inne instytucje. Co do pomieszczeń, to kierownictwo rady właśnie powinno było podpowiedzieć redaktorowi, jak lepiej działać na rzecz sprawy, a nie oddawać budynek tuż przed prywatyzacją „obcemu wujkowi”. Gazeta to przecież nie tylko redaktor, lecz także swoisty intelekto-… redaktor gazety „Nasza wiara”, który odbył karę za wydawanie i rozpowszechnianie gazety. Mimo aresztowań samizdat periodyczny ukazywał się nadal w latach 70. Na wystawie zaprezentowano 15 wydawnictw z tego okresu. W drugiej połowie lat 80. sytuacja polityczna w ZSRR się zmieniła. Pierestrojka stworzyła warunki, w których zapotrzebowanie na nowe informacje znacznie przewyższało to, co oferowała oficjalna prasa. Jednocześnie surowe kary za odmienne myślenie utraciły nieuchronność. Dlatego zaczęły ukazywać się liczne wydawnictwa nieoficjalnej prasy. Największymi ośrodkami ich wytwarzania były Kijów (około 250 tytułów), Lwów (ponad 100 tytułów), Żytomierz, Łuck, Dniepropetrowsk, Odessa, Charków. Znamienne, że samizdat ukazywał się także w małych miasteczkach, a nawet wsiach – w Snihurówce na Mikołajowszczyźnie, Kurowyczach na Lwowszczyźnie, Ternach na Sumszczyźnie, Ostriwie i w Wielkich Biralnyj, centrum kulturalnym rejonu. Budynek redakcji przy ulicy Lenina wzniesiono jeszcze w 1970 roku w sposób gospodarczy, specjalnie dla redakcji i drukarni. Teraz z woli rady rejonowej przekazano go KP „Nowomyrhorodzki Nowobud”, a redakcja była zmuszona płacić mu czynsz. Po „likwidacyjnej” decyzji rady kilka pokoi w tym budynku pozostało przy nowej redakcji, a raczej redakcji w nowym składzie, na wszystkie pozostałe znaleźli się lokatorzy. Jeśli tak dalej pójdzie, to lokal redakcji, przez dziesiątki lat znany nowomyrhorodczanom, wkrótce będzie należał do innych właścicieli. Tak więc w Nowomyrhorodzie są dziś dwie redakcje: stara, która niespodziewanie dla siebie znalazła schronienie w biurze miejscowego komitetu rejonowego Partii Komunistycznej (przygarnęli ją faktycznie dawni ideowi przeciwnicy), i nadal uparcie wydaje gazetę, kwestionuje w sądzie bezprawność decyzji rady i nie bez podstaw liczy na poparcie rodaków, oraz nowa, kierowana przez Jurija Stojanowa, który, podobnie jak wszyscy pozostali nowo upieczeni pracownicy redakcji, ani jednego dnia nie pracował w gazecie i ma dość mgliste pojęcie o dziennikarstwie. Tak więc władza otrzymała to, czego chciała: uległego redaktora i gazetę, która co do jednej kropki będzie drukować wszystkie „kwoty” i, zapewne, nie tylko je. Prawdziwa zaś redakcja zyskała upragnioną wolność, owszem, bez lokalu i majątku. Po co więc, panowie demokratyczni przywódcy, zakazywać drukarni drukowania wydawnictwa, które wam nie w smak, blokować rachunki, nakazywać poczcie nie roznosić go prenumeratorom?! Czy naprawdę nie można było tego „rozwodu”, jeśli był on bezwzględnie potrzebny (choć w pierwszych dniach wydawało się, że traci na tym redakcja, lecz jest oczywiste, że znacznie więcej straciła władza), przeprowadzić cywilizowanie, być może stając się wzorem dla innych? Przecież takie wydarzenia od dawna dojrzewają w wielu miastach i miasteczkach Ukrainy… ...ach na Tarnopolszczyźnie, Dubowem na Zakarpaciu, Rodnykowem i Nowokłonowem na Krymie. Druk odbywał się półpodziemnie. Niektóre wydawnictwa miały charakter antysowiecki, inne były dla przestrzeni radzieckiej nową formą wolności, która czasami graniczyła z samodzielnym amatorstwem. Na wystawie zaprezentowano wydawnictwa o różnym stopniu opozycyjności — od wydawnictw RUCHU i UGS po ekologiczne, humorystyczne, erotyczne gazety. Wystawiono także wydawnictwa partyjne, polityczne oraz wydawnictwa organizacji społecznych — Towarzystwa Lwa, „Memoriału”, TUM; gazety narodowych wspólnot — Żydów, Ormian, Tatarów krymskich, wydawnictwa kulturologiczne, muzyczne, literacko-artystyczne, fanziny; publikacje religijne — UAPC, UGKC, protestantów, RPC, „Białego Bractwa”; dziecięce, młodzieżowe i studenckie kartki, rozrywkowe, komercyjne gazety, wydawnictwa diaspory, samizdat mohylańskiego. Wystawa potrwa do 25 listopada. W trakcie jej trwania planowane są m.in. prezentacja katalogu prasy samizdatowej i nieformalnej, Krywenkiwskie czytania, seminarium dla studentów dziennikarstwa, wieczór pamięci H. Politkowskiej, prezentacja książki Z. Antoniuka, prezentacja czasopisma „Ї”, wieczór Charkowskiej Grupy Obrony Praw Człowieka, wieczór „Koło Nabokova”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

UŚMIECHNIJCIE SIĘ RANO

Ihor STRATIJ, redaktor audycji “Od soboty do soboty” Ulubienicy wielu pokoleń naszych słuchaczy, najzabawniejszej audycji Ukraińskiego Radia, stałej pocieszycielce, wesołce i żartownisi, programowi rozrywkowemu “Od soboty do soboty” stuknęło 40 lat. Bądźmy szczerzy: dość poważny wiek, a mówiąc poważniej, to chyba już nie istnieje taka “długowieczna” audycja eteru, która przez dziesięciolecia radowałaby nas niepowtarzalnością, wykwintnością i subtelnością w dziedzinie humoru i piosenki. Mimo to w każdą sobotę, jak zawsze, o 9:05 rozbrzmiewają jej sygnały. I my znów zanurzamy się w cudowny świat dowcipnego słowa, muzyki, jak pod koniec ubiegłego tysiąclecia. Fundatorowi i kierownikowi Hryhorijowi Melnykowi pierwszemu przyszła idea trzymania nas wszystkich w oczekiwaniu na sobotę na fali Pierwszego Narodowego. Dołączyli do niego Ludmyła Onyszczenko, Inna Cacko, Nela Romanczenko, Wiktor Herasymow, Wołodymyr Bohonko, Jurij Dziuba. Program “Od soboty do soboty” jest inscenizowany, dlatego aby humor iskrzył wielostronnie i niepowtarzalnie, od pierwszych dni jego założenia do pracy w studiu zaangażowano najlepszych artystów: Jurija Szumskiego, Mykołę Jakowczenkę, Stepana Ołeksenkę, Anatolija Pazenkę, Irynę Duka, Zoję Wichariewą, Nataliję Łotocką, Innę Jermolenko. Jewhen BUKET Zdjęcie ze strony NaUKMA “Ukraiński periodyczny samizdat i prasa nieformalna lat 1964—1991”. Taką nazwę nosi wystawa, która trwa w Muzeum Ukraińskiego Zwycięstwa NaUKMA. U podstaw wystawy leży kolekcja dziennikarza Wachtanga Kipiani oraz zbiory biblioteki NaUKMA, poszczególne wydania, które przekazali na wystawę Taras Wozniak, Josyf Zisels, Serhij Odarycz, Ołeś Pohranycznyj i inni. Na wystawie zaprezentowano periodyczny samizdat lat 60.—70. oraz prasę nieformalną lat 80.—początku 90., czasopisma, które wydawali Ukraińcy za granicą. Pierwsze próby zebrania egzemplarzy samizdatu i prasy nieformalnej podejmowali jeszcze podczas pieriestrojki przedstawiciele bibliotek państwowych, instytucji oświatowych, osoby prywatne. Wiadomo również o trwałym zainteresowaniu wydawnictwami nieformalnymi instytucji zagranicznych, w szczególności działu badawczego Radia “Swoboda” w Monachium, Biblioteki Kongresu USA w Waszyngtonie, Ukraińskiej Agencji Prasowej w Londynie, archiwum Uniwersytetu w Bremie, Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, Międzynarodowego Instytutu Historii Społecznej w Amsterdamie itp. Na Ukrainie nie było ośrodków, które specjalnie zajmowałyby się zbieraniem i badaniem tego rodzaju prasy, dlatego ukraiński periodyczny samizdat jest rozproszony po świecie w dziesiątkach oddzielnych kolekcji. Największe znajdują się w CNB im. W. Wernadskiego, Archiwum-Muzeum ukraińskiego samizdatu “Smołoskyp” oraz w kolekcji Wachtanga Kipiani. W tym roku Biblioteka Naukowa NaUKMA wystąpiła z inicjatywą stworzenia na swojej bazie centrum badań ukraińskiego samizdatu i wprowadzenia specjalnych kursów dla studentów chcących pracować nad tym tematem. Podstawą zbiorów mohylańskich może stać się właśnie kolekcja Wachtanga Kipiani, a pierwszymi funduszami — eksponaty wystawy. Ma taką nadzieję dyrektor Biblioteki Naukowej NaUKMA Tetiana Jaroszenko. Historia periodycznego samizdatu na Ukrainie zaczyna się w pierwszej połowie lat 60. Rękopiśmienne i maszynopisowe czasopisma oraz biuletyny były Łarysa Nedin oraz Ihor Stratij Za sprawę od razu wzięli się niezapomniani humoryści: Andrij Sowa, Pawło Hłazowyj. Teraz ich występy i humoreski to już “złoty fundusz”, z którego korzystać będą i nasi prawnukowie. Od dnia powstania naszej audycji jej sygnały brzmiały na antenie ponad 2000 razy. Długość taśmy, którą wykorzystano, prawie równa się wielkości tej liczby w kilometrach. W naszych wydaniach z przyjemnością biorą udział śmiechotwórcy Anatolij Palamarenko, Neonila Krukowa, Anatolij Łytwynow, Jewhen Dudar, Hryć Drapak, Anatolij Demczuk, Ihor Czepil, Witalij Krasniuk i wielu innych mistrzów słowa artystycznego i ukraińskiej estrady. Warto wspomnieć też o wykonawcach estradowych i gościach programu: poetach,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

WITAMY UCZESTNIKÓW DRUGIEGO MIĘDZYNARODOWEGO FORUM PISARSKIEGO «SŁOWO BEZ GRANIC»! W gości do ukraińskich literatów przybyli twórczy bracia — najlepsi pisarze i tłumacze z 20 krajów Europy i Azji

Zdjęcie Cezarego Hanuszkiewicza Marek WAWRZKIEWICZ Republika Polska * * * Fotografie są zwodnicze. Moja matka Nigdy nie była tak stara. Po moich czterdziestych urodzinach Wyprzedzała mnie Zaledwie o kilka miesięcy, — Jeśli nie liczyć Jej dobroci i mądrości. * * * Z wiersza powstałaś I w wiersz się obrócisz Choć czyhają na ciebie Mnóstwo umierających poezji Ty sama siebie stworzyłaś Ja tworzyłem inną Niż ty sama Ty — inny wiersz Inny niż ty W swoim wierszu Inny niż ty W moim wierszu Przekład z polskiego Anatolija HŁUSZCZAKA Mikolas KARČIAUSKAS Republika Litewska Rade SILJAN Republika Macedonii i zmęczone brzemieniem lata nas przeskakują Białe konie niosą Niebiański wózek Na wierzchołku łodzi Sztandar powiewa Od łona wyniosłego Suki płodne biorą Dni — noce Z nami się zmagają Lata przeliczają I skrycie Dopóki ranek się nie dowiedział Szczęście podstępują * * * Nasze ciała Realne odbicia Przeobrażenia przejazdem Głosy odbijają się echem Ślady w ślady gorzknieją Pozostawione na później Niemo zaświadczą Nasze istnienie Przekład z macedońskiego Lubow HOŁOTY Zdjęcie Oksany Ceacury Wielkość z powołania Pragnienia bez kajdan komórkami poruszają łoskot wieku. Zarodki powieki Świtu przetarły pluskiem życiowych fal. Fala — wyjście słońca tli się. Fala — dzień niezaprzeczalny. Założyciel światła pragnieniem horyzontu w jądrach naszych istot żyje wielkość bytu. OŚWIECICIELOM Zza Karpat warstwy ciężaru kąpią się w cichym nurkowaniu zmierzchu. Rabusz słowiańszczyzny dojrzewa. Popłynęły wody. Osady od kropel — nie swoje, od wieków bytu dalekie źródło. Apostołowie Dnia wrócili Słońce wnętrznościom. Głosić Wam dla Wielkości pisania słowiańszczyzny, w jabłkach ocznego horyzontu, jabłkiem gwiazdy poją. Tiziana COLUSSO Republika Włoska Zdjęcie Oksany Ceacury Dzisiaj mi, prawie siedemdziesięcioletniemu, Wydaje się, kiedy patrzę na moją młodą matkę, Że ona jest starsza ode mnie Tylko o jedną śmierć. Maj 2006 r. A właściwie Są równoznaczne Maj 2006 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Z CYKLU “GŁOSY”

* * * Nasze ciała Urodę potwierdziły Tajemnice uwierzytelniły Ziarna wraz z kąkolem W popiół i glinę przemienione Przeżegnawszy czoła W ziemnych rowach zasnęły Szerokim łonem Rzeki bez dopływów Bystrzem płynęły Pod chmurami smutnymi W nieznanym kierunku Nie usłyszawszy “z Bogiem” Bez widm Bez zmęczenia iluzjami Ślepi wojownicy nie są naszymi przewodnikami * * * Przez szczyty i wzgórza Wieczność pokonując Przestraszeni Rozśpiewani Wiera CZORNYJ-MESZKOWA Republika Macedonii LEGENDA — NIEBO Skoro spojrzysz na wysokości nieba, ogarnie cię drżenie dopiero co przebudzonego kwiatu. Myśli szybują po tajemniczych obszarach powabnej Wenery. W piekle błyskawic gra drżących plam budzi bramy ludzkiego poznania. Impuls jego pragnień grzmi w erupcyjnych centrach nieodkrytej planety. W zamglonej części oka centra odwiecznych genów kołyszą cię w kolebce mitów. JESIENNE WARSTWY Cicho, póki przejrzystość obmywa się w szarości jesiennych warstw, przewalają się wody deszczowe. W trzewiach czasu ból się chowa. Ani słowa od kamienia, ani przebaczenia dla zapomnienia, tylko osiki na wietrze. ZAŁOŻYCIELOWI W zamglonych wysokościach dotyk triumfu gwiazdy od kamiennej rodzącej rozjaśni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

EPOKA MIJA

Epoka mija, nabrzmiewa tym, co najgorsze, splamiła ścieki, obraziła każdy możliwy odcień wstrętem — epoka brzydka, zglobalizowana, nienormalna, plastikowa, nieodwracalna, zaśmiecona, spopielała, opętana, oszukana, poniżona, rozproszona, wyniosła, zjawowa, próżna, przeceniona, skurczona, bezrozumna, zepsuta, entropijna — a ja, aby nie zlewać się z chórem plujków, którzy robią to dla korzyści, protestu albo dla wyróżnienia się, znikam, rozpraszam się tego ranka wzdłuż brzegu miasteczka na tysiącletnim moście, wdychając wilgotną swobodę swobodnego czasu, czas, który swobodnie przepływa w wyższe formy, dopełniający się, skończony, a mimo to wieczny, zatrzymany w sobie, wdycham/wydycham uśmiechniony opór bez epickości, jak kot, który jedynym okiem, ocalałym w walce, śledzi zakręty, konieczne i niepojęte, gładkiego nurtu wody i światła, styczność z ezoteryką.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Wytrzymać jak salamandry

“Widzę, jak salamandra przemyka przez wszystkie ognie. Nawet nie drgnąwszy i nie odczuwając żadnego bólu” Ingeborg Bachmann Widzę was, wiecie? Nie łudźcie się nieuważnością, moim spojrzeniem mimochodem. Widzę was, dawnych podpalaczy, dziś wiernych strażaków, jasnowidzów przedwczorajszego dnia, woda na ogień, nożyczki — i arkusz wieczności umrze. Widzę was: w zasadzce bezleśnych lasów, w zarośli połamanej ukryte w ciemności dołki, pochłonięte krachem snów o chwale, ściśnięte w kolejce w foyer. No i co? Nic osobistego. Raczej jestem skłonna, jak salamandry, wytrzymać, przemykając zręcznie przez ognie — uparte z konieczności, niewypowiedziane z jakiejś zachcianki socjologii, zakodowane tylko w migotaniu światła, w bolesnym linieniu. Przekład z włoskiego Walentyny Dawydenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Motyw upału

I las bez nazwy, i polana. Na chaty-wdowy, na małe, obojętnie jabłonie spojrzą — Na niebie cisza i na ziemi. Jak dawna baśń — te cięciwy, Które naciągnęła trawa, Na kępie siwe miotły, Ptaki zamilkłe, drzewa. Usłyszawszy szelest wiatru, Krwawo zakwitnie psianka, Zapadnięcie ziemi we śnie Jeż zobaczy pod pieńkiem. I znowu cicho. Tylko z boku Prastarych gór — mój ślad żywy. Przygasłe słoneczko zachodzi Na cichym skraju Litwy. Przekład z litewskiego Dmytra Czerednyczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

LITERACKIE ZAMIESZANIE

Uliana HLIBCZUK. Witam, panowie: cnotliwy lód ukraińskiej literatury pękł w sposób gorszący! Dowiedziałam się o tym podczas kolejnego „sezonu książkowego”. Na konferencji prasowej, zorganizowanej przez „Gławred-media” oraz gazetę „Drużyna czytelnika”, ogłoszono seks-symbole płci męskiej i żeńskiej. Od teraz ukraińską literaturę możemy uważać za superrozluźnioną i obnażoną. Chyba w niczym nie gorszą od estradowej siostry w MTV. Całe to przyzwoite zamieszanie rozpoczęło się na Forum Wydawców we Lwowie. Pomysł podrzucili dobrze znani showmani, bracia Kapranowie. W atmosferze szumu medialnego gościom Forum, a była to w większości czytająca publiczność Lwowa, zaproponowano zagranie w wesołą anonimową grę: oto wam ankietka — wybierajcie… Tak jakby na potwierdzenie dobrej sławy odblokowanego galicyjskiego Piemontu — ojczyzny batiarskich piosenek. Co z tego wyszło — osądzać wam. Zatem, wśród licznych pretendentów płci żeńskiej na seksualną linię mety wyszły Maria Matios, Irena Karpa i Łarysa Denysenko, zostawiając w tyle Oksanę Zabużko, Iren Rozdobudko, Switłanę Powałajewą, Marynę Diaczenko i inne. Wśród mężczyzn palma pierwszeństwa przypadła Łesiowi Poderwianskiemu, Jurijowi Wynnyczukowi oraz Dmytrowi Łazutkinowi. Nie wiem, czy warto przechodzić na osobistości, ale, panowie, czemu by nie? W ukrsuczlicie (ukraińskiej współczesnej literaturze) wyznaczono seks-symbole, a my, czyli ja, będziemy purytanami? Tym bardziej, na korzyść Kapranowych, każdego z seks-pretendentów ostrzeżono o obopólnie korzystnym PR-ie i zapytano o zgodę na masowe „obgadywanie” nazwiska. Nie wiem, jak sławne niewiasty, ale wśród mężczyzn z udziału w seks-wyścigu zrezygnowali Żadan i Andruchowycz. Marii Matios na tym Forum wiodło się różnie. Znaczne nakłady, dobra sprzedaż poprzednich książek i świeżej „Moskałyci” przyćmił „najazd” skarbówki. Dyrektorowi wydawnictwa „Piramida” Wasylowi Hutkowskiemu przyszło tłumaczyć się, skąd nędzni ukraińscy wydawcy mają finanse na potężną reklamę, w szczególności na banery. Za obrazę honoru Matios i Hutkowski podali do sądu lwowską skarbówkę. Nie wiedzą ani Kapranowie, ani ja, co dokładnie wpłynęło na oceniających seksapil Marii Matios: jej dramatyczna proza czy bujny banerowy wizerunek w jaskrawej bukowińskiej koszuli? Pytanie „a sędziowie kto?” jest zbędne, ale warto zapytać, co owi sędziowie, wypełniając ankietkę z pisarzami-pretendentami, mieli na myśli… Każdy z anonimowych wesołków myślał o czymś swoim — dalekim od kryteriów literackich, ale upragnionym. Kogoś kręci tekst okraszony niecenzuralną leksyką, kogoś — barokowy biust, kogoś — jego brak. Chyba tę okołoliteracką popkulturę mało kto zauważyłby, gdyby nie jedno cyniczne „ale”. Okazuje się, że oprócz seks-symboli żywej literatury takie same symbole wybierano też wśród martwych. Najseksowniejszymi mężczyznami-klasykami nazwano Wołodymyra Sosiurę, Wołodymyra Wynnyczenkę oraz Jewhena Hucała, wśród kobiet-klasyków „zwyciężyły” Marko Wowczok, Marusia Czuraj (!) oraz Ołena Teliha (!). Jeden ze środków wizualnych w telewizji to tak zwane no comments. My również szlachetnie moglibyśmy obejść się bez komentarzy. Jeszcze nam brakuje udziału w rozdmuchiwaniu PR-owego żaru? Gdyby nie to cyniczne „ale”… Organizatorzy akcji są w wygrywającej pozycji. Mogą z łatwością oskarżyć „inaczej myślących” o świętoszkowatość. Mówiąc: i ty, Brutusie? I ty przeciwko ukraińskiej literaturze? Dalej chcesz nas ciągnąć w kłamliwą „nieseksowną” przeszłość? Nie, ja nie jestem przeciwko ukraińskiej literaturze, ale przeciwko popkulturze. Jestem nawet przeciwko super szlachetnemu celowi, jeśli próbuje się go osiągnąć brutalnymi środkami. Dla ukraińskiej książki nie jestem gotowa nazwać się Babą Jagą, jak pani Maria Matios. Cytuję: „Ja bym się dla tego nazwała nawet Babą Jagą, nie to co seks-symbolem… No, czemu wy się nie śmiejecie? To przecież śmieszne…”. Obecna na konferencji prasowej Irena Karpa tylko słabo się uśmiechnęła: „Ja spać chcę”. Zrozumiałe, że w epoce mass mediów literatura pragnie nowych środków popularyzacji. To fakt. Tak jak i to, że na potęgę i talent pisarza ma to mały wpływ. W końcu, powiedział przecież kiedyś Poeta: „Błogosławiony mąż, który nie chodzi za radą nieprawych”. dzieje się dzisiaj w naszym kraju. Pisarz zdołał pokazać naszą rzeczywistość taką, jaka jest naprawdę. W groteskowym i ironiczno-sarkastycznym wykładzie autor przedstawia Ukraińca w tej rzeczywistości. Ponieważ Wasyl Folwaroczny jest dramaturgiem, pozostaje wierny tragikomedii. Obrazy w jego powieści są realne i żywe, można je rozpoznać. Autor jest mądrym obserwatorem i prawdziwym Ukraińcem, dał swoją wizję wszystkiego, co dzieje się w kręgach władzy naszego kraju. Poeta Petro Osadczuk podkreślił, że Wasyl Folwaroczny, niezależnie od warunków, od tego, gdzie i na jakim stanowisku pracował, kontynuował pracę w różnych gatunkach literatury — w prozie, w poezji, w dramaturgii. Petro Illicz zaznaczył ważność w utworze informacji krajoznawczych i historycznych, nakreślenie stosunków międzynarodowych, co dzisiaj jest bardzo ważne. Wasyl Wasylaszko, odpowiedzialny sekretarz Towarzystwa „Wiedza Ukrainy”, członek NSPU mówił o tym, że w „Czarnym boomerze” obiektywnie pokazano to, o czym Ukraińcy jedynie się domyślają, ale nie wiedzą. Jego zdaniem, to powieść z ciekawą, porywającą fabułą, która daje możliwość zajrzenia za kulisy wydarzeń politycznych. Profesor Kijowskiego narodo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«JASNE KAMIENIE TRZECH PIERŚCIENI»

Ulana HLIBCZUK 5 października miłośnicy poezji obchodzili 99. rocznicę urodzin Bohdana Ihora Antonycza. Z tej uroczystej okazji wydawnictwo „Litopys” zaprezentowało niedawno wznowione „Trzy pierścienie”. Ozdobą wydania stały się po raz pierwszy opublikowane rękopisy poety oraz dokumenty przechowywane w dziale rękopisów Lwowskiej Biblioteki Naukowej im. W. Stefanyka. Środowisko uniwersyteckie Lwowa planuje zwrócić się z oficjalnym listem do Prezydenta Ukrainy w sprawie ogłoszenia roku 2009 rokiem B. I. Antonycza na Ukrainie. Chce się wierzyć, że wielcy poeci po śmierci się spotykają. Szczególnie ci bliscy duchem. Bohdan Ihor Antonycz, Gabriela Mistral, Bruno Schulz, Federico García Lorca, Walt Whitman… Dzieciaki zakochane w życiu, twórcy zielonej ewangelii… Ci, dla których największym cudem było istnienie. Być może oni, wielcy indywidualiści, wędrują teraz po światach, po bezmiarze czasu i przestrzeni… Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, kierownik katedry literatury ukraińskiej Jurij Kowaliw dokonał szczegółowej analizy nowego wydania. Jako literaturoznawca wskazał na wyrazisty styl dramaturga oraz dynamikę epizodów. Kierownik agencji „Księgi pamięci Ukrainy” Roman Wyszniewski zauważył, że pojawienie się powieści Wasyla Folwarocznego „Czarny boomer” to nieprzeciętne wydarzenie w literaturze ukraińskiej. Mychajło Najenko, literaturoznawca, laureat nagrody im. Szewczenki, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki podkreślił, że ta powieść to portret epoki. A literatura, w której sportretowano współczesnych, żyje długo i cieszy się popularnością czytelników. Pisarz Ołeksandr Hrek zaznaczył, że Wasyl Folwaroczny dokonał głębokiej analizy współczesnych chorób naszego społeczeństwa, co jest aktualne, gdyż zdrowie narodu jest bardzo ważne. Obecni mieli okazję usłyszeć historię narodzin powieści od osoby, która od pierwszych chwil obserwowała żmudną pracę autora — pisarki Tetiany Pyszniuk-Folwarocznej. Bez wątpienia każdy czytelnik na Naiwna wyobraźnia tworzy naiwne obrazy, ale chce się wierzyć, że pewnego kosmicznego dnia, kiedy ziemski kalendarz notuje październik i „wlewa noc, niczym balsam, słodką kroplę szaleństwa”, przyjaciele zbierają się w tajemniczej karczmie. Karczma, niczym krzew, co rodzi gwiazdy, świecami płonie w nocy. Z wódki biją dymy przezroczyste, skrzypią zardzewiałe klucze. Smyczkiem ognistym tną Cyganie, rozkoliście śpiewa bas. Piecze muzyka i głos matowy, i strun upitych wściekły brzęk. Drży na flecie palców dziesięć, muzyczne drzewo płonie. Z bębna, niczym z dzbana, leje się rozdzwoniony, gorący krzyk. Przyjaciele zbierają się dla Bohdana Ihora Antonycza, a my wspominamy wielkiego poetę dla siebie. On nawraca nas do pamięci, do przypomnienia sobie kiedyś odczutej prawdy: świat bez poezji to świat martwy. stronach powieści znajdzie mnóstwo pożytecznych, intrygujących i ciekawych rzeczy. Lecz niestety książka wyszła w niewielkim nakładzie — zaledwie 1000 egzemplarzy, dlatego nie będzie mogła trafić do większości bibliotek. — To powieść krzyku i bólu. Nie można dzisiaj spokojnie obserwować wydarzeń, które mają miejsce w naszym kraju. Pracowałem w organach władzy państwowej nie jeden rok i wyniosłem ból w sercu. Te wrażenia są odzwierciedlone w powieści — powiedział autor zaprezentowanej książki. Podzielił się też planami twórczymi. W szczególności pisarz pracuje nad cyklem powieści o epoce Petlury, Hruszewskiego, Wynnyczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Autor nowego kierunku

Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury za 2008 rok otrzymał 68-letni francuski pisarz Jean-Marie Gustave Le Clézio. Po ogłoszeniu wyników w błyskawicznym wywiadzie przewodniczący akademii nazwał Le Clézio „bardzo nietypowym Francuzem”. Jak powiedział, pisarz przez cztery lata mieszkał wśród Indian w Panamie, a w slumsach Meksyku czy Afryki bywa częściej niż w rodzinnej Francji. Uzasadnienie wyboru laureata brzmi w tym roku mniej więcej tak: „Autor nowego kierunku, poetyckich przygód i zmysłowego uniesienia, badacz człowieka poza i pod wpływem cywilizacji”. Le Clézio, Anglik z pochodzenia, ukończył uniwersytet w Nicei na kierunku literatura. Pisze książki absurdalne i surrealistyczne. Za debiutancką powieść „Protokół”, wydaną w 1963 roku, Le Clézio był nominowany do Nagrody Goncourtów i Nagrody Renaudot. Uroczystość wręczenia laureatowi Nagrody Nobla, na którą składa się złoty medal, dyplom Szwedzkiej Akademii Królewskiej oraz czek na 10 milionów koron szwedzkich (1,42 miliona dolarów lub 1,02 miliona euro), odbędzie się w Sztokholmie 10 grudnia 2008 roku. Fot. Jewhen Buket Oksana SIABA W Domu Pisarzy w Kijowie odbyła się prezentacja powieści „Czarny bumer” zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, przewodniczącego związku dramaturgów NSPU, zastępcy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, profesora Wasyla Folwarocznego (Kijów, Centrum Wydawnicze «Proświta»). W utworze pokazano zakulisowe gry tych, którzy pchają się do wysokich rządowych koryt, aby uczynić Ukrainę swoją zamkniętą spółką akcyjną i handlować nią hurtem i detalicznie. Otwierając poważne zebranie, w którym wzięli udział pisarze, działacze Proświty, przedstawiciele nauki i kultury, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, pisarz Ołeksander Szokało powitał autora z wydaniem powieści i zauważył: — „Czarny bumer” Wasyla Folwarocznego to utwór, w którym wyśmiano cały ten absurd, który ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

muzeum w przededniu jego 80-lecia. Pani Natalia zaprosiła wielbicieli twórczości Wielkiego Kobziarza na jubileuszowe uroczystości, które odbędą się w tym przytulnym domu pod adresem zaułek T. Szewczenki 8-a, 10 listopada o godzinie 15. Można zrozumieć radość dyrektor Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury Natalii Terechowej. Wszak wszystkie te rzeczy z rodziny Kosaczów przechowują ciepłe dotknięcia ich rąk, blask ich oczu. Oto ręcznik, wyszyty białą nicią na białym tle, który należał do Olhy Kosacz-Kryweniuk, i ojcowski krawat, i ręcznik Oleny Pcziłki. A także oryginały wierszy, listów. To bezcenny dar, za który musimy dziękować zarówno Wolnej Akademii, jak i „gałązce” drzewa genealogicznego Łesi Ukrainki, Oldze Serhijiw. Powiększy się także ekspozycja Narodowego Muzeum Historii Ukrainy (dyrektor Serhij Czajkowśkyj). Są to znaleziska archeologiczne z II—VII w.: zawieszka-amulet, pierścień i dzwonek z brązu. Zastępca szefa Służby Wywiadu Zagranicznego Wasyl Wakariuk powiedział, że rzeczy te nie są usiane diamentami, ale w rzeczywistości nie mają ceny, gdyż są one jasnym świadectwem wysokiej kultury naszych przodków. Te znaleziska archeologiczne zostały zwrócone z Włoch dzięki współpracy wielu nieobojętnych ludzi. Witając wszystkich z okazji tego niezwykłego wydarzenia, kierownik Głównej Służby Polityki Humanitarnej oraz ds. Zachowania Narodowego Dziedzictwa Kulturowego Sekretariatu Prezydenta Ukrainy Ołeksandr Bystruszkin mówił o tym, że wszyscy powinniśmy pielęgnować w swoich dzieciach i wnukach święte uczucie patriotyzmu. Większość wybitnych postaci ukraińskiej historii, nauki, kultury nie została jeszcze w pełni zrozumiana, nie została poznana jako unikalne osobowości twórcze. A one są godnym wzorem do naśladowania dla naszej młodzieży. Każdy wiersz należący do szczytowych osiągnięć twórczości Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, innych gigantów ducha, ich listy, dokumenty, wspomnienia o nich współczesnych powinny wzmacniać święte uczucie patriotyzmu, dumy z rodzinnej Ukrainy, wiarę w lepszą przyszłość. „Historia mojego życia stanowi część historii mojej Ojczyzny” — te słowa Tarasa Szewczenki warto przypomnieć z okazji powrotu relikwii na Ukrainę. Dzięki nim głębiej poznajemy naszą tragiczną, skomplikowaną i tak bogatą przeszłość.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

DZIEDZICTWO

Nina HNATIUK Zdjęcia Hanny OBORSKIEJ Wydaje się, że na żadnej z imprez kulturalno-artystycznych ostatnich miesięcy nie było takiej liczby kamer telewizyjnych i dziennikarzy, jak 9 października w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy. Wszyscy podchodzili do niewielkich stolików, na których leżały rękopisy i fotografie. Oto niewielka, pożółkła fotografia, na której od razu rozpoznaje się Łesię Ukrainkę. A ten ręcznik, wyszywany czerwonymi wzorami, mama genialnej poetki, znana ukraińska pisarka Ołena Pcziłka, kupiła na Podolu. Te i inne starodawne relikwie to tylko cząstka tych skarbów naszej kultury, związanych z życiem i twórczością Tarasa Szewczenki oraz Łesi Ukrainki, które powróciły na Ukrainę z archiwum Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA. A z Republiki Włoskiej zwrócono cenne przedmioty archeologiczne. Wszystko to stało się dzięki wspólnym wysiłkom Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, Państwowej Służby Kontroli nad Przemieszczaniem Dóbr Kultury przez Państwową Granicę Ukrainy oraz Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy. Wiceminister kultury i turystyki Ukrainy Mykoła Jakowyna zaznaczył, że jesteśmy świadkami unikalnego wydarzenia — do Ojczyzny powróciły nie po prostu eksponaty muzealne, a materialni świadkowie życia tych, którzy stoją pierwsi w panteonie ukraińskich poprzedników, nauczycieli i proroków. Jeszcze kilka cennych cząstek dziedzictwa T. Szewczenki i Łesi Ukrainki zajęło swoje miejsce w skarbcu ukraińskiej kultury. Symboliczne jest to, że te dwa imiona, nierozerwalnie połączone głęboką więzią duchową, stanęły przed nami razem. Dwudziesty wiek z jego wojnami i okupacjami, prześladowaniami i głodomorami, gąsienicami czołgów, kutymi butami przeszedł po delikatnych kwiatach ludzkich dusz, bezcennych wytworach ich rąk. Tylko w latach II wojny światowej na Ukrainie całkowicie zniszczono osiem muzeów, 250 obrabowano. Utracono 46 milionów spraw archiwalnych, ponad 51 milionów egzemplarzy książek z ekspozycji muzealnych i bibliotek. Niestety, tracimy je także teraz, w czasie pokoju, w szczególności w wyniku kradzieży z muzeów. To plaga o skali planetarnej. Dlatego musimy zrobić wszystko, aby nie tylko zachować skarby muzealne Ukrainy, ale także zwrócić z zagranicy te dobra narodowe, które zgodnie z testamentami wybitnych pisarzy, artystów, naukowców, działaczy duchowych i ich spadkobierców należą do naszego narodu. W tej niełatwej sprawie są już pierwsze osiągnięcia. Geografia napływu utraconych dóbr kultury na Ukrainę jest różnorodna: Austria i Bułgaria, Brazylia i Wielka Brytania, Rosja, USA, Francja, Kanada, Niemcy, Polska, Szwajcaria, Węgry, Rumunia, Słowacja, Liechtenstein. Zwrócono dokumenty, książki, rzeczy związane z życiem i twórczością U. Samczuka, W. Wynnyczenki, W. Barki, B. Łepkiego, O. Dowżenki, rodziny Kosaczów. Obecnie zaś do Ojczyzny powróciła już część archiwum Domu-Muzeum T. Szewczenki w Kijowie. Archiwum uratował podczas faszystowskiej okupacji w 1943 roku znany literaturoznawca, archiwista, założyciel i pierwszy dyrektor tego muzeum Wołodymyr Mijakowski. Zwrot dokumentów zainicjowała córka W. Mijakowskiego Oksana Mija-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

KIEDY ŻYCIE JEST CZĘŚCIĄ HISTORII

Te dokumenty są związane z historią „Proświty” kowska-Radysz, w której prywatnym archiwum odnaleziono korespondencję i dokumenty, fotografie Wałentyna Jakowenki (1859—1913) — pisarza, dziennikarza, redaktora i wydawcy dzieł Wielkiego Kobziarza. Cieszymy się, że na ojczystą ziemię powróciło również archiwum Łesi Ukrainki i jej rodziny, które podczas II wojny światowej wywiozły siostry Izydora Kosacz-Borysowa i Olha Kosacz-Kryweniuk. Znaczną część tego cennego zbioru tekstów literackich, listów, fotografii, rzeczy osobistych zwrócono na Ukrainę w 1991 roku dzięki wysiłkom bratanicy genialnej poetki Olhy Serhijew oraz literaturoznawczyni, badaczki życia i twórczości Łesi Ukrainki Tamary Skrypki. Obecnie Tamara Skrypka pracuje jako kustosz zbiorów Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA. Ukrainka z ducha, gorąca patriotka, zrobiła wszystko, aby te bezcenne dla naszej kultury dokumenty powróciły na Ojczyznę, aby nie leżały po prostu w muzealnych sejfach, lecz pracowały na rzecz odrodzenia i pomnażania duchowości nas wszystkich, na rzecz wychowania u młodzieży tych najszlachetniejszych cech, które były właściwe Tarasowi Szewczence i Łesi Ukraince. Mykoła Jakowyna serdecznie pogratulował Tamarze Skrypce wysokiego odznaczenia państwowego i w imieniu Prezydenta Ukrainy wręczył jej Order Księżnej Olgi III klasy. Jak zaznaczył doradca Prezydenta Ukrainy, akademik NAN Ukrainy Mykoła Żułynski, zwracanie narodowych dóbr na Ukrainę nie jest łatwe. Aby te materiały archiwalne stały się własnością naszego państwa, Tamara Skrypka musiała przede wszystkim opisać archiwum Wolnej Akademii Nauk, zidentyfikować te dokumenty. A potem — osiem miesięcy wytężonej pracy dyplomatów, prawników, specjalistów innych profesji. Każdy odzyskany eksponat to kolosalny dorobek Ukrainy. Wśród najbardziej godnych współczesnych krzewicieli muzealnictwa Ukrainy jest Mychajło Sikorski, Bohater Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki oraz Nagrody im. D. Jawornyckiego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kawaler kilku orderów. Nie może nie dziwić to, co stworzył ten człowiek wraz z pomocnikami-współmyślicielami. W latach 1951—1954 założył Muzeum Historyczne, przez wiele lat kierował Narodowym Rezerwatem Historyczno-Etnograficznym „Perejasław”, w którym działa 27 unikatowych muzeów o światowym poziomie. Dzięki Mychajłowi Iwanowyczowi miasto Perejasław-Chmielnicki na Kijowszczyźnie przekształciło się w rezerwat muzealny, gdzie współczesna młodzież może wzbogacić się duchowo i uświadomić sobie, skąd wywodzą się jej korzenie. Z okazji 85-lecia życzymy Panu, szanowny Mychajle Iwanowyczu, wszelkiej pomyślności, kozackiego zdrowia na długie lata, zapału do dobrych uczynków. Niech Bóg pomoże Panu zrealizować plany, których nie ubywa, a przede wszystkim — zrealizować z zespołem rezerwatu „Perejasław” dawne marzenie o stworzeniu Muzeum Historii Rusi Kijowskiej. Takiego do dziś na Ukrainie nie ma. Jednocześnie mamy nadzieję, że państwo wreszcie Uczestnicy spotkania W przyszłości zadanie polega na tym, aby przeprowadzić opis wszystkich archiwów organizacji społecznych, instytucji naukowych za granicą i zidentyfikować te dobra, które wspólnymi siłami można jeszcze zwrócić na Ukrainę. Odchodzą pokolenia, postępuje asymilacja — coraz trudniej odnajdywać diamenty, rzucone przez sztormy historii na obce ziemie. Lecz musimy zachować dla przyszłych pokoleń to, co stworzył geniusz naszych poprzedników. Dyrektor generalna Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, pisarka Natalja Kłymenko, podziękowała za cenne dokumenty, którymi uzupełni się ekspozycja literacko-pamięciowego Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. W tym domu na „Kozim Błocie” przy Chreszczatyku wiosną 1846 roku zamieszkał Taras Szewczenko. Tutaj poeta przeżył szczęśliwy rok, pełen ciekawych spotkań i twórczej pracy. Dlatego bardzo stosowne i cenne jest ponad 70 jednostek archiwalnych, które uzupełnią ekspozycję tego unikatowego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

TWÓRCA UNIKATOWYCH MUZEÓW

Mychajło Sikorski ze studentami Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury pomoże dobudować pomieszczenie Muzeum Historycznego — niemal 30-letnią niedokończoną budowę. Wszyscy, którzy Pana, Mychajle Iwanowyczu, znają, są ogrzani ciepłem Pana duszy, wypełnionej po brzegi słońcem, miłością do Matki-Ukrainy, troską o duchowe odrodzenie jej narodu. Niski Panu pokłon. Borys WOJCIECHIWSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

WIEC CZYTELNICZY

Hanna OBORSKA Zdjęcie autorki Na terenie Narodowego Ogrodu Botanicznego NAN Ukrainy Kijowskie Centrum Ekologiczno-Kulturalne przeprowadziło akcję leczenia legendarnego pomnika przyrody i historii — morwy Szewczenki, która ma ponad 500 lat. To unikatowe drzewo, według legendy, przywieźli ze Środkowej Azji mnisi monasteru Wydubickiego pod koniec XV wieku. Mówi się, że właśnie od niego morwy rozprzestrzeniały się na Ukrainie i w Rosji. Taras Szewczenko od przyjaciół wiedział o wyjątkowości tego drzewa. Bywając w Kijowie, lubił siedzieć pod nim. Zachowało się kilka szkiców morwy Kobziarza. Wiemy także o rysunku wspaniałego krajobrazu monasteru Wydubickiego, stworzonym pod potężną koroną drzewa, które później nazwano morwą Szewczenki. Stare drzewa chorują tak samo jak ludzie, więc potrzebują troski. Ten unikatowy pomnik atakują mrówki, dlatego aktywiści centrum ekologiczno-kulturalnego przeprowadzili pilne leczenie. Później pod morwę, która z biegiem czasu się pochyliła, zostaną ustawione podpory, które uratują ją przed upadkiem. Ponad 20 historycznych drzew Kijowa znajduje się pod opieką centrum ekologiczno-kulturalnego, które na własny koszt ratuje drzewa przed śmiercią, darując im drugie życie. Latem przeprowadzono leczenie legendarnej lipy na Andriejewskim Zjeździe, a wiosną powtórzą akcję zbierania śmieci na wyspie Truchanów. Dzięki takim organizacjom zieleni stolicy przedłuża się życie i cieszy ona oko pięknem. Ale gdyby każdy z nas nie był obojętny, pomagał środowisku — świat zmieniłby się na lepsze. Berdiańska, Dniepropetrowska, Doniecka, Iwano-Frankowska, Kijowa, Krzemieńca, Równego, kilku monasterów Wołynia i Lwowa. Uczestnik konferencji naukowo-praktycznej, proświcianin Bohdan Kindratiuk, opowiedział o osobliwościach sztuki dzwonniczej ziemi kołomyjskiej. Otrzymał nagrodę za oryginalność dzwonienia klasyki. Nasz rodak jest autorem montażu i regulacji kilku elektronicznych dzwonów w obwodzie i na Ukrainie. Pasja Bohdana Kindratiuka imponuje proświcianom, bo dzwony to zwiastuny ludzkiego bytu. Obwieszczały śmierć i narodziny, wzywały do walki z wrogiem, rozwijały słuch, muzykalność, oczyszczały przestrzeń. „Teraz wracamy do dawnych tradycji” — mówi znawca dzwonów Bohdan Kindratiuk. Często reguluje dzwony we wsiach, a one darzą duszę spokojem i przywracają nam ukraińskie tradycje, wypierając obce zwyczaje.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

JESIENNĄ PORĄ

Iwan OLIJNYK, student Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Starzec sprzedaje swój nieskomplikowany dobytek pośrodku udeptanej nadziejami, mokrym śniegiem i obojętnością przechodniów, a ktoś, zamyślony nad pustką własnych myśli, wlecze się do miejsca, które według paszportu osoby fizycznej przyjęto uważać za dom, by z ironicznym uśmiechem otworzyć stary i zadziwiająco zwyczajnie pusty lodówkę, będącą ostatnim schronieniem dla tak bezbronnego w temperaturze pokojowej lodu i… wypalić ostatniego papierosa. Mimochodem spojrzenia „plusa” przechodniów nie nawiązują kontaktu z „minusem” wygasłego systemu przekonań jego po wilczemu szarych, kiedyś błękitnych oczu. Ścierając podeszwy bóg wie jakiej pary, zautomatyzowane ruchy grabią „grunt”, który z bólem wbił się pod paznokcie (między aury) w pół zamkniętym pomieszczeniu. A gdzieś tam, u góry, całą pięknością swojej agonii rozkwita Późna Jesień! I niech „większość” (nie czując fetoru tego słowa) nie zauważa jej przedśmiertnej urody! Ona jakby na koniec zostawiła to, co najlepsze, ze swojego pieprznego i gorącego potencjału, być może właśnie temu przechodniowi, który nie należy do „tysięcy”… lecz z tysiącem i jednym utrapieniem na jego rudej, jakby zsiwiałej od wewnątrz głowie. Niemy, bezwektorowy apel postrzępionych, przesiąkniętych łzami żagli parowców, które nigdy nie wypłyną w morze (późnojesiennych drzew), rozbrzmiewa, niestety, językiem niezrozumiałym dla nikogo z tych, którzy depczą biały szron. Nie zmienia on rozchwianego, jakby „podchmielonego” rytmu tupania zupełnie nie kirzowych (modnych, drogich skórzanych), lecz jednak butów, nawet jeśli mają szpilkę, która tym bardziej nie raz przebijała na wylot ściśnięte serca. W kałużę, równie nieosiągalną dla uschniętych, jakby od tyfusu, późnojesiennych drzew, niż pół bajeczne morze, z syczeniem rozcinając na pół surową mżawkę, spada mizerny ogonek niedopałka. Nie wywołując żadnego rezonansu, nawet gdyby roztopiona woda miała właściwości benzyny, równolegle snują się bezładne myśli zamkniętych na śmierć żywych lalek, które nie podejrzewają, że pluną na bruk przy akompaniamencie prawdziwie późnojesiennej smutnej melodii nieznanego autora. Być może to on pół godziny temu schodził do metra mokrymi schodami, a może skrzypce łysego chłopaczka wygrywały te do bólu niezapomniane nuty, albo, być może, to po prostu owoc chorej wyobraźni tego, kto był tym, a zarazem innym, i postanowił przeczekać niepogodę w tanim kawiarni przy parku Szewczenki… Jedno wiadomo na pewno: musi być sam! Tak samo samotna późna jesień późnego wieczoru, poznając którą barbarzyńskim sposobem, nie jedno stulecie poeci wypalają na papierze swoje wiersze, jej łzami doprowadzonymi do wrzenia. Déjà vu… Słodkie czy gorzkie? Gorące czy bierne? Zwierzęco-pożądane! Późna jesień spływa po wilgotnych ustach, strzela w skronie, kołysze upajającymi przyprawami odwodniony arystokratycznie słaby tułów, zatruwa kagorem myśli, nieodwołalnie niesie na łodzi melancholii przez Styks… Lecz język nie chce się obrócić, by nazwać ją Charonem. Ona zawsze zostawia odrobinę nadziei, by dojechać do domu i… iść dalej, zaocznie wybaczywszy wszystkich, dla których nie będzie już tak dobra — unieść wzrok ku górze! Wtedy, być może, zadzwoni telefon… Tym bardziej nie mam ani chwili wątpliwości, że ktoś już usłyszał cierpki i tak miły dzwonek tej Późnej Jesieni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

CHERSOŃSKIE UPIORY

Tygodnik „Słowo Proświty” zaprasza czytelników do dialogu. Chcemy poznać Waszą opinię o wydaniu, o tematach, które mają stać się wiodącymi na łamach gazety w przyszłym roku. Dlatego prosimy o odpowiedź na pytania: 1. Jak często czytają Państwo naszą gazetę? Czy są Państwo prenumeratorami, kupują ją w kioskach, czytają w bibliotece, czy może przypadkowo natrafili na nasze wydanie i zainteresowali się nim? Czy nasza współpraca jest długotrwała? 2. Czy nasze publikacje nie wydają się Państwu zbyt skomplikowane, czy mają Państwo uwagi językowe, czy zadowala Państwa objętość publikacji? Jak odnoszą się Państwo do materiałów z dopiskiem „ciąg dalszy nastąpi”? 3. Czy zadowala Państwa kierunek ideowy tygodnika? Komentarze których polityków i działaczy społecznych chcieliby Państwo tam widzieć i z jakiej tematyki? 4. Jakie problemy o charakterze społeczno-ekonomicznym warto szerzej naświetlać na łamach proświtańskiego tygodnika? 5. Czy zadowalają Państwa rubryki kulturoznawcze, literackie i artystyczne, z kim z ukraińskich językoznawców, pisarzy, artystów, aktorów, reżyserów, krytyków, polityków chcieliby się Państwo spotkać na łamach tygodnika? 6. Prosimy wymienić najlepsze publikacje autorów i dziennikarzy „Słowa Proświty”; tematy, które najbardziej Państwa zainteresowały. 7. Czego brakuje ilustracjom na naszych łamach? Co i kogo chcieliby Państwo widzieć na fotografiach? Z wdzięcznością przyjmiemy wszystkie Państwa uwagi i życzenia, wydrukujemy Państwa listy w wydaniach specjalnych „Wiecu Czytelniczego”. Ludmyła STRYŻKO, emerytka Dzień dobry, szanowni proświcianie! Długo wahałam się, czy warto pisać do gazety — temat wydawał się nieistotny. Ale przeczytawszy w 38. numerze „Słowa Proświty” notatkę Stepana Bojki z Iwano-Frankiwska „Zjawa imperatorowej na południu Ukrainy”, w końcu się odważyłam. Niedawno w Chersoniu obchodzono jubileusz miasta — 230 lat. Nie byłam na tym święcie (mieszkam w osadzie oddalonej od centrum obwodowego), ale miałam okazję zapoznać się z publikacjami prasowymi. Uderzyło mnie, z jakim pietyzmem podeszli organizatorzy święta do postaci Katarzyny II i Grigorija Potiomkina. W mieście siłami mecenasów wcielają w życie grandiozne idee hucznych obchodów z „niezmiennymi bohaterami”, w teatrze — premiera najdroższego spektaklu „Faworyt” (według powieści W. Pikula), przy wsparciu sponsorskim tak zwanego „Klubu Potiomkinowskiego”. Widocznie nie ma na to rady? Bo, jak mówią, tak historycznie się złożyło. W mieście jest już pompatyczny pomnik Potiomkina, więc teraz kolej na Katarzynę II? To pytanie chciałabym zadać chersońskim proświcianom. I jeszcze jedno: czy jest jakakolwiek reakcja narodowo świadomych organizacji Chersonia wobec systemowego wywyższania tych postaci? Bo odnosi się wrażenie, że wszystko, co ukraińskie, znów jest gorsze, blade i niewyraźne. I, jak pisał pan Bojko w swojej notatce: „Niestety, cień imperatorowej wciąż jeszcze panuje na południu Ukrainy”. Czy będzie opór? Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk Obecnie odradza się niezwykła dla współczesności dziedzina — dzwonoznawstwo. Dzwonoznawców póki co jest niewielu, ale aktywnie dzielą się wiedzą z szerokim ogółem. Oto niedawno w Łucku odbyła się II Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna poświęcona problemom dzwonoznawstwa. Tegoroczne zgromadzenie z Polski i Ukrainy było poświęcone 200-leciu założenia odlewni dzwonów braci Felczyńskich w Kałuszu na Iwano-Frankiwszczyźnie oraz mistrzów z Przemyśla, krewnych Felczyńskich, którzy odlewali najlepsze w Europie dzwony. Bracia Felczyńscy, którzy mieszkali przed wojną w Kałuszu, aktywnie wspierali budowę domu „Proświty” w tym mieście w latach trzydziestych, a ich krewni teraz pomagają Ukraińcom wznowić produkcję dzwonów, popularnych w Europie. Prezentujemy publikację jednej z lokalnych gazet. Język oryginału zachowano. „FAWORYT SEZONU TEATRALNEGO Premiera spektaklu „Faworyt. Książę Potiomkin-Tawryjski” (według powieści Walentina Pikula) zbiegła się z obchodami jubileuszu Chersonia i właśnie nim za kilka dni otwiera się nowy sezon teatralny. Inscenizacja znajdowała się w planach twórczych obwodowego akademickiego teatru muzyczno-dramatycznego im. Kulisza przez 5 lat jako program maksimum (?! — red. „SP”). Zamysł odtworzenia na scenie historii wielkiego imperium, a w szczególności Chersonia, czasów Katarzyny II, odkrywając przy tym osobowość księcia Grigorija Potiomkina, powstał jeszcze podczas obchodów 225-lecia naszego miasta. Obrazy Katarzyny i Potiomkina przedstawione są przez pryzmat ich wielowymiarowych osobowości, przez zewnętrzne intrygi i spiski, które pokonywali razem, przez miłość do państwa i jego rozbudowy (czego tak brakuje dzisiejszym możnowładcom), dążenie do ochrony go przed zdobywcami poprzez wzmocnienie granic. Są tak różni, między nimi przepaść sprzeczności, i tylko miłość jest w stanie uleczyć rany duszy i powstrzymać od błędnych kroków, pomóc przetrwać ciężkie czasy wojny i przewroty pałacowe. Spektakl zmusza do dostrzeżenia w postaciach historycznych nie po prostu monarchów, którzy rządzili wielkim imperium, a zwykłych ludzi ze swoimi słabostkami, sukcesami i porażkami. Ołena NECZYPURENKO” Od redakcji: komentarze, jak to mówią, są zbędne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

ZAWÓD — DZWONNIK

Badacze dzwonnictwa z Iwano-Frankiwska, Kijowa, Krzemieńca, Lwowa, Łucka i Przemyśla wystąpili z referatami o osobliwościach kościelnych dzwonów i dzwonienia, ich odlewaniu oraz o tym, jak odbija się to w obyczajach i obrzędach ludowych, w ustnej twórczości ludowej, literaturze pięknej i muzyce. Odbył się również XII Festiwal Sztuki Dzwonniczej „Błagowist Wołynia — 2008”. Zwiedzający średniowieczną Twierdzę Łucką mieli możliwość nie tylko obserwować turniej rycerzy, pokaz kowalskiego rzemiosła, wyrób kompozycji ze słomy, lecz także słuchać dzwonu, który rozbrzmiewał z koncertowej dzwonnicy na terenie zamku Lubarta. Słuchali występów dzwonników z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Naoczny świadek i kronikarz

Poeci M. Ludkiewicz, L. Stepowyczka, O. Wysocki przy pałacu hrabiny Szczerbatowej w Niemirowie Poetka ze Lwowa Maria Ludkiewicz nie po raz pierwszy jest na Winniczczyźnie, a przewodnicząca dniepropetrowskiej organizacji NSPU Lesia Stepowyczka od dawna marzyła o tym, by odwiedzić podolską ziemię. I nadarzyła się taka szczęśliwa okazja: zaproszono nas na tradycyjne Dni Literatury, poświęcone Michajłowi Kociubyńskiemu. Razem z Tetianą Jakowenko, Walentyną Storożuk, Anatolijem Bortniakiem, Wołodymyrem Rabenczukiem, Ołeksandrem Wysockim, Dmytrem Piczkurem i innymi winnickimi pisarzami występujemy przed studentami uniwersytetu pedagogicznego, w muzeum klasyka literatury ukraińskiej. A ponadto droga wiodła pod złocistymi jaworami i klonami do Tywrowa, Hniwania, Bracławia, Niemirowa — starożytnych podolskich miasteczek, związanych z nazwiskami wielu wybitnych działaczy literatury i sztuki. Imię Michajła Kociubyńskiego weszło do mojej duszy zaraz po wierszach Szewczenki, usłyszanych z ust matki. Dopiero później dowiedziałam się, że wielki pisarz dobrze znał, jak piękna i malownicza jest Wołyń! Wcześniej znałam ją tylko z utworów Lesi Ukrainki, zachwycałam się jej krajobrazami, odwiedzając Kołodiażne i Niecimne, które dały natchnienie do powstania genialnej „Leśnej pieśni”. A oto Dermań, dawne miasteczko, o którym pierwsza wzmianka kronikarska pochodzi już z 1322 roku. Tutaj, na ziemię Iwana Fedorowa, Melecjusza Smotryckiego, Ułasa Samczuka, Borysa Tena, zaprosili nas organizatorzy literacko-artystycznego święta „Dermańska lampa”. Wiele ciekawego usłyszeliśmy z ust Fedora Jefimczuka, nauczyciela historii dermańskiego gimnazjum, dyrektora lokalnego muzeum Ułasa Samczuka. To dzięki jego uprzejmości obejrzeliśmy miejsca, w których 20 lutego 1905 roku urodził się Ułas Samczuk. To właśnie w Dermaniu Wasyl Ostrogski założył słynny klasztor Świętej Trójcy. Jak zaznaczył w wystąpieniu podczas święta pisarz Jewhen Szmorhun, z inicjatywy lokalnej Proświty i rówieńskiej organizacji NSPU na tej odrodzonej świątyni, którą bez zgody zasiedliły w środku nocy zakonnice Patriarchatu Moskiewskiego, umieszczono pamiątkową miedzianą tablicę ku czci Melecjusza Smotryckiego. Nowi gospodarze świątyni zerwali ją i wyrzucili. Proświtianie znaleźli ją i przekazali do lokalnego muzeum. Dzięki staraniom rówieńskiej organizacji pisarzy i proświtian otwarto muzeum Ułasa Samczuka, wydano badania o jego życiu i twórczości. Przygotowywana jest do druku książka Antona Kuczeruka, mieszkańca Dermania, rozstrzelanego na Lebedszczyźnie. On również uczył się w miejscowym gimnazjum i dobrze znał Ułasa Samczuka. Czy może rówieńskie zjednoczenie ziemiaków w Kijowie pomoże w wydaniu książki rozstrzelanego patrioty, który był zarówno poetą, jak i prozaikiem?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

NIE ROZMINĄĆ SIĘ Z CZŁOWIEKIEM

nadniestrzańskie Podole, bywał w okolicznych wsiach. Młody Mychajło Kociubynski był zakochany w Marusi Michnewycz, córce księdza ze wsi Dzyhiwka w powiecie jampolskim. To 7 kilometrów od mojego rodzinnego Bezwodnego. Kamienna, o oryginalnej architekturze cerkiew, w której odprawiał ojciec Fedir, zachowała się do dziś. Z mamą nie raz tam chodziliśmy. Mychajło Kociubynski utrzymywał z dziewczyną najserdeczniejsze stosunki. Dzielił się z nią planami twórczymi, cenił jej zdanie o swoich próbach poetyckich, w szczególności tłumaczeniach z Heinricha Heinego, dedykował jej czułe liryczne strofy. W wierszu „Jak wczesnym mrozem pobite kwiaty” są takie wersy: Moglibyśmy gorącym kochaniem, Zdołalibyśmy sercem i świat cały ogrzać, Znaleźlibyśmy miejsce i uczciwym pragnieniom, Lecz dość już! Nie sposób… Jedno tylko — tęsknić. Wokół nas — nieprawda, smutek, bieda, Aż serce ściska od gorzkiej męki. A pomoc podać — daremny trud. Rozwiązany rozum — tak związane ręce. Mieszkając w Winnicy, Marusia Michnewycz zaprosiła Mychajłę Kociubynskiego w gości do wsi Dzyhiwka. W przeddzień Bożego Narodzenia 1887 roku młody zakochany poeta ruszył w drogę. Z ciekawością młodzieniec poznawał wieś, która ma prawie 600 lat, zapamiętywał legendy i podania. Jedna z legend opowiadała o zuchwałym kozaku Dzydze, który uciekł od okrutnego pana, upodobał sobie Nadniestrze i na brzegu cicho płynącej rzeki Korytnej, wpadającej do Dniestru, zbudował chutor. Tak narodziła się Dzyhiwka. Na podstawie usłyszanego i zobaczonego tutaj Mychajło Kociubynski później napisał opowiadanie „Pięciozłotówka”. Marusia Michnewycz tak i pozostała pierwszą czułą miłością Mychajły Kociubynskiego, wieczną zagadką dla badaczy jego twórczości. A wiersze Mychajło Kociubynski pisać przestał, choć poezją oddychały wszystkie jego późniejsze utwory prozatorskie. W tym samym okresie, co w Dzyhiwce, Mychajło Kociubynski przebywał w Klembiwce, położonej kilka kilometrów od tej wsi drogą na Winnicę. Klembiwka od wielu wieków znana jest na całym świecie jako ośrodek niepowtarzalnego haftu. Na jarmarkach w wielu miastach i miasteczkach Podola pisarz widział dywany, koszule, ręczniki, serwetki, które wyhaftowały miejscowe wieśniaczki. Interesował się techniką haftu, warunkami pracy kobiet. Można twierdzić, że pisarz odwiedził Klembiwkę jeszcze raz, jadąc do Mołdawii na walkę z filokserą (październik 1892 roku). W drodze trafiła mu się wiadomość o tym, że „pani Decarriere ma eksponować na Wystawie Światowej w Chicago hafty srebrem i złotem wieśniaczek powiatu jampolskiego guberni podolskiej”. Po tym właśnie napisze pisarz swój szkic „Wyroby wieśniaczek z Podola na wystawie w Chicago”. Pisarz ze znawstwem opisuje technologię haftu, tkania „bombaku”, czyli płótna. „Praca cudowna, wzory ładne, obfite” — zachwyca się. Ale zaznacza trudne warunki, w jakich znajduje się „u nas na Ukrainie przemysł ludowy. I nie dziwota, bo biedny, nieoświecony ukraiński wieśniak nie może sobie poradzić, a obojętna inteligencja nie śpieszy się podać ręki „mniejszemu bratu”, bo jej nie staje inicjatywy, póki „Niemiec nie pokaże ścieżki”, a ten po prostu nie domyśli się tego, że dawno już pora zwrócić uwagę na przemysł ludowy i wszelkimi sposobami podnieść go”. Kończy pisarz swój szkic wieloznacznym słowem „smutno”. Kociubynski podkreślał potrzebę popularyzowania niezrównanych klembiwskich haftów wśród innych narodów, aby „przed całym światem oświadczyć, że my, Ukraińcy, istniejemy i mamy swoją kulturę”. Wiele lat w Klembiwce działała fabryka wyrobów artystycznych „Praca Kobiet”, którą kierował M. A. Kałetnyk. Dzieła sztuki miejscowych mistrzyń nie raz eksponowano na największych wystawach nie tylko na Ukrainie, w byłym Związku, ale i we Francji, Belgii, USA, Niemczech, Kanadzie, Japonii. W dalekim japońskim mieście Osaka na międzynarodowej wystawie „Expo—70” był stoisko z pracami klembiwskich hafciarek. I cóż? Dyrektor fabryki M. A. Kałetnyk tragicznie zginął. Przedsiębiorstwo powoli podupadło, a z czasem zupełnie przestało działać. I choć syn byłego dyrektora Hryhorij Kałetnyk był i przewodniczącym Rady Obwodowej w Winnicy, i przewodniczącym Obwodowej Administracji Państwowej, i deputowanym ludowym, a do niedawna w Radzie Najwyższej zasiadał już wnuk Ihor Hryhorowycz, jakkolwiek dziwnie, nie zadbali oni, by odrodzić sławę klembiwskich rzemiosł ludowych — fabrykę „Praca Kobiet”. Kobiety tutaj nie przestały haftować, ale im samym nie przebić się na wystawy, jarmarki, a i kupców trudno znaleźć. Utracono nie tylko sławę, ale i kilkaset miejsc pracy. Nie przekazuje się, jak kiedyś, doświadczenie od starszych do młodych. Tutaj też chce się powtórzyć to „Smutno!”, którym zakończył swój szkic Mychajło Mychajłowycz. O tym wszystkim myślałam, kiedy w składzie delegacji twórczej występowałam w Winnicy, kiedy dziękowałam za Ogólnoukraińską nagrodę literacką im. M. Kociubynskiego, którą wyróżniono mój tomik wierszy „Wrześniowe ogniska”. Najlepszym uczczeniem pamięci Mychajły Kociubynskiego jest wypełnienie jego testamentów: nie rozminąć się z człowiekiem, swoim rozumem i sercem oświetlić niebo i ziemię. Zatem musimy wspólnymi siłami odrodzić sławę klembiwskiego haftu, fabrykę „Praca Kobiet”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

ŚWIATŁA INSPIRUJĄ I ZOBOWIĄZUJĄ

Radna rady rejonowej w Zdołbunowie Switłana Nikolina z dumą mówiła o tym, że był to jeden z największych ośrodków UPA. Tysiące patriotów zginęły za to, abyśmy na ojczystej ziemi nie byli niewolnikami, odrodzili kulturę narodową, pielęgnowali język przodków. A my dzisiaj jesteśmy rozdarci pomiędzy partiami, zwątpieni w wysokie ideały. Najwyraźniej trzeba rozpoczynać walkę od nowa. Tablica pamiątkowa Meletija Smotryckiego to test na prawdziwy patriotyzm. Dlaczego w niepodległym państwie ukraińskim musimy prosić cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego, aby ponownie zainstalować tablicę na świątyni? Tutaj trzeba działać wspólnotą, zdecydowanie i nieustępliwie. Podczas święta „Dermański kaganek” wybrzmiały nasycone szczerością słowa wielu mistrzów pióra — Wiktora Werbycza z Łucka, Serhija Syniuka z obwodu tarnopolskiego, Mykoły Hnatiuka z Dermania, Mykoły Tymczaka z Dubna, Mykoły Pszenycznego z Równego, kijowianina Mychajła Sydorżewskiego, uczniów gimnazjum w Dermaniu. Uczestników święta powitali pełniący obowiązki przewodniczącego Zdołbunowskiej rejonowej administracji państwowej Ihor Bandiuk, przewodniczący Rówieńskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła Fedoryszyn. Podczas wieczoru artystycznego, który prowadziła przewodnicząca Rówieńskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Lidia Rybenko, ogłoszono imię tegorocznego laureata nagrody imienia Światła. Został nim pisarz, prorektor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska” Petro Kraluk. To już szósty laureat prestiżowego wyróżnienia. Na dyplomie przedstawiono portrety tych świateł narodowej duchowości, walki o niepodległość, z których dumny jest ten sławny kraj. I pomyślałem sobie: dlaczego nie ustanowić podobnej nagrody pod skrzydłami „Proświty” w każdym obwodzie? Niechby wysokie imiona Świateł naszej duchowości i wolności inspirowały, wlewały wiarę, zobowiązywały do realnych działań w imię utwierdzenia ideałów soborowości i niepodległości ducha, wiary, całej naszej ziemi. Materiały przygotowała Nina HNATIUK Zdjęcie autora Uczestnicy święta „Dermański kaganek” przy pomniku Ułasa Samczuka w Równem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

