Strona · s. 16strona oryginału ↗
«Chwała życiu!» — realizm magiczny Mykoły Kononenki
Слово Просвіти, №42 за 2012 рік
Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury Ekipa filmowa programu telewizyjnego „Wyższy pilotaż” Kijowskiej Państwowej Regionalnej Kompanii Radiowo-Telewizyjnej pracowała w Narodowym Muzeum T. Szewczenki i od razu uchwyciła to, co nieuchwytne, nie wymagając od artysty definicji i wyjaśnień. Bo to rzeczywiście wyższy pilotaż — podporządkować przestrzeń muzealną życiodajnej idei. Magia obrazów pozostawia widzowi prawo wyboru, nie narzucając cudzych poglądów. Wszakże techniki malarskie Mykoły Kononenki nie są przypadkowe — artysta świadomie pracuje na konkretny rezultat i osiąga zamierzony cel w swoich płótnach. Unikając drobnych detali, oddaje zmienność chwili, która jest jednocześnie szyjką czy talią klepsydry, gdzie, niczym piasek, przeszłość przelewa się w przyszłość. W obrazach Mykoły Kononenki przeszłość, przyszłość i teraźniejszość rzeczywiście istnieją jednocześnie. Jest ona otwarta dla widza tak, jak otworzyła się przed artystą — w samotności, w niewielkiej pracowni przy ulicy Perspektywnej — byt przyrody jest bytem człowieka, nierozerwalnie z nim związanego. Ruch czasu, uchwycony przez artystę, nie uznaje niewoli; pozostaje wolny i zmiennie notuje kwitnienie kwiatów obok starej „Chaty baby Drobotychy”, ustępuje na drugi, jeszcze skąpany w słońcu brzeg zbiornika wodnego, obserwując nadejście letniej burzy, albo bawi się na białej ścianie, mieszając, tasując, niczym karty, słoneczne refleksy z cieniami szerokich liści drzewa o rozłożystych gałęziach. Patrzysz — a one rzeczywiście zdają się poruszać. Znakomity portrecista, Mykoła Kononenko, czasem całkiem świadomie zaznacza tylko zarysy ludzkich postaci. Wtedy w obrazie „Szept traw” pas wody wydaje się Morzem Aralskim-jeziorem, a znaki roślin zdają się cicho wygłaszać sobie nawzajem wiersze z „Książki za cholewą”. Zastępczyni dyrektora generalnego Narodowego Muzeum T. Szewczenki Tetiana Czujko, otwierając wystawę, zaczęła mówić o wizerunku Kobziarza na tym obrazie. Jakby przez czas i przestrzeń zobaczyliśmy skryte, intymne chwile, kiedy niepokonany Taras rozmawiał z wiecznością — a ona odpowiadała mu wierszami. Mykoła Kononenko na tym płótnie w niezgłębiony sposób oddaje stan przyrody i człowieka, kiedy są one połączone w całość i przebywają pod opieką Bożej łaski. Niby odbieramy obraz wzrokowo, a rozmowa płynie od serca do serca. Ale przecież i widz musi być gotowy wejść w dialog z artystą. „Ławra Poczajowska”, „Prorok”, „Chwała życiu” (choć z jakiegoś powodu po łacinie) wymagają skupienia. Chłopiec na białym koniu pędzi prosto na widza — obraz wieloznaczny. Odsyła nas zarówno do biblijnych obrazów Jana Teologa, jak i do prostszych — z twórczości braci Strugackich: przyszłość idzie sobie, a nawet pędzi, swoją jasną drogą, na nic nie zważając, i cieszy się życiem. Nawet jeśli zmęczony społecznym i politycznym nieładem w naszym społeczeństwie „Dar jesieni” widz odwróci się od programowych filozoficznych płócien Mykoły Kononenki, by odpocząć wzrokiem na znajomych krajobrazach strefy środkowej Ukrainy, i tak pozostanie w polu magicznej władzy artysty. Znakomity kolorysta, artysta twierdzi i dowodzi, że życie jest piękne w różnych swoich przejawach, i to właśnie człowiek zmienia otaczający świat — jeśli chce, na lepsze. Powiedzmy, postać kobieca, która pojawia się na kilku obrazach artysty. Zawsze wśród kwiatów, w ogrodzie z dojrzałymi jabłkami czy w białej pianie wiosennych drzew — jest zawsze pozbawiona szczegółowych rysów portretowych: jak nieśmiertelna ludzka dusza tylko na pewien czas przywdziewa odzież skórzaną, tak miłość — jedna na całe życie — nie podlega czasowi. Postać kobieca jakby promieniuje cichym światłem; jej spokojny stan to kwintesencja pokoju, zgody, pewności. Chociaż w albumie, zaprezentowanym na otwarciu wystawy, widzimy jej urodę, niezmąconą trzecim tysiącleciem. Odgadujesz: właśnie ona jest obecna w rozpoznawalnych krajobrazach jagotyńskiego neo-Barbizonu — wsi Zasupojiwka, gdzie mieszkają i pracują (głównie latem) kijowianie — słynni artyści. Pracują w różnej manierze, każdy ma swoje widzenie świata; nie połączysz ich w szkołę. Mykoła Kononenko poczuł to miejsce jak nikt inny. Wyniósł Zasupojiwkę na poziom Ziemi Obiecanej. Jej stromowzgórza z ludzkimi ogrodami są na wielu obrazach — czy to w oddali, na jakimś tam trzecim czy piątym planie, one, zawsze starannie zadbane, świadczą o miłości i pracowitości prawie zawsze niewidocznych swoich gospodarzy. Artysta maluje prawdę życia. Niezbyt wymowny w życiu codziennym, przemawia językiem barw tak, jak nie każdemu utalentowanemu poecie udaje się słowem opowiedzieć o rodzinnej ziemi. Jeden z ulubionych obrazów artysty — dojrzałe jabłka. Dla niego to nie jabłko niezgody i nie synonim owocu Drzewa Poznania. Na jego obrazach jabłka są symbolem Ukrainy. Współbrzmią chyba tylko z Dowżenkowską wizją naszej ziemi-matczyzny i jednocześnie odczuciem Wielkiego Kosmosu. W najlepszych obrazach wystawy czuć „Lizonka” wszechogarniającą naturę Wszechświata właśnie tam, gdzie zainspirowała artystę Zasupojiwka. To nie humorystyczne „Chutor Wasiuki — centrum Wszechświata”, a filozoficznie dokładne odtworzenie wiecznej obecności człowieka i naszego świata w polu widzenia Najwyższej Miłości. W artystycznych wędrówkach i ciekawych zagranicznych plenerach, uciekając się do klasycznych technik realistycznego malarstwa, Mykoła Kononenko zwraca uwagę widza na żywe piękno ziemskiego świata. Ale wysoka zaświatowość jest obecna właśnie na płótnach, gdzie jest Zasupojiwka, i w niektórych zimowych siedniowskich krajobrazach (to już wniosek z albumu). Być może rzeczywiście na Jagotynszczyźnie kryje się jakaś geofizyczna osobliwość (w tamtych stronach utalentowanie malowała Ukrainę Kateryna Biłokur). Ale przecież sąsiedzi — akademicy, laureaci nagrody im. Szewczenki, znani w całej Europie awangardziści — nie zwrócili na nią twórczej uwagi. Pachnące jabłka — szczodre owoce ukraińskiej ziemi — przewyższają wszystkie inne martwe natury Mykoły Kononenki. Choć jest mistrzem bogatych, malowniczych kompozycji z wykwintnymi wąskoszyjnymi wschodnimi dzbanami, chętnie kupują je kolekcjonerzy do osobistych zbiorów. Prawdziwa sztuka jest zawsze uzdrawiająca. Mykole Kononence udało się namalować w ruchu czas — i to jest unikalne. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 4 2 Wystawa indywidualna malarstwa Mykoły Kononenki — laureata nagrody imienia Serhija Szyszki, — która jest prezentowana w salach Narodowego Muzeum Szewczenki w Kijowie, stała się miłą niespodzianką także dzięki prezentacji na otwarciu albumu, wydanego przez mecenasa Maksyma Melnyka (wydawnictwo „Sofija-A”). Retrospektywa wydania wspaniale uzupełniła ekspozycję, w szczególności portretami, gdyż muzeum przedstawiło głównie niedawno namalowane obrazy artysty. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
