Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Stepan WOWKANYCZ: „Idea odrodzenia narodu rdzennego musi być silniejsza”

Слово Просвіти, №42 за 2012 рік

Kontynuujemy publikację rozmowy pisarza Bohdana ZALIZNIAKA ze Stepanem Josypowyczem WOWKANYCZEM — wiodącym pracownikiem naukowym Instytutu Badań Regionalnych NAN Ukrainy, doktorem nauk ekonomicznych, profesorem. Kontynuacja. Pocz. w nr 41 z 2012 r. — I co robić? — W tym planie pouczająca jest nauka czy raczej rozprawa z tryptykiem haseł Ukraińskiej Idei Narodowej od M. Chwylowego, które i dziś nie straciły aktualności: „Dajesz inteligencję! Precz od Moskwy! Dajesz Europę!”. Nie mniej pouczająca jest myśl innego znanego charkowianina — Jurija Szewelowa, w której określił on największych wrogów naszego odrodzenia — to Moskwa, ukraiński prowincjonalizm i kompleks koczubejowszczyzny. Dlatego recepta jest prosta: Rosjanom, jak i innym mniejszościom narodowym, które z jakiegoś powodu tradycyjnie stają po stronie „silnego i moguczowo” i w ten sposób świadomie lub nieświadomie zwiększają masę rosyjskojęzycznej ludności, wzmacniając szowinistyczny nacisk postimperialnej asymilacji, trzeba przestać pretendować do osłabionej już przez nich samych przestrzeni narodowej Ukraińców! I wtedy — od Lwowa do Ługańska — nie będzie podziału na „swoich” i „obcych” oraz rzekomo nieprzezwyciężalnych cech regionalnych, którymi nieustannie się spekuluje, zasłaniając się prawami języków regionalnych, prawami człowieka. Chociaż w rzeczywistości chodzi o tak zwanego człowieka radzieckiego, naród imperialny, które negują prawo Ukraińców do idei narodowej, do ich suwerenności — państwowej, językowo-terytorialnej, informacyjno-przestrzennej. Tego nie chcą zrozumieć ani wiecznie zorientowana na swoje, rzekomo nowe „urządzenie” imperialna Rosja, ani wiecznie obojętna wobec nas Europa, ani współcześni ukraińscy koczubeje, ani piąta kolumna. — Chce Pan powiedzieć, że pojęcia „środowiska” i „przestrzeni” tak istotnie wpływają na wektory ideologiczne naszego budowania państwa? — Właśnie od zrozumienia wypełnienia tych pojęć zależy obecnie strategia Ukraińskiej Idei Narodowej jako głównego kierunku naszej integracji w cywilizowany świat, polityka wewnętrzna i zagraniczna, doktryna bezpieczeństwa narodowego, z jednej strony. Z drugiej — nasz program działań z adekwatnym zestawem mechanizmów, zasobów, priorytetów ich stosowania. Idea ukraińska — obecnie to symboliczna marka narodu, której znakowe uświadomienie określa strategiczno-taktyczne strukturyzowanie idei, jej konceptualny podział na Wielką i Małą, ich główne składniki oraz czynniki drugiego, trzeciego i kolejnych rzędów, stałe rangi i bieżące rankingi, które będą kształtować nie tylko ukraińskie środowisko, przestrzeń, ale i zdolność do rewitalizacyjnego odrodzenia narodu. — Zatem, wyróżnia Pan Wielką i Małą ideę narodową? Jakie bloki tworzą, powiedzmy, Wielką? — Można to nazwać i blokami, ale moim zdaniem, akumuluje się to w takich współczesnych składowych Wielkiej idei narodowej — Ukraina: soborna, ukraińska i godna człowieka. Nie będziemy szczegółowo omawiać każdej składowej, za którymi stoi szereg czynników, zasobów, priorytetów ich stosowania. Zaznaczmy jedynie, że soborność rozumiemy nie tylko geograficznie, ale i jako soborną zdolność narodu do tworzenia państwa ukraińskiego, wypełniać ją dobrymi uczynkami o treści narodowej i ogólnoludzkiej. Podstawowym zadaniem UNI jest uformowanie jednolitej narodowej przestrzeni gospodarczej, językowo-informacyjnej, kulturowej, religijnej oraz pomoc wszystkim Ukraińcom w różnych regionach w uświadomieniu sobie bycia sobornym, zorientowanym na państwo narodem. Zatem soborność to nie tylko integracja gospodarek regionów, lecz także duchowa, moralno-psychologiczna charakterystyka, wewnętrznie przyrodzona człowiekowi, jego świadomości i mentalności. To integracja ze światem zewnętrznym. Ukraińska Ukraina nie oznacza złośliwie podrzuconego hasła: Ukraina tylko dla Ukraińców. Takie stanowisko napiętnował jeszcze Mychajło Hruszewski, pozycjonując myśl demokratyczną: jeśli żyjesz na Ukrainie i pracujesz dla jej dobra, jesteś Ukraińcem. Jeśli chodzi o trzeci składnik, to teoria światowych standardów, które zapewniałyby człowiekowi godne życie, jest wystarczająco opracowana. Mowa tu o gospodarce, płacy, zabezpieczeniu socjalnym, edukacji, ochronie zdrowia, wypoczynku, ekologii, sporcie itd. Ukraina póki co nie „dociąga” do tych standardów, ale istnieje jeszcze czynnik zobowiązań człowieka wobec państwa: musi on być godny państwa. Czy jest taką w odniesieniu do naszej Niepodległości tak zwany człowiek radziecki? Czy można do takiego człowieka zwrócić się sparafrazowanymi słowami prezydenta USA Kennedy’ego: nie pytajcie, co dała wam niepodległa Ukraina, a zapytajcie siebie, co zrobiliście dla jej Niepodległości?! — A co z Małą? Na ile tutaj Ukraińcy są godni swojego państwa? — My również wyodrębniamy Małą ideę narodową: „Wiedza, informacja i ruch (czyn, działanie)” jako roboczy instrumentariusz rozwiązywania tych czy innych składowych Wielkiej. Mała idea to bieżące, często taktyczne hasło. Mała jako część Wielkiej strategicznej idei narodowej kieruje dziś producentów liderskiej własności intelektualnej, twórczą energię naukowej młodzieży na intensywne wykorzystanie nowej wiedzy, osiągnięć nauki, intelektualno-innowacyjnych czynników tworzenia nowoczesnego państwa narodowego, gospodarki wiedzy, zwiększenie inwestycji w rozwój człowieka, jego kultury i kapitału intelektualnego; budowę społeczeństwa informacyjnego, obywatelskiego i prawnego, zachowanie puli genowej narodu ukraińskiego, ciągłości jego rozwoju w planie nieprzerwanego osiągania wysokiego wykształcenia, kreatywności, duchowości i moralności; poznawanie otaczającego świata, zmniejszanie jego entropii i zagrożeń — wewnętrznych i zewnętrznych. Misja dzisiejszych składowych UNI to soborny naród jako pełnowartościowe, samowystarczalne środowisko społeczno-gospodarcze, etnokulturowe w systemie narodowej przestrzeni informacyjnej, która nie gnębi, nie rozmywa tożsamości narodu, gdzie pełnokrwiście funkcjonuje przekaz wiedzy z pokolenia na pokolenie, a znaczy to — wychowuje się narodowo świadomego, całościowego człowieka i wspólnotę kowitalną. Czyli wspólnotę zdolną do odradzania się dzięki nowej zielonej ideologii, socjohumanistycznej polityce, które zasilają to środowisko, rozszerzając je do skali ogólnonarodowej czy nawet światowej przestrzeni. Ukrainie potrzebna jest nie „humanitarna z drugiej ręki”, a nowa socjohumanistyczna paradygmat bytu narodu rdzennego i narodowo świadomego człowieka. — Jest to bardzo istotne w okolicznościach, gdy jeden naród osłabia drugi, odcinając mu duchowo-intelektualny tlen, złośliwie niszczy jego język, wyszukuje procenty nosicieli innego, aby utwierdzić swój jako regionalny, a co za tym idzie — na zawsze zakończyć nadzieje na jego odrodzenie, przerzucając naród za punkt bez powrotu do swoich praźródeł. — Uchwalenie tak zwanej ustawy o zasadach polityki językowej nie tylko dzieli Ukrainę, ale i dalej ją deukrainizuje. Na Ukrainie sakramentalność szekspirowskiego pytania „być albo nie być” nabiera znacznie szerszego i tragiczniejszego aspektu: bytu lub niebytu narodu tytularnego jako narodu państwowego ze wszystkimi jego cechami: językiem, edukacją, nauką, tradycjami kulturowymi, działalnością twórczą itd. Wreszcie chodzi o odosobowienie człowieka i odpaństwowienie narodu poprzez sposób tłumienia, spowolnienia, a co za tym idzie przerwania ich duchowo-informacyjnej mobilności (DIM) jako dominanty społecznego ruchu informacji (wiedzy, doświadczenia). Oto definicja: DIM narodu — to permanentny, naturalny i wolny proces społeczny przekazywania przez współczesnych następnemu pokoleniu tradycyjnej informacji (wiedzy, doświadczenia), którą odziedziczyli od swoich poprzedników, zachowali i pomnożyli nie tylko dla zachowania swojej etnonarodowej tożsamości, ale i po to, aby nie znaleźć się na poboczu naukowo-technicznego, technologicznego, społeczno-gospodarczego czy jakiegokolwiek innego postępu jako cywilizacyjnego zjawiska planetarnego. Ten ruch jest realizowany przez człowieka (wspólnotę, społeczeństwo) drogą tradycyjnego jego przekazywania „w pionie” (z pokolenia na pokolenie) i twórczego generowania nowej wiedzy „w poziomie”, zdobytej na poziomie jednego pokolenia (czy jednostki). Jeśli w pierwszym przypadku dominująca rola należy do rodziny, szkoły, uczelni, to w drugim — do nauki, organizacji projektowo-konstrukcyjnych, innowacyjnej, twórczo-poszukiwawczej aktywności oraz działalności racjonalizatorsko-wynalazczej. Potencjał wiedzy z dwóch poprzednich wektorów socjalizuje się jako wypadkowa, zbudowana na podstawie ich integrowania „po przekątnej”. DIM człowieka i narodu realizuje się w nasyconym wiedzą „pionie” dziedziczności (konserwatyzmu, tradycjonalizmu) rozwoju, z jednej strony; z drugiej — w nowoczesnym, nasyconym nauką „poziomie” działalności innowacyjnej. Zatem DIM świadczy: postęp opiera się na dwóch fundamentalnych składowych (tradycjach i innowacjach), których optymalne połączenie zapewnia ciągłość (dziedziczność) i nowoczesność (innowacyjność) postępu. — Jeśli chodzi o dwa wektory, to zrozumiałe. A jak Pan rozumie trzeci? — Jeśli chodzi o trzeci wektor „po przekątnej”, to on kompleksowo, w „zniesionej” postaci odzwierciedla komfortowe warunki, niezbędne do optymalizacji zdolności środowiskowej człowieka (narodu) do zachowania zarówno różnorodności form swojej tożsamości, jak i utrzymania wiodących (a być może i liderskich) pozycji w dynamicznych procesach współczesnego rozwoju ludzkości na poziomie wysokich „zielonych” technologii, ideologii, ekologii i innych sfer działalności. Te warunki stają się czynnikami zielonego designu, jeśli przestrzeń informacyjna czy jakakolwiek inna w kontekście UNI nie tłumi środowiska, a stosunek wykorzystania tradycyjnej i innowacyjnej informacji jest adekwatny do potrzeb rozwoju człowieka, wspólnoty i narodu rdzennego (autochtonicznego), z jednej strony, z drugiej — mniejszości narodowych i demokratycznych norm społeczności światowej. Wszystko zależy od, że tak powiem, repera zniszczenia narodu, poziomu denacjonalizacji. — Proszę o szczegóły dotyczące wspomnianego repera, o co właściwie chodzi? — Coraz bardziej utwierdzam się w przekonaniu, że nam, opracowując system ideologicznego zabezpieczenia budowy państwa, trzeba wychodzić od wyjściowych, zasadniczych pryncypiów, wychodząc ze stanu naszego narodu — jego narodowego repera, który jest uwarunkowany ciężką, daleką i nie tak bardzo, przeszłością. Czym jest reper? Na ziemi reper pokazuje wysokość danego punktu nad poziomem morza. Nasz narodowy reper powinien pokazywać poziom niszczenia narodu. My, według Jamesa Mace’a, jesteśmy narodem etno-lingwo-intelektobójczym. Jesteśmy osłabionym narodem, w wzmocnieniu potęgi którego nikt nie jest zainteresowany: ani Europa, ani Rosja. Nikt nie zważa na poziom naszego osłabienia, chociaż poplecznicy Piotra I wycięli Baturyn, Katarzyna II zniszczyła Sicz Zaporoską, bolszewicy rozszarpali UNR, Polacy przeprowadzili „pacyfikację”, Niemcy — czołgami dwukrotnie głęboko, wzdłuż i wszerz, przekopali ukraińską ziemię. Jednak nikt nie chce widzieć, że wobec nas przez trzywiekową niewolę stosowano taktykę „ścinania elitarnych kłosów”. — Kiedyś przeczytałem przypowieść: pewien dyktator postanowił wysłać syna na naukę do innego władcy, aby ten nauczył go podstaw zarządzania zniewolonymi narodami. Mija czas, a wychowanek spaceruje na dworze dyktatora i o żadnych zasadach zarządzania z ust nauczyciela nie słyszy. Aż pewnego razu dyktator zaprasza swojego wychowanka, by pojechać z nim konno. Wyjechali w pole, gdzie kłosiła się pszenica. Wszystkie kłosy równe, ale kilka wyrasta ponad inne. Dyktator palcem wskazał na nie, zsiadł z konia i, ściąwszy je, milcząc roztarł i rzucił na suchą drogę. Nie mówiąc ani słowa, zawrócił konia i pojechał do pałacu. Oto i cała nauka zaborcy. Na Ukrainie nie tylko ścinano i deptano wysokie kłosy, a niszczono wszystko na polu do korzenia, aby nie nalało się narodowym świadomym kłosem; głodem morzono wsie, przywożono obcych do opustoszałych domów, modernizowano społeczeństwo. A dzisiaj ich dzieci oświadczają: „My tutaj się urodziliśmy, to nasza ziemia, trzeba modernizować gospodarkę, Konstytucję, cały nasz kraj”. Oni słusznie mówią, ale to nie argument, bo zapominają, że ich ojcowie, dziadowie czy pradziadowie przybyli tutaj w wojskowym taborze. My, Ukraińcy — jesteśmy jednym narodem, dlatego nie mogło być wielkiej różnicy językowo-kulturowej między Lwowem a Ługańskiem bez zewnętrznego kolosalnego asymilacyjno-kolonialnego nacisku, który dzisiaj szowiniści, neorewanżyści próbują zalegalizować, wyszukując procenty Rosjan, Polaków jako rzekomo europejskie podstawy kontynu-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn