Strona · s. 12strona oryginału ↗
Fenomen Ilka Koruncia
Слово Просвіти, №42 за 2012 рік
Oleksandr TERECH, członek NSPU
Ilko Korunć skończył dziewięćdziesiąt lat. Szczere gratulacje dla jubilata! Jest on znanym tłumaczem, członkiem naszego Związku Pisarzy, a także profesorem Narodowego Uniwersytetu Lingwistycznego. Hartować ducha i ciało jubilat zaczął już od najmłodszych lat. Zgodnie z zamysłem komunistów chłopstwo należało zlikwidować jako klasę, przekształcając je w wielomilionową masę bezprawnych wiejskich proletariuszy. Komuniści zaczęli od grabieży najbardziej udanych, najbardziej uzdolnionych, najbardziej pracowitych rolników, ogłaszając ich kułakami. Do nich należeli, na swoje nieszczęście, także rodzice małego Ilka Koruncia, ponieważ mieli sieczkarnię. Więc ich rozkułaczyli. Rodzina z małymi dziećmi została z niczym. Przygarnęli ich krewni. Ale to był dopiero początek, za dwa lata — głodny 33-ci rok. Ilko Wakułowycz wspomina: “Do dziś pamiętam, jak w poniedziałek zmarł mój braciszek, we wtorek — siostrzyczka, a w środę — jeszcze jedna siostrzyczka…”. Zrozpaczona matka, aby uratować swoje dwoje jeszcze żyjących dzieci, rzuciła się wszędzie, wyszukała jakiekolwiek jedzenie. I dzięki jej uporowi przeżyli. Dzieciom rozkułaczonych pozwolono uczyć się w dziesięciolatce dopiero po pięciu latach. Ostatnie trzy lata w szkole fenomenalnie zdolny uczeń Ilko Korunć otrzymuje ze wszystkich przedmiotów tylko piątki. W świadectwie ukończenia szkoły same celujące oceny. Ma prawo wstąpić na każdą uczelnię bez egzaminów. Ale gdzie tam! Rządowe postanowienie z 1940 roku dyktuje: absolwentom-chłopcom wolno wstępować tylko do wojskowych placówek edukacyjnych. Więc Ilka mobilizują i wysyłają do Witebskiej Szkoły Wojskowej. Przybywa tam w maju 1941 roku. W czerwcu wszystkich kursantów stawiają na nogi alarmem i pospiesznie wiozą do zachodniej granicy. Rano 22 czerwca są już tam i od razu trafiają na pole bitwy. Co było potem, Korunć wspomina jako nieustanny koszmar. Armia na Białorusi trafiła w niemieckie okrążenie i próbowała przebić się do swoich. Każdego dnia trwały walki. Szeregi bojowników rzedły. W końcu skończyła się amunicja. Zagoniwszy ich w bagno, Niemcy wzięli bezbronnych i wycieńczonych żołnierzy do niewoli. To, co przyszło przeżyć Ilkowi Wakułowyczowi w niemieckiej niewoli, to jeszcze jeden koszmar. Przeżyć udało mu się albo cudem, albo dzięki jego fenomenalnej ukraińskiej żywotności. Zwolniony z niewoli w lutym 1945 roku, zdążył jeszcze wziąć udział w szturmie Berlina. Chłopak doskonale rozumiał, że rozprawę z nim, jego bliskimi, a także całym ukraińskim narodem czyniła komunistyczna władza. A jednak, kiedy do kraju wtargnęli Niemcy, bił się z nimi do ostatka. Zdemobilizowawszy się po wojnie, Ilko ukończył Kijowski Instytut Pedagogiczny oraz aspiranturę Kijowskiego Uniwersytetu imienia T. H. Szewczenki. Jeszcze od lat szkolnych on, wiejski chłopak, wykazał nieprzeciętny talent w nauce języków obcych. Teraz doskonale władał angielskim, niemieckim i włoskim. Obronił dysertację i zaczął wykładać w Kijowskim Państwowym Instytucie Języków Obcych (obecnie Kijowski Narodowy Uniwersytet Lingwistyczny). Pod koniec lat 50. zaczął pracować w redakcji literatury przekładowej nowo utworzonego Dytwydawu (później wydawnictwo “Weselka”). I ja spotkałem się z nowym tłumaczem Ilkiem Korunciem. Uderzyło mnie to, że rozmawia w języku ukraińskim, czystym jak łza. Na uniwersytecie im. T. H. Szewczenki, który właśnie ukończyłem, żaden wykładowca [tekst urwany] o mistrzach słowa i pędzla, serii “Dzienników”, a także zbiorów poetyckich, laureata międzynarodowych nagród i Ogólnoukraińskiej nagrody im. Wołodymyra Sosiury, członka Międzynarodowego PEN-klubu Petra Soroki. Na święto poezji, którego program przygotował profesor katedry muzykologii, metodyki wychowania muzycznego oraz dyscyplin wokalno-chóralnych, doktor nauk o sztuce Ołeh Smolak, zebrała się spora społeczność studencka, wykładowcy uczelni wyższych oraz pisarze. Każdego lata Petro Soroka odosabnia się na kilka miesięcy w lesie w Petrykiwce w opuszczonej leśniczówce. Wszystkie wiersze napisane są na poziomie serca i duszy w leśnych ostępach, zainspirowane lasem. “Pragnąłem, aby w moich wierszach brzmiała jasna liturgiczność, którą odczuwasz duszą, kiedy wchodzisz pod korony drzew”, — podzielił się z obecnymi autor. O szczególnej energetyce, która niewidocznie (na poziomie werbalnym) przenika przez “leśne” słowo Petra Soroki, mówili w swoich wystąpieniach przewodniczący Tarnopolskiego Oddziału Związku Pisarzy Ukrainy Jewhen Bezkorowajnyj oraz pisarka Wałentyna Semeniak-Sztangej. Wiersze Petra Soroki wybrzmiały w wykonaniu studentów Sołomiji Kruszelnyćkiej, Nadiji Iwanyny, Serhija Demianenki, Oksany Werchoły, Tetiany Jaremuś, Iryny Wetlanśkiej. Wspaniałym dopełnieniem wydarzenia stał się program muzyczny. Inf.