«JESIENNE ZŁOTO». PIEŚŃ ŁĄCZY SERCA

Lidia ŁUCENKO Purpurowy liść w gaju krąży, szumią młode odrosty traw. Czemuż, czemuż przyodziała ziemia obfite jesienne złoto?.. Oto nadeszła piękna jesień, która hojnie mieni się swoimi złotymi barwami. To pora żółtych liści, które krążą w jesiennym tańcu, a ty, krążąc niczym jesienny liść, pielęgnujesz nadzieje na lepsze. A to, co najlepsze, budzi ludzkie uczucia i rozgrzewa duszę, to prawdziwa poezja i piękna, płynąca z głębi serca pieśń. Właśnie taką poezję pozostawił dla nas delikatny liryk, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, poeta pieśniarskiej duszy Dmytro Łucenko! Jego pieśni poruszają, niepokoją i zachwycają szczególną szczerością każdego, kto choć raz dotknął jego nieśmiertelnej poezji. Jest w niej tyle ciepła i szczerej miłości do ludzi, do rodzinnej ziemi, do historii naszego narodu! Jego pieśni są rozświetlone słońcem, czystością i sumieniem poety, i oczywiście bezgraniczną miłością do Ukrainy, a zwłaszcza do Połtawszczyzny, do rodzinnej wsi Berezowa Rudka, która wykołysała niezapomnianego artystę. Nic więc dziwnego, że coroczne święto pieśni i sztuki „Jesienne złoto” gromadzi wielbicieli słowa poety w Berezowej Rudce — czarującej i malowniczej wsi, która ma 300-letnią historię. Założył ją hetman Iwan Skoropadski. Potem wieś przeszła w ręce rodziny Zakrewskich, o której Taras Szewczenko ciepło wspomina w swoich utworach, zwłaszcza o swojej „świętości czarnobrewiej” Hannie Zakrewskiej, która zniewoliła wrażliwą duszę poety i jasnym wspomnieniem na zawsze pozostała w jego sercu. Przebywając w majątku Zakrewskich, Taras Szewczenko wykonał wspaniałe portrety Platona i Hanny Zakrewskich, które obecnie eksponowane są w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie, a kopie zdobią pokój wiejskiego muzeum krajoznawczego, gdzie otwarto ekspozycję poświęconą pobytowi Kobziarza w rodzinie Zakrewskich. I miło było widzieć odnowiony, unikalny, nowoczesny pokój, który pracownicy Kijowskiego Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki profesjonalnie ozdobili nowymi eksponatami — dokumentami, materiałami fotograficznymi i pamiątkami rodziny Zakrewskich. A praprawnukowie Zakrewskich z dalekiego Luksemburga zawsze przyjeżdżają na święto, to oni opiekują się majątkiem Zakrewskich. Już kolejny raz odwiedzam tę piękną połtawską ziemię i nie przestaję zachwycać się krajobrazami wsi, hojnymi i szczerymi ludźmi, którzy mimo trudności ekonomicznych corocznie organizują święto pieśni i sztuki „Jesienne złoto”, bo pieśń poety nikogo nie pozostawia obojętnym. Ale bardzo szkoda, że majątek Zakrewskich jest w stanie awaryjnym. Mieszkańcy wsi święcie strzegą pamięci o swoim ziomku, poecie Dmytro Łucence. W muzeum krajoznawczym wsi otwarto pokój-muzeum poety, który z każdym rokiem wzbogaca się o nowe eksponaty, a dziś miło widzieć go po rekonstukcji. Wygląda jak pisanka. Na święto nikt nie przyjeżdża z pustymi rękami. Żona poety Tamara Iwaniwna, strażniczka jego twórczości, kobieta z pasją, robi wszystko, aby święto się odbyło. Przywozi do Berezowej Rudki nie tylko gości, ale i ciekawe eksponaty do muzeum. Na święto Tamara Iwaniwna przyjechała z wnukami i prawnukiem Dmytrykiem, który jasnymi oczkami i szczerym uśmiechem przypomniał ziomkom małego bosego Dmytra Łucenkę. Kto wie, być może dorasta przyszły poeta, bo ród Łucenków trwa. Tym razem żona poety przekazała muzeum portret Dmytra Łucenki autorstwa malarza Wasyla Bedry oraz materiały drukowane na jego temat. A zasłużony dziennikarz Ukrainy, pracownik gazety „Silśki wisti” Andrij Melnyczuk podarował unikalne rękopisy Dmytra Omeljanowycza i opowiedział o ciekawych spotkaniach z nim. Dyrektor Kijowskiej szkoły imienia Dmytra Łucenki Switłana Kuca podarowała książkę o rejonie Swiatoszynskim w Kijowie, a Berezoworudskiej szkole im. Dmytra Łucenki — książki i zestaw muzyczny, gdyż te dwie szkoły współpracują od dawna. Pisarz Wołodymyr Kornijczuk, tegoroczny laureat, przekazał do muzeum książkę o ukraińskim teatrze, muzyce i sztuce. Również inni laureaci zostawiali muzeum swoje płyty z pieśniami, świeżo napisane wiersze, materiały drukowane. Święto, jak zawsze, rozpoczęło się przy muzeum, gdzie jego gospodyni Wałentyna Honczar oraz organizatorzy obwodowi i rejonowi ciepłymi słowami witali gości z Kijowa, Połtawy, Czerkas, Głuchowa. Co roku na święto za własne pieniądze przyjeżdża gorąca wielbicielka Dmytra Łucenki, nauczycielka-emerytka Nadija Kryłowećka z Dnieprodzierżyńska, która zostawia nowe wiersze poświęcone uroczystościom. Nie można nie zachwycać się czarującymi, miłymi i dobrymi ludźmi, którzy święcie strzegą pieśni — amuletu naszego narodu. Wchodząc do parku, poczuliśmy atmosferę święta, bo w wykonaniu ludowych zespołów Połtawszczyzny pieśni rozbrzmiewały zewsząd, a cały teren parku leśnego był świątecznie udekorowany. Wzdłuż alei parku Zakrewskich rozłożyły się wystawy twórców ludowych — wykwintne ręczniki, serwetki, obrusy, wyroby z koralików, drewna, metalu, gliny, kompozycje kwiatowe, obrazy miejscowych artystów. Z Pola Śpiewaczego, gdzie odbywał się konkurs na najlepsze wykonanie ukraińskiej pieśni ludowej i pieśni do wierszy Dmytra Łucenki, rozbrzmiewały czarujące melodie. Co roku gospodarze częstują gości pachnącą herbatą ziołową, której kwiaty i zioła uprawiają na grządkach technikum rolniczego. Zadziwiający jest nasz ukraiński naród: mimo braku pieniędzy tworzy piękno własnymi rękami, nie czekając na pomoc… Na Polu Śpiewaczym — znów spotkanie z poezją, z pieśnią, z życzliwymi ludźmi, którzy pod gołym niebem, choć siąpił jesienny deszczyk, zebrali się, by uczcić pamięć wybitnego poety-pieśniarza. Zjechali się ze wszystkich zakątków Ukrainy, aby dotknąć nieśmiertelnego słowa poetyckiego, prawdziwie ludowej pieśni, która czaruje wszystkich melodyjnością, prostotą i szczerością. Kiedy zaczął się koncert i zabrzmiała pieśń, chmury jakby się rozeszły, a na finał koncertu wyjrzało słoneczko. Czy to cud? Czy naprawdę pieśń ma taką magiczną moc, że nawet chmury rozgania? Chyba tak. Z wielką miłością wykonywał pieśni Dmytra Łucenki „Ukraina” oraz „Berezowa Rudka” Berezoworudski ludowy chór amatorski pod batutą kierownika artystycznego Wołodymyra Nazarenki, który pisze również wspaniałą muzykę do wierszy poety. Brzmiała ona na koncercie. Propagator, organizator i aktywny uczestnik chóru, dyrektor przedsiębiorstwa państwowego „Berezowśke” Ołeksandr Kotenko powiedział, że jest to dla wsi najlepsze święto pieśni, święto duszy, serca, które nigdy się nie zestarzeje i nie zgaśnie, mimo przeciwności. Na święcie pieśni Łucenki śpiewali goście z Kijowa — zespoły ludowe „Borszczahiwoczka” oraz „Żurawka”. Tradycyjnie na Polu Śpiewaczym, wśród malowniczej przyrody parku Berezoworudskiego, wręczano literacko-artystyczną nagrodę imienia Dmytra Łucenki „Jesienne złoto”, którą ustanowiła w 2001 roku gazeta „Wisti” Centralnego Związku Spółdzielni Spożywców Ukrainy przy wsparciu Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego oraz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Jej laureatami zostali wybitni twórcy współczesności, którzy wraz z poetą tworzyli pieśniarską sławę Ukrainy. Wśród nich są obecnie już nieżyjący — śpiewaczka, Berehynia ukraińskiej pieśni Raisa Kyryczenko oraz kompozytor Anatolij Paszkewycz. „Jesienne złoto” to jedyna nagroda, którą wręcza się za pomnażanie narodowych tradycji pieśniarskich oraz za propagowanie narodowej twórczości pieśniarskiej w środkach masowego przekazu. Jako pierwszy tytuł laureata zdobył niestrudzony organizator, koordynator konkursu, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy, którego niestety nie ma już wśród nas, Anatolij Mychajłenko. Później laureatami zostali dziennikarka radiowa Łesia Biłasz oraz kompozytor amator z obwodu czerkaskiego Wiktor Kwasniewski. Wśród laureatów są znani śpiewacy: Ołeksandr Wasyłenko, Wołodymyr Tureć, Pawło Mreżuk, Wiktor Szportko, Anatolij Matwijczuk; kompozytorzy i wykonawcy Ihor Wowczak, Anatolij Serdiuk; kompozytorzy Ihor Pokład, Ołeksij Czuchraj, Wołodymyr Kostenko, Wołodymyr Domszynski, Łeonid Neczyporuk; poeci Mychajło Tkacz, Wadym Kryszczenko, Mykoła Łukiw, Łeonid Fedoruk, Josyp Fysztyk, Stepan Halabarda. Nagrodą uhonorowano Narodowy Zasłużony Akademicki Ukraiński Chór Ludowy im. Hryhorija Werowki, zasłużony ludowy zespół pieśni i tańca Ukrainy „Darnyczanka”, ludowy zespół folklorystyczny „Jaworyna” Połtawskiego Uniwersytetu Spółdzielczości Spożywców, kierowniczkę zespołu Winnickiego Kolegium Ekonomii i Prawa Julię Popową, solistkę, dyrektorkę klubu Chmielnickiego Kolegium Handlowo-Ekonomicznego Tamarę Diaczuk, ludową kapelę chóralną „Mrija” Lwowskiej Akademii Handlowej, kierownika zespołu Rówieńskiego Kolegium Spółdzielczego Ekonomiczno-Prawnego Wasyla Rohala. Tegorocznymi laureatami literacko-artystycznej nagrody imienia Dmytra Łucenki „Jesienne złoto” zostali zasłużony artysta Ukrainy, kompozytor i wykonawca Jarosław Boruta (Iwano-Frankiwsk), poeta Jurij Titow (Kijów), wykonawca i kompozytor, niezmienny organizator święta „Jesienne złoto”, kierownik wydziału kultury i turystyki Pyratyńskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wołodymyr Prokopenko, a także Czerkaski Akademicki Zasłużony Ukraiński Chór Ludowy (kierownik artystyczny i główny dyrygent — zasłużony działacz sztuk Ukrainy Łeonid Trochymenko). Za aktywną propagandę narodowych tradycji pieśniarskich w zespołach amatorskich systemu spółdzielczości spożywców nagrodzono solistę-wokalistę Denysa Taranuchę (Charkowskie Kolegium Spółdzielcze Handlowo-Ekonomiczne). Za propagowanie narodowych tradycji pieśniarskich w środkach masowego przekazu laureatem został zasłużony dziennikarz Ukrainy, redaktor naczelny „Ukraińskiej Gazety Muzycznej”, pisarz Wołodymyr Kornijczuk (Kijów). Członkowie jury konkursu — redaktor naczelny gazety „Wisti”, zasłużony dziennikarz Ukrainy Borys Szynkaruk oraz zasłużona dziennikarka Ukrainy, niestrudzona redaktorka gazety „Poradnycia” Tetiana Własiuk — wręczyli dyplomy, odznaki oraz nagrody pieniężne nowym laureatom. Do Berezowej Rudki przyjechali laureaci nagrody imienia Dmytra Łucenki z lat ubiegłych: zasłużony działacz sztuk Ukrainy, artysta ludowy, poeta Wadym Kryszczenko, artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Wasyłenko, autor i wykonawca Ihor Wowczak. Wspaniale wykonywali oni pieśni do wierszy Dmytra Łucenki, Wadyma Kryszczenki oraz Jurija Titowa. Dla młodego poety Jurija Titowa było to święto duszy. Z miłością przyjmował nagrodę, oczy młodzieńca świeciły ze szczęścia. Jest szczęśliwy, że go zauważono, że jego pieśni wykonują najlepsi śpiewacy Ukrainy. Nie na darmo wielbicielka twórczości Jurija Titowa Olha Rudenko z Niżyna podarowała poecie portret Mykoły Hohola, życząc Jurijowi osiągnięcia takich wyżyn, jakie osiągnął nasz sławny Mykoła Hohol. I kiedy trio „Wołodar” na czele z Wołodymyrem Prokopenką wykonało pieśń „Kozacka dola”, wszyscy śpiewali wraz z wykonawcami. Czerkaski chór ludowy zaśpiewał pieśni Dmytra Łucenki „Mamyna wysznia” i „Doroha spadszczyna” z solistką, wspaniałą śpiewaczką Oksaną Kalinczuk, i wszyscy zamarli, bo piękny głos Oksany przypomniał niezapomniany głos Raisy Kyryczenko. Obserwując ludzi, zauważa się, jak zmienia się ich nastrój: oczy zajaśniały dobrem i czułością, na twarzach pojawiły się uśmiechy. Oto czym jest prawdziwa poezja i przejmująca ukraińska pieśń. Pieśni w wykonaniu młodych śpiewaków brzmiały żwawo, rytmicznie i nowocześnie. Duet Jarosława i Chrystyny Borutów oczarował każdego: jakby śpiew karpackich gór przybył do nas. Występ młodego wykonawcy Mychajła Brunskiego, który śpiewa altynem, zadziwił wszystkich, bo nikt jeszcze nie słyszał tak ciekawego śpiewu. Zwieńczeniem wieczoru był występ artysty ludowego Ukrainy Ołeksandra Wasyłenki. Ten „głos o unikalnej urodzie”, jak nazwano go we Włoszech, wzniósł naszą pieśń na wysoki piedestał. Śpiewak powiedział, że na Ukrainie śpiewa każdy człowiek, ale swoich nie cenimy, nie umiemy zaprezentować. I to prawda. Przecież artysta wychodzi na scenę, by rozgrzać duszę ludziom, by zapragnęli stać się lepszymi. I właśnie to przekazuje w pieśniach Ołeksandr Wasyłenko, bo jest śpiewakiem z bożej łaski. Święto się skończyło, ale nie chciało nam się wracać do domu, bo to było prawdziwe święto duszy, święto pieśni i muzyki. Właśnie pieśń pomaga zachować nasz naród, ludzi. W pieśni jest nasz los, historia narodu, która pomaga przetrwać w tym trudnym, okrutnym czasie. Kiedyś Dmytro Łucenko pisał: „One, pieśni, uczyły nas, jestem głęboko przekonany, będą uczyć i przyszłe pokolenia dobroci i śmiałości, uczciwości i wysokiego patriotyzmu, miłości oraz wierności”. Niech więc Bóg da nam wszystkim dobra i zgody, miłości do rodzinnej ziemi, do pieśni, historii i kultury. A nasza pieśń, szczera i mądra, niech nigdy nie milknie, niech żyje w ludzkich sercach i czaruje duszę każdego — nie tylko Ukraińca, ale i wszystkich istniejących na tej błogosławionej i bogatej w talenty ziemi. Wszystkim organizatorom święta niski ukłon i szczere podziękowania od rodziny Łucenków, a tegorocznym laureatom — twórczych plonów na niwie ukraińskiej sztuki. Uczestnicy święta wraz z żoną D. Łucenki Tamarą Iwaniwną

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

DZIEŃ ARTYSTY W MAKAROWIE

Jewhen BUKET Zdjęcia Ołeny TUNIK 11 października w Makarowie w obwodzie kijowskim obchodzono Dzień Artysty. Na gościnę do Makarowskiej Galerii Obrazów, która tego dnia świętowała również pięciolecie od dnia założenia, zespół redakcyjny tygodnika „Słowo Proświty” zaprosił jej założyciel, zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Marczuk. Obecnie profesjonalna kultura narodowa przenika do ukraińskiej prowincji. Inicjatywę wykazują tu twórcy, którzy chcą ofiarnie służyć narodowi nie tylko w stolicy, ale także w rodzinnych miasteczkach i wsiach, z których wyszli w świat. Szukają wsparcia władz lokalnych, zapoczątkowują ruch „chodzenia w lud”, który przeradza się w ogólnopaństwowy. Takich ludzi póki co nie jest wielu, ale są pewni: nasze miasteczka i wsie powinny mieć swoje zespoły teatralne, chóry, muzea i galerie obrazów. W rejonie makarowskim narodził się jeden z pierwszych i najjaśniejszych przedstawicieli tego ruchu. Pięć lat temu znany ukraiński twórca, zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Marczuk, który nigdy nie zrywa więzi z rodzinnym krajem, zapoczątkował w Makarowie galerię obrazów. W rodzinnej wsi Kozyczanka Marczuk zachował ojcowską posiadłość, przekształcając ją w swoiste „małe Ateny”. Tutaj każdego lata odbywają się plenery malarskie, sympozja rzeźby, festiwale muzyczno-poetyckie. Na podwórzu, przyległym do niego terenie — ogród rzeźby parkowej i letnie pracownie artystyczne. Tutaj pracują w ciepłe letnie dni przyjezdne sławy, miejscowa utalentowana młodzież. Od 2006 roku plenery Marczuka zyskały nową nazwę: „Letnie spotkania w posiadłości Marczuka”. „Pomysł stworzenia galerii obrazów zrodził się u mnie jeszcze w czasach studenckich, ale wtedy zrealizować go było niemożliwe, gdyż nie miałem jeszcze kolekcji. Więc zacząłem zbierać dzieła dzięki wymianom, plenerom malarskim, które urządzałem w Kozyczance na własny koszt, a czasem i kupowałem prace” — mówi Anatolij Marczuk. Na 80-lecie utworzenia rejonu makarowskiego odbyła się pierwsza wystawa artystyczna, poświęcona jubileuszowi. W wyremontowanym pomieszczeniu rejonowego domu kultury, które w dalszej kolejności służyło jako galeria, wystawiono 80 obrazów 60 ukraińskich artystów z prywatnego zbioru pana Anatolija. Z czasem podarował go on wspólnocie makarowskiej z warunkiem, że galeria nie będzie zmieniać statusu, nazwy i z czasem stanie się państwowym muzeum sztuk pięknych. Obecnie galeria posiada ponad 100 dzieł 80 ukraińskich artystów, znanych nie tylko w naszym kraju, ale i poza jego granicami. Wśród nich akademicy, profesorowie, laureaci Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. H. Szewczenki, ludowi i zasłużeni artyści Ukrainy, dyplomanci międzynarodowych konkursów: Heorhij Jakutowycz, wybitny grafik, główny artysta filmu „Cienie zapomnianych przodków”; Wasyl Czebanyk, autor ukraińskiego alfabetu; Wasyl Łopata, twórca hrywny; Andrij Czebykin, prezes Ukraińskiej Akademii Sztuk; Mykoła Koczubej, autor wielu jubileuszowych monet Narodowego Banku Ukrainy oraz znaczków pocztowych; Ołeksandr Hubariew, członek korespondent Ukraińskiej Akademii Sztuk; Natalija Nikołajczuk, dziekan wydziału sztuk pięknych Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk; Mykoła Rodin, grafik i pedagog; Wołodymyr Kutkin, wybitny artysta; Mykoła Stratiłat, subtelny grawer; Iwan Pyłypenko, przewodniczący biura sekcji malarstwa Zespół chóralny „Swiatkoło”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

ZAKOCHANY W ŚWIECIE

Anatolij Marczuk i Anatolij Pałamarenko kijowskiej organizacji Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy; Mykoła Kompaneć, profesor Ukraińskiej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury; Jurij Chimicz, pieśniarz architektury sakralnej Kijowa. Galeria Makarowska jest jedną z pięciu w centrach rejonowych obwodu stołecznego. Jest jedyną założoną na bazie prywatnych zbiorów. Oprócz Makarowa galerie sztuk pięknych znajdują się w Jahotynie, Białej Cerkwi, Fastowie i Iwankowie, ale są to kolekcje państwowe. W ciągu pięciu lat galerię odwiedziło wielu szanownych gości, którzy pozostawili swoje wrażenia w księdze pamiątkowej: Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, przewodnicząca Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wira Ulianczenko, przewodniczący Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej Jurij Zabeła, artyści ludowi Ukrainy Dmytro Hnatiuk, Anatolij Pałamarenko, Iwan Hamkało, Ołeksandr Trochymczuk, Wołodymyr Łukasiw oraz wielu innych. Tego dnia na uroczystość przybyli: pierwszy zastępca przewodniczącego Makarowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Serhij Hramuszniak, przewodniczący rady osiedla Makarowa Hennadij Zdołnyk, artysta ludowy Ukrainy Anatolij Pałamarenko, zespół chóralny „Swiatkoło” Makarowskiego Rejonowego Domu Kultury, artyści, pisarze, dziennikarze, mieszkańcy i goście centrum rejonowego. Wszyscy chętni mieli okazję porozmawiać z założycielem galerii, wyrazić mu wdzięczność i wsparcie, obejrzeć filmy telewizyjne o projektach artystycznych Anatolija Marczuka. Tego dnia zaprezentowano również katalog „Makarowska Galeria Obrazów”, który ujrzał światło dzienne z okazji 85-lecia rejonu makarowskiego. Hanna KOZACZENKO III Międzynarodowy festiwal sztuki „Dialogi kultur”, który zorganizowali artystka ludowa Ukrainy Jewhenija Basałajewa oraz fundacja kulturalno-artystyczna „Kijów-Klasyk”, rozpoczął się w Domu Aktora koncertem „I klasyka, i jazz”, który był poświęcony pierwszej indywidualnej wystawie fotograficznej Jewhena Kowtoniuka, otwartej w ramach festiwalu. Jego prace zachwyciły nawet profesjonalistów. Przecież oprócz utalentowanych kadrów reporterskich (na przykład dziecko radośnie rozłożyło ręce, a wydaje się, jakby dłońmi rozsuwało iglice gotyckich świątyń) są tam zdumiewające dialogi człowieka i Przyrody. I tutaj J. Kowtoniuk jawi się jako artysta. Subtelnie wyczuwa kompozycję kadru i, niczym rzeźbiarz, odcina wszystko, co zbędne. Czasami, jak doświadczony malarz, jakby odsuwa własną osobowość poza granice obrazu i wraz z nami, widzami, dziwi się harmonii świata. Wschody i zachody słońca w pejzażach morskich, dialogi chmur na niebie i wyrazisty męski profil — cień rzucany przez skałę na tle innej ściany-skały — nawet urwiskom nad morskimi głębinami nadaje subtelności. Artysta dużo podróżuje po różnych krajach, ale serce jego należy do Krymu. Przylądek Tarchankut stał się jedną z przystani jego wrażliwej, czułej duszy. Wystawa stała się wizualną uwerturą koncertu „I klasyka, i jazz”, ponieważ młodzi wykonawcy — laureaci prestiżowych międzynarodowych konkursów — mają równie nieskażone dusze, zdolne odczuwać i odtwarzać piękno. Mistrz Karło Zwirynski uczył utalentowaną młodzież pozbywania się wpływów ideologicznych. Wtedy oznaczało to po prostu ładnie malować. Nauczyciel wydawał się zbyt wymagający, ale Ołeh Mińko przestrzegał biblijnej rady: „Lepiej słuchać nagany mędrca, niż pieśni głupców”. Tymczasem jedne pieśni zmieniały inne, a gospodarzami życia ziemskiego pozostawali ci sami śpiewacy, nie wiedząc, że „zło nie uratuje tego, kto je czyni”. Jednak artysta, odrzuciwszy myśli o karierze, tytułach i przywilejach, nie wpuszcza marnego zgiełku do swojego zakazanego świata, chroni go przed nikczemnymi zewnętrznymi bodźcami i pokusami technologicznymi, ignoruje fanaberie mody. Przyjmuje tylko kreatywne impulsy i maluje obrazy, które badacze jego twórczości uważają za „portrety wewnętrzne”. Dzisiaj taki stan duszy nazywa się medytacyjnym. Widocznie zawsze oświeconym osobowościom udawało się zapomnieć o marności nad marnościami, o której mówi starotestamentowy Eklezjasta: „Pokolenie przychodzi i pokolenie odchodzi, a ziemia trwa na wieki”. Czy ściele się stepem donieckim, czy obfituje w lasy Podnieprza, czy wznosi się górami Karpackimi — jej, ziemi rodzinnej, poświęcone są niezłomne medytacje szestdziesiatnyka Ołeha Mińki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

JASKÓŁKI OLEHA MINKA

Andrij TOPACZEWSKIJ W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy uroczyście otwarto wystawę profesora Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuki, zasłużonego artysty Ukrainy Oleha Minka. Wystawa będzie czynna do 19 października. 70-letni jubileusz wybitnego mistrza stał się, jak należało się spodziewać, pasjonującym wydarzeniem życia artystycznego. Twórcza biografia Oleha Terentijowycza to przykład połączenia wschodu i zachodu, i to nie w oficjalnym rozumieniu łączenia regionów, a w wysokim sensie uświadomienia wartości narodowych, które istnieją obiektywnie i niezależnie od geograficznych czy administracyjnych realiów. 20-letni robotnik z Donbasu w 1959 roku wstępuje do Lwowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej i od razu znajduje się w wirze narodowego życia kulturalnego, mając takich wykładowców europejskiej klasy, jak R. Selskyj, K. Zwirynskyj, D. Dowboszynskyj, I. Skobało. Poszczęściło się także z kolegami, z którymi na zawsze połączyła go przyjaźń: A. Bokotej, L. Medwid, Z. Flinta, I. Marczuk, R. Petruk jeszcze wtedy stali się dumą lwowskiej szkoły artystycznej. Uczęszczali na zajęcia różnych mistrzów, ale na wernisażach zawsze byli razem. W nostalgicznych dziełach lat 60. („Stepem”, „Śmierć koszowego”, „Poemat o dawnym stepie” itp.), jak w pracach z lat 2000. „Książę Światosław”, „Postacie we wsi”, „Zegar dzieciństwa”, „Święta rodzina” artysta konsekwentnie bada nasz genetyczny związek z historycznym losem kraju, który było mu dane oblecieć na skrzydłach, z których jedno to Doniecczyzna, drugie – Galicja. Stąd też obraz jaskółki w niektórych obrazach, malowanych jakby z wysokości ptasiego lotu. Co więcej, wszystkie one są doskonałe według praw europejskiej szkoły malarstwa, znającej ścieżki Odrodzenia, ale jednocześnie zachowują uroczystą statyczność tradycji bizantyjskiej. Do tego dochodzi też tradycja naszych szestdziesiątników, zgodnie z którą autor wytrwale dąży do dotarcia do sumienia wspólnoty, naruszając konformistyczny spokój, który panuje w duszach wielu rodaków. Nie każdy widz zechce przyjąć i przyswoić nową ideę oraz rozwinąć ją razem z autorem dzieła. Jeden lękliwie odgradza się parawanem niezrozumienia, inny udaje znawcę, którego niczym nie zdziwisz, a jeszcze ktoś po prostu oszczędza własne emocje. Ale nawet gdy ci, którzy szczerze przejęli się dziełami artysty, pozostają w mniejszości, on zdąży przygotować grunt pod kolejny wzlot świadomości. Tak było we wszystkich czasach, w tym także we wspomnianych latach sześćdziesiątych. Kiedy partyjny buldożer walki ze „sztuką abstrakcyjną i burżuazyjną” dudnił po wszystkich zakątkach ZSRR, świadomi artyści Lwowa w 1963 roku zjednoczyli się w nieformalną „podziemną akademię”, gdzie znany „przedradziecki”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

był srebrny medal na mistrzostwach świata na Węgrzech w 2000 roku. Nie było tam nawet flagi Ukrainy, z którą można by przebiec przy trybunach. Telereporterzy znaleźli flagę, i jeden z nich przeskakiwał przez ławki, żeby podać ją Natalii. Stała się „sensacją roku”, wypełniła normę mistrza sportu klasy międzynarodowej i weszła do dziesiątki najlepszych wielobojowców świata. Potem brązowy medal w Pucharze Europy, zwycięstwa w zawodach we Francji i w Austrii. A w 2004 roku — ósme miejsce na Igrzyskach Olimpijskich w Atenach. I zaraz po Atenach rozpoczęło się przygotowanie do Igrzysk w Pekinie — Natalia postawiła sobie cel zdobycia złota. Znów codzienne treningi, zgrupowania. Szczególnie napięty i odpowiedzialny był rok poprzedzający igrzyska. Wszystkie pieniądze zarobione na zawodach komercyjnych Natalia przeznaczała na swoje przygotowania. Stypendia dla olimpijczyków przyznały władze miejskie i obwodowe Winnicy. Wreszcie córka otrzymała jednopokojowe mieszkanie, na które czekała zaraz po występie w Atenach. 15—16 sierpnia spełniło się marzenie Natalii: na cześć jej olimpijskiego zwycięstwa zabrzmiał hymn Ukrainy. Udowodniła wszystkim, że jest najsilniejszą wielobojowczynią na świecie. Przykład Natalii przekonuje, że najbardziej nieprawdopodobne marzenia się spełniają — oczywiście, jeśli się do tego dąży i uparcie pracuje. Oglądałam transmisję telewizyjną i płakałam ze szczęścia, z dumy z mojej córki. Często pytają mnie, jaki charakter ma Natalia. Dla nas z mężem Wołodymyrem Stepanowyczem jest przede wszystkim dzieckiem — czułą, dobrą, uważną, rozsądną, wesołą, żartobliwą. W treningach i zawodach — odpowiedzialna, zdeterminowana. Jej pierwszy trener mówił mi, że ludzi o tak wybitnych danych fizycznych, jak Natalia, na Ukrainie jest niewielu. A rosyjski trener żartował: mianowicie na Ukrainie są dwie silne osoby — Wirastiuk i Dobrynska. Napisały o tym gazety, a ja się denerwowałam: czy nie powiedziano tego zbyt mocno? Jak się okazało, trenerzy lepiej widzą potencjał sportowców. Zawsze się martwiłam: czy stałe treningi nie zepsują kobiecości i urody moich córek? Na szczęście z każdym rokiem stają się piękniejsze. Zatem sport to piękno. I Natalia, i Wiktoria próbowały swoich sił w dziennikarstwie — Wita publikowała w Winnicy pod pseudonimem, a Natalia — w prasie stołecznej. Oprócz tego, że ukończyły wydział wychowania fizycznego Winnickiego Uniwersytetu Pedagogicznego, mają też inne zawody. Wiktoria ma specjalność technika dentystycznego i masażystki, Natalia studiuje zaocznie na wydziale stosunków międzynarodowych Uniwersytetu Zakarpackiego. Zatem dbają nie tylko o karierę sportową. Czasem myślę, że po prostu mieliśmy szczęście z dziećmi, że urodziły się takie. Bo nie było żadnego szczególnego wychowania — my z mężem bardzo je kochamy. A kiedy się kocha, to stara się, aby dzieci w rodzinie żyły dobrze, szczęśliwie, swobodnie. Nie wiem, czy odpowiedziałam na pytanie, jak zostać olimpijską mistrzynią, jak Natalia Dobrynska. Dróg do sukcesu jest bardzo wiele i każde dziecko ma możliwość stać się tym, kim zechce, bo każde dziecko rodzi się utalentowane. Jeśli rodzice będą traktować swoje dzieci jak jedyne i niepowtarzalne, najlepsze na świecie, to i dzieci staną się takimi i będą mogły się zrealizować w życiu. Jako matka olimpijskiej mistrzyni (tak właśnie nazywały mnie przyjaciółki już po Atenach) życzę wszystkim matkom radości z dzieci, bo dla matki to największe szczęście. RODOWÓD

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

W sierpniu tego roku wszyscy klaskaliśmy olimpijskiej mistrzyni Natalii Dobrynskiej, która w Pekinie zdobyła złoty medal w wieloboju. O tym, jak dziewczyna z robotniczego przedmieścia Winnicy przygotowywała się do Olimpu, jak spełniło się jej marzenie, dowiecie się z artykułu jej matki — dziennikarki Lubow DOBRYNSKIEJ.

