Strona · s. 8strona oryginału ↗
Ivan Dracz: „Mój priorytet to efektywna praca”
Слово Просвіти, №42 за 2012 рік
Ivan Dracz — i tym wszystko powiedziano. Wielki Poeta, który w sobie pomieścił scenarzystę filmowego, dramaturga, tłumacza. Bohater Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, nigdy nie spoczął na laurach. Wszechobecny i życzliwy, antypod obojętności, jego ręka zawsze na pulsie czasu. Wszakże czy nie dokładniej byłoby powiedzieć, że jego serce jest tonometrem czasu… 17 października Iwanowi Fedorowyczowi stuknęło 76 lat. Redakcja przyłącza się do gratulacji dla swojego ulubionego Poety i Autora. Z rosy i wody!
— Iwanie Fedorowyczu, lata i doświadczenie zmuszają do filtrowania bieżących spraw. Jakie priorytety wyznaczył Pan sobie obecnie? Co Pan kategorycznie odrzuca? Na czym jest Pan skupiony? — Nic nie odrzucam, po prostu żyję tak, jak się żyje. Oto na przykład prowadziłem wieczór swojego przyjaciela Leonida Czerewatenki w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Zatem trzeba było przeczytać jego książkę „Zaklęte żelazo”. Potężna, głęboka książka. Znam Czerewatenkę zarówno jako archeologa, jak i jako filmowca. Za film o Olżyczu wraz z reżyserem otrzymał Nagrodę Szewczenkowską. Inne niuanse. Przygotowuję książkę na stulecie Andrija Malyszki. Wiosną tego roku byłem w wydawnictwie „Koło” (m. Drohobycz) i namówiłem ich, że trzeba wydać książkę. Mój przyjaciel Jewhen Pszenycznyj dobrał wiersze, a ja piszę przedmowę o Andriju Malyszce, którego znałem i kochałem. A jeszcze przed tym skończyłem przedmowę do wydania Witalija Ablicowa o Ołesiu Honczarze i Juriju Szewelow-Szereszu. W „Folio” ujrzała światło dzienne książka „Siwym koniem”. Teraz przygotowuję tam drugi zbiór swoich poezji. Dziesięciotomowe wydanie ma się ukazać w tym samym wydawnictwie. Dzięki Bogu, że praca jest i że ludzie na nią ode mnie czekają. — Obecnie zbyt trudno przebić się młodym pisarzom (poetom w ogóle nie ma dokąd się przebijać, bo poezji prawie nie drukują). A Pan, koryfeusz, uwieńczony odznaczeniami i nagrodami, przed jakimi ścianami czasem Pan staje, kiedy ani autorytet, ani szacunek społeczeństwa nie działają? — Trzy lata temu zginął mój syn. I jakkolwiek nie próbuję dojść (kto? za co? kiedy? jak? gdzie?), do tej pory nie mogę tego zrobić. Choć obiecywali mi i Juszczenko, i Tymoszenko, i obecny Prezydent. Stoi ta straszna ściana, która składa się z prokuratury, milicji, medycyny itd., czyli na przeszkodzie stoi okrutny system władzy. Tego państwa inaczej jak bandyckim nazwać nie mogę, bo tak właśnie jest. Ale to nasze państwo. Musimy robić wszystko, żeby stało się ludzkie i porządne. — Pojawiały się zarzuty, że istnieje bezkompromisowa droga Wasyla Stusa i kompromisowa droga Iwana Dracza. Niektórzy do tej pory nie mogą wybaczyć Panu listu pokutnego z 1966 roku. Jak Pan to skomentuje? — Zawsze starałem się, kiedy pojawiała się ta czy inna sytuacja, skłaniać się ku możliwości robienia czegokolwiek. Gdybym był bezkompromisowy, to byłbym tam, gdzie Wasyl Stus, Iwan Switłyczny, Ałła Horska. Oni tego nie robią. Tam jest tak zwana wolność: chcesz — idź, a nie chcesz — nie idź. Prościej gdzieś przy piwie gadać, a nie włączać swoją głowę, żeby trochę zwoje mózgowe się pokręciły. Oto w czym bieda. I sprawa nie tylko w tym, że winna jest nasza władza, bo obojętne jest urzędnikom, prezydentowi, urzędnikom państwowym. Winni jesteśmy my sami. Oto byłem w Operze na wieczorze pamięci śpiewaka Sołowjanenki — 80 lat skończyłoby się Anatolijowi Borysowyczowi. Był moim sąsiadem na Suworowa. Wystąpili minister kultury, ambasador Włoch. To zrozumiałe, normalne. Ale potem… gdzieś 20 numerów koncertu w pierwszej części i 20 numerów w drugiej było przeważnie z włoskich oper. To Sołowjanenko był włoskim śpiewakiem czy ukraińskim? Nawet w złych stalinowskich czasach Iwan Kozłowski nigdy nie wypierał się swojego ukraińskiego pochodzenia. Tragicznego losu Borys Hmyria również był wielkim ukraińskim patriotą. A tutaj już niektórzy chcieli, żeby Sołowjanenkę, który złotym pomnikiem stoi w Doniecku, przedstawić tak, żeby wszyscy ludzie myśleli, że on jakiś nieuk. Czyż można w czterdziestu ariach z włoskich oper dać doskonałe głosy, nawet kiedy starają się nasi najlepsi śpiewacy? Śmieszność wyszła. Nie było wykonania na takim poziomie, żeby widowisko odbierano jako wysoką sztukę. To bardzo dziwiło. Reżyserował koncert syn Sołowjanenki — Anatolij, dyrygował Mykoła Diadiura. — Sądzę, że stało się to, o czym Pan powiedział. Włosi pewnie zasponsorowali to wydarzenie i dlatego było ono takie nieukraińskie. — Organizatorzy wtrącili, zdaje się, dwie arie Czajkowskiego. Ale przecież można było wykonać dwie arie z ukraińskich oper, albo coś z „Natalki-Połtawki”, albo pieśni ludowe, żeby pokazać, do jakiego narodu ten człowiek, którego czcicie, przynależy. Przykro. Myślę, że i sam Anatolij Sołowjanenko na to wszystko skrzywiłby się, on pewnie trochę wiercił się na tamtym świecie. — Iwanie Fedorowyczu, jak scharakteryzowałby Pan naszą teraźniejszość? — U nas przecież kroku nie można zrobić bez okrzyku: „Ile to kosztuje?”. Wszystko oznaczone jest nieszczęsną kopiejką czy dolarem. Kompozytor Myrosław Skoryk ma operę „Mojżesz” według Iwana Franki, tam jest porażająca scena, gdzie wszyscy padają na twarz przed złotym cielcem. Złoty cielec wyznacza nasze bytowanie, od najwyższego sternika po dozorczynię. O nizinach nie będziemy zbytecznie złorzeczyć, bo chodzi o ciężkie zarabianie kopiejki dla dziecka, dla własnego życia. U nas rządzą wszystkim miliarderzy, w przeciwieństwie do Rosji. Tam kagebiści wzięli władzę w swoje ręce: jednego miliardera wysłali na Bajkał, drugiego wygonili do Londynu, trzeciego — do Hiszpanii, czwartego wsadzili, inni podporządkowali się na wzór Abramowicza i zaczęli pracować dla tych kagebistów. Na Ukrainie wszystko na odwrót, miliarderzy chwycili władzę w swoje ręce i pomiatają siłowikami oraz strukturą władzy na czele z Janukowyczem. Na Ukrainie i bez tego rekordowa liczba miliarderów co roku porażająco wzrasta. Co my możemy mówić o demokracji w naszym kraju, kiedy 80% populacji jest poza normalnymi warunkami życia. U nas jest bogata wierzchołek, cała reszta — nędza nieszczęsna. Bieda naszego kraju w tym, że nie ma klasy średniej, na której mogłaby opierać się demokracja. Tam, gdzie nie ma klasy średniej, demokracji nie może być w zasadzie. Takim jest nasze współczesne państwo. — Naszą możnowładczą wierzchołkę przychwycili w żelazne objęcia oligarchowie. Ale istnieje opinia, że wszystko na Ukrainie robi się według scenariusza napisanego w moskiewskim Kremlu. — W pewnej mierze to prawda. Jednak ukraińscy miliarderzy rozumieją, że nie będą na pierwszych rolach w Moskwie, wpadną w inny system i ten sam Putin ich skręci. Jak zrobił to ze swoimi oligarchami. Więc muszą dobrze myśleć, czy biec do czerwonokamiennej, czy dbać o to, żeby tutaj było swoje osobne państwo. — Dlaczego władcy nie wsłuchują się w głosy naszych światłych ludzi, inteligencji, twórców? Jest Pan przecież członkiem prezydenckiej rady humanitarnej, ma Pan możliwość w twarz powiedzieć, doradzić, skonsultować… — Wiele radziliśmy. Lataliśmy na Krym, żeby porozmawiać w sprawie ustawy językowej. Wyjaśnialiśmy, myśleliśmy, że nasz gwarant posłucha nas. Nie posłuchał. Widocznie jako honorowy przewodniczący Partii Regionów podporządkował się dyscyplinie partyjnej i zapomniał, że jest przede wszystkim Prezydentem Ukrainy, że musi myśleć o tym, żeby nie było skomplikowanych sytuacji językowych. Brakuje nam problemów? Mamy różnorodność religijną, to jeszcze trzeba, żeby wszędzie był językowy rozgardiasz. To nie dodaje porządku i stabilności naszemu państwu. Nie ja jeden namawiałem, argumentowali przewodniczący towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan, dyrektor generalny Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Dmytro Stus, eksprezydent Leonid Krawczuk, rektor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego Leonid Huberski, rektor Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej Ihor Pyłatiuk, dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa Petro Kononenko, dyrektor Instytutu Literatury Mykoła Żułynski, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Pawło Hrycenko oraz pisarka Marija Wład. Ale Janukowycz nie usłyszał. Jednak mówić trzeba, bo całkiem milczeć — to faktycznie umrzeć w trumnie niewolnictwa. — Znowu wyhamujemy? Czy kocioł społecznego gniewu jednak wybuchnie? — Nikt nie powie, czy wybuchnie kocioł. Myślę, że jednak znajdą się ludzie, którzy, jeśli nie intelektualnie, to intuicyjnie, albo w jakiś inny, mistyczny sposób, podniosą pokrywę nad tym kotłem, aby choć jakąś część pary wypuścić. Ona gęstnieje. Ale teraz po prostu patrzą, jak można kontrolować sytuację.
co dadzą wybory. Z czasem władze będą organizować swoją i naszą przyszłość. Wiele zależy nie tylko od naszych wyborów, ale także od tego, czy na początku listopada zmieni się władza w USA. Obama praktycznie oddał Ukrainę Rosji, a nawet całą Europę Wschodnią. Jeśli Obama pozostanie, będzie to trwało nadal. Jeśli do władzy w USA dojdzie inna osoba, oznacza to, że zmieni się stosunek do Rosji i Ukrainy. Zatem wybory na Ukrainie i w USA będą w dużej mierze determinować nasze życie. — Na Ukrainie zniszczono kinematografię. Ukazuje się coraz mniej książek. Pan osobiście wdraża inicjatywy, aby stosunek do wydawnictw opierał się na takich samych zasadach jak w Rosji, gdzie zamrożono podatki, a książkę przekształcono w towar strategiczny. Ale nasz system państwowy uparcie na to nie reaguje. — Chodzi o to, aby w Radzie Najwyższej była wystarczająca liczba głosów, by przegłosować określoną ustawę. Kiedy takiej liczby głosów nie ma, to jasne, że ukraińska książka będzie upadać. A ponieważ prorosyjskie lobby w naszej Radzie Najwyższej istnieje, to dba ono jeszcze o to, aby na Ukrainie panowała nie ukraińska, a rosyjska książka; osiąga to poprzez naciski i głosowania. — Często można Pana zobaczyć w filharmonii, w Operze, na prezentacjach książek, na wystawach… — Zazwyczaj idę kogoś wesprzeć, okazać szacunek. Oto byłem na wystawie, którą zorganizował mój przyjaciel Anatolij Iwanowycz Melnyk w Muzeum Sztuki Ukraińskiej. Wyrzucono go ze stanowiska dyrektora tego muzeum, a on otworzył tam wystawę. Wspierałem go i będę wspierać, chodziłem bronić go u ministra kultury razem z moimi przyjaciółmi-artystami — Czebykinem, Czepełykiem, Sydorenką, Fedorukiem. Interesuje mnie ten świat, kocham malarstwo. Niedawno byłem w Moskwie, zabrałem swojego wnuka do Galerii Trietiakowskiej. Niezwykle kocham Wrubla, znów specjalnie poszedłem, żeby zobaczyć „Demona powalonego”, to wspaniały obraz, znów byłem pod wrażeniem. Mieszkam na ulicy Gorkiego, tam gdzie przechodzi ona w Tereszczenkowską. Są tam wspaniałe muzea — Sztuki Wschodu i Zachodu oraz Sztuki Rosyjskiej (wydaje się, że jest trzecim pod względem zasobów obrazów na Ukrainie). Przy każdej okazji zabieram tam wnuka i sam cieszę się, że mogę to zobaczyć. — Zatem nie szkoda Panu czasu na odwiedzanie wydarzeń artystycznych, na przyjaciół, którzy prezentują swoje osiągnięcia, i nie szkoda czasu na obronę ludzi. — Bez wątpienia. Przypomnijmy Lwa Tołstoja: „Dobroć gołębia nie jest cnotą. Gołąb nie jest bardziej cnotliwy od wilka. Cnota zaczyna się dopiero wtedy, gdy zaczyna się wysiłek”. Rozmawiał i fotografował Wołodymyr KOSKIN
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