obcego języka na ukraiński nigdy nie używali (z wyjątkiem pryncypialnej Ukrainki, wykładowczyni języka angielskiego Tamary Jaworśkiej); połowa z nich naszego języka w ogóle nie znała i otwarcie go ignorowała, a połowa niby znała, lecz bała się nim posługiwać, bo „nie wypada”. I kiedy brali się za tłumaczenie utworów obcojęzycznych pisarzy, klasyków czy współczesnych, mistrzów swojego ojczystego języka literackiego, to nieobeznani z artystycznymi skarbami języka ukraińskiego, zdobywali się jedynie na surowe odtworzenie tekstu oryginału. Pierwszym, który naruszył tę wypaczoną praktykę, był Mykoła Łukasz, nasz wielki tłumacz, który swoimi przekładami udowodnił, że język ukraiński ma wszelkie możliwości pełnowartościowego funkcjonowania we współczesnym świecie. Natchnione sukcesem Łukasza, jego śladami poszło nowe pokolenie ukraińskich tłumaczy, a jednym z pierwszych pośród nich był Ilko Koruneć. Od 1956 roku przekłady Ilka Wakułowycza ukazują się drukiem. Z włoskiego powieść Gianniego Rodariego „Podróż Błękitnej Strzały”, opowiadania Alberto Moravii, z angielskiego powieść Jeffreya Trease’a „Mali uciekinierzy”. Potem, w 1972 roku, w jego przekładzie publikowana jest powieść J. F. Coopera „Pogromca zwierząt”, którą przyszło mi redagować i z którą zaczynają się problemy. Ten przekład redaktor naczelny wydawnictwa czytał szczególnie uważnie (zapewne ostrzeżony z góry) i postawił wymóg przeredagowania go, usuwając niektóre słowa dlatego, że były one rzekomo „nacjonalistycznie zabarwione”. Takich słów było niemało. Wśród nich także takie: błakytnyj (błękitny) — żądał zamiany na hołubyj, sołowejko (słowik) — żądał zamiany na sołowej. My z tłumaczem staraliśmy się zachować te słowa. Awantura trwała długo. Naczelny groził rozsypaniem składu. Trzeba było pójść na kompromis. W tym czasie w naszej literaturze uformowała się już generacja szistdesiatnykiw (szestdziesiątników), których idee podzielała także grupa pisarzy-tłumaczy, reprezentowanych przede wszystkim przez uznanych mistrzów Mykołę Łukasza i Hryhorija Koczura. Wśród tych praktyków był także Ilko Koruneć z jego naukowym potencjałem lingwistycznym. Jego artykuły w obronie nowych postępowych tendencji w ukraińskim przekładzie, opublikowane w czasopismach literackich i naukowych, nie mogły ujść uwadze ideologicznych przywódców ówczesnej władzy. Przekłady Ilka Wakułowycza zakazano drukować przez kilka lat. Z nim, już profesorem, też „pracowało” KGB. Jednak Koruneć poglądów nie zmienił nawet wtedy, gdy znalazł się na swoim uniwersytecie bez wsparcia kolegów. Stało się to, gdy świeżo mianowany rektor nakazał zrusyfikować proces nauczania w podległej mu placówce, rozumiejąc, że jego inicjatywa będzie z pewnością zatwierdzona przez całą wyższą hierarchię aż do sekretarza KC KPU W. Szczerbyckiego, bo ten już zrusyfikował pracę KC i innych organów partyjnych Ukrainy. Wszyscy wykładowcy uniwersytetu posłusznie wykonali polecenie rektora: przeszli na rosyjski. Tylko Koruneć nadal uparcie uczył swoich studentów, jak tłumaczyć z ukraińskiego na angielski i z angielskiego na ukraiński. Z czasem zwolniono go ze stanowiska zastępcy dziekana wydziału, a potem zmuszono do odejścia ze stanowiska kierownika katedry. Kilka słów o Koruncu jako o pedagogu, obdarzonym niezwykłą energią. Stosunek studentów do niego jest jednoznacznie zachwycony. Nie wszystkim zdarza się słuchać jego wykładów, ale zna go zapewne każdy student uniwersytetu. Szeroko znane są jego solidne prace naukowe „Porównawcza typologia języka angielskiego i ukraińskiego” oraz „Wstęp do translatoryki” (za tę książkę oraz za inne prace z teorii przekładu artystycznego został uhonorowany państwową nagrodą literacką imienia Maksyma Rylskiego). Ma niemały dorobek translatorski: półtora tuzina książek przetłumaczonych z angielskiego i włoskiego. Publikacji jego przekładów i artykułów w różnych czasopismach w ogóle nie sposób zliczyć. Zapoznając się z twórczą biografią Ilka Wakułowycza, odkrywasz ciekawą prawidłowość: im więcej ma lat, tym lepiej mu się pracuje: intensywniej, produktywnie. Ma nowe zamysły i plany. Niech więc pospieszy uporać się z tym w ciągu następnej dekady do swojego stuletniego jubileuszu. A jeśli nie zdąży do tego czasu, niech Pan Bóg doda mu po jubileuszu jeszcze tyle, ile trzeba wieku. Fenomen Ilka Koruncia trwa.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