Kiedy Natalia miała 16 lat, wygrywała już mistrzostwa Ukrainy i europejskie turnieje juniorów. Dziś, kiedy Natalia Dobrynska zdobyła złoty medal olimpijski w Pekinie, pierwszym pytaniem moich koleżanek i kolegów dziennikarzy było: „Jak wychowaliście córkę-mistrzynię?” Pławiąc się w blasku sławy własnego dziecka, zaczęłam wspominać. Natalia 29 maja skończyła 26 lat. A kiedy ja miałam 26 lat, urodziłam Natalię. Dwa lata wcześniej, w roku olimpiady moskiewskiej, na świat przyszła starsza córka Wiktoria. Z mężem byliśmy młodzi i sprawni, nie mieliśmy szkodliwych nawyków, prowadziliśmy zdrowy tryb życia. Kochałam lekkoatletykę już od szkoły, byłam w reprezentacji Uniwersytetu Lwowskiego, a mąż ukończył wydział wychowania fizycznego i również uprawiał lekkoatletykę oraz orientację podwodną. Natalia była uczennicą pierwszej klasy, kiedy jej starszą siostrę Wiktorię zaproszono do treningów lekkoatletyki w towarzystwie sportowym „Kołos”. Wiktoria zaczęła zabierać na treningi siostrzyczkę. Dziewczynki były samodzielne: my byliśmy w pracy, a one po szkole przyjeżdżały do domu, podgrzewały obiad, a potem ruszały na trening. Dobrze, że był szkolny autobus: mieszkamy za miastem, na „Rybgospie”, obok wsi Jakuszyńci. Do dziś przechowuję karteczki, które wtedy wieszaliśmy na lodówce. Siostry zawsze były i pozostają bardzo zgodne. Problemy rozwiązywały we dwie i dopiero wtedy mówiły o nich mnie. Pamiętam, jak, trzymając się za ręce, podeszły i powiedziały: „Mamo, jak dobrze, że urodziłaś nas dwie — przecież jesteśmy jak najlepsze przyjaciółki”. Najpierw Wiktoria i Natalia trenowały u Oleny Szapowałowej (Jaценко), a potem w siedmioboju lekkoatletycznym trenował je Wiktor Postemski. Z nim osiągnęły pierwsze sukcesy. Pod jego kierunkiem Natalia kilkakrotnie zostawała mistrzynią Ukrainy i otrzymała tytuł mistrza sportu. Natalia dostała się na juniorskie mistrzostwa Europy, zajęła ósme miejsce. Były też inne starty międzynarodowe. Córki wspólnie przygotowywały się do wyjścia na arenę międzynarodową, ale na zawod- 7 stycznia 1999 roku, przy śpiewie kolęd, przyszła na świat dziewczynka, która w przeddzień Soboru Przenajświętszej Bogurodzicy „wybrała sobie” imię — Maria. Dzieciństwo Marii Kobalczyńskiej upłynęło wśród ukraińskich pieśni, zabaweczek z ludowymi zabawkami, obrazów znanych malarzy, bo babcia Romana Romanowna jest znaną etnografką, zasłużoną pracowniczką kultury Ukrainy. Dziewczynka rosła wrażliwa i emocjonalna. Wystawy, Muzeum Architektury i Bytu Ludowego NAN Ukrainy, do którego Maria razem z babcią często chodziła, folklorystyczny zespół „Daj Boże”, do którego uczęszcza od trzech lat, ukształtowały w niej świadomą Ukrainkę, która mówi wyszukanym językiem ukraińskim i kocha swój kraj. Maria ma bardzo ciekawe postrzeganie świata — delikatne, promienne, czyste, jak kwiat jabłoni. Pierwsze rysunki Marii — kwiaty, chaty, lalki, ludowe zabawki — zdumiewają naiwnością i szczerością. …ach w Kijowie Wiktoria złamała rękę — upadła na przeszkodach. Cały rok „wypadł”. Dalej każda z nich sama decydowała, co robić. Natalii zaproponowano trenować w Kijowie u Myhajła Medwedia, i ona pojechała — wynajęła pokój w Browarach. Właśnie tam znajduje się ich baza treningowa. Wiktoria postanowiła przejść z wielobojów na skok wzwyż. Mimo to Wiktoria została mistrzynią sportu w lekkiej atletyce. Na treningach skoku wzwyż spotkała swój los — uczestnika igrzysk olimpijskich w Sydney, Ruslana Hliwinskiego. Są małżeństwem już trzeci rok. Pół roku temu Natalka namówiła siostrę, by wróciła do wielobojów, i Wita zajęła trzecie miejsce na Ukrainie, a niedawno na międzynarodowych zawodach w Finlandii zdobyła pierwsze miejsce w tych samych dniach, co Natalia w Pekinie. Dla każdego człowieka ważne jest zajmowanie się ulubionym zajęciem. Dla Natalki i Wiktorii to właśnie uprawianie sportu stało się źródłem pozytywnych emocji. Zawody są podsumowaniem codziennych treningów i psychicznego nastawienia na zwycięstwo. Kiedy dzieci były małe, z mężem pomagaliśmy im w nauce, czasem robiliśmy im pewne ustępstwa — z treningów wracały bardzo zmęczone, po kolacji po prostu padały i zasypiały. A potem trzeba było je budzić, zmuszać do odrabiania lekcji. Czasem nie zdążały wszystkiego się nauczyć. Ale zawsze miały wolność wyboru, nigdy ich nie „przygnęb- Ludowi mistrzowie uczyli bystrą dziewczynkę pisankarstwa, wycinania witynanek, a w studiu sztuk plastycznych przy galerii obrazów «Jarosława» Maria zaczęła malować akwarelą i gwaszem. Szczególny wpływ na dziewczynkę wywarł profesjonalny malarz W. Didyk, który zachwyca fantastycznymi obrazami także dorosłych. W weekendy Maria biegnie do pracowni artysty i godzinami stoi z dziecięcym uporem przed sztalugą. Na obrazach Marii — chatki, wiatraki, cerkwie, skrzynie z Muzeum w Pyrohowie. Niezapomniane wrażenie w dziecięcej pamięci pozostawiły Karpaty. Maria była w Kosowie, w Muzeum Iwana Franki, w Kryworówni, Szeszorach. Na obrazach Marii — słoneczne góry, nieco dziwaczne, ale takie je zapamiętała, więc namalowała skałę w Kryworówni, Czeremosz i srebrne wodospady, cerkiew w Starym Kosowie na Spasa — świąteczną, złotożółtą, jak gruszka w spasowym koszyku. Zgodna rodzina Dobryńskich. Wyrażali własne opinie, własne spojrzenie na każdą sytuację. Kiedy dorośli, to już nas wychowywały — swoją dyscypliną i odpowiedzialnością. O swoich sportowych sprawach Natalia i Wiktoria rozmawiały najczęściej z tatą: on się na tym znał lepiej, mógł i podpowiedzieć, i wykonać sprzęt sportowy własnymi rękami. W naszym pierwszym mieszkaniu, małym, gdy dzieci uczyły się chodzić, był kącik sportowy; tuż nad szerokim łóżkiem — drążek, kółka, lina. Wszystko to zamontował tata. Uczył je jeździć na łyżwach i nartach, pływać, biegać na przełaj. Ja uczyłam je rysować, układać wierszyki, dostrzegać piękno przyrody, być dobrym dla innych. Natalka w dzieciństwie była zadziorna, biła się z chłopakami, obrażała się, jeśli zamiast jej bronić, zaczynałam wszystkich godzić. A teraz Natalia sama prowadzi w szkołach „lekcje olimpijskie”, bardzo lubi pracować z dziećmi — może kiedyś wyjdzie z niej dobra trenerka. Jednak sama wybierze. Na razie powiedziała, że będzie przygotowywać się do następnych igrzysk olimpijskich, które odbędą się za cztery lata w Londynie. Nawiasem mówiąc, Wiktoria też marzy, by razem z siostrą zdobywać sportowy Olimp. Do olimpijskiego złota młodsza córka szła długo i wyczerpująco. W Browarach Natalia trenowała, ale zawsze startowała za Winnicę. Pierwszym znaczącym zwycięstwem, na które nikt nie czekał, Latem Maria bywa nad morzem — jej rysunki „Ryba”, „Rozgwiazda” otoczone błękitnymi wodami o ciemnym błękicie, wodorostami, syrenami zachwycają lekkością i przejrzystością, oddają baśniowość świata. Polne kwiaty i kwiaty z babcinego ogródka kwitną na obrazach Marii w trypolskich, huculskich czy opiszniańskich wazonach; zachwycają kolorami, kompozycje są zbudowane na emocjach, niemal intuicyjnie dziewczynka maluje różne płatki i liście w kwiatach. Maria żyje wśród dzieł sztuki ludowej, zakochana w ludowym stroju, ozdobach, z przyjemnością zakłada ludowe kostiumy z różnych regionów Ukrainy i już wie: gdy dorośnie, zostanie etnografką, jak babcia. Niech spełniają się jej marzenia, a żeby ona przez długi czas zachowała dziecięce poczucie piękna ojczystego kraju, baśniowości świata. Inf. „SP”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

“Cicho krąży jesienny liść — tak cicho i powoli, jakby bał się naruszyć natchnione piękno”.

Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach znajdują się aktualne publikacje o tematyce językowej, unikalne badania historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa w sprawie ostrych sytuacji, szeroko relacjonowana jest muzyka młodzieżowa i działalność koncertowa czołowych artystów Ukrainy, mieni się wszystkimi barwami artystyczna paleta mistrzów pędzla… W przyszłym roku Wy, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzenia dialogu z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić razem z nami wartości narodowych. Zasubskrybujcie “Słowo Proświty” sami i zachęćcie do tego swoich przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy, wszystkich nieobojętnych na ukraińską sprawę! Razem zwyciężymy! artysta Ukrainy Wołodymyr Hryszko). Cicho krąży jesienny liść — tak cicho i powoli, jakby bał się naruszyć natchnione piękno. Redaktor dyżurny Swiatosław MIZERNiUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301242 Nakład — 25000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na stronach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Na “górę wysoką” powrócił Łeonid Hlibow 4 820095 780016 Uroczystości trwają. Przewodniczący Narodowego Związku Artystów Ukrainy Wołodymyr Czepełyk wraz z rzeźbiarzem Kostiantynem Dobrianśkim odsłaniają pomnik Łeonida Hlibowa. Na święcie, oprócz wystawy mistrzów ludowych i artystów, oprócz korowajów i zagród można obejrzeć wspaniałe występy artystów ludowych Ukrainy Wałerija Bujmystra i Anatolija Pałamarenki, śpiewaków i tancerzy. Przyjemnie zaskakuje organizacja święta w Siedniowie. Żadna z zaprezentowanych zagród nie powtarzała innej: była tu ziemska przychodnia, ziemska szkoła z kostiumowymi postaciami; rodzinne albumy; żniwiarki, kucharki w autentycznych ukraińskich strojach. Różnorodność koszul, chust i wzorów, zdaniem mężczyzn, tylko podkreślała kobiecą atrakcyjność. Wszyscy uczestnicy wydarzenia mogli skosztować korowaja i kozackiej zupy, głosując na najlepsze. Święto się skończyło, ale nie chciało się wyjeżdżać z tego jesiennego parku, spowitego filozoficzną zadumą babiego lata. Staraliśmy się zachować w pamięci, na zdjęciach, chwilę zatrzymaną w rytmie napiętej codzienności. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny na 3 miesiące — 11,32 hrywny na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 4 2 RODZINNY KRAJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

PRENUMERATA-2009

Drodzy czytelnicy! Rozpoczęła się prenumerata ogólnoukraińskiego proświtiańskiego kulturoznawczego tygodnika „Słowo Proświty” na 2009 rok (indeks pocztowy — 30617, 67-ma strona w „Katalogu”). Prenumeratę przyjmują wszystkie placówki Ukrpoczty do 10 grudnia — na wsiach i w stolicach rejonów, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i w stolicy. Koszt prenumeraty wraz z opłatami pocztowymi: na rok — 45 hrywien 89 kopiejek; na pół roku — 23 hrywny 42 kopiejki; na 3 miesiące — 12 hrywien 36 kopiejek; na 1 miesiąc — 4 hrywny 27 kopiejek. zogub (aktor Ołeksij Byszz). Uroczyste złożenie kwiatów pod pomnikiem Tarasa Szewczenki otwierają przewodniczący Czernihowskiej obwodowej administracji państwowej Wołodymyr Chomenko i kierownik aparatu Wołodymyr Prychodko. Na święto przyjechali Łewko Łukjanenko, Pawło Mowczan, Mykoła Żulynski, Jarosław Wantuch, Iwan Drecz, Wołodymyr Jaworiwski, Anatolij Awdijewski, Witalij Korż, Les Taniuk, Michajło Czeczetow, kierownicy artystycznych ośrodków z różnych obwodów Ukrainy. Przy pomniku „Kozacka pieśń” Andrijana Bałoha, odsłoniętym w zeszłym roku, słuchano kobzarza-liryka z Czernihowszczyzny, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Wasyla Niczepy. Z „wysokiej góry” godzinami można podziwiać liryczny pejzaż, który odtworzyli Leonid Hlibow i Mykoła Łysenko w pieśni „Żurba”. W altanie tę pieśń wykonał chór obwodowego centrum filharmonicznego (solista — zasłużony ar- Honorowi goście święta w Sedniwie Sekretarz odpowiedzialny Iryna Szewczuk Dział literatury Uliana Hlibczuk 270-55-57 Dział języka Swiatosław Mizernjuk 279-39-55 Dział pracy proświtiańskiej Nadija Kyrjan 270-55-57 Dział korekty Olena Szulha 278-63-69 Skład komputerowy Iryna Szewczuk Oleh Bessky 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen Buket 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Nadia ONYSZCZENKO Zdjęcie Wiktora KOSZMAŁA Jesień w Siedniowie jest niepowtarzalna. Każdego, kto przyjeżdża do posiadłości Łyzohubów, przywraca ona do wiecznej harmonii Wszechświata. Ten “niby naprawdę raj” inspirował do twórczości nie tylko Tarasa Szewczenkę, Leonida Hlibowa, Tetianę Jabłońską, ale także współczesnych artystów, którzy od 1964 roku mają możliwość przebywania w Domu Pracy Twórczej “Siedniów” Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy. Pierwszą wzmiankę o Snowsku (od XVI w. Siedniów), datowaną na 1068 rok, znaleziono w Latopisie Hipackim. W czasach Rusi Kijowskiej było to centrum tysiąca snowskiego oraz jedna z najlepiej ufortyfikowanych twierdz Księstwa Czernihowskiego. Podczas wojny wyzwoleńczej pod wodzą Bohdana Chmielnickiego Siedniów staje się centrum sotni kozackiej, a od 1786 roku — centrum gminy powiatu czernihowskiego. 940-leciu pierwszej wzmianki kronikarskiej o Siedniowie oraz 85-leciu założenia rejonu czernihowskiego poświęcone było Ogólnoukraińskie święto literacko-artystyczne “Jesień w Siedniowie”. Pod koniec XVII w. Siedniów stał się majątkiem pułkownika czernihowskiego Jakowa Łyzohuba. Pamięć o sławnym rodzie kozackim zachowała się w kilku budynkach — malowniczym zespole architektonicznym. Cerkiew św. Jerzego (XVII w.), położona na staroruskim grodzisku, należy do najlepszych dzieł architektury ludowej. Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego (1690 r.) — rodzinny Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Siedniowskie Mołodyce – świątynia-grobowiec Lizohubów – jeden z wczesnych przykładów ukraińskiego baroku na Lewobrzeżnej Ukrainie. Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny zbudowano w XIX wieku. Kamienica (1690 r.) – zabytek murowanej architektury cywilnej. Rysował ją Taras Szewczenko. Po raz pierwszy odwiedził Siedniw na zaproszenie Andrija Lizohuba w 1846 roku, a po raz drugi w 1847. Taras Hryhorowycz namalował tu portrety Ilii Iwanowycza i Andrija Iwanowycza Lizohubów, stworzył akwarelowe rysunki „Koło Siedniowa”, „Czumacy wśród mogił”. W 1904 roku z inicjatywy Fedora Lizohuba, z funduszy zebranych wśród ludności, w parku majątku wzniesiono jeden z pierwszych pomników Kobzarza na Ukrainie. Gości święta wita Jakiw Li- Redaktor naczelny Walentyna DAWYDENKO Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn