Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №42 за 2013 рік

16 s. · 37 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Taras Szewczenko i światowa ukrainistyka

Na cztery dni do Kijowa zjechała się niemal cała naukowa elita ukrainistów. Tutaj 21 października rozpoczął, a 24 zakończy swoją pracę VIII Międzynarodowy Kongres Ukrainistów. To naukowo-reprezentacyjne forum stało się regularne, począwszy od sierpnia 1990 roku, kiedy odbył się I Kongres. Od tego czasu, wraz z uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości, kiedy opadła żelazna kurtyna w kontaktach uczonych (nie tylko etnicznych Ukraińców z pochodzenia), którzy zajmowali się dziedziną naukowych studiów ukraińskich, kongresy odbywały się co trzy lata na przemian w różnych miastach, głównych ośrodkach uniwersyteckich: Kijowie, Lwowie, Charkowie, Odessie, Czerniowcach, Doniecku, Lwowie-Symferopolu-Kijowie. Nawet nie według dokumentów statutowych, a według formalnej logiki, VIII Kongres miał odbyć się jeszcze przed dwoma laty, w 2011 roku. Jednak obecna władza nie zdołała wydobyć z ukraińskiego budżetu państwowego, który rzekomo co roku napełnia się z nadwyżką, środków na finansowanie tego międzynarodowego naukowego i wysokoprestiżowego dla naszego państwa wydarzenia. Zważywszy na to, że VIII Kongres jest rezonansowym wydarzeniem ogólnokulturowym i naukowym, a główny temat: „Taras Szewczenko i światowa ukrainistyka: historyczne interpretacje i współczesne recepcje” (z okazji 200-lecia od dnia urodzin T. H. Szewczenki) jest naglący i aktualny, komitet organizacyjny MAU dołożył maksimum starań, aby odbył się on w tym roku. Plenarne posiedzenia Kongresu rozpoczęły się 22 października w Sali Kolumnowej Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Zastępca przewodniczącego komitetu organizacyjnego, prezydent Międzynarodowej Organizacji Ukrainistów, dyrektor Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy, akademik Hanna Skrypnyk, witając uczestników i gości, poinformowała, że w pracy forum bierze udział ponad 730 naukowców, przedstawicieli szerokich kręgów elity naukowej z Białorusi, Rosji, Mołdawii, Gruzji, Azerbejdżanu, Polski, Słowenii, Słowacji, Serbii, Chorwacji, Bułgarii, Węgier, Niemiec, Włoch, Austrii, Izraela, Kanady, USA i innych krajów. Uczestników Kongresu powitał Prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz oraz premier Mykoła Azarow. Witając obecnych, minister kultury Ukrainy Łeonid Nowochatko spróbował udzielić wyjaśnień w sprawie ostatnich i dawniejszych „rekonstrukcji” muzeów Szewczenki oraz chaty czumackiej w Moryńcach. Podczas posiedzenia plenarnego wysłuchano szeregu referatów: „Społeczno-humanitarny komponent twórczości Tarasa Szewczenki” (Ołeksej Onyszczenko, akademik-sekretarz Oddziału Historii, Filozofii i Prawa NAN Ukrainy); „Ukrainoznawstwo w Kanadzie w ostatnim pięcioleciu” (Roman Senkuś, kierownik programu wydawniczego Kanadyjskiego Instytutu Studiów Ukraińskich); „Osiągnięcia i aktualne problemy rozwoju ukrainistyki w Rosji” (Wasyl Babenko, dyrektor Ufijskiej filii Moskiewskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego im. M. O. Szołochowa); „Taras Szewczenko w duchowej przestrzeni Ukrainy” (Mykoła Żułynski, akademik-sekretarz Oddziału Literatury, Języka i Sztukoznawstwa), „Ukrainistyka na Uniwersytecie Wrocławskim: wczoraj, dziś, jutro” (Agnieszka Matusiak, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego); „Memoriałno-informacyjne wydanie „Encyklopedii Hołodomoru: od teorii do praktyki” (Wasyl Maroczko, profesor, wiodący pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy) oraz inne. W ramach Kongresu 22 października odbyły się cztery okrągłe stoły. Pierwszy poświęcony 80-leciu od dnia urodzin Ołeksy Myszanycza, badacza i popularyzatora „Słowa o wyprawie Igora”. Na drugi — „Szewczenko znany i nieznany” zostały wyniesione i omówione takie tematy, jak „Konflikt interpretacji spuścizny twórczej T. Szewczenki”, „Problemy zbieżności horyzontów rozumienia świata artystycznego T. Szewczenki”, „Samotność Szewczenki w przestrzeni kulturowo-literackiej XIX—XXI w.” itp., a także odbyła się prezentacja I i II tomu („W poszukiwaniu immanentnego sensu”) 10-tomowego projektu profesora Jurija Kowaliwa „Historia literatury ukraińskiej. Koniec XIX—początek XXI w.”. Na trzecim — „Hołodomor na Ukrainie w latach 1932—1933: odzwierciedlenie i interpretacje w historii, literaturze i sztuce” (dla uczczenia pamięci 80-lecia Hołodomoru na Ukrainie), gdzie zaprezentowano nowe wydania: dwutomnik Ołeksandry Wesełowej „Wspomnienia naocznych świadków o Hołodomorze” oraz drugie wydanie zbioru „Zapiski Naukowe MAU” (2013), poświęcone temu samemu bolesnemu tematowi. Czwarty, który odbył się w Instytucie Sztuki, Folklorystyki i Etnologii, rozpatrzył temat „Socjokulturowe transformacje i procesy identyfikacyjne w krajach postsocjalistycznych”. Dalsza praca naukowców zarówno 22, jak i 23 października była skoncentrowana, zgodnie z programem Kongresu, w 19 sekcjach i na dwóch konferencjach. Nazwy sekcji odzwierciedlały także te tematy, które były w centrum uwagi uczonych-ukrainistów. Na przykład „Spuścizna poetycka Tarasa Szewczenki: przeszłość i teraźniejszość” z podsekcją „Przekłady utworów Tarasa Szewczenki na języki świata”, „Twórczość Tarasa Szewczenki w recepcji historycznej”, „Prezentacja spuścizny poetycko-artystycznej Tarasa Szewczenki w muzeach Ukrainy”, „Taras Szewczenko i chrześcijaństwo” itd. Czyli twórczość Wielkiego Kobziarza, którego jubileusz będzie obchodzić Ukraina i świat w przyszłym roku, stała się potężnym bodźcem i najszerszym obiektem naukowym dla rozwoju badań humanistycznych z zakresu ukrainoznawstwa. To jeszcze raz potwierdziło zarówno wielkość ukraińskiego geniusza, jak i nieprzemijający wpływ jego życia i twórczości na rozwój języka ukraińskiego, literatury, kultury i samej państwowości ukraińskiej. I przeprowadzeniem VIII Międzynarodowego Kongresu Ukrainistów tym badaniom nie położono kresu. To początek nowego etapu w XXI wieku. Wł. inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

List otwarty do Prezydenta Ukrainy Wiktora Fedorowycza Janukowycza

Iwo POŁULACH: „Musimy być gotowi, by się zreformować” Iwo Połulach — doktor nauk ekonomicznych, profesor. Urodził się we wsi Czerhawa w rejonie samborskim na Lwowszczyźnie. Po ukończeniu szkoły średniej wstąpił do Lwowskiego Instytutu Politechnicznego. Jednak podczas studiów został aresztowany za działalność antyradziecką. W czerwcu 1941 roku uciekł z więzienia i kontynuował naukę na Politechnice. W 1943 roku wyemigrował do Niemiec, gdzie zajmował się działalnością społeczno-polityczną, brał udział w ukraińskim ruchu wyzwoleńczym, studiował ekonomię. Prezydent Akademickiego Koła Roboczego „Ukraina” (Monachium), współzałożyciel i wiceprezydent „Międzynarodowego Ukraińskiego Stowarzyszenia Akademickiego” (m. Kijów). Były członek Centrum Wojskowego Przedstawicielstwa Zagranicznego Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (ZP UHWR), redaktor jego organu „Do zbroi”, współzałożyciel Antybolszewickiego Bloku Narodów (ABN) i jego pierwszy referent ds. stosunków zewnętrznych. Pracował na stanowisku profesora nauki o finansach i polityki gospodarczej Ukraińskiego Uniwersytetu Wolnego (UWV). W niepodległej Ukrainie występuje z wykładami na różnych uniwersytetach i w placówkach naukowych. Po wykładzie w Instytucie Badań Regionalnych (m. Lwów) na temat „Globalizacja i problemy suwerenności państw narodowych” spotkaliśmy się z panem Iwo, aby porozmawiać o przyszłości Ukrainy. Wielce Szanowny Panie Prezydencie! My, Nadzwyczajni i Pełnomocni Ambasadorzy Ukrainy, zaświadczamy bezwarunkowe poparcie dla kursu polityki zagranicznej naszego państwa na rzecz uzyskania stowarzyszonego członkostwa w Unii Europejskiej. Wierzymy, że nie odstąpi Pan od zamiaru podpisania historycznego dokumentu na szczycie Ukraina—UE w Wilnie w listopadzie tego roku, czym zostanie potwierdzona wola większości obywateli Ukrainy dotycząca powrotu naszego narodu do swojej historycznej, kulturowej, państwowotwórczej europejskiej tożsamości. Polityka eurointegracyjna, skierowana na wstąpienie Ukrainy do Unii Europejskiej, będzie sprzyjać nie tylko przyswojeniu przez nasze państwo demokratycznych wartości europejskich, ale także wielu innych osiągnięć, które posiada UE w gospodarce, technologii, nauce, edukacji, ochronie zdrowia, ochronie środowiska, kulturze i dobrobycie człowieka. Wierzymy, że eurointegracja pomoże w konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa. Jawnie i wielokrotnie poddawaliśmy Pana krytyce za błędy w polityce zagranicznej i wewnętrznej, ale dzisiaj uznajemy, że zdecydowany krok ku Europie może stać się jednym z najwybitniejszych wydarzeń w historii Ukrainy. Jednak realizacja kursu eurointegracyjnego Ukrainy wymaga głębokiego reformowania ukraińskiej polityki wewnętrznej. Jeśli chce Pan wejść do historii jako prawdziwy ukraiński Prezydent, musi Pan zaprzestać praktyki ograniczania demokratycznych praw i wolności obywateli, wybiórczego sądownictwa, zdecydowanie położyć kres antypaństwowej polityce w sferze humanitarnej. Przestrzeń informacyjna Ukrainy musi zostać uwolniona od antyukraińskiej ideologii. Studiowanie historii Ukrainy musi bazować na prawdziwych faktach walki narodowowyzwoleńczej naszego narodu. Zgodnie z Konstytucją Ukrainy język ukraiński jako państwowy musi być używany we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. Panie Prezydencie, musi Pan zatrzymać niszczenie Sił Zbrojnych oraz kompleksu wojskowo-obronnego Ukrainy, wypowiedzieć porozumienia charkowskie, rozpocząć zdecydowaną walkę z korupcją, wzmocnić uwagę na rozwój ukraińskiej nauki, kultury, ochrony zdrowia oraz zachowania środowiska naturalnego. Po podpisaniu porozumień wileńskich przed Panem staną nowe wyzwania, pokonawszy które i kierując ukraińskie państwo na drogę wejścia do europejskiej rodziny demokratycznych państw, stanie się Pan liderem silnej, demokratycznej, europejskiej Ukrainy. Dmytro PAWŁYCZKO, Bohater Ukrainy, pisarz, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Jurij SZCZERBAK, pisarz, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Wołodymyr WASYŁENKO, profesor, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Łewko ŁUKIANENKO, Bohater Ukrainy, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, działacz polityczny i społeczny, były więzień GUŁAG-u; Roman ŁUBKIWSKI, pisarz, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Jurij KOCZUBEJ, historyk, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Stepan WOŁKOWECKI, działacz społeczny, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, deputowany Rady Obwodowej w Iwano-Frankiwsku; Łeontij SANDULAK, profesor, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Raul CZIŁACZAWA, pisarz, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy. 17 października 2013 roku, Kijów — Panie Iwo, znał Pan Stepana Banderę, Jarosława Stećkę… — Znałem S. Banderę przede wszystkim jako człowieka. Mieszkaliśmy z nim w jednym domu w latach 1947—1948 w mieście Mitterrait. Był wspaniałym ojcem dla swoich dzieci. — Proszę opowiedzieć o Pana ówczesnym życiu w Niemczech? — Byłem „prawą ręką” Jarosława Stećki. Choć na swojego następcę S. Bandera wyznaczył Łenkawskiego, który był autorem „Dekalogu ukraińskiego nacjonalisty”. — Pana zdaniem, co uratuje Ukrainę? — Nie możemy budować Ukrainy na ideologii lat 30. Ukraina była wtedy zniewolona. Obecnie są inne realia. Chociaż miłość do Ojczyzny pozostaje. Nacjonalizm — to przede wszystkim patriotyzm. Nacjonalizm — to przede wszystkim uwzględnianie wszystkich tych zmian, które zachodzą na świecie. Należy patrzeć w przyszłość. Aby wyjść z kryzysu, Ukraina, moim zdaniem, musi mieć jasne wyobrażenie o ładzie w kraju. — I jakim? — Tylko społeczno-gospodarczy ład wolnego rynku, który jest możliwy tam, gdzie istnieje wolność polityczna. W książce „Wybitni Ukraińcy na świecie” jest moja wypowiedź na ten temat: „Wolny ład gospodarczy nie może funkcjonować tam, gdzie nie ma wolności politycznej”. — Czy mamy wolność polityczną? — Nie ma… Możecie pisać, mówić co chcecie, nikt was nie aresztuje. Ale nadejdzie czas — i zwolnią was ze stanowiska. Ukraina jest izolowana od świata. Kiedy rozmawiam z Niemcami o inwestycjach na Ukrainie, nie zgadzają się, bo nie mają zaufania do władzy. — Pani Merkel jest już gotowa dać zgodę Niemcom na przyjęcie Ukrainy do stowarzyszenia… — A dlaczego Merkel była przeciwna? „Winna” jest rura Putina. Kanclerz Niemiec to była działaczka komsomolska ze Wschodnich Niemiec i od dawna zna Putina… Musimy być gotowi na reformy… Wasyl Kuk uważał kiedyś, że nie warto na Ukrainie walczyć przeciwko władzy radzieckiej. Nie rozumiał, że ta walka miała znaczenie polityczne. Swoją drogą, ciekawe, jak by nas traktowano, gdyby UPA nie walczyła z Niemcami? Nazywano Ukraińców, którzy walczyli o swoją niepodległość, faszystami. Stalin bał się terminu „narodowy socjalizm”, który panował w Niemczech… Z jakiegoś powodu nikt nie mówi o tym, że niektóre ukraińskie brygady żandarmerii przeszły we Francji na stronę powstańców. A w dywizji „Galizien” byli oficerowie, którzy przygotowywali przejście do UPA. Wśród nich — Horodnycki, Lubomyr Ortyński… Jeśli przeciwko Niemcom występowali Ukraińcy z „Galizien”, to jakimi oni są faszystami? Niemcy nawet zabraniali używać terminu „Ukraina”. — Kiedy po raz pierwszy odwiedził Pan niepodległą Ukrainę? — 14 maja 1992 roku — na zaproszenie Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: był to kongres międzynarodowych ekonomistów w Kijowie. Właśnie tam założyliśmy „Międzynarodowe Ukraińskie Stowarzyszenie Akademickie”. Jego pierwszym prezesem został Iwan Koropecki z Filadelfii, niestety już nieżyjący. Od tamtej pory co dwa lata zbieraliśmy się, aż do 2002 roku, kiedy kongres odbył się na Politechnice we Lwowie. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Oświadczenie weteranów służby dyplomatycznej Ukrainy

Jako państwo europejskie – ze względu na swoje położenie geograficzne, kulturę i mentalność – Ukraina dąży do odzyskania swojego miejsca w rodzinie narodów europejskich od dnia uzyskania niepodległości, 24 sierpnia 1991 roku, pokonując liczne przeszkody o charakterze zarówno wewnętrznym, jak i zewnętrznym. Obecnie w najnowszej historii naszego państwa następuje jedno z niezwykle ważnych wydarzeń: 29 listopada w Wilnie, na szczycie szefów państw Unii Europejskiej i państw uczestniczących w programie Partnerstwa Wschodniego, planowane jest podpisanie Umowy o stowarzyszeniu, obejmującej pogłębioną i kompleksową strefę wolnego handlu między Ukrainą a Unią Europejską. Uważamy, że to historyczne wydarzenie słusznie postrzegane jest jako pierwszy krok do uzyskania przez Ukrainę pełnoprawnego członkostwa w Unii Europejskiej. My, weterani służby dyplomatycznej, którzy przez wszystkie lata niepodległości Ukrainy broniliśmy europejskiego wyboru narodu ukraińskiego, zdajemy sobie sprawę z wielkiej odpowiedzialności, która spoczywa dziś na kierownictwie naszego państwa, kiedy wywierane są na nie presja polityczna i ekonomiczna ze strony proimperialnych sił Rosji oraz prorosyjskich sił wewnątrz naszego kraju, aby zmusić Ukrainę do odstąpienia od obranego przez nią kursu na integrację europejską, zapisanego w Ustawie o podstawach wewnętrznej i zewnętrznej polityki. Troszcząc się o przyszły los swojego kraju, deklarujemy pełne poparcie dla wysiłków kierownictwa państwa, naszego Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz innych struktur państwowych, ukierunkowanych na osiągnięcie postawionego celu. Witamy wspólne kroki Głowy Państwa, Rządu i Rady Najwyższej, prowadzące do jak najszybszego przyjęcia wszystkich dokumentów niezbędnych do harmonizacji ukraińskiego ustawodawstwa z europejskim, a także decyzji, które pozwoliłyby zdjąć kwestie wciąż pozostające w porządku obrad trudnego procesu negocjacyjnego z UE. Musimy zrozumieć, że Ukraina nie ma prawa stracić szansy, którą dziś daje jej historia. Opierając się na wieloletnim doświadczeniu praktycznej pracy dyplomatycznej, my, podobnie jak większość narodu ukraińskiego, zdajemy sobie sprawę z wyjątkowej wagi obecnego momentu i dobrze rozumiemy, że Ukrainę czekają trudne próby siły jej dążeń integracyjnych z Europą. Wiele zostało zrobione, ale jeszcze więcej pracy przed nami. Mimo to nie ma odwrotu. Nasz naród zasługuje na godne i cywilizowane życie, na godne i autorytatywne istnienie swojego państwa we współczesnym, zglobalizowanym świecie. Jesteśmy przekonani, że integracja europejska stworzy do tego niezbędne warunki i możliwości. Ten kurs nie powinien budzić żadnych wątpliwości co do tego, że powrót Ukrainy do wielkiej rodziny państw zjednoczonej Europy odpowiada jej interesom narodowym i będzie sprzyjać umacnianiu gwarancji suwerenności, niepodległości i integralności terytorialnej naszej Ojczyzny. Nadzwyczajni i Pełnomocni Ambasadorowie Ukrainy: Mykoła MAKAREWYCZ, Borys HUDYMA, Jurij KOSTENKO, Jurij BOHAJEWSKI, Ołeksandr BOŻKO, Ihor HRUSZKO, Jurij MALKO, Ołeksandr SLIPCZENKO, Ihor TURIAŃSKI Nadzwyczajni i Pełnomocni Posłowie II klasy: Stanisław ŁAZEBNYK, Włodzimierz CZORNY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Młodzież z Czerniowiec za integracją europejską

W Czerniowcach ożywiła swoją działalność „Proświta Młoda”. Świetlica Proświty ledwo pomieściła młodych ludzi, którzy chcieli porozmawiać na temat „Integracja Ukrainy z Europą”. Przewodnicząca „Proświty Młodej” Ruslana Babuch dołożyła wszelkich starań, aby w dyskusji nad nagląco ważną kwestią wzięli udział uczniowie klas starszych szkół ogólnokształcących miasta, uczniowie szkół zawodowych, studenci Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Y. Fedkowicza oraz młodzi nauczyciele. Posiedzenie okrągłego stołu prowadził wieloletni członek zarządu obwodowego zrzeszenia „Proświty”, politolog, kandydat nauk historycznych Ihor Burkut, który opowiedział obecnym o sytuacji, jaka wytworzyła się w Ukrainie, i przedstawił argumenty za koniecznością przystąpienia do Unii Europejskiej. Zainteresował obecnych swoim wystąpieniem profesor CNU im. Y. Fedkowicza Heorhij Kożolianko, który podkreślił potrzebę wychowywania miłości do ukraińskiego języka, tradycji i obyczajów swojego narodu. Różnorodne były refleksje młodzieży: Antoniny Anistratenko, Anny Kusznir, Anastasiji Iwanczak, Kateryny Jakowlewej, Andrija Wojniuka, Witalija Osadczuka, Natalii Proskurniak. Są przekonani: przystąpienie do Unii Europejskiej tylko podniesie poziom życia w Ukrainie. Biuro prasowe Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświty”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Duchowa współtwórczość na przestrzeni wieków

Natalia HUMNICKA, członkini Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki, Lwów “Nie w bezpłodny grunt padły doborowe ziarna myśli i miłości Tarasa”. Oles Honczar Dalekowzroczność i strategiczna mądrość twórców TN im. Szewczenki w wyborze imienia Tarasa Szewczenki polega na jednoczącej roli genialnego ukraińskiego Proroka, jego programie duchowego odrodzenia ukraińskiego narodu poprzez edukację, naukę, narodowe i światowe dziedzictwo kulturowe. Geniusz Szewczenki organicznie połączył talent pisarza (przede wszystkim Poety) i artysty z jego zainteresowaniami naukowymi, zwłaszcza w dziedzinie historii, filozofii, archeologii, etnografii, geografii, botaniki, mechaniki, poligrafii, przyrody (ekologii). Wszystkie te kierunki TN im. Szewczenki rozwija i dzisiaj. Muzyczny talent Kobziarza stymulował narodziny nowej, szewczenkowskiej epoki w kulturze muzycznej Ukrainy. Rozpocząwszy się jeszcze za życia Kobziarza, trwa ona do dziś. Wśród twórców muzycznej szewczenkiany są: Łysenko, Latoszynski, Ludkewycz, Rewucki, Stecenko, Skoryk, Kozarenko, Kaminski. Bliskość i zrozumiałość jego ideałów dla ukraińskich intelektualistów Prawobrzeżnej i Lewobrzeżnej Ukrainy zapewniła efektywność oraz autorytet Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki na Ukrainie i w świecie. Na potwierdzenie tej myśli wystarczy wymienić choćby kilku noblistów, którzy byli zagranicznymi członkami Towarzystwa: Albert Einstein, Max Planck, Felix Klein, David Hilbert. Strukturalnie TN im. Szewczenki odpowiadało najlepszym europejskim akademiom, obejmowało wszystkie dziedziny nauki (humanistyczne, przyrodnicze, społeczne). Z okazji obchodów 140-lecia TN im. Szewczenki we Lwowie odbyła się uroczysta Akademia oraz Jubileuszowa konferencja naukowa. Dla koordynacji jubileuszowych wydarzeń utworzono Międzynarodowy komitet organizacyjny, któremu przewodniczył akademik NAN Ukrainy, prezes Światowej Rady TN im. Szewczenki Leonid Rudnycki (współprzewodniczący: doktor nauk historycznych Ołeh Kupczynski, przewodniczący TN im. Szewczenki na Ukrainie; akademicy NAN Ukrainy Mykoła Żulynski, Zinovij Nazarczuk, Jarosław Jackiw) oraz Ukraiński komitet organizacyjny (przewodniczący Ołeh Kupczynski, współprzewodniczący: Wiktor Szemczuk, przewodniczący Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, Andrij Sadowy, mer Lwowa, doktor nauk fizyczno-matematycznych, członek Prezydium TN im. Szewczenki Iwan Wakarczuk i akademik NAN Ukrainy, członek Prezydium TN im. Szewczenki Zinovij Nazarczuk). W jubileuszowych wydarzeniach brało udział ponad 900 osób z Ukrainy i z zagranicy: w ramach 18 sekcji pracowały 33 komisje, wśród których: archeograficzna, filozoficzna, językoznawcza, literatury światowej im. Mykoły Łukasza, wydawniczo-poligraficzna, fizyki, matematyki, mechaniki i inżynierii materiałowej, geograficzna i inne. Na Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim odbył się okrągły stół poświęcony patriarsze Josyfowi Slipemu w 50. rocznicę jego zwolnienia z więzienia. “Ktoś mówi, że na Ukrainie nie ma elity – tymi słowami otworzył posiedzenie końcowe rektor NU „Politechnika Lwowska” profesor Jurij Bobało. – Jest elita. Część tej elity zebrała się tutaj. To prawdziwie elita ukraińskiego narodu. Kiedyś w tej sali w obecności imperatora wszystkie wydarzenia odbywały się na stojąco, bo imperator stał. Dlatego posiedzenia przeprowadzano bardzo szybko), zorganizowało działalność wydawniczo-poligraficzną. Szczególną zasługą Towarzystwa jest stworzenie ukraińskiej terminologii naukowej, przygotowanie bazy encyklopedycznej i słownikowo-informacyjnej, która stała się bezcennym źródłem poznania Ukrainy, utwierdzenia jej tożsamości w świecie. W szczególności 11-tomowa „Encyklopedia ukrainoznawstwa” (red. ogólna Wołodymyra Kubijowycza i Arkadija Żukowskiego) oraz jej anglojęzyczna wersja (red. Danyło Struk). Liczne fundamentalne prace gigantów myśli naukowej, wśród których Iwan Franko, Mychajło Hruszewski, Iwan Puluj, Andrej Szeptycki, Ołeksandr Sakuła, Mychajło Krawczuk, Iwan Feszczenko-Czopiwski, Iwan Horbaczewski, Wadym Szczerbakiwski, Wołodymyr Wernadski, Dmytro Czyżewski, Swiatosław Hordynski, Fedir Wowk, Jurij Polanski, Omelan Prisak, Ihor Szewczenko, Jurij Szewelow, stały się godnym wkładem w światową naukę. Przy TN im. Szewczenki utworzono Instytut Encyklopedii ukrainoznawstwa (1948 r.) oraz Instytut kolekcjonerstwa ukraińskich zabytków sztuki (2003 r.). Z 140-letniej perspektywy historycznej uderzają przynajmniej dwie rzeczy: żywotność i dorobek twórczy Towarzystwa (ponad 4000 jednostek wydawnictw naukowych, popularnonaukowych i periodycznych, opublikowanych samodzielnie i przy udziale innych instytucji). W historii światowej nauki nie było podobnego precedensu, aby w warunkach bezpaństwowości narodu, podzielonego między kilka imperiów (Rosyjskie, Austro-Węgierskie) i okupowanego przez państwo polskie, mogła tak długo i produktywnie funkcjonować narodowa instytucja naukowa. W istocie, narodu, państwa (oprócz krótkiego okresu 1918–1921) nie było, a narodowa akademia działała! Warto z wdzięcznością wspomnieć tutaj imiona naszych znamienitych mecenasów Wasyla i Platona Symyrenków oraz Jewhena Czykałenki, którzy włożyli znaczne środki w rozpowszechnianie dorobku twórczego Tarasa Szewczenki i rozwój NTSz. Czy nie ma tu bezpośredniego związku z postacią Tarasa Szewczenki? Zwraca uwagę podobieństwo losów Wielkiego Kobziarza i naukowej akademii jego imienia. Jego działalności nie tolerowała żadna władza okupacyjna (polska, niemiecka, radziecka). Wydawałoby się, że rozbicie przez władzę radziecką NTSz we Lwowie w 1940 roku przerwało na zawsze jego życiowe arterie. Jednak ukraińska elita intelektualna w 1947 roku odrodziła działalność NTSz w krajowych ośrodkach zagranicznych Niemiec, Francji, Ameryki, Kanady i z czasem Australii. Towarzystwo owocnie działało w warunkach emigracyjnych prawie pięćdziesiąt lat. Międzynarodowy autorytet NTSz w okresie powojennym nawet wzmocnił się: kontakty międzynarodowe obejmują Europę i Amerykę, kraje kontynentów azjatyckiego, afrykańskiego i australijskiego; odbywa się wymiana publikacji z 236 instytucjami świata; NTSz nabywa status odrębnego członka w Amerykańskim Stowarzyszeniu Wspierania Studiów Słowiańskich. Jego dorobek w realizacji badań ukrainoznawczych jest bezcenny, a projekt naukowo-wydawniczy — „Zapiski Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki” — stał się bazą fundamentalnych badań naukowych i znalazł swoje udane kontynuowanie w zwróconym do Lwowa NTSz w 1989 roku. Szczególną zasługą Towarzystwa jest stworzenie fundamentu ukraińskiej nauki narodowej i wprowadzenie terminologii naukowej w dziedzinie nauk przyrodniczych i fizyczno-matematycznych, głębokie opracowanie problemów języka ukraińskiego, literatury, kultury. Ważną misją Towarzystwa jest godna prezentacja przez nie ukraińskiej nauki i kultury na świecie, utwierdzanie tożsamości narodowej w sferze naukowo-oświatowej i duchowo-kulturowej, wierność ideałom naszego Proroka. W tym tkwi klucz do żywotności i płodności NTSz. Bo Szewczenko to Nauczyciel i Zwiastun, Sumienie i Opiekun całego ukraiństwa. Jego marzenie — wolna, wykształcona Ukraina, której rdzeniem jest połączenie historycznej przeszłości i narodowych tradycji duchowych z dzisiejszymi potrzebami oraz perspektywami na przyszłość w kontekście światowego postępu. Tę uniwersalną wizję Ukrainy Tarasa Szewczenki starali się realizować czołowe umysły NTSz, przede wszystkim jego długoletni przewodniczący (1897—1913), autor „Historii Ukrainy-Rusi”, prezydent Ukraińskiej Republiki Ludowej Mychajło Hruszewski i pierwszy przewodniczący odrodzonego na Ukrainie NTSz Ołeh Romaniw. Odnowionemu NTSz udało się częściowo rozwiązać spór ideologiczny między Mychajłem Hruszewskim a Wołodymyrem Wernadskim (pierwszym prezydentem Ukraińskiej Akademii Nauk) dotyczący narodowych zasad budowy nauki akademickiej w niepodległej Ukrainie. Towarzystwo przez 140 lat nieprzerwanie poznaje geniusz Szewczenki, odkrywa i przemyśliwuje jego niewyczerpane horyzonty duchowe. Tak jak dla Szewczenki to, co narodowe, było sakralne, tak i dla NTSz stało się święte. Dlatego Towarzystwo zdołało pokazać światu nasze narodowe oblicze w różnych dziedzinach naukowych na wysokim poziomie profesjonalnym. Dla Towarzystwa Szewczenko stał się prawdziwym „Apostołem Prawdy i nauki”, bodźcem do pracy intelektualnej. Dwusetny jubileusz Szewczenki skłania do refleksji: czy my wystarczająco w społeczeństwie na wszystkich szczeblach (przede wszystkim państwowym) uświadomiliśmy sobie ważność tego wydarzenia nie tylko dla nas, Ukraińców, ale i dla całego świata kulturalnego? Odpowiedź będzie niepocieszająca. Jest próba (choć spóźniona) uczczenia jubileuszu na poziomie UNESCO. Już dawno czas postawić pytanie o ustanowienie międzynarodowego medalu Tarasa Szewczenki (na przykład jest medal Puszkina), międzynarodowego Instytutu Tarasa Szewczenki (na przykład jest Instytut Goethego), stworzenie centrów naukowo-kulturalnych imienia Tarasa Szewczenki w różnych krajach świata (na początek Rosji, Kazachstanu, Litwy, Polski), międzynarodowych organizacji młodzieżowych o różnym ukierunkowaniu humanistycznym i społeczno-kulturalnym. Czy poprawna jest propozycja obecnej władzy świętowania jubileuszu naszego Proroka razem z Federacją Rosyjską, zwłaszcza biorąc pod uwagę otwarcie antyukraińską działalność „Ruskiego miru” i innych organizacji szowinistycznych, które są hojnie subsydiowane przez tę samą rosyjską władzę? Na tle jawnych antyukraińskich wystąpień i niedopuszczalnych wypowiedzi o naszym Geniuszu (niedawne wieści z Orenburga) taka propozycja jest świętokradztwem i poniżeniem godności narodu ukraińskiego w ogóle oraz pamięci jego twórcy — Tarasa Szewczenki. A czy nie pora 9 marca włączyć do wykazu świąt państwowych?! Więc „obejmijmy się” i wykonajmy imperatyw Zwiastuna: „Przejrzyjcie, ludzie, dzień nastał! Rozprostujcie ręce, zmyjcie bielmo. Obudźcie się!”. torów NTSz” (Stepan Kozak, przewodniczący Krajowego Towarzystwa NTSz w Polsce); „Jestem wzruszony, że mogę występować na takim święcie… Chciałbym wziąć udział i w 150-leciu NTSz, a może — i dalej” (Mykoła Muszynka, akademik NAN Ukrainy, przewodniczący Krajowego NTSz na Słowacji); „Przygotowano i wydano pierwszy tom Encyklopedii, zbiory naukowe NTSz, 265 numer „Zapisków NTSz”, od 1890 do 2013 r., dwa „Biuletyny NTSz”, wydano zbiór „140 lat NTSz” (Ołeh Kupczynski, dr hab. nauk historycznych, przewodniczący NTSz na Ukrainie); „Powstał bardzo skomplikowany problem: po pierwsze — poloniści, rusycyści dawni przeszli do ukrainistyki. Mówią: potrzebna jest historia literatury terytorialna. I — po drugie: ZSRR była wstrętną organizacją. Ale był tam i pewien poziom intelektualny. A teraz ludzie wydają, co chcą” (Roksolana Zoriwczak, dr nauk filologicznych, przewodnicząca Komisji literatury światowej im. M. Łukasza na Ukrainie); „Trzeba nadać Krymowi ukraińskie oblicze, ponieważ tam wyrasta separatyzm… Pracujemy i nad tym, żeby na Krymie było więcej ukraińskich szkół. Niestety, nie mamy wsparcia centralnych organów władzy… Nie mamy ani jednego przedszkola ukraińskojęzycznego” (Petro Wolwacz, akademik Ukraińskiej Akademii Nauk Ekologicznych, przewodniczący Krymskiego oddziału NTSz); „NTSz — to rzeczywiście światowy instytut ukrainistyki. I międzybranżowy… Trzeba, żeby Sarcelles stało się centrum ukrainistyki w Europie… Nadszedł czas połączyć wysiłki” (Ołeh Szablij, dr nauk geograficznych, członek Prezydium NTSz, zastępca przewodniczącego NTSz na Ukrainie). Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Nadszedł czas, by połączyć siły

...ko. Wtedy to również była elita. I ten związek elit rozpoczął się od założenia NTSz. Ilu ludzi przez 140 lat wzięło udział w pracy NTSz! I ile dobrego oni zrobili!.. Ci, którzy dziś mają 30, 40 lat, będą obchodzić zarówno 150-lecie, jak i 160-lecie NTSz”. W działalność naukową trzeba „wlewać nowe młode siły — zaznaczył Mychajło Czornopyskyj. — Dziś sprawozdajemy się z tego, co zrobiono. A jeszcze więcej trzeba myśleć o tym, co jeszcze należy zrobić”. O problemach, z którymi mierzy się NTSz, rozmawialiśmy jeszcze przed jubileuszowymi uroczystościami z przewodniczącym NTSz na Ukrainie, doktorem nauk historycznych Ołehem Kupczyńskim. — Co wpłynęło na powstanie NTSz: postęp ukraińskiego odrodzenia narodowego na terenach carskiej Rosji, pobudzany duchową spuścizną Szewczenki, czy znacznie bardziej liberalne podejście do kwestii ukraińskiej w Cesarstwie Austro-Węgierskim? — Myślę, że i jedno, i drugie. Ale przede wszystkim — rola słowa Szewczenki. NTSz to instytucja naukowo-wydawnicza. Na początku były tylko trzy sekcje, oczywiście prosvitiańskie, z czasem stały się naukowe. — Uważa się, że Mychajło Hruszewski, Iwan Franko i Wołodymyr Hnatiuk byli największymi siłami napędowymi NTSz przed I wojną światową. — Złoty okres NTSz. Duszą instytucji byli: przewodniczący Towarzystwa, historyk Mychajło Hruszewski; przewodniczący Sekcji Filologicznej Iwan Franko oraz sekretarz naukowy, folklorysta i etnograf Wołodymyr Hnatiuk. Nazywano ich „złotą trójcą”. — Ale między nimi toczyły się ostre spory, zwłaszcza między I. Frankiem a M. Hruszewskim. Dlaczego? — Spierali się od początku wspólnej pracy aż do końca, bo każdy dążył do odnalezienia prawdy. To była dyskusja naukowa. Potem pojawili się młodsi, zwłaszcza Krywećkyj, Tomasziwśkyj i inni, którzy zaczęli wypychać Mychajła Hruszewskiego z instytucji. To był już rok 1913. I rzeczywiście wypchnęli go. Uczony wtedy wyjechał do Kijowa. Najbardziej gorąca dyskusja toczyła się w latach 1896–1897. A ponadto spierano się o statut NTSz. Ostatni, decydujący wariant statutu przyjęto w 1904 roku. — A jak funkcjonowało NTSz w czasach polskiej okupacji? — W warunkach ciągłych prześladowań. W latach 1932–1933 polscy władcy zaczęli się opamiętywać, bo jednak NTSz w tamtych czasach był instytucją, której członkami było ponad 100 wybitnych naukowców z wielu krajów świata. — Czy władze pomagały NTSz? — Austria udzielała bardzo dużych subwencji, nie do porównania z polskimi. Od niepodległej Ukrainy do dziś nie otrzymujemy nic. Zwracaliśmy się do Prezydenta (Prezydentów), do kierowników rządów, ale bez żadnej odpowiedzi. Nawet od Wiktora Andrijowycza czy Julii Wołodymyriwny. — Jak więc Państwo funkcjonujecie? — Z własnych wewnętrznych rezerw. Kiedyś pomagały lokalne władze. Iryna Farion, kiedy była tutaj, we Lwowie, Ołeh Pankiewycz, ówczesny przewodniczący Lwowskiej Rady Obwodowej… Była, co prawda, pomoc z Amerykańskiego NTSz. Ale pojawił się Jerzy Hrabowicz i powiedział: jesteśmy różni… A do tego trzeba przyciągać młodzież. Nie mamy ani zastępcy, ani sekretarza. — Ilu Was tu jest? — Pięcioro. Mamy jeszcze księgarnię na alei Szewczenki. Dwie maszyny, na których składa się książki. Razem — 14 osób. A w latach 1990 było 31. Mieliśmy wtedy Fundusz. A także — Fundusz, który założyło Amerykańskie NTSz. — A jakie są stosunki z Narodową Akademią Nauk Ukrainy? — Dzięki „Instytutowi badań encyklopedycznych” mamy 3 lub 4 etaty. P. S. (Z wystąpień naukowców). „Ciągłość nauki, integracja sił naukowych i dyscyplin oraz to, że jesteśmy w sali Politechniki Lwowskiej, świadczy o tym: ta idea była w zamyśle organiza-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Czy pamięć łączy czy dzieli? Wojna pomników na Ukrainie trwa

Petro ANTONENKO Zdjęcie autora W pierwszej publikacji mowa była o Ołeksiju Fedorowie. Jeden z przywódców ruchu partyzanckiego Ukrainy, sekretarz podziemnego Czernihowskiego komitetu obwodowego partii komunistycznej — to jego oficjalna radziecka biografia. Ale stały się znane także inne momenty tej biografii. Przede wszystkim udział Fedorowa w represjach lat 1937—1938. Niedawno SBU ujawniła dane, gdzie podpisy Fedorowa widnieją na wyrokach pozasądowych „trójek”, którymi ludzi skazywano na śmierć. Swoją drogą, jako dowódca partyzancki Fedorow miał stopień właśnie generała-majora NKWD. Jeszcze jedna ciemna karta biografii — udział w tragedii miasta Koriukiwka na Czernihowszczyźnie, kiedy nalot jednego z pododdziałów zgrupowania Fedorowa sprowokował zniszczenie Koriukiwki przez okupantów, zginęło prawie 7 tysięcy cywilnych mieszkańców miasta. Bez wątpienia w ruchu partyzanckim było też wielu prawdziwych patriotów, chociaż ogólnie ten ruch stale prowokował akcje karne okupantów przeciwko ludności cywilnej. Była to świadoma polityka reżimu radzieckiego — taktyka „spalonej ziemi”, wciąganie ludności cywilnej w działania wojenne. W nurcie sowietyzacji władze postanowiły stworzyć w stołecznym Parku Wiecznej Chwały nad Dnieprem tak zwaną Aleję Sławy Wojskowej. Chodzi o Aleję pomników dwukrotnych Bohaterów Związku Radzieckiego, urodzonych na Ukrainie. Decyzję o tym podjęto postanowieniem parlamentu i Ukazem Prezydenta. Przewodniczący komitetu organizacyjnego ds. utworzenia tej Alei D. Tabacznyk, wśród aktywistów — deputowany Kolesniczenko. Wśród pierwszych ustawiono popiersia kosmonauty Berehowego i lotnika Achmet-Chana Sułtana. A kolejnymi byli przywódcy czerwonej partyzantki Sydir Kowpak i Ołeksij Fedorow. Pod koniec września właśnie ich popiersia uroczyście odsłonięto na Alei w obecności premiera Rządu i przewodniczącego stołecznej administracji państwowej. Wiosną 2013 roku Połtawska „Proświta” wydała zbiór „Wybrane prace, wywiady” Jurija Szewelowa. Sięgnięcie do dorobku twórczego wybitnego Ukraińca nie było przypadkowe: jego wycierpiane przemyślenia są szczególnie aktualne dzisiaj, kiedy po krótkiej wiośnie znów podniosły głowę, mówiąc słowami Szewelowa, „trzej straszni wrogowie ukraińskiego odrodzenia — Moskwa, ukraiński prowincjonalizm i kompleks Koczubejewszczyzny”. Dlatego w naszych sercach bólem i gniewem odbiły się wydarzenia w Charkowie, w których w ciasny węzeł splotły się te trzy hydry: podstępy oszalałej putinowskiej Moskwy, prowincjonalne ignoranctwo włodarzy Charkowa, szczególnie potworne, gdy mowa o mieście Skoworody i Kurbasa, oraz koczubejowskie wysługiwanie się „wujków ojczyzny cudzej” przed ukraiñożernym molochem. Zniszczenie w Charkowie tablicy pamiątkowej Jurijowi Szewelowowi — światowej sławy uczonemu językoznawcy, literaturoznawcy, publicyście i krytykowi, laureatowi Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, profesorowi uniwersytetów Harvarda i Columbii, zagranicznemu członkowi Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, prezesowi UVAN, honorowemu profesorowi uniwersytetów Alberty (Kanada), Lund (Szwecja), Charkowskiego oraz Akademii Kijowsko-Mohylańskiej — to dzika prowokacja antyukraińskich sił, które szczególnie rozpanoszyły się w przededniu szczytu w Wilnie, pragnąc zdyskredytować nasze państwo. Organizatorzy tego aktu wandalizmu spoza granic Ukrainy oraz ich podłe „sześćki”, posadzone na wysokie stanowiska przez obecny oligarchiczno-klep- Sowietyzacja trwa. Spójrzmy na nasze realia. Oto Czernihów, którego honorowym obywatelem do dziś jest Fedorow. Oficjalna toponimika dawnego ukraińskiego miasta liczy około 450 nazw ulic, 122 zaułków. Tak więc 98 nazw związanych jest z wydarzeniami II wojny światowej, 76 — z październikowym przewrotem bolszewickim i wojną domową, 28 — z radziecką przeszłością, 18 — z ukraińskimi działaczami radzieckimi, 6 — z wojną afgańsko-radziecką i katastrofą czarnobylską. Imieniem Bohaterów ZSRR nazwano 78 ulic. Aż 51 nazwano na cześć działaczy kultury rosyjskiej, za to w ukraińskim mieście tylko 49 ulic nosi imiona działaczy ukraińskiej historii i kultury, przy czym prawie wszystkie one znajdują się na obrzeżach. W mieście Mena w tym samym obwodzie administracja rejonowa i rada miejska zaczęły odradzać Tablicę honoru, aby przypomnieć, że Menszczyzna zrodziła 22 bohaterów Pracy Socjalistycznej i 3 Bohaterów Związku Radzieckiego. W mieście Bobrowycia można zobaczyć zdumiewającą, ale charakterystyczną dla naszego międzyczasu (pomiędzy totalitaryzmem a demokracją) symbiozę. Niedaleko pomnika „Bobrowiczanom, ofiarom wielkiego głodu 1932—1933 lat” znajduje się płyta, na której napisano: „Tutaj pochowani są aktywni uczestnicy kolektywizacji, którzy zginęli z rąk bandytów w 1929 roku”. I to przy tym, że jedną z głównych przyczyn Wielkiego Głodu 1932—1933 lat jest przymusowa kolektywizacja, a rok 1929 to najaktywniejsza faza tego procesu. Przedstawiciele opozycji w radzie rejonowej zaproponowali zdemontować tę płytę jako zniewagę wobec ofiar Wielkiego Głodu. I od razu zaczęli lamentować komuniści o „zniewadze pamięci” aktywistów kolektywizacji. Setki centralnych (!) ulic naszych miejscowości do dziś noszą imię Kirowa, Kalinina, Szczorsa. Są jeszcze ulice Czekistów, ich atamana Dzierżyńskiego. A przypomnijmy wypowiedź Vaclava Havla: „Jeśli człowiek żyje w otoczeniu propagandy totalitarnego państwa i nie zauważa jej, to propaganda osiągnęła swoje cele”. Praktycznie nie jest wykonywane rozporządzenie Prezydenta Ukrainy, wydane jeszcze u zarania Niepodległości, o demontażu pomników Lenina i innych znaków ery totalitarnej. Przez te 20 lat ich już nie powinno być, a one do dziś straszą nad naszymi ulicami i placami. Pojedyncze fakty nieśmiałego demontażu na mocy decyzji władz lokalnych często maskowane są potrzebą „rekonstrukcji” placów czy ulic, jak to było niedawno w Nowogrodzie Wołyńskim na Żytomierszczyźnie, gdzie zburzono pomnik Lenina. Latem decyzję o zburzeniu dwóch pomników Lenina podjęli deputowani Rady Miejskiej w Sumach. W ostatnich miesiącach na Ukrainie rozgorzała prawdziwa wojna pomników, ściślej mówiąc, ich niszczenia. Oto krótka kronika. W Uzinie na Kijowszczyźnie nieznani sprawcy zrzucili z postumentu statuę Lenina. Zwolennicy partii „Swoboda” zburzyli pomnik wodza w Ochtyrce na Sumszczyźnie. W Berdyczowie na Żytomierszczyźnie nieznani sprawcy urwali Leninowi głowę. Niektórzy do pomników reżimu radzieckiego w pośpiechu zaliczają wszystkie memoriały ofiar wojny. I oto co wychodzi. W osiedlu typu miejskiego Prosiana w obwodzie dniepropetrowskim i we wsi Czerwone na Doniecczyźnie uszkodzono kompleksy memorialne, poświęcone poległym w okresie wojny domowej i II wojny światowej. We wsi Wijskowe w obwodzie dniepropetrowskim obrabowano kompleks memorialny, w mieście Debalcewe na Donbasie uszkodzono pomnik „Wzgórze chwały bojowej”. Uszkodzone zostały mogiła zbiorowa ofiar terroru faszystowskiego lat 1941—1942 (rada osiedlowa Trudiwska rejonu symferopolskiego), kompleks memorialny żołnierzy radzieckich (wieś Pawliwśke w obwodzie zaporoskim). A oto „ruch w odpowiedzi”. W Rawie Ruskiej w obwodzie lwowskim nieznani sprawcy zniszczyli pomnik UPA obok rady miejskiej. Taki wandalizm w mieście zdarzył się po raz pierwszy. Uszkodzono dwa pomniki Szuchewycza (we Lwowie i na Iwano-Frankowszczyźnie), pomniki Bandery w tych dwóch obwodach oraz na Rówieńszczyźnie. kiv, a ci, którzy dzisiaj rzucają w niego kamieniem, to kontynuatorzy szatańskiego dzieła niszczenia wszystkiego, co ukraińskie, a przede wszystkim ukraińskiej elity. Imię Jurija Szewelowa z szczególną gorliwością szkalują ci, którzy nie znają ani języka ukraińskiego, ani kultury, którzy do dziś identyfikują się z „sowieckim człowiekiem” moskiewskiego chowu. Ci poplecznicy kremlowskich watażków nie są w stanie pojąć wielkości ducha Jurija Szewelowa, który będąc z pochodzenia czystej krwi Niemcem i przyjmując ukraińską tożsamość narodową, w ciężkich latach wojny, niemal puchnąc z głodu, nie chciał zapisać się do volkslisty. Władze niemieckie ewakuowały do Niemiec wszystkich swoich etnicznych obywateli. Szewelow pozostał wierny Ukrainie: „Niemcem nie chciałem zostawać. Ród rodem, ale nie zgadzałem się zmieniać swojej skóry i duszy”. Słowa i działania dobkinów i kernesów są szczególnie niemoralne, zważywszy na miłość i nadzieję, z jaką Jurij Szewelow odnosił się do Charkowa. Swoją Nagrodę im. Tarasa Szewczenki z 2000 roku przekazał szkole nr 6, założył Fundację „Przyjaciele Charkowa”, która pomagała teatrowi im. T. Szewczenki, czasopismu „Berezil”, Towarzystwu Historyczno-Kulturalnemu oraz innym instytucjom kulturalno-artystycznym. Zważywszy na to, jak ogromną szkodę państwu ukraińskiemu i kulturze ukraińskiej wyrządził akt wandalizmu w Charkowie, połtawska „Proświta” żąda: Przykro, gdy w tej wojnie cierpią obiekty dalekie od pomników totalitaryzmu. W Odessie uszkodzono tablicę pamiątkową ku czci prezydenta Polski Lecha Kaczyńskiego, który zginął w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem w 2010 roku. Tablicę ustawiono po tym, jak ulicę nazwano imieniem prezydenta. Stało się to z inicjatywy ówczesnego mera Odessy Eduarda Hurwica. Nawiasem mówiąc, z jego inicjatywy w mieście zburzono wszystkie pomniki Lenina i teraz jest to jedyne centrum obwodowe Ukrainy, gdzie nie ma ani jednego takiego pomnika. Ofiarami wojny stają się także miejsca upamiętnienia postaci historii i kultury. W pobliżu Baturyna okradziono pomnik wybitnego pszczelarza Petra Prokopowycza. Na Połtawszczyźnie skradziono płaskorzeźbę z pomnika pisarza Narieżnego. We wsi Czornomyn w obwodzie winnickim uszkodzono kryptę z grobowcem hrabiów Czornomskich, która jest zabytkiem architektury. Pamięć powinna łączyć, nawet jeśli gorzka prawda historii różni nas ideologicznie, politycznie. Niedopuszczalna jest jedynie zniewaga pamięci. Na naszej ziemi stoją pomniki nie ofiarom, a katom, nie patriotom, a sprzedawczykom. Kaznodzieje „ruskiego miru” i najnowszych prorosyjskich sojuszy, oprócz rozgrywania „faszystowskiej” znaczonej karty, podstępnie spekulują także na temacie „patriotyzmu” w radzieckiej interpretacji. W związku z tym warto powrócić do dwóch publikacji naszej gazety — „A komunistyczne idole — na majdanach…” (Słowo Proświty, nr 31 z 2013 r.) oraz „Jakie pomniki „przepychają” Tabacznyk i Kolesniczenko?” (Słowo Proświty, nr 32 z 2013 r.).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

OŚWIADCZENIE Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

autokratycznym reżimem, miały na celu przynajmniej trzy rzeczy: 1. Oczernić naród ukraiński w oczach społeczności światowej, pokazać Ukraińców jako dzikusów, którzy gardzą nauką, kulturą, językiem, szanowanymi instytucjami naukowymi, z którymi związana była działalność Jurija Szewelowa. 2. Rozpalić wrogość między obywatelami Ukrainy, wymyślając niestworzone kłamstwa o kolaboracji i antysemityzmie Jurija Szewelowa. 3. Kontynuować reanimację radzieckich mitów o historii Ukrainy i prowadzić propagandę neokolonialnej doktryny „russkogo mira”. Usprawiedliwiając fanatyczne działania niszczycieli, bezsensowną uchwałę Rady Miejskiej Charkowa o anulowaniu swojej wcześniejszej decyzji (którą Funduszowi Inicjatyw Narodowo-Kulturalnych im. Hnata Chotkewycza udzielono zezwolenia na ustanowienie tablicy pamiątkowej Jurijowi Szewelowowi), inspiratorzy i organizatorzy ukrainofobicznych działań w prasie i telewizji nagadali całe sterty podłych kłamstw. Czego warta choćby wymyślona historia o tym, że niemiecka administracja rzekomo przyznała Szewelowowi mieszkanie żydowskiej rodziny, rozstrzelanej w Drobyckim Jaru! W rzeczywistości wszystko było dokładnie odwrotnie. Jurij Szewelow mieszkał w swoim mieszkaniu nr 46 w budynku „Salamandra”. Władza radziecka tak „zagęściła” go wraz z matką, że znaleźli się w dawnym pokoju dla służby o powierzchni 8 metrów kwadratowych, a do pozostałych pokoi dokwaterowano dwie żydowskie rodziny — farmaceuty i enkawudzisty. Kiedy rodzina enkawudzisty ewakuowała się i dwa pokoje, które zwolniła, stały puste, gospodarze Szewelowowie powrócili do tej części swojego mieszkania. Kernesodobkini oskarżają Szewelowa o to, że nie pojechał na ewakuację. Ale wyjechać z Charkowa na Wschód nie było żadnej możliwości. Docentów zorganizowanie nie wywożono, nawet bezpartyjnych profesorów nie wpisywano na listy do ewakuacji. Beztalenckie i podłe stalinowskie kierownictwo, które w 1941 roku przygotowywało się do zajęcia Europy i wojowania tylko na obcym terytorium, zostawiło 40 mln Ukraińców na pastwę hitlerowców, spaliło zboże, wysadziło elektrownie i tamy, a potem jeszcze zamierzało ukarać te miliony za to, że ośmieliły się przeżyć, wywózką na Sybir, lecz eszelonów nie wystarczyło. W walce z niemieckim faszyzmem naród ukraiński stracił 13 milionów swoich synów i córek: 8 milionów żołnierzy oraz 5 milionów ludności cywilnej. W podzięce za to kremlowskie kierownictwo zorganizowało trzeci Hołodomor (1946—1947 lata), w wyniku którego zginęło 1,5-1,7 mln Ukraińców. Oto taka wdzięczność zwycięzcom brunatnej zarazy od zarazy czerwonej, która podbiła Ukrainę w 1921 roku, niszcząc Ukraińską Republikę Ludową. Jurij Szewelow — jeden z tych 40 milionów cierpiących. 1. Od Prezydenta Ukrainy — zwolnienia ze stanowiska przewodniczącego Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Mychajła Dobkina za brutalne, oszczercze wypowiedzi pod adresem profesora Szewelowa i innych przedstawicieli ukraińskiej inteligencji, zanieczyszczanie przestrzeni informacyjnej wulgaryzmami oraz podważanie zgody obywatelskiej w regionie. 2. Od Prokuratora Generalnego — pociągnięcia do odpowiedzialności karnej zleceniodawców i wykonawców zniszczenia tablicy. 3. Od deputowanych Rady Miejskiej Charkowa, którzy swoją herostratową decyzją sprowokowali zniszczenie tablicy, na której ustanowienie sami wcześniej dali zezwolenie — anulowania haniebnej decyzji o demontażu tablicy, zwrotu kosztów jej wykonania Funduszowi Inicjatyw Narodowo-Kulturalnych im. Hnata Chotkewycza. Wszyscy, którzy głosowali za odrażającą decyzją, muszą przejść kurs dokształcający z historii ukraińskiej kultury. Los pomników ukraińskiej kultury nie powinien zależeć od ignorancji wczorajszych dresiarzy i oszustów. Społeczność charkowska musi pozbawić ich możliwości siania na Słobożanszczyźnie i całej Ukrainie zła i niezgody. Odpowiedź zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem proszę przesłać na adres: 36014 m. Połtawa, zaułek Pionierski, 4. Z poważaniem Mykoła KULCZYŃSKI, przewodniczący POOT „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy III—VI kadencji

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Czerkaski gubernator zniszczył 200-letni zabytek w Moryńcach w przededniu rocznicy Kobziarza

Ludmiła KOWALENKO Mi aż straszno, jak wspomnę Ową chatę na skraju wsi! Takie, Boże nasz, dzieła My tworzymy w naszym raju. Taras Szewczenko Żądza obecnej władzy do prania pieniędzy na 200-leciu urodzin najwybitniejszego Ukraińca Tarasa Szewczenki straciła wszelkie granice i zdrowy rozsądek. W minionych dniach w Moryńcach, we wsi, gdzie urodził się Taras, zniszczono 200-letnią AUTENTYCZNĄ chatę zamożnego czumaka. Tę chatę pamiętał jeszcze Taras. Drewnianą siedzibę pamiętają dziesiątki pokoleń, ale chata nie oparła się planom głównego regionalisty obwodu czerkaskiego, Bohatera (!) Ukrainy Serhija Tułuba. Władza wymyśliła, by do 200-lecia Tarasa w Moryńcach otworzyć kompleks etnograficzny. W celu odzwierciedlenia ówczesnego mieszkania czumaka Tiutiunnyka wraz z zabudowaniami gospodarczymi: oborą dla wołów, wiatą, stodołą, spichlerzem, piwnicą, zaplanowano wydać 2 mln hrywien. Chata należała do obiektów Narodowego rezerwatu „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”. Jednak mieszkańcy Moryńców nie przypuszczali, że władza posunie się do takiego barbarzyństwa i rozbije chatę w pył! W sierpniu tego roku obwodowa państwowa kompania telewizyjno-radiowa informowała, że chacie czumaka „podarują drugie życie”. Czy tak właśnie nazywa się to, co widzicie na zdjęciu? Z chaty pozostała jedynie kupa drewna, a glinę, która odpadła, rozgrabiają grabiami. Wykonawcą robót jest rzekomo Jurij Czujenko, który ma pomagać gubernatorowi „zagospodarować” wspomniane miliony. Mówią, że chatę czumaka będą składać na nowo. Ale po co ją niszczyć, skoro była w dobrym stanie? Zdjęcia świadczą, że belki i ramy okienne zrobione są z dobrego drewna. Chata mogłaby jeszcze dalej stać… Ale czerkaska władza musiała przecież na czymś „deribanić” (rozgrabiać)! Przez całe lato żadnych prac nie prowadzono, rozpoczęto prawie pod koniec października, w zimną, deszczową porę. Niedługo mrozy, a w marcu tysiące ludzi z całego świata będą zjeżdżać na Czerkaszczyznę. Technologia budowy chaty w stylu XVIII—XIX w. przewiduje, że musi ona dobrze wyschnąć. A co sklepią w mrozy na miejscu chaty czumaka w Moryńcach — jeden Bóg raczy wiedzieć. I jak wyjaśnić ludziom, którzy pokonają tysiące kilometrów, na przykład z Kanady czy Ameryki, że jeszcze jesienią stała tu prawdziwa 200-letnia chata pod strzechą, którą znał jeszcze Taras, ale ją zburzono na żądanie władzy niszczycieli? Czy gdzieś jeszcze na świecie niszczą autentyczne zabytki? Na co pozwalają sobie urzędnicy z wydziału kultury, Ministerstwa? Niedawno do Moryńców przyjeżdżała delegacja z Ministerstwa Kultury, aby uczcić jeszcze jednego znanego mieszkańca Moryńców, zasłużonego artystę Ukrainy Petra Kowbasenkę, którego szanowano na całej Ukrainie. Kowbasenko często chodził do chaty czumaka i tak szczerze śpiewał, że w sadzie śliwki opadały, mówią mieszkańcy wsi. A odtworzona chata czumaka nie będzie miała tego ducha i unikalności. Dusza czumaka opuści swoją zrujnowaną siedzibę, a Szewczenko, patrząc na te szkaradzieństwa, które wyprawiają regionaliści w Moryńcach, w Kaniowie, będzie zalewał się łzami na tamtym świecie, że jego wnuki do dziś żyją „na naszej, nie swojej ziemi”. Nie lada skandal wybuchł również w Kaniowie wokół budowy Kozackiej cerkwi, przyуроczonej do 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki. Z inicjatywy czerkaskiego gubernatora przy pomniku Iwana Pidkowy niedaleko Czarnej Góry zaplanowano zbudować trzykopułową drewnianą cerkiew w stylu kozackim. Rada naukowa Szewczenkowskiego narodowego rezerwatu uzgodniła projekt. Jakież było rozczarowanie, gdy z Zachodniej Ukrainy, gdzie właściwie zamówiono cerkiew, do Kaniowa przybyła nie trzykopułowa, a jednokopułowa niewielka kapliczka. Kaniowianie mówią, że środki, które przekazał jako pomoc sponsorską były ludowy deputowany Serhij Tereszczuk, przepołowiono, w związku z czym władza zdecydowała, że wystarczy i jednokopułowa. Dla władzy to może i wszystko jedno, ale naukowcy są oburzeni: jak można zmienić projekt bez uzgodnienia z narodowym rezerwatem? Mimo to fundament o wymiarach 3x9 został już zalany i na święto kozactwa 14 października cerkiew miała zostać uroczyście otwarta. Ale jest jeszcze jeden nieprzyjemny fakt. Kiedy kopano wykop pod cerkiew — znajdowano ludzkie kości. Okazało się, że w tym miejscu znajduje się stary cmentarz, gdyż obok w klasztorze dożywali swoich dni niepełnosprawni kozacy, ranni w bitwach. Tych kości nawet nikt należycie nie pochował, odrzucano je. A przecież to nasi sławni przodkowie-kozacy! Jednak obecna władza nie gardzi tańcami na kościach. Planów czerkaskiego gubernatora Serhija Tułuba, by otworzyć kozacką cerkiew na 200-lecie Tarasa Szewczenki, aby popisać się przed swoimi partyjnymi kolegami, „sławnymi koneserami” historii Ukrainy, Janukowyczem, Tabacznykiem, Azarowem i podobnymi, nikt nie odważył się zakwestionować. Szewczenko mówił: „Oto tu mogiła Pidkowy, tu pochowajcie i mnie…” Czy o tym marzył Taras, czy tego szukał na Czarnej Górze? Tę górę już przekopano wzdłuż i wszerz, oburzają się kaniowianie. Na rocznicę obchodów na Tarasowej Górze zaplanowano budowę kompleksu hotelowego, z parkingiem i garażem. Aby przestali przekopywać Tarasową Górę, kaniowianie zebrali podpisy. Ludzie obawiają się, żeby prochy Szewczenki nie zostały zmyte do Dniepru przez ciągłe eksperymenty władzy. Kaniowskie urwiska, które symbolizowały wolną Ukrainę, schronienie i ostatni spoczynek hetmanów i kozaków (tam pochowani są Iwan Pidkowa, Samijło Kiszka, Jakiw Szach), zamieniono w obiekty do PR-u władzy i „rozgrabiania” środków. Tak, mimo że do obchodów 200-lecia urodzin Tarasa pozostało kilka miesięcy, a zima i mrozy, jak wiadomo, nie są najlepszym czasem na budowę i remonty, Szewczenkowski narodowy rezerwat w Kaniowie do tej pory nie doczekał się obiecanych 23 milionów hrywien na przygotowanie obiektu. Rzecz w tym, mówią lokalni deputowani, że czerkaski gubernator chce sam „zagospodarować” wspomniane miliony, a Ministerstwo Kultury uważa, by dysponentem środków był rezerwat. Zważywszy na to, że środków do tej pory nie wydzielono, a do rozpoczęcia prac trzeba jeszcze zdążyć przeprowadzić przetargi, dyrektor muzeum już nie cieszy się z tych pieniędzy. Swój cel szef regionalistów na Czerkaszczyźnie osiągnął: teraz jego ludzie rozprawią się z szewczenkowskimi pieniędzmi, „jak należy”. Ale nie tego oczekiwali kaniowianie. W przededniu obchodów, które miały przynieść im radość, poprawę infrastruktury, dodatkowe zarobki, lokalni mieszkańcy mają bezwład, zimno, rozbite drogi i zaoraną Tarasową Górę, jak rozkopaną mogiłę, o której on pisał… Strona „Ukraińska Prawda”, Strona „Pro hołowne” Generalny dyrektor Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, były mer Kaniowa Wasyl Kołomijec prosi o zaprzestanie spekulacji wokół kozackiej cerkwi, która jest wznoszona w Kaniowie i zostanie otwarta w przededniu 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki. Mówił o tym podczas wysłuchania publicznego w Kaniowie: — Kwestia budowy cerkwi pojawiła się jeszcze w 2003 roku dzięki Towarzystwu „Proświta”. Wtedy z powodzeniem zbierano na to pieniądze w całej Ukrainie, ale cerkwi nikt tak i nie zbudował. Nawet nie cerkwi, tam obok cerkwi stoi krzyż, na którym napisano, że w tym miejscu zostanie zbudowana kozacka kapliczka Świętej Pokrowy. Zaplanowana i powstanie właśnie ta trójkopułowa kapliczka, która jest na obrazie Münza, który namalował go w 1786 roku, zobaczywszy ją kiedyś w Kaniowie. Taka cerkiew stała w uroczysku Monastyrku, przeniesiono ją do Soboru Uspieńskiego. Po tym jej nie odbudowywano. Teraz ją odbudujemy, będzie praktycznie identyczna, w tym samym rozmiarze, który został zbadany według Münza — 23 łokcie długości i 13 łokci szerokości (łokieć to 38 cm). Autentycznych fundamentów nie ma. Kto dzisiaj spekuluje na tym, że ta cerkiew będzie budowana na kościach, niech wie, że w tym miejscu stała szklarnia Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, którą zburzono w 2006 roku, kiedy ustawiono pomnik Iwana Pidkowy. Więc zakończmy te rozmowy. Cerkiew będzie budowana za środki prywatnego inwestora. W pozwoleniu zaznaczono, że jest to ziemia Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, ziemia państwowa i w pozwoleniu Ministerstwa na okres budowy — 15 arów ziemi z późniejszym przekazaniem cerkwi na bilans Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu jako obiektu muzealnego. Dzisiaj mamy ikony, mamy porozumienie w sprawie historycznego ikonostasu… każdy, kto zechce się tutaj pomodlić, będzie miał do tego prawo. Strona internetowa „Pro wse” (Czerkasy) listów, którzy zginęli, wykonując swoje obowiązki. Pochód ruszy od Ukraińskiego Domu, gdzie będą odbywać się wydarzenia konferencji, Chreszczatykiem do Narodowego Związku Dziennikarzy”, — poinformował i zaprosił kolegów ze związków twórczych do udziału w akcji. Zaproponował również związkom twórczym współpracę w prowadzeniu regionalnych szkoleń, które Przedstawicielstwo UE w Ukrainie wraz z NZDU prowadzi w zakresie relacjonowania stosunków Ukraina—UE dla dziennikarzy regionalnych. „Trzykrotnie przeprowadziliśmy takie wydarzenia — w Chersoniu, Mikołajowie i Lwowie — razem z Ambasadorem Unii Europejskiej, przedstawicielami innych krajów europejskich”, — przypomniał Naływajko. Uczestnicy okrągłego stołu wyrazili zaniepokojenie z powodu prześladowania przez elementy kryminalne przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wiktora Baranowa i jego rodziny oraz przyjęli w tej sprawie stosowne oświadczenie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Z kolegami przy okrągłym stole

Walentyna PASZCZENKO, Kijów. Twórcze związki Ukrainy proponują ustanowienie jubileuszowego medalu szewczenkowskiego. Twórcze związki Ukrainy aktywizują swoją wspólną działalność. Poparły one inicjatywę Narodowego Związku Pisarzy dotyczącą ustanowienia jubileuszowego medalu szewczenkowskiego z okazji 200-lecia poety. Mowa o tym była podczas okrągłego stołu pod tytułem „Twórcze związki w ukraińskim społeczeństwie i perspektywy ich rozwoju” w Narodowym Związku Dziennikarzy Ukrainy. „Na posiedzeniu prezydium Narodowego Związku Pisarzy podjęto decyzję. Mamy państwowe odznaczenie Jarosława Mądrego, jest Księżnej Olgi. Ale ten, kto stał się ojcem narodu, kto nauczył naród mówić w języku ukraińskim — Taras Szewczenko — jest tylko na pieniądzach. Zwracamy się do Prezydenta, aby jubileuszowy medal szewczenkowski — jako odznaczenie prezydenckie — ustanowić na 200-lecie. Chcemy, aby twórcze związki nas poparły” — powiedział zastępca przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Kameniuk. Kierownicy twórczych związków przyjęli wspólny apel w sprawie niedopuszczenia do zamknięcia czasopisma „Pereć”. „Zespół redakcyjny czasopisma otrzymał od swoich wydawców list o tym, że od 1 grudnia ma zostać ono zamknięte. I w ten sposób „Pereć” — legenda ukraińskiego dziennikarstwa — przestanie istnieć. Występujemy wspólnie przeciwko takiej decyzji” — zaznaczył przewodniczący NZDU Ołeh Naływajko. Uczestnicy okrągłego stołu podkreślili konieczność aktywizacji pracy Narodowej Rady Twórczych Związków. „Trzeba ożywić pracę naszej rady, poruszyć kwestię podniesienia potencjału, znaczenia i wagi związków. W szczególności w planie wysuwania kandydatur do honorowych tytułów — co obecnie robi się za zamkniętymi drzwiami” — podkreślił przewodniczący Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy Łeś Taniuk. Według niego komisja, która rozpatruje wnioski o tytuły i nagrody, przez 2 lata nie pracowała, potem jej pracę przedłużono, ale „problem w tym, że nikt nie wie, co w komisji się dzieje”. „Po Bohdanie Stupce nie ma tam ani jednej osoby ze świata kultury. Borys Olijnyk tylko raz poszedł na posiedzenie i powiedział, że nie będzie chodził, bo oni niczego nie rozstrzygają. I to jest rzeczywiście problem, który trzeba poruszyć przez Ministerstwo Kultury” — podkreślił Łeś Taniuk. Przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy Serhij Trymbacz zaproponował sformułowanie apelu do Administracji Prezydenta w tej sprawie. „Głównym żądaniem jest to, aby przyznawanie było przejrzyste. Drugim — abyśmy rozumieli, jaki jest mechanizm przyznawania honorowych tytułów i nagród” — podkreślił. Ołeh Naływajko zaznaczył również, że 20—23 listopada w Kijowie, po raz pierwszy na terenach Europy Wschodniej, odbędzie się konferencja Europejskiej Federacji Dziennikarzy. „Będziemy witać prezydentów Europejskiej i Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy. Jedno z wydarzeń odbędzie się 23 listopada, w Światowy Dzień przeciwko Bezkarności. Planujemy przeprowadzić marsz ku pamięci tych dzienni-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Pierwsza społeczno-naukowa konferencja kijowskiej „Proświty”

„Przyszłość Ukrainy i narzędzia jej tworzenia” — oto główne pytanie, które kijowska „Proświta” zaproponowała do omówienia aktywistom społecznym, liderom organizacji trzeciego sektora, przedstawicielom środowisk twórczych i przedsiębiorczych. I zwołała w tym celu 17 października 2013 r. otwartą konferencję społeczno-naukową „Kultura wspólnotowej samoorganizacji Ukraińców i strategie przywództwa narodowego”. Szeroko rozreklamowane w mediach społecznościowych forum odbyło się w auli Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, który wystąpił jako jego współorganizator. Uczestnicy spotkania (a było ich ponad stu) próbowali znaleźć odpowiedzi na pytania: w jaki sposób inicjatywy społeczne mogą sprzyjać realizacji potencjału ukraińskiego społeczeństwa? Co należy zrobić, aby ustanowić na Ukrainie atmosferę zaufania i współpracy? Jak wypełnić zapisane w hymnie narodowym Ukrainy przesłanie: „Zapanujemy i my, bracia, w swoim kraju”? Referaty zostały umownie podzielone na cztery działy tematyczne: Szefowi redakcji gazety „Słowo Proświty” P. M. Mowczanowi Wielce Szanowny Pawle Mychajłowiczu! Zwraca się do Pana Łarysa Juriwna Jurkewycz, ur. w 1938 r., lekarz 1. Moskiewskiego Uniwersytetu Medycznego im. I. M. Sieczenowa, potomkini sławnego ukraińskiego rodu Jurkewyczów. Niedawno przysłano mi z Kijowa listę pierwszych prośwician stolicy z Pana gazety, tam wspominani są też moi przodkowie: pradziadek „słoneczny lekarz” Josyp Wjaczesławowycz Jurkewycz, dziadek Lew Jurkewycz i prababcia Ołeksandra Jurkewycz. Mój ojciec, J. L. Jurkewycz, był represjonowany, prawie 15 lat spędził w stalinowskich łagrach. Powrócił w 1955 r., żył i zmarł w Moskwie (1907—1990). Mój ojciec napisał wspomnienia „Przeszłość przechodzi przede mną…” (wyd. „Poworot”, 2000 r.). Tata pisał wspomnienia w językach rosyjskim i ukraińskim, fragment po ukraińsku wydrukowano w czasopiśmie „Ukraina” „Nauka i Kultura” (wydanie 34, 2008 r.). W 2011 roku na zaproszenie moich kolegów ze studiów byłam w USA, gdzie pochowana jest moja babcia Marija Pawliwna Jurkewycz. Do USA trafiła z Niemiec w 1945 r., ojciec odnalazł ją po powrocie z łagrów w 1955 roku, ale nie było im dane się zobaczyć… Wykładała „zdrowy styl życia” w Kijowskim Gimnazjum nr 1, a w Występuje Pawło Mowczan „Ukraiński sektor społeczny: stan, tradycje, perspektywy”, „Ukraińska tożsamość kulturowa: problemy wyboru zbiorowego”, „Strategie przywództwa: od podmiotowości do tworzenia przyszłości”, „Alternatywy społeczne i ruch innowacji społecznych”. Swoją wizję sytuacji w ukraińskim sektorze społecznym, jej historycznych przesłanek i przyszłych perspektyw wyrazili eksperci, a mianowicie: zastępca redaktora naczelnego gazety „Słowo Proświty” Jewhen Buket w referacie „Rola „Proświty” w budowaniu państwa ukraińskiego na początku XX w.”; kierownik programu rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Ukraińskim Niezależnym Centrum Badań Politycznych Maksym Łacyba z tematem „Analiza aktualnego stanu sektora społecznego Ukrainy: jego struktura, trendy, problemy”; prezydent firmy Zdjęcie Andrija SNIŻKA „Euroindex”, wykładowca „Kijowsko-Mohylańskiej Szkoły Biznesu” Wałerij Pekar — „Ewolucja tożsamości narodowej”; przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki Pawło Mowczan — „Czynnik językowy tożsamości w statusie przejściowym Ukrainy”; lider zespołu „Choreja Kozacka”, członek Zarządu Kijowskiej „Proświty” Taras Kompanyczenko — „Nowoczesna tożsamość narodowa i ukraińskie archetypy etniczne”; docent Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka, kandydat nauk filozoficznych Hałyna Dyczkiwska — „Nabycie indywidualno-zbiorowej podmiotowości jako legitymizacja poprzez inicjację”; autor książki „Ukraina wymarzona” Ołeksij Tołkaczow — „O społecznej sile ukraińskiego marzenia”; przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Kyryło Stecenko — „Idea narodowa jako strategiczne narzędzie tworzenia przyszłości”; redaktor naczelny portalu „Narodnyj Ohladacz” Ihor Kahanec — „Kraj startupów”; przewodniczący Związku Zjednoczeń Obywatelskich „Demokratyczna Kijowszczyzna” Ihor Najda — „Projekt „Liderska Ukraina” i wychowanie patriotyczne młodzieży”; dyrektor organizacji społecznej „Centrum Rozwoju Społeczeństwa” Ihor Charczenko — „Nowe zapotrzebowania społeczeństwa i prognoza żywotności ruchów społecznych na Ukrainie”. Na konferencji zaprezentowano również nową koncepcję rozwoju kijowskiej „Proświty”, która bazuje na wartościach przywództwa, ekspansji i młodości. „Odnowiona” Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKA Muzyczne powitanie od Kyryła Stecenki kijowska „Proświta” mogłaby stać się centrum tworzenia ideologii narodowej w stolicy, katalizatorem budowy ukraińskiego modelu „panowania bez przymusu, bez przemocy, bez poniżenia”. A zatem dalsze działania stołecznych prośwician w tym kierunku będą skierowane na poszukiwanie harmonizacji ukraińskiej tradycji z wyzwaniami globalnych zmian. Kierownicy kijowskiej „Proświty” są pewni, że aktualny temat konferencji wymaga kontynuacji i rozwoju. Dlatego za kilka miesięcy planowane są nowe spotkania i dyskusje. Wł. inf. Z poważaniem i nadzieją Łarysa JURKEWYCZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Żyć z wysokim imieniem

Jurij KYSIELOW, Zofia KRYMOWSKA, Fundacja „Wsparcie Ukraińskich Inicjatyw” Na grobie znanego ukraińskiego poety, prozaika, dziennikarza, patrioty, działacza Proświty Iwana Nyzowego, który dwa lata temu odszedł w wieczność, odsłonięto pomnik. Na cmentarzu zebrali się przyjaciele, współmyślący, wielbiciele poety. Kapłan soborowej cerkwi Świętej Trójcy Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego w Ługańsku pomodlił się za spokój duszy i poświęcił długo oczekiwany pomnik. Nagrobek wzruszył obecnych: głównym elementem kompozycji rzeźbiarskiej jest skrzydło bociana. Obraz ptaka był poecie bliski. Na pomniku wyryto fragmenty wierszy, jeden z nich zadedykowała Iwanowi Nyzowemu jego rodaczka z Biłopilla na Sumszczyźnie, Ludmiła Kalynowska, drugi — sam Nyzowy — określał życiowe credo artysty: „Najwyższym prawem jest żyć otwarcie wśród ludzi, na widoku, i z wysokim imieniem umrzeć na bezimiennej wysokości. Umrzeć — i znów odrodzić się w pieśniach, we wspomnieniach, w synach…”. Upamiętnienie Iwana Nyzowego odbyło się w ukraińskiej księgarni „Wschodnia brama”. Swoim spojrzeniem na twórczość wybitnego pisarza podzielił się właściciel księgarni, działacz społeczny Dmytro Śniehyriow. Odsłonięcie pomnika to początek szeregu działań zainicjowanych przez Lesię Nyzową, które mają zachować pamięć o oryginalnym poecie. Jak zauważyła pani Lesia, kolejnym krokiem ma być wydanie pięciotomowego (a w przyszłości także dwunastotomowego) zbioru jego utworów. To wydanie jest ważne, gdyż nakład książek Iwana Nyzowego był znikomy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Nie jest mi obojętna przyszłość

Jestem zwykłą emerytką, Ukrainką, nieobojętną wobec przyszłości Ukrainy. Oto czytam artykuł Wołodymyra Ferenca „Perspektywy medialne organizacji społecznych”. Rzeczywiście, nas, Ukraińców, namawiano, byśmy byli „tolerancyjni”, i dowodzono, że staliśmy się obojętni wobec tego, co narodowe. I już nie język ukraiński dominuje, lecz rosyjski, a co więcej, w najlepszych szkołach stolicy (m.in. nr 76) z pogłębionym nauczaniem języka ukraińskiego rodzicom narzuca się drugi obcy język, rosyjski, a kiedy na Zachodzie Ukrainy rodzice poprosili o zwiększenie godzin nauki języka ukraińskiego, zgody nie otrzymali. Gdzież tu sprawiedliwość? Czytam u W. Ferenca: „W Ukrainie prasy nie kupuje się z powodu braku „zbędnych” pieniędzy…”, ale w elektrykach noszą duże stosy prasy „rosyjskojęzycznej” po 4–5 hrywien i ludzie kupują, zatem rusyfikacja zwykłego Ukraińca trwa, pieniądze za sprzedaną prasę „idą” do Rosji, a nasze gazety leżą gdzieś pod ladami kiosków z prasą. Autor słusznie mówi, że organizacje społeczne na rzecz ochrony języka ukraińskiego powinny być aktywniejsze i nie dawać możliwości obcej prasie zdobywania swojego czytelnika; internet nie jest dostępny dla wszystkich czytelników i nie wszyscy umieją z niego korzystać. Trzeba zdobywać Internet, uczyć się od bardziej poszukiwanych wydawnictw, trzeba iść do młodzieży, wychowywać z niej patriotów swojego państwa. Zatem działacze Proświty muszą odnowić swoją pracę, bo dzięki działalności tej samej „Proświty” język ukraiński wciąż żyje. Z poważaniem Walentyna KONOWALENKO, emerytka, Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Wśród pierwszych członków Proświty

W USA była redaktorką książek dla dzieci w języku ukraińskim (angielskiego jednak nigdy nie znała), o niej napisano mi z Kanady, gdzie na uniwersytecie w Toronto przechowywane są dzienniki Lwa Jurkewycza. Do 2000 roku posiadłość moich przodków we wsi Krywe (powierzchnia domu 365 m²) była w porządku: przed wojną mieścił się tam wiejski szpital, a w ostatnich latach kołchozowe przedszkole. Zarosła, ale zachował się wspaniały park z niezwykłymi drzewami i leczniczymi krzewami, który hodowali specjalnie wyszkoleni za granicą ogrodnicy (pod koniec lat 50. odmiana truskawki im. doktora Jurkewycza otrzymała złoty medal na WDNH). Wciąż owocuje sad jabłoniowy. W 1998 r. dzięki wsparciu kolektywu i osobiście dyrektora Muzeum M. Rylskiego, kierownictwa obwodu żytomierskiego i rejonu popielniańskiego szeroko obchodzono 100-lecie szkoły we wsi Krywe. Wtedy też szkole nadano imię J. W. Jurkewycza (pradziadka) i otwarto w niej muzeum rodu Jurkewyczów. A w 2010 r. obchodzono 100-lecie śmierci „słonecznego lekarza” Józefa Jurkewycza. Ale w 2000 roku nie stało kołchozu, zamknięto przedszkole. Brud, zaniedbanie. A kiedyś to było centrum kultury, bywali tu znani ludzie, zwłaszcza Lesia Ukrainka, I. Franko, M. Drahomanow, M. Rylski, W. Szpilewycz i inni. A dziś to wszystko nie jest potrzebne? Zszokowana żałosnym wyglądem domu, pisała listy do ukraińskich prezydentów, do obwodowej i rejonowej administracji, do ambasadora Ukrainy w Rosji, do Ogólnoukraińskiego Funduszu Ochrony Zabytków… Otrzymała odpowiedzi z Zarządu Edukacji i Nauki Żytomierskiej Administracji Obwodowej nr 1-310 z 12.02.02, od szefa Zarządu Kultury Żytomierskiej Administracji Obwodowej z 12.12.2001 r. z zapewnieniami, że „zostaną podjęte wszelkie wysiłki w celu zachowania ogrodu i posiadłości wybitnego ukraińskiego działacza kultury XIX wieku”. Ale NICZEGO nie zrobiono. Promyk nadziei błysnął w liście Ogólnoukraińskiego Funduszu Ochrony Zabytków nr 47 z 11.11.2003, podpisanym przez dyrektora W. M. Irszenko. Chodziło o to, że szefowi Żytomierskiej Administracji Obwodowej wydano polecenie „konieczności rozwiązania problemów zachowania posiadłości Jurkiewiczów jako zabytku historii i kultury o znaczeniu państwowym”. Jednak i te polecenia oraz propozycje pozostały tylko na papierze. Wielokrotnie zwracałam się do wójta wsi Kriwyj, byłam na przyjęciu w Popielniańskiej Administracji Rejonowej, w Żytomierskiej Administracji Obwodowej i na przyjęciu w Administracji Prezydenta Ukrainy, wielokrotnie występowałam na Jesieni Hołosijiwskiej w muzeum Maksyma Rylskiego… Wszystko bezskutecznie... Uważam, że w tym ekologicznym rezerwacie nad brzegiem rzeki Irpień można leczyć dzieci i osoby starsze. Trzy kilometry od siedziby znajduje się dom-muzeum M. Rylskiego (mój pradziadek był jego opiekunem!). Często wycieczki, które przyjeżdżają „z wizytą do M. Rylskiego”, odwiedzają także Jurkiewiczów, by pokłonić się zniszczonej siedzibie i pamięci „słonecznego lekarza”… Co roku bywam w Krywem: smutno szumi stary park, na wysokim brzegu rzeki Irpień stoi dom otoczony dwustuletnimi lipami, wciąż jesienią pachnie zielem leczniczym, które sadził mój pradziadek… W zachowanym budynku dawnego punktu medycznego mógłby się zmieścić muzeum historii wsi i biblioteka (przekazałam bibliotekę mojego ojca — 350 książek, rzeczy osobiste i dokumenty z archiwum rodziny oraz Rejonowej Administracji Państwowej (RDA), które stale się uzupełniają), a w drugiej części budynku może powstać minihotel. Robimy wszystko, co zależy od naszej rodziny, ale jak ocalić rodzinne gniazdo, tchnąć życie w dom, który umiera? Liczę na Waszą pomoc i zainteresowanie ochroną kulturnego i duchowego dziedzictwa Ukrainy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

sobór zamknięto, a w 1935 r. — zburzono. Z ostatniej w Kijowie działającej cerkwi św. Mikołaja Przytyska w 1935 roku zrobiono fabrykę tkacką, zbijając krzyż i kopułę, zeskrobując starodawne malowidła. Poza granicami stolicy proces ten przebiegał wolniej, ale w tym samym „batyjowskim” kierunku. Na 1934 rok przypada realizacja uchwał Biura Politycznego KC KP(b)U w sprawie organizacji przesiedleń do rejonów z deficytem siły roboczej (zatwierdzonych we wrześniu i październiku 1933 r. z uwagi na to, że poprzednia siła robocza w dużej mierze wymarła). Przeprowadzono skrupulatne „rozdzielenie przesiedleńców z obwodów RFSRR według obwodów i rejonów Ukrainy”. Obliczono nawet liczbę potrzebnych naczelników eszelonów dla przesiedleńców. W szczególności 78 — dla obwodu odeskiego, 42 — dla donieckiego, 78 — dla dniepropetrowskiego i 52 — dla charkowskiego. „Starszym braciom” z Rosji przygotowywano bardziej gościnne przyjęcie niż to, które spotkało najbardziej zaradnych ukraińskich chłopów, pięć lat wcześniej ogłoszonych kułakami i zesłanych za Ural. Zatem Hołodomor 1932—1933 lat miał swoją wcześniejszą, równoległą i późniejszą historię. Był to terror, terror i terror, ale mimo jednostajnej strategii, musimy dostrzegać jej taktyczne wariacje. Jeśli mowa o terrorze głodem, to był on przede wszystkim skierowany przeciwko chłopom, którzy odmówili kolektywnego gospodarowania (indywidualnym rolnikom — „indusom”). 3 mln 941 tys. osób zmarło z powodu Hołodomoru lat 1931—33 na Ukrainie, a jeszcze 6 mln 122 tys. nie urodziło się z powodu głodu — taka jest jedna z najbardziej prawdopodobnych ocen tej tragedii. Szczegółowiej o komunistyczno-bolszewickiej dziurze demograficznej pisałem w „Słowie Proświty” (nr 47 z 2006 r.). Teraz każdy, kto zechce (w Moskwie czy w naszej „piątej kolumnie”), wrzeszczy o społecznej, a nie narodowej przesłance wyniszczenia chłopstwa. Jednak 90—95 % zamordowanych było właśnie Ukraińcami (o czym z góry wiedzieli ludożercy w moskiewskim i kijowskim KC). Hołodomor na Ukrainie — to ludobójstwo. Można różnie oceniać drogę polityczną W. Juszczenki i O. Moroza, jednak ich wysiłki, skierowane na uchwalenie odpowiedniej ustawy, nigdy nie zostaną zapomniane.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Świty nad przepaścią

Zakończenie. Początek w nr 41 z 2013 r. 3. We wsi zaczął się głód. Ludzie puchną i umierają. Nie umierają komunarzy i ci, którzy zapisali się do kołchozu. Prawdziwie opisał to Szołochow w „Zaoranej ugorze”. Bez walki poszli do kołchozu „dziadkowie Szczukarowie”, a reszta tylko z przymusu. Wszyscy nauczyciele i ja przeprowadzaliśmy na każdej ulicy zebrania – „zgromadzenia”. Kto zapisuje się do kołchozu? Dobrze, ty. Co dajesz na uspołecznienie? Mów, ja zapiszę. W kołchozy przekształcono też komuny. Wydzielono wszystkim komunarom ogrody, pomogło się kupić krowę czy zbudować chatę. Puchli i umierali z głodu ludzie z sektora indywidualnego, nazywano ich „hindusami”. Ale tak było tylko na początku. Patrzę na uczniów, a już i dzieci komunarów chudną, bo w komunarskiej stołówce wyczerpały się produkty. Lud jadł zieleninę, lecz to nie ratowało. Jedli mrówki. W mojej klasie umarła Nadia. Wojtenko przysłał bryczkę i ja zawiozłam nieszczęsne dziecko do domu. Straszny obraz. Na łóżku martwy gospodarz, obok niego martwy chłopczyk w wieku około trzech lat, a w kołysce jeszcze żywe niemowlę, szkielet. Zapytałam sąsiadkę – mówi, że mama tych dzieci poszła do Żytomierza, może coś wyprosi. Niech Bóg broni… Pośrodku głodu przyszła do mnie kuzynka Natalka. Ona już pochowała męża i dwoje dzieciątek, zostało jeszcze troje. Nie od razu poznałam siostrę. Zapłakała – to było jakieś nieludzkie piszczenie. Tam, gdzie stała, kałuża, bo skóra na obrzękach popękała, z nóg ciekło. Czym mogłam jej pomóc? Prawie wszystko, co było w chacie, porozdawałam – swoim, obcym, co przypełzali na ostatnich siłach. Ciebie, synu, jeszcze nie było, a my z ojcem mieliśmy już dwoje dzieci – moją małą siostrę oraz jego brata-nastolatka. Nieszczęsnej Natalce dałam dwie szklanki prosa. W wiadrze leżały obierki ziemniaczane, więc ona je zabrała do ostatniego. Łupiny albo zmarznięte ziemniaki tarto, mieszano z chwastami, pieczono i to nazywało się „galety”. To – na tamten czas zwykłe wydarzenie. Piszę o niej dlatego, że Natalii i trojgu dzieciakom udało się jakoś przeżyć. Oczywiście, nie na tym proście, ale wiedzieć, że przeżyli, jest radośnie. Ojciec coś przekazywał swojej matce i dwóm siostrom, Jest szczególny smutek i gorycz w tym pożegnaniu – Romana Kobalczynśka była jedną z najpiękniejszych, najbardziej świątecznych kobiet, jakie przyszło widzieć w różnych okolicznościach życia i działalności – czy to wśród luksusowych wnętrz chat regionu karpackiego, czy na zielonym trawiastym wzgórzu ekspozycji „Karpaty”, której organizatorem i kuratorem była, czy w to a ja swoim tacie i mamie oraz bratu. Jeszcze w 1932 roku mieli dobre zbiory lnianki, a ziarno ukryli u dziadka i babci. Mama po trochu ziarno smażyła, tłukła w stępie i piekła bardzo zacne placki. A w rejonie czerniachowskim jest wieś Mokrenszczyzna, gdzie wymarło 70% ludzi. Komuna wyszpoleska miała swój młyn parowy, dawny pański. Mielili wszystkim, kto przywiezie, a płacili wieśniacy ziarnem. Z tego funduszu część szła państwu, a część zostawała rezerwą komuny. Będąc sekretarzem organizacji partyjnej komuny, Wojtenko dał komendę zmielić rezerwowe ziarno na chleb dla komunarów, planując oddać dług z nowych zbiorów. Zrobił to bez pozwolenia przewodniczącego komuny, Łotysza Burneikisa. W lipcu 1934 roku Wojtenkę wezwano do sądu i oskarżono z artykułów o przekroczenie władzy (nie zapytał Burneikisa) i o roztrwonienie własności socjalistycznej (karmił komunarów). Pod konwojem z sądu zaprowadzili ojca do komitetu rejonowego, żeby zdał legitymację partyjną, zawrócili z powrotem i skazali na 4 lata pozbawienia wolności (z prawem kasacji, pod ochronę nie brać). Sąd obwodowy ten wyrok utrzymał w mocy. Wojtenko przez przewodniczącego Kijowa złożył kasację do Sądu Najwyższego ZSRR i skargę dotyczącą swojej przynależności partyjnej do Komisji Kontroli Partyjnej przy KC WKP(b). My we troje zostajemy bez pracy, bez zarobku i bez mieszkania. Przenieśliśmy się do wuja mojej mamy Iwana Pietrowicza w Żytomierzu, a później do babci Sarachwiny, mamy Wojtenki, we wsi Ślipczyce, gdzie ojciec najął się pracować jako kamieniarz w kamieniołomie granitu. Każdego dnia czekaliśmy, że przyjdzie milicja i zabiorą do więzienia. I oto przychodzi postanowienie Sądu Najwyższego oraz Komisji Kontroli Partyjnej. Wyrok zostaje uchylony, karalność zdjęta, legitymację partyjną zwracają, czerniachowskiego sędziego Krejdycza zdejmują z pracy za „polityczną ślepotę”. Wojtenkę wybierają przewodniczącym kołchozu w Ślipczycach (dawna komuna). Nowy przewodniczący wszystkim kołchoźnikom, na mocy postanowienia zebrania ogólnego, wydał po cielęciu z kołchozowej fermy, a za zgodą komitetu rejonowego spisał kołchoźnikom długi wobec państwa. Dalej – przeprowadzamy się do Czerniachowa, gdzie Wojtenko pracuje na różnych stanowiskach rejonowych, ja uczę w szkole. W Żytomierzu otwarto szkołę pedagogiczną, oddział stacjonarny i zaoczny. Zapisałam się na zaoczny. Pojadę na pierwszą sesję. Uczę się matematyki, fizyki, chemii (znałam ją całkiem słabo), Uszyńskiego, literatury oraz higieny klasowej. Nagle przychodzi plan z Żytomierskiego Instytutu Pedagogicznego (wydział literacki) w styczniu zdawać egzamin z języka starogreckiego. Ktoś tam coś pomylił, a ja nigdzie nie pojechałam i w tamtym roku zostałam niedouczona. Zawsze starałam się, żeby być nie gorszą od innych nauczycieli, a tak wychodziło, że uznawali mnie za lepszą, choć w partii nigdy nie byłam. Mam podziękowania, dyplomy, tytuł „Wzorowy pracownik oświaty ludowej”. Na propozycję Rejonowego Wydziału Oświaty prowadziłam lekcje otwarte dla dyrektorów szkół i kierowników nauczania całego rejonu. I chata, i ogród, sad i kwiaty – jak ludzie, tak i ja. Nikomu nie żyło się łatwo. A jednak – kiedy w porę matka nauczy dziecko wiązać sznurowadła w butach, a nauczycielka – czytać, to obie będą miały mniej kłopotu. A jeszcze dalej była wojna. Posłowie profesora Wołodymyra Wojtenki Po dołożeniu pewnych starań ustaliłem to, czego nie wiedziała mama: prokurator Sz. Lemberski, który na procesie żądał dla ojca 7 lat więzienia, za „polityczną ślepotę” ukarany nie został. Jednak, jak świadczą archiwa, w 1938 roku został rozstrzelany: „Podczas śledztwa przyznał się do winy, że był uczestnikiem kontrrewolucyjnej organizacji syjonistycznej” (CDAHO Ukrainy, nr 31090 FP/kor. 178. Ark. 4). Ojciec nie „poszedł siedzieć” dlatego, że te wydarzenia, wyrok i kasacja, miały miejsce jeszcze przed zabójstwem Kirowa. 3. Międzynarodowy Kongres Ukrainistów (1996), podsumowując politykę wewnętrzną bolszewików, sprowadził ją do dwóch zasad: formowania człowieka „nowego typu” — budowniczego komunizmu (1); usunięcia tej warstwy ludności, która się temu opierała — indywidualnego chłopstwa i lepszej części inteligencji (2). Kulturoznawca Wiktor Petrow (bardziej znany pod literackim pseudonimem W. Domontowycz) na długo przed tym pisał: „...w tezy »zniszczenie klas« i »budowa bezklasowego społeczeństwa« bolszewizm wkładał nie oświeceniowy czy też ekonomiczny sens, a konkretny sens fizycznego zniszczenia”. W szczególności na lata 1932—1934 przypadają aresztowania pisarzy i „burżuazyjnych nacjonalistów” Szumskiego, Jałowego, Doswitniego, Slisarenki. W. Sosiura, przechodząc przez żywe i martwe szkielety na charkowskich ulicach, stracił orientację; z balkonu pisarskiego domu krzyczał na całą ulicę: „Ja czarny demon — duch wygnania...”. Zabrali go do szpitala psychiatrycznego, co uratowało poecie życie. Ze sobą skończyli Chwylowyj i Skrypnyk. Z postacią tego ostatniego związana jest tragedia dużej grupy galicyjskich inteligentów, zaproszonych na tę stronę Zbrucza. Na listopadowym (1933) plenum KC KP(b)U ogłoszono, że „Skrypnyk z wielką stanowczością żądał od Biura Politycznego wydania zgody na przywóz 1500 nauczycieli z Zachodniej Ukrainy, ponieważ w Ludowym Komisariacie Oświaty brakuje kadr. Teraz jasne, że to było 1500 oficerów i podoficerów — szpiegów i agentów wojskowych”. Galicjan zesłano do obozów koncentracyjnych, skąd prawie nikt nie wrócił. Rok 1934 — do zabójstwa w grudniu Kirowa i początku jawnego terroru — stał się okresem pozornie nowej polityki, której cel polegał na tym, aby pokazać chłopstwu przewagi kolektywnego życia. Cielęta do każdego gospodarstwa z kołchozowej fermy i spisanie długów wobec państwa (o czym pisze mama) wyrosły z tej łaski. A najważniejsze dla naszej rodziny — rehabilitacja ojca — to szczęśliwy przypadek, na który już w 1935 roku nie sposób byłoby liczyć. Właśnie na „liberalny” 1934 rok przypada ostateczna ruina Cerkwi. Pod koniec lutego dwaj biskupi z zamkniętej świątyni św. Zofii odprawili nabożeństwo w podolskim soborze Zaśnięcia Matki Bożej (Bogurodzica Pyrohoszcza ze „Słowa o wyprawie Igora”). Wielkanocną mszę (8 kwietnia n. st.) prowadzili tu trzej biskupi oraz czterej księża z diakonem. Dawno Pyrohoszcza nie widziała takiego tłumu ludzi, jednak przykro porażał ciemny i niemy Kijów. W grudniu 1934 r. sobór Zaśnięcia Matki Bożej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Laureat nagrody im. J. Czykałenki

Pamięci Romany Kobalczynskiej 17 października w Kijowie zmarła Romana Romanivna Kobalczynska — znana etnografka i historyczka sztuki, wiodąca specjalistka Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego (Pyrohów), zasłużona pracownica kultury Ukrainy. W ostatnią drogę żegnano ją 21 października w cerkwi św. Bazylego Wielkiego. w towarzystwie twórców ludowych i artystów, których przyprowadzała do redakcji i których wystawy organizowała, czy w świąteczne dni Bożego Narodzenia i Wielkanocy, kiedy Romana Romanivna wraz z wnuczką przychodziła do „Proświty”. Ona — zawsze zadbana, elegancka, jej stroje niosły jakąś szczególną „iskrę”, podkreślały jej wrodzoną ukraińskość, łagodność i czarującą kobiecość, zabarwioną szczerością, wrażliwością i śpiewnością języka… Urodziła się Romana Kobalczynska (Wowczok) 10 czerwca 1946 roku w Chodorowie na Lwowszczyźnie, ukończyła wydział filologiczny Uniwersytetu Lwowskiego i jej ludzkie zamiłowania szczęśliwie zrealizowały się w zawodzie badaczki życia ludowego, etnografii, kultury na Lwowszczyźnie i Iwano-Frankowszczyźnie. Młodość Romany — to setki ekspedycji, podróży od zagrody do zagrody, pełne zaufania rozmowy z Hucułami, którzy hojnie dzielili się z dziewczyną rodowymi legendami i recepturami, a także wartościami, które stawały się eksponatami muzealnymi. Spotkanie z Iwanem Kobalczynskim było doprawdy fatalne: w 1973 roku założyła rodzinę, w której urodziło się dwóch synów — Ołeh i Jarosław, później — trzy ukochane wnuczki. Czterdzieści lat małżonkowie dzielili swój chleb powszedni, radości i próby. Właśnie w 1973 roku Romana Kobalczynska przeprowadziła się do Kijowa, związała swoje życie z muzeum w Pyrohowie, stała się jego wiodącą specjalistką, niezrównaną znawczynią spraw muzealnych, własnoręcznie stworzyła dziesiątki narodowych wnętrz, setki wystaw sztuki plastycznej i użytkowej, odnalazła bezcenne eksponaty z życia ludowego i kultury. Romana Kobalczynska z powołania serca zajmowała się pracą oświatową, co doprowadziło ją do naszej gazety. W swoich publikacjach i radach pozostawała tak samo utalentowana, jak we wszystkim innym. Ukraiństwo zapamięta ją jako wykładowczynię, nauczycielkę i wychowawczynię niejednego pokolenia etnografów, uważną na każdy ludowy talent, oryginalną autorkę książek i kalendarzy ludowych. Romana Kobalczynska posiada dorobek twórczy, który zasługuje na szczególną uwagę i szacunek, tak jak ona sama — jasna osobowość i utalentowany człowiek. Wieczna pamięć Romanie Kobalczynskiej, która uczyniła nasz świat lepszym i jaśniejszym. Pamiętamy… Redakcja „Słowa Proświty” Tę nagrodę ustanowiła Liga Ukraińskich Mecenasów dla wyróżnienia patriotycznej działalności charytatywnej tych, którzy, mówiąc słowami naszego wybitnego mecenasa Jewhena Czykałenki, „kochają Ukrainę nie tylko do głębi duszy, ale i do głębi swojej kieszeni”. Wśród laureatów poprzednich lat — Roman Smyk, Marian Kocz (obaj — USA), Stepan Petelycki (Kanada), Wołodymyr Kaszycki (Polska), ks. Iwan Szewciw (Australia), Jurij Dżus, Ołeksandr Słobodian, Hryhorij Husejnow (wszyscy trzej — Ukraina). Obecnie na corocznym zebraniu Ligi jednogłośnie do tego honorowego rejestru dołączono imię deputowanego ludowego Ukrainy Ihora Pałyci, który finansuje kilka ważnych programów kulturalno-oświatowych na Wołyniu. Zgłoszenia kandydatury Ihora Pałyci w imieniu społeczności Łucka dokonał rektor Wschodnioeuropejskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Łesi Ukrainki Ihor Kocan. Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ką można całkowicie zastosować także do jego współpracy z czasopismem „Kijevskaja Starina”. Na łamach „Kijevskoj Stariny” pojawiły się pierwsze na Naddnieprzańskiej Ukrainie szerokie przeglądy literackiej i naukowej twórczości I. Franki, dokonane przez M. Sumcowa („Современная малорусская этнография. П. Кузьмичевский; И. Я. Франко”, 1895 r.) oraz S. Jefremowa („Певец борьбы и контрастов”, 1903 r.). Poza tym w czasopiśmie opublikowano szereg recenzji i zapowiedzi utworów artystycznych oraz prac naukowych I. Franki, których autorami byli W. Horlenko, A. Krymski, W. Domanycki, S. Rusowa, L. Żyhmajło i in. O historii i najjaśniejszych epizodach twórczej współpracy Iwana Franki z kijowskim czasopismem, zobrazowanych w dokumentach i materiałach wystawy „Iwan Franko i »Kijevskaja Starina«”, opowiedziała prowadząca okrągły stół, kandydatka nauk filologicznych, kierowniczka działu naukowo-badawczego Muzeum „Iwan Franko i Kijów” L. W. Kanewska. Obecny na wieczorze wnuk pisarza, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Funduszu Odtwarzania Wybitnych Zabytków Dziedzictwa Historyczno-Architektonicznego im. O. Honczara R. T. Franko przekazał swój pierwszy eksponat muzeum dziadka — rodzinną relikwię, która należała do jego babci O. Chorużynskiej. Wyraził nadzieję, że państwo nie pozostanie obojętne wobec dawno dojrzałej potrzeby otwarcia muzeum i pomnika pisarza w stolicy. W imieniu współorganizatorów wystawy głos zabrała kandydatka nauk filologicznych, kierowniczka wydziału zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NANU H. M. Burłaka. Opowiedziała o archiwum I. Franki, którego faktycznie nieprzerwane badanie naukowe trwa w Instytucie od 1950 r., oraz o bibliotece pisarza, nad naukowym opisem której obecnie pracują pracownicy wydziału zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii. Obszerny referat o polityce redakcyjnej czasopisma „Kijevskaja Starina”, publikacjach w nim I. Franki oraz o stosunkach pisarza z jego czołowymi autorami wygłosiła doktor nauk historycznych, profesor katedry archiwistyki i specjalnych dziedzin nauki historycznej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki M. H. Palijenko. Podkreśliła, że problem współpracy I. Franki z czasopismem „Kijevskaja Starina” wymaga specjalnych i bardziej szczegółowych badań z udziałem szerokiego kręgu źródeł, w tym materiałów archiwum pisarza. Temat trudnych relacji I. Franki z redakcją „Kijevskoj Stariny” i Starą Hromadą z jednej strony oraz z M. Drahomanowem z drugiej rozwinął w swoim wystąpieniu kandydat nauk historycznych, kierownik wydziału źródeł do historii Ukrainy XIX — początku XX w. Instytutu Archeografii i Źródłoznawstwa Ukraińskiego im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy I. B. Hyryczt. Wyraził zachwyt ideą stworzenia muzeum I. Franki w stolicy i zaznaczył perspektywiczność naukowego opracowania kwestii związanych z pobytem pisarza w Kijowie. Referat o współpracy rodziny Staryckich z czasopismem „Kijevskaja Starina” wygłosiła również zastępczyni dyrektora ds. pracy naukowej Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej O. W. Hural. W imieniu Muzeum podziękowała współorganizatorom wystawy i wyraziła nadzieję na dalszą współpracę. Zapraszamy wszystkich chętnych do odwiedzenia wystawy do 1 listopada bieżącego roku w godzinach 10.00–17.00 (oprócz wtorku) pod adresem ul. Saksahańskiego 93 (muzeum M. Starickiego).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Iwan Franko i Kijów

10 października br. w Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej Łesi Ukrainki, M. Łysenki, P. Saksahanskiego, M. Staryckiego, I. Franki otwarto wystawę „Iwan Franko i „Kijewskaja Starina”, poświęconą 125-leciu współpracy pisarza z czasopismem. Zwiedzający zapoznali się z zaprezentowanymi w ekspozycji unikalnymi dokumentami, wydawnictwami książkowymi i czasopiśmienniczymi z archiwum Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, który wystąpił jako współorganizator wydarzenia, oraz rarytasowymi materiałami ikonograficznymi i wydawnictwami z kolekcji funduszowej Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej. W ramach wystawy odbył się okrągły stół na temat „Iwan Franko w kręgu współpracowników czasopisma „Kijewskaja Starina”: kontakty, paralele, recepcje”. Łarysa KANEWSKA Te działania zainicjował niedawno utworzony w składzie Muzeum naukowo-badawczy oddział „Muzeum „Iwan Franko i Kijów”, którego jednym z priorytetowych kierunków pracy jest naświetlanie związków I. Franki z naszym miastem — kijowskimi wydawnictwami i instytucjami naukowymi, osobistych i twórczych kontaktów pisarza z szerokim kręgiem ukraińskiej inteligencji. Otwarcie muzeum Iwana Franki zaplanowano na 2015 r. Jednak na ile realna jest ta data, obecnie trudno powiedzieć, ponieważ budynek, w którym planują umieścić ekspozycje (ul. Saksahanskiego 93-b), wymaga kapitalnego remontu (a on jeszcze się nie rozpoczął z powodu braku finansowania państwowego). Co więcej, muzeum I. Franki ma znaczne trudności z formowaniem kolekcji funduszowej, w której w momencie tworzenia muzeum (2008 r.) nie było ani jednego eksponatu i której zbieranie rozpoczęło się dopiero od 2010 r. wyłącznie wysiłkami entuzjastów, i również bez wsparcia państwa. Nieco ułatwia, jednak nie ratuje sprawy to, że przy budowie ekspozycji mogą być wykorzystane niektóre materiały z funduszy istniejących muzeów — Łesi Ukrainki, M. Staryckiego oraz M. Łysenki, ale bez własnej kolekcji funduszowej stworzenie pełnowartościowego muzeum jest niemożliwe. Tymczasem oddział „Muzeum „Iwan Franko i Kijów” aktywnie pracuje nad przygotowaniem stale działającej ekspozycji. Już tradycyjnym dla nowo utworzonego muzeum stało się zapoznawanie opinii publicznej z niektórymi etapowymi wynikami tej pracy. W ciągu 2010—2012 r. przeprowadzono sześć wystaw tematycznych, poświęconych pierwszemu i drugiemu przyjazdowi I. Franki do Kijowa, rodzinie pisarza, która mieszkała w stolicy, zabytkom architektury związanym z jego pobytem w Kijowie, a także kijowskiej kino- i plastycznej frankianie. Co prawda, na razie — na powierzchniach ekspozycyjnych działających muzeów kompleksu. Tegoroczne wydarzenie muzeum I. Franki, które odbywało się w pomieszczeniu muzeum M. Staryckiego, poświęcono wydawniczemu aspektowi związków pisarza z Kijowem — jego współpracy z autorytatywnym czasopismem historycznym „Kijewskaja Starina”. Za ćwierć wieku swojego istnienia (1882—1906 r.) Ihor Hyrycz to czasopismo odegrało ważną rolę w historii kultury ukraińskiej, zdoławszy zjednoczyć wokół siebie siły naukowe i literackie ówczesnej Ukrainy. Niezależnie od tego, że ze względu na warunki cenzuralne „Kijewskaja Starina” wychodziła w języku rosyjskim, właśnie jej przypada wielka rola w utwierdzaniu i rozwoju studiów ukrainoznawczych z różnych dziedzin humanistyki — przede wszystkim nauki historycznej, a następnie literaturoznawstwa, etnografii, folklorystyki, językoznawstwa. Próby nawiązania kontaktów z kijowskim czasopismem pisarz podejmował za pośrednictwem kijowian (w szczególności działacza Starej Hromady J. Trehubowa) jeszcze od października 1886 r., kiedy jego redaktorem był F. Łebedyncew. Jednak stałą współpracę, która trwała przez prawie 20 lat, udało się nawiązać dopiero od 1888 r. za redakcji O. Łaszkewycza. W tym czasie na stronach kijowskiego wydawnictwa pojawiło się ponad 30 publikacji, artykułów, recenzji i utworów artystycznych pisarza, większość z których — pod pseudonimem „Myron”. Najważniejsze drukowane prace I. Franki w czasopiśmie „Kijew- Roland Franko skaja Starina” — rozprawy i publikacje tekstów dawnego piśmiennictwa ukraińskiego — „Ioann Wiszenskij (Nowyje dannyje dla ocenki jego litieraturnoj i obszczestwiennoj diejatielnosti)”, „Soczinienije Ioanna Wiszenskogo” (1889), „K istorii apokrificzeskich skazanij”, „Galickorusskij „savoir vivre”, „Misterija strastiej Christowych”, „Czerwono-russkije wirszi XVIII w.” (1891), „Wirszi na woskriesienije Christowo”, „Jużnorusskij gromnik” (1892), „K istorii jużnorusskich apokrificzeskich skazanij” (1894), „Jużnorusskaja paskhalnaja drama” (1896), „Otkrowienije sw. Stepana. Studija nad odnim małowiedomym apokrifom” (1906) i in. Franko-naukowiec przygotował do publikacji w kijowskim czasopiśmie także szereg materiałów folklorystycznych, w szczególności „Wojanzka pisnja” (1888), „Zamieczatielnyje koladki” (1889), „K obiasnieniju odnoj koladki” (1891) i in. Na stronach „Kijewskoj Stariny” ujrzały światło dzienne także utwory artystyczne pisarza („Slawa Bogu, dla naczała i eto choroszo! (Etiud iz żizni prikarpatskogo naroda)”, „Czuma”, „Millionier. Kartinka iz galickoj żizni”, „Połujka (Opowidanija starogo ripnyka)”, „Batkiwszczyna”). Materiały przygotowane dla „Kijewskoj Stariny” były dla I. Franki pierwszymi próbami pisania prac naukowych i beletrystyki w języku rosyjskim. Już znacznie później, kiedy za plecami było wieloletnie doświadczenie współpracy z „Kijewskoj Starinoj”, w liście do rosyjskiego literaturoznawcy S. Wengierowa z 15 października 1904 r. I. Franko pisał: „I chotia ja czuwstwuju, czto dołżen otdawat wsie swoji siły rodnomu jazyku i rodnoj pismiennosti, no wsietaki mnie każetsia, czto, rabotaja na russkom jazykie, ja nie izmienju intieriesam mojej rodiny i, możet byt, budu imiet boleje siły i dosuga służit jej i zdies” (t. 50, s. 254). To wyznanie pisarza

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ku czci wybitnego społecznika

Jewhen BUKET Zdjęcia Ihora HAJDAJENKI 10—11 października 2013 roku w Narodowym Rezerwacie Historyczno-Etnograficznym „Perejasław” odbyła się międzynarodowa konferencja historyczno-krajoznawcza „Studia naukowe Mychajła Iwanowycza Sikorskiego”. Na konferencji zaprezentowano, oprócz ukraińskich, badania muzealników z Federacji Rosyjskiej (muzeum ludowego budownictwa drewnianego „Witosławlicy” w mieście Wielki Nowogród), Republiki Białoruś (Białoruskie Państwowe Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego), Litwy (Trockie Muzeum Historyczne). W programie konferencji znalazło się 100 referatów i wystąpień, a łącznie w jej pracach wzięło udział 108 naukowców. Do uczestników konferencji z listem gratulacyjnym zwrócił się przewodniczący Narodowego Związku Krajoznawców, doktor nauk historycznych, profesor, członek korespondent NAN Ukrainy, zastępca dyrektora Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy Ołeksandr Petrowycz Rejent. Owocnej pracy, dyskusji naukowych, nowych odkryć, wzbogacenia ciekawymi pomysłami i odkryciami życzyli uczestnikom konferencji zastępca dyrektora Departamentu Dziedzictwa Kulturowego i Dóbr Kultury Ministerstwa Kultury Ukrainy Wiktor Wasylowycz Weczerśkyj oraz dyrektor generalny NRHE „Perejasław” Pawło Ołeksandrowycz Dowhoszyja. Uczestnicy konferencji odwiedzili grób Mychajła Iwanowycza Sikorskiego na cmentarzu Zaaltyckim, Izbę Pamięci M. I. Sikorskiego, zapoznali się z wystawą fotograficzną „Mychajło Sikorski. Kronika życia…” w Muzeum Testamentu T. H. Szewczenki. 10 października w auli dziecięcej szkoły muzycznej w Perejasławiu Chmielnickim imienia Pawła Senyci odbyła się prezentacja monografii zbiorowej pracowników rezerwatu „Mychajło Iwanowycz Sikorski: twórca historii i strażnik czasu”, poświęconej 90. rocznicy urodzin patriarchy muzealnictwa M. I. Sikorskiego. A 11 października konferencję zakończył wieczór pamięci wybitnego muzealnika w pomieszczeniu rejonowego domu kultury. Tydzień później, 18 października, na bazie Państwowej Wyższej Uczelni „Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny w Perejasławiu Chmielnickim imienia Hryhorija Skoworody” odbyło się II Ogólnoukraińskie Forum Historyczno-Kulturologiczne „Czytania Sikorskiego”. Program forum obejmował: wręczenie przez Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy corocznej Nagrody imienia Bohatera Ukrainy Mychajła Sikorskiego, co miało miejsce podczas wspólnego posiedzenia Prezydium Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy oraz rady naukowej Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego w Perejasławiu Chmielnickim imienia Hryhorija Skoworody, uroczysty koncert „Cudotwórcy muzealnictwa”, prezentację archiwum osobistego M. I. Sikorskiego, przeprowadzenie okrągłych stołów: „Mychajło Sikorski w przestrzeni kulturowej Ukrainy” oraz „Krajoznawstwo Ziemi Perejasławskiej: badania, problemy, postacie”. Przez cały dzień na uniwersytecie, gdzie od 1996 roku Mychajło Sikorski wykładał, trwały dyskusje. Łarysa Hruzśka: „Dla Ukrainy, jej środowisk humanistycznych, aby utwierdzić prawdziwe wartości, nieprzeciętne znaczenie będzie miała ta nagroda. Mychajło Iwanowycz Sikorski jeszcze za życia był legendą. Mamy z nim wiele wspólnego, wszak wychowywałam się na jego osiągnięciach. Krajoznawcy, muzealnicy zawsze będą starali się osiągnąć szczyty, aby zdobyć tytuł laureata nagrody imienia Bohatera Ukrainy M. I. Sikorskiego”. W ciepłe październikowe dni Perejasław Chmielnicki czcił pamięć wybitnego społecznika muzealnictwa, założyciela Narodowego Rezerwatu Historyczno-Etnograficznego „Perejasław”, laureata Nagrody Szewczenkowskiej, Bohatera Ukrainy Mychajła Iwanowycza Sikorskiego. 13 października skończyłby 90 lat. Dlatego dwa największe zespoły, w których pracował „wielki budowniczy” ziemi perejasławskiej, wspomniały jego imię znaczącymi forami naukowymi, w których mieliśmy szczęście uczestniczyć. Wiktor Kocur: „Perejasławska jesień znów hojnie otworzyła drogę dla nowych przedsięwzięć kulturologicznych, edukacyjnych i naukowych. Wśród nich są „Czytania Sikorskiego” — drugie forum historyczno-kulturologiczne. Chcę podziękować Narodowemu Związkowi Krajoznawców Ukrainy za wsparcie naszych inicjatyw, gdyż czcząc dzisiaj Mychajła Sikorskiego, torujemy drogę do przyszłego rozwoju naszej kultury. Jestem dumny z tego, że jestem jednym z pierwszych laureatów nagrody im. M. I. Sikorskiego, ponieważ jeszcze od czasów studenckich kochałem swój rodzinny kraj i pragnąłem odzwierciedlić te czy inne karty jego historii”. Borys Wojcechiwśkyj: „Mychajło Sikorski mawiał, że prawdziwym patriotą jest ten, kto sumiennie wykonuje swoją pracę na korzyść własnego narodu. Ustanowienie nagrody imienia Bohatera Ukrainy Mychajła Iwanowycza Sikorskiego to wydarzenie w środowisku patriotycznym. Będzie ona sprzyjać dalszemu rozwojowi pracy krajoznawczej, muzealnictwa oraz duchowemu odrodzeniu narodu ukraińskiego”. Wałentyna Sikorska: „Nie lubię wychwalania, więc takie zaufanie do mnie jest absolutnie niezwykłe i przyjemne. Jestem dumna z tego, że byłam obok Mychajła Iwanowycza i zostało to zauważone. Uważam, że taka nagroda jest bardzo potrzebna wszystkim, którzy chcą brać przykład z Sikorskiego”. korski był honorowym docentem, eksponowano wystawy: prac fotograficznych Wiktora Sokoła „Moje życie — moje muzea”, poświęconą muzeom perejasławskim i Mychajłowi Sikorskiemu; zbiorów książkowych biblioteki uniwersytetu „Muzealny budowniczy Ukrainy”; prac artystycznych katedry dyscyplin artystycznych uniwersytetu „Artystyczny wernisaż”, a także przeprowadzano warsztaty sztuki ludowej „Cudotwory”. Ogólnoukraińska nagroda imienia Bohatera Ukrainy Mychajła Sikorskiego Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy przyznawana była w tym roku po raz pierwszy za znaczący wkład w badania i zachowanie dziedzictwa kulturowego Ukrainy oraz rozwój muzealnictwa, więc do Perejasławia Chmielnickiego przyjechała spora delegacja krajoznawców na czele z przewodniczącym NZKU Ołeksandrem Petrowyczem Rejentem i kierownikiem organizacji krajoznawczej obwodu stołecznego Hryhorijem Petrowyczem Sawczenkiem. A także goście — deputowany ludowy Ukrainy Mykoła Tomenko, Prezes Ogólnoukraińskiej fundacji charytatywnej „Inicjatywa dziennikarska” Ludmyła Mech, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Serhij Szewczenko, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Funduszu Kultury Łeonid Andrijiwski. Zatem w uroczystej atmosferze, podczas wspólnego posiedzenia Prezydium Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy oraz rady naukowej Perejasławsko-Chmielnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Hryhorija Skoworody ogłoszono nazwiska pierwszych laureatów tego krajoznawczego wyróżnienia. Zostali nimi: Borys Mychajłowycz Wojcechiwski — kulturoznawca, doradca-organizator komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, członek zarządów Ukraińskiego Funduszu Kultury oraz Społecznego komitetu organizacyjnego „Wielkiego projektu” „Hryhorij Skoworoda — 300”, członek Narodowych Związków Krajoznawców i Dziennikarzy Ukrainy, honorowy obywatel osiedla typu miejskiego Czornuchy, honorowy obywatel miasta Perejasław Chmielnicki, wieloletni pomocnik i współpracownik M. I. Sikorskiego na zasadach społecznych. Od 2004 roku kierował Komitetem ds. organizacji „Muzeum Testamentu T. H. Szewczenki” w składzie Narodowego rezerwatu historyczno-etnograficznego „Perejasław”; Łarysa Petriwna Hruzśka — dyrektor Żytomierskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego; Wiktor Petrowycz Kocur — rektor Perejasławsko-Chmielnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Hryhorija Skoworody, doktor nauk historycznych, profesor, akademik NAPN Ukrainy; Mykoła Hawryłowycz Machinczuk — zasłużony dziennikarz Ukrainy; Wałentyna Iwaniwna Sikorska — weteranka ruchu krajoznawczego na Kijowszczyźnie. Proponujemy Państwu w podpisach do fotografii ekskluzywne komentarze laureatów, zapisane po zakończeniu uroczystości. Mykoła Machinczuk: „To znaczące wydarzenie, gdyż Mychajło Iwanowycz zasłużył na takie wyróżnienie. Na pierwszych „Czytaniach Sikorskiego” w ubiegłym roku podjęto decyzję, aby jak najszerzej uczcić jego pamięć, gdyż jest to potrzebne nowym pokoleniom, które będą kontynuować dzieło Mychajła Sikorskiego. Aby każdy choć trochę dorósł do niego i duchowo, i moralnie, aby swoimi dobrymi uczynkami pomnażał to, co robił Mychajło Iwanowycz Sikorski”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«Rusalka Dnistrowa»: pierwsze spotkanie

Mychajło KAMENIUK W tym roku staraniem winnickich pisarzy i poszczególnych darczyńców ujrzał światło dzienne pierwszy numer wznowionego almanachu „Rusalka Dnistrowa”. Wśród jego założycieli i wydawców jest także Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. Wydarzenie to jest nieprzeciętne w tym sensie, że wydawcy pozycjonowali się jako kontynuatorzy legendarnego dzieła „Ruskiej Trójcy” i postanowili rzetelnie tworzyć historię Ukrainy Naddniestrzańskiej, dla której, według ich przekonania, dotychczas znalazło się bardzo mało stron we wszystkich oficjalnych podręcznikach historycznych. A tymczasem Naddniestrze to nie „kraj na uboczu”, to wielkie, swoiste etnicznie, oryginalne, od dawna europeizowane pasmo od Lwowszczyzny, gdzie bierze swoje źródła Dniestr, do czarnomorskiej Odesszczyzny, gdzie poi on Morze Czarne. A dodać do tego ponad sto tysięcy besarabskich Ukraińców Mołdawii i Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej (Konstytucja tej ostatniej napisana jest, oprócz rosyjskiego i mołdawskiego, także w języku ukraińskim). Pół setki autorów zaangażowano do tworzenia pierwszego numeru „Rusalki Dnistrowej”, poruszono w nim wielki zasób problemów kulturoznawczych, naukowo-poznawczych i krajoznawczych. Zebrano materiał faktograficzny niezwykle bogaty i interesujący. Oto na przykład w doniesieniu profesora Uniwersytetu Tyraspolskiego im. T. H. Szewczenki Mykoły Babiłunhy „Ogniem i mieczem na rozstajach historii” znajdują się ciekawe rozważania o brodnikach — wolnych ludziach, którzy uciekali przed prześladowaniami z Rusi Halickiej i innych miejsc, ukrywając się w puszczach i szuwarach nad Dniestrem na Podolu, zajmując się myślistwem i rybołówstwem, a z czasem także wojując. Żyjąc w niebezpiecznej strefie działań wojennych między kijowskimi książętami a Połowcami, ci odważni i wolnomyślni ludzie (prekursorzy zaporoskich kozaków) nie korzyli się przed nikim. Nie bali się nawet ordyńców, często Oles VIKTOROW W poezji wyróżnili się: H. Zahorowska, uczennica 9 kl. szkoły ogólnokształcącej nr 3 (1 miejsce); I. Kowalczuk, uczennica 11 kl. gimnazjum miejskiego (2 miejsce); U. Petrenko, uczennica 7 kl. szkoły ogólnokształcącej nr 3 (3 miejsce). Nagrody zachęcające otrzymały D. Płatonowa, uczennica 3 kl. Zespołu Szkół nr 12 i H. Rusanowa, ucz. 11 kl. szkoły ogólnokształcącej nr 7. W prozie najlepszymi zostali: N. Krukowśka, ucz. 11 kl. gimnazjum miejskiego (3 miejsce), K. Bihun, ucz. 10 kl. liceum miejskiego (2 miejsce), A. Samczuk, ucz. 6 kl. szkoły ogólnokształcącej nr 7 (1 miejsce). W rejonowym domu kultury na uczestników święta czekały prace ludowych twórców, wystawa obrazów, stoiska książkowe, tradycyjne „Lekcje prozy” i „Maraton poetycki”, które odbyły się pod przewodnictwem znanych poetów i prozaików Ukrainy. Poseł ludowy W. Pechow nagrodził zwycięzców nominacji „Barwne słowo Polesia”, podziękował za ogromny wkład w rozwój kultury i sztuki rodzinnego kraju oraz życzył im twórczej inspiracji i nowych literackich arcydzieł. Raduje się serce, gdy na scenę razem z doświadczonymi mistrzami słowa z Krymu, Połtawy, Winnicy, Kijowa, Żytomierszczyzny porywali ich tabuny, kobiety, swoją śmiałością zdołali zdobyć szacunek Połowców. Zatem asymilowali się z nimi, razem z Połowcami i Bułgarami w 1190 roku szturmowali Bizancjum, w 1233 roku wystąpili po stronie Tatarów w bitwie nad Kałką. Nawet z ordą z czasem pustoszyli Ruś Kijowską w 1240 roku i w późniejszych czasach, za co od węgierskich mnichów-misjonarzy, którzy pisemnie to odnotowali, otrzymali określenie „najbardziej złośliwych chrześcijan”. Jednocześnie właśnie tutaj, gdzie wędrowali brodnicy, na trudno dostępnym urwisku-brzegu Dniestru powstał prawosławny Ladowski Monaster Skalny, który jest starszy od Ławry Pieczerskiej o pół setki lat i którego założenie przypisuje się Antoniemu Pieczerskiemu. 1000-lecie tej twierdzy prawosławia (rejon mohylowsko-podolski obwodu winnickiego) obchodzono w tym roku na szczeblu państwowym. A w almanachu „Rusalka Dnistrowa” Ołeksandr Stepowyj i Serhij Kokriacki w dwóch osobnych przeglądach opisują historię Ladowskiego klasztoru, w którym jest mnóstwo fascynujących legend i ludowych podań. Że tutaj, na przykład, święcono noże dla powstańczych hajdamaków, że w głębokiej jaskini Karmeluk i Dowbusz naradzali się, jak zjednoczyć się w walce z panami, i tym podobne. W almanachu spotyka się też inne nieoczekiwane odkrycia późniejszych czasów. Wytrwały krajoznawca, pisarz z Chmielnickiego Wasyl Horbatiuk w kamieniecko-podolskich archiwach odnalazł i opublikował w „Rusałce” pisemne świadectwa krewnych Stepana Rudanskiego, które nieco inaczej naświetlają postać literackiego klasyka. No chociażby takie. Rosyjski imperator Aleksander II podczas zamachu terrorystów na jego życie w Jałcie wbiegł do mieszkania lekarza Stepana Rudanskiego i przez pewien czas tam przeczekał. Za to Rudanski otrzymał od cara w nagrodę pierścień. A inny pierścień pisarz-lekarz otrzymał, prawie trzy tygodnie lecząc cara, w jakim celu bywał też w jego pałacu, gdzie, mimo wszystko, mówił po ukraińsku. Na co książę Woroncow, kiwając palcem, zauważył: „A żebyś zdechł ze swoim ukraińskim językiem!”. Rudanski, uśmiechając się, odparł możnowładcy: „Ja tak przywykłem mówić od dzieciństwa”. Książęta Woroncow, Mordwinow utrzymywali długotrwałą znajomość ze Stepanem Rudanskim, bezceremonialnie odwiedzali go w domu, wspierali jego praktykę lekarską dobrymi pieniędzmi, za które utrzymywał dom na 6 pokoi w Jałcie. Wszystko to opowiedziała korespondentowi niezależnej gazety „Nasza Droga” czasów Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz pobytu jej rządu w Kamieńcu Podolskim żona brata Stepana Rudanskiego Hryhorija — Sofija Fomywna Rudanska, powołując się na opowieści samego pisarza w kręgu rodzinnym. Oczywiście, radzieckie literaturoznawstwo takie fakty pomijało. Potrzebny był obraz ciężko chorego pisarza-biedaka, który ledwo wiązał koniec z końcem i tęsknił za nieosiągalną świetlaną przyszłością. Oczywiście, rewolucyjną. „Rusałce Dniestrowej” nr 1 udało się stworzyć panoramiczne tło życia i jego wydarzeń na różnych odcinkach czasowych. Ale we wszystkich tych wydarzeniach aktywny udział biorą właśnie mieszkańcy Naddniestrza. To i twórcy oraz badacze dawnej „aborigennej” kultury bugo-dniestrzańskiej w pobliżu rzeki Złota Lipa na tarnopolskiej Brzeżaniszczyźnie (doniesienie W. Paracia), i uczestnicy bitew nad Sinymi Wodami oraz pod Batohem na Podolu z Tatarami i Lachami (artykuły O. Rohowego i O. Strukewycza), i ludowi powstańcy „Republiki Jampolskiej” czasów Ukraińskiej rewolucji początku XX wieku (wspomnienia D. Ketrosa), i rozrzuceni po całym świecie mieszkańcy cudownego miasteczka-osady Dżuryn w rejonie szarogrodzkim w obwodzie winnickim (szkic O. Horobcia) oraz wielu innych. Almanach udzielił głosu ukraińskiemu pisarzowi z Kiszyniowa, który dorastał nad Dniestrem, Borysowi Marianowi. Studiując w latach 50. na Uniwersytecie Kijowskim, stał się pierwszym więźniem politycznym Ukrainy, otrzymując 5 lat zesłania za swój program reformowania ZSRR i protest przeciwko inwazji wojsk radzieckich na powstałe przeciwko socjalistycznemu reżimowi Węgry. Tego legendarnego niezłomnego człowieka, wspaniałego poetę niedawno przyjęto do Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, do twórczości błogosławili go studenccy przyjaciele, z których niewielu dożyło naszych dni. Wszystko to piszę nie dla reklamy almanachu, który przygotowywany jest i drukowany w Winnicy. Pierwszy nakład jego i tak wykupiono błyskawicznie, jak tylko wydano dodatkową ilość almanachu, bo zamawiają go i z zagranicy (niemało materiałów do publikacji, na przykład, dostarczyła Ukraińska Wolna Akademia Nauk z USA, część nakładu pojedzie do mołdawskich Bielców, „północnej stolicy” Mołdawii, gdzie bardzo aktywnie działa ukraiński dom oświatowy „Świetlica” i gdzie 60% populacji stanowią Ukraińcy). Ale mimo wszystko „Rusałka Dniestrowa” — to nie tylko czytadło, to — poważna trybuna i audytorium dla tych, którzy chcą znać jak najpełniejszą historię Ukrainy. Znać i samemu przysłużyć się do jej twórczego uzupełnienia. Dlatego całą „ludową historyczną profesurę”, wszystkich amatorskich „akademików” i niestrudzonych krajoznawców redakcja almanachu „Rusałka Dniestrowa” zaprasza do swojego grona autorów. Obecnie formowane są jego drugi i trzeci numer, które ukażą się drukiem w przyszłym roku. Przesyłajcie, przyjaciele, swoje doniesienia, artykuły i propozycje na adres „Słowa Proświty” z dopiskiem „Do almanachu „Rusałka Dniestrowa”. Albo na adres elektroniczny: [kontakt ukryty] Tak samo zamawiajcie dla siebie i pierwszy, i kolejne numery naszego almanachu. Pamiętajmy: rzeka historii płynie nieustannie i niesie nas, mimo wszystko. Bez ścieżek nie bywa dróg. Bez strumyków nie ma rzek i mórz. Ścieżka od rodzinnego domu w wielkie życie. Ścieżka poznania. Ścieżka od człowieka do człowieka. O tym, opierając się na swoim wielkim reporterskim doświadczeniu, będzie prowadził rozmowę w stałej rubryce gazety „Ścieżkami” pisarz i dziennikarz Mychajło KAMENIUK. Mamy nadzieję, że wy, szanowni czytelnicy, bardzo szybko zapragniecie stać się jego rozmówcami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Święto darowało niewypowiedziane poczucie dumy

VII Ogólnoukraińskie literacko-artystyczne święto „Po prostu na Pokrowę” rozpoczęło się w miejskim parku wypoczynkowym w Koroստeniu twórczą akcją „Literatura świeżego powietrza”. Zainaugurowali ją miejski głowa W. Moskalenko oraz pisarz W. Wasylczuk, który zaprezentował zbiór o tej samej nazwie, zawierający utwory uczestników zeszłorocznej akcji. Powiedział: „W Koroстeniu władza miejska w osobie Wołodymyra Moskalenki troszczy się o młodzież twórczą i aktywnie uczestniczy w procesie literackim”. Uczniowie rozpoczęli swoje twórcze zmagania, pod koniec których przewodnicząca jury, członkini NSPU H. Cepkowa ogłosiła zwycięzców. …ni wyrastają utalentowani początkujący. Organizatorzy nie szczędzą im pochwał, dyplomów, pochwalnych listów i nagród. Uhonorowano także 25-letnią działalność miejskiego literacko-artystycznego studia „Drewlanka”. Przez wszystkie te lata opiekuje się nim pisarz i dziennikarz W. Wasylczuk. Zwycięzcami „Maratonu poetyckiego” zostali: M. Rozbicka (3. miejsce), S. Sobolewska (2. miejsce), H. Juszkiewicz (1. miejsce). Wszystkie trzy są z Żytomierza. „Młodą i perspektywiczną” uznano Irynę Krymską z Malina. „Za największą miłość do Koroстenia” uhonorowano Wiktora Michajłenkę z Malina, a „Absolutnym mistrzem «Maratonu poetyckiego»” został Dmytro Bierjozow z Owruczczyzny. W „Lekcji prozy” wyróżnili się: T. Kereselidze (Korosteń, 3. miejsce), R. Kostiuczenko (Malin, 2. miejsce), M. Chimicz (Żytomierz, 1. miejsce). „Doktorem prozy” uznano Oksanę Heraszczenko, „Akademikiem” – Hannę Pidłużną, a „Mistrzynią prozy” została Swietłana Baronina. Wszystkie są z Koroстenia. Jak zaznaczył W. Moskalenko: „Wierzę, że święto i nadal będzie nam darować poczucie niewypowiedzianej dumy z ojczystego kraju”. Serdecznie gratulujemy zwycięzcom święta i życzymy twórczej weny oraz nowych literackich arcydzieł!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Szczera rozmowa z poetą

Wiera Marusziak W ramach Arkasiwskich Czytań w Naukowo-Pedagogicznej Bibliotece w Mikołajowie odbyło się spotkanie twórcze „Przed Słowem i Światem, czyli wśród skarbów niezniszczalnych” z laureatem Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Dmytrem Kremeniem, prowadzone przez członkinię Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Tetianę Danyłenko. Nauczyciele języka i literatury ukraińskiej mikołajowskich szkół wysłuchali szczerej i otwartej opowieści poety, tłumacza, publicysty i eseisty o jego życiowej i twórczej drodze. Poeta pochodzi z Zakarpacia, jednak dla niego, po dziesięcioleciach życia i pracy na ziemi mikołajowskiej, bliskie stały się stepowe przestrzenie Przyczarnomorza. Z poezją Dmytra Kremenia zaznajomione jest nie jedno pokolenie naszych współczesnych, jak twierdzi kandydatka nauk filologicznych, docentka Mikołajowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Suchomlinskiego Ludmyła Wasyliwna Starowojt. A kandydat nauk pedagogicznych, zasłużony nauczyciel Ukrainy, docent Mikołajowskiego Obwodowego Instytutu Podyplomowego Kształcenia Pedagogicznego Wasyl Iwanowycz Szular potwierdził to pracami uczniów, którzy kilka lat temu napisali swoje recenzje symfonii „Sad”. Sam Wasyl Szular wraz z magistrantką Jewhenijoju Horkuszą napisał i wydał pracę naukową z opracowaniami metodycznymi o analizie twórczości naszego sławnego mistrza słowa. Słowo powitalne i piosenkowe dedykacje skierowali do jubilata (Dmytro Dmytrowycz w tym roku skończył 60 lat) jego koledzy: poeta-bard Wiaczesław Kaczurin, akademik i prozaik Illja Starikow, poeta i pedagog Leonid Rżepecki, pracownica oświaty Ludmyła Curkan i inni. Portret jubilata podarowała mu autorka obrazu, znana artystka, członkini NSXU Olha Artym. Podczas spotkania zabrzmiały utwory muzyczne zasłużonego artysty Ukrainy, kompozytora i śpiewaka Ołeksandra Sycowa, napisane na słowa D. D. Kremenia, a także pokazano teledysk Kostiantyna Kartuzowa „Tylko wspomnienie Czarnobyla”, w którym ciąg wizualny połączono z tekstem wiersza o tragedii XX wieku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kobieta może coś uczynić wbrew jego woli, „żona niechaj boi się męża swego…”. Raul Czilaczawa, któremu pokazałam wstępny szkic tego artykułu, tak skomentował tę historię: „Swego czasu znany gruziński pisarz Szałwa Dadiani o Juriju Bogolubskim jeszcze za czasów stalinowskich napisał powieść „Giorgi rusi” (czyli „Jerzy ruski”) i miał niemało kłopotów za prawdę o naszym „sławnym” zięciu. Teraz można bez strachu mówić o tym nikczemnym i niemoralnym człowieku, który do końca tak i nie zrozumiał, dokąd trafił i co miał tam robić”. Prawa cerkwi w dawnej Gruzji były surowe, ówczesna Gruzja nie znała jeszcze ani jednego przypadku, aby za kaprysem kobiety, nawet tak znakomitej, zostały zerwane węzły małżeńskie, uświęcone przez cerkiew. Nie wiadomo, jak zdołała dopiąć tego królowa Tamar, jak zmusiła katolikosa i jego hierarchów do anulowania tego haniebnego małżeństwa, a potem błyskawicznie wysłać Jurija do Bizancjum. Ale napomykają, że wsparła rozgniewaną władczynię ta sama królowa Rusudan, wdowa po kijowskim księciu Izjasławie, najwyraźniej odkupując swoją winę za tak niefortunne swataty. Właściwie to jeszcze nie koniec historii. Obrażony, wyklęty Jurij dwukrotnie próbował pokonać swoją niepokorną żonę. Po kilku latach, wróciwszy z Konstantynopola, stanął na czele powstania gruzińskich możnowładców, jednak armia, wierna Tamar, odniosła zwycięstwo w bitwie na równinie Nialskiej. Jerzy trafił do niewoli, ale miłosierna królowa mu wybaczyła i wypuściła, mając nadzieję, że więcej go nie zobaczy. On rzeczywiście na pewien czas zniknął, ożenił się z połowiecką księżniczką, a potem skierował się do Abu-Bekra, atabeka Azerbejdżanu, który wydzielił mu ziemie w Arranie. Z wojskami Gandży i Arranu wtargnął do Kachetii i spustoszył dolinę Alazani, ale oddział Sagira Machatelisdze rozbił go. Dalsze losy tego szalonego książątka zagubiły się w mrokach historii. A Tamar jednak znalazła swojego przeznaczonego. Swoją prawdziwą miłość. Został nim wkrótce osetyjski książę Dawid z rodu Bagratydów. Dalszy królewski rodowód Gruzji został założony właśnie na tej wspólnej gałęzi — ścisłym związku Gruzji i Osetii. Nie wiadomo, jak podzielili oni role przy wspólnym panowaniu, ale oczywiste jest to, że nauczona gorzkim doświadczeniem, królowa Tamar posiadała pełnię władzy nie tylko w zarządzaniu królestwem, ale i w dalekich od kobiecych, sprawach wojskowych. Osobiście odprowadzała swoje wojska na bitwy, rozstrzygała kwestie wojny i pokoju. Żelazną wolą zdołała okiełznać gruzińskich możnowładców, zaprowadzić porządek w życiu cerkiewnym. W tej historii jest jeszcze szczegół, który ma najbardziej bezpośredni związek z naszą ukraińską historią. Młodsza siostra królowej o imieniu Ursudat wyszła za mąż za syna bizantyjskiego cesarza Andronika. Z czasem jej dzieci przy pomocy gruzińskiego wojska odbiją Trapezunt z rąk Bizancjum i staną się założycielami trapezunckiej dynastii — wiernej sojuszniczki Gruzji na długie lata, aż do upadku Konstantynopola. Ten związek pomoże Gruzji przetrwać ciężkie czasy mongolskiego najazdu. I tylko jej zagarnięcie przez sułtana Mehmeda II i przekształcenie w prowincję Imperium Osmańskiego ostatecznie postawi kropkę na szlaku handlowym od Waregów do Greków, w którym Kijów odgrywał wiodącą rolę. Tragedia dawnej Gruzji stała się i tragedią Rusi Kijowskiej. Zapadał zmierzch…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Gniew królowej Tamar, czyli jak Moskwa do Gruzji się swatala

Natalia DZIUBENKO-MEYS Wiedzcie wszyscy: jedną piękność sławię pieśni chórem, To dla mnie zaszczyt wielki, nie hańba i nie wstyd, W niej moje życie, w okrutnej, z gniewnym jak u pantery spojrzeniem; Ja imię jej wysławiam, perłą przyozdabiam przejrzystą. Szota Rustaweli Rok 2013 w Gruzji to rok królowej Tamary. Równo 1200 lat od dnia jej śmierci. Z dzisiejszymi wydarzeniami jej niezwykła postać, zdawałoby się, nie ma żadnego związku. Zresztą ja sama, kajam się, przywykłam rozpatrywać ją jedynie przez pryzmat genialnego, zakochanego w niej Szoty Rustawelego, jako władczynię o niezrównanej urodzie, wysokim duchu i szlachetności. Słońcolicą, piękną Tamar. Nazywano ją nie królową, a królem, źródłem mądrości, słońcem uśmiechniętym, trzciną smukłą, obliczem promienistym, wysławiano jej łagodność, pracowitość, posłuszeństwo, religijność, czarującą piękność. O jej doskonałości krążyły legendy. O jej rękę zabiegali bizantyjski carewicz, sułtan alepski, szach perski. Całe panowanie Tamary otoczone jest poetycką aurą. Co wiemy o Tamarze? Panowanie jej było długie i pełne trudów. Wojowała z muzułmańskimi plemionami, rozbudowywała i umacniała Królestwo Iberii. Za jej rządów nie było kary śmierci, nawet kar cielesnych, budowano świątynie i klasztory, rozkwitała kultura, umacniało się chrześcijaństwo. Dla starożytnej Kolchidy był to złoty wiek, ponieważ zdoławszy poskromić wrogów zewnętrznych i wewnętrznych, po matczynemu opiekowała się życiem zwykłych ludzi. Dla Gruzinów jest ona Wielką Świętą Tamarą. Pełne cudów było jej życie, owiana cudami jest też jej pośmiertna historia. Chowano ją w głębokiej tajemnicy, opowiadają, że przygotowano cztery kondukty pogrzebowe z nieboszczkami, zewnętrznie podobnymi do niej. I nikt nie wiedział, w której z nich jest prawdziwa królowa. Do dziś nie odnaleziono miejsca jej ostatniego spoczynku. Lecz Gruzini wierzą, że w czasach niedoli powstanie ich Wielka Matka, by bronić Gruzji. Początek jej panowania jest tradycyjny dla wszystkich władczyń, które dochodziły do władzy, z jednym wyjątkiem — ona nie zabiegała o władzę, lecz jako jedyna spadkobierczyni była zobowiązana przyjąć królewską koronę jako prawnuczka legendarnego Dawida Budowniczego, „którego sztandar nigdy nie poddawał się przeciwnym wiatrom”, jak piszą kronikarze, czyli nigdy nie zaznał porażki i nigdy nie podważano prawa jego spadkobierców do tronu Gruzji. Ale kobieta na tronie wywołała u poddanych zamęt, więc postanowiono wyszukać jej godnego narzeczonego. I w 1185 roku na radzie państwa możnowładca Abul-asan oświadczył: „Znam carewicza, syna wielkiego księcia ruskiego Andrzeja; pozostał małoletni po ojcu i, prześladowany przez stryja swego Saławata, oddalił się do obcego kraju, teraz znajduje się w mieście kipczackim”. Tę kandydaturę po niedługich namysłach dworzanie zatwierdzili, wszak jeszcze od czasów panowania Włodzimierza Monomacha (istnieją nawet kronikarskie wzmianki o goszczeniu króla Dawida w Kijowie) między Gruzją a Rusią Kijowską istniały ścisłe związki gospodarcze, polityczne i matrymonialne: na przykład ciotka Tamary, Rusudan, była żoną kijowskiego księcia Izjasława Mścisławowicza. O niej nasz znany ukraiński i nie mniej znany gruziński poeta Raul Czilaczawa napisał piękny wiersz „Milczenie Rusudan”: Królewna w zadumie milczała, lecz, przysięgam, zdawało mi się, woła: „Tutaj, na Ruś!.. Na Ruś!” I przybiegłem na wezwanie. Przez zasłonę wieków, Ona zaś, moja królewna, zamyślona stoi. Ona nie zna języka, choćbyś skakał i płakał! Lecz ja jej doradca, lecz ja — jej tłumacz. Przemów, przemów, Gruzinko, choćby parę słów, by głos twój gardłowy toczył się po Rusi. Aby sprawy państwowe doprowadzić do ładu. Ty mów, jak umiesz, a ja przetłumaczę! Lecz główną przyczyną takiego wyboru była przynależność ruskich plemion do chrześcijaństwa i prawosławia. Więc wysłano gońca po przyszłego męża królowej i „to niedobrze uczynili, — zauważa kronikarz, dlatego, że i człowieka wysłali niegodnego takiego poselstwa, i tego nie wiedzieli, kogo ma przywieźć”. Wyrafinowanej, wykształconej 24-letniej królowej narzeczony się nie spodobał, poprosiła o dwa lata, aby lepiej go poznać, ale przeciwko możnowładcom nie miała jeszcze siły. Gruzińskie kroniki nie opowiadają, jakie metody zostały użyte, aby złamać jej opór, ale wyraźnie i z wielkim żalem piszą, że to małżeństwo zostało zawarte wbrew jej woli, z przymusu. Chodzi o Jurija Bogolubskiego, syna przeklętego przez kijowian Andrzeja Bogolubskiego, jednego z założycieli Carstwa Moskiewskiego, wnuka Jurija Dołgorukiego. Najwyraźniej ówcześni gruzińscy możnowładcy, zajęci swoimi niekończącymi się wojnami z Turkami-seldżukami, nie byli zbyt obeznani z sytuacją społeczno-polityczną w przyjaznym im państwie, gdzie po śmierci Włodzimierza Monomacha rozpoczęły się niekończące się swary między książętami o kijowski stół. A tymczasem na terenach Rusi Kijowskiej toczyła się bratobójcza wojna. Ukraiński historyk Stepan Tomasziwski obliczył, że między 1146 a 1246 rokiem 24 książąt 47 razy rządziło w Kijowie. Z nich jeden siedem razy zasiadał na tronie, pięciu książąt rządziło po trzy razy każdy, a ośmiu — po dwa razy. Charakterystyczne, że 35 panowań trwało krócej niż rok każde. Od unitarnej państwo Ruś Kijowska przeszło do ustroju federacyjnego. I zakrztusiło się krwią. Kijów był najbogatszą, najbardziej rozwiniętą dzielnicą, wabiło jego piękno, jego niezliczone skarby, jego sława słonecznych wrót od Waregów do Greków. Kijowa pragnęli i nienawidzili. A jeden książę szczególnie. Bo nie chciał, żeby to miasto przyćmiewało jego własne posiadłości na wschodnich obrzeżach Rusi, które się powiększały. Włodzimiersko-suzdalski książę Andrzej Bogolubski, poprzednik moskiewskich książąt, w 1169 roku napadł na Kijów i ograbił go doszczętnie: spłonęły domy, świątynie, cudotwórczą ikonę Matki Bożej wywieziono do Włodzimierza, teraz jest ona znana całemu światu jako sławna ikona Włodzimierska. Po tym ogłosił się wielkim księciem włodzimiersko-suzdalskim, faktycznie potwierdzając tym wyjście swojej dzielnicy ze składu Rusi, ponieważ u niego i jego potomków brakowało wielkoksiążęcej domeny „Ruś”. W tej wyprawie na Kijów był z nim jego małoletni syn Jurij, jak świadczy Latopis Hipacki. Razem z nim uciekał z Kijowa pod naporem wołyńsko-halickich wojsk, które pospieszyły na pomoc stołecznemu miastu. Książę Andrzej był dwukrotnie żonaty. Wiadomości o pierwszej żonie brak. Druga — według legendy Olita — była córką bojarzyna Kuczki. Tego samego, na cześć którego nazwano bogaty posad w północnych lasach i na którego bogactwa ostrzył sobie zęby książę Jurij Dołgoruki. Stepana Kuczkę wraz z braćmi zabito, a żeby potwierdzić swoje rodowe prawo do tych ziem, córkę Kuczki wydano za jego syna — młodego Andrzeja Bogolubskiego. Zmienią nazwę i sami Kuczkowie, bardzo szybko wejdą oni do kronik pod nazwą Moskwa jako ojcowizna Jurija Dołgorukiego, a potem i Andrzeja Bogolubskiego. Dlaczego syn nie zaczął nosić nazwiska swojego ojca, nie dziwi, w tej rodzinie przyjęte było niszczyć nie tylko imiona czy pamięć, ale i samych poprzedników. Chociaż trzeba powiedzieć, że „Bogolubskim” kronikarze tych wydarzeń jeszcze go nie nazywali, to imię wypłynie wiele wieków później, już przy kanonizacji przez Patriarchat Moskiewski założyciela miasta Włodzimierza. W tamtym czasie nie będzie już żywych świadków jego krwawych czynów. A z biegiem czasu i sami kijowianie jako parafianie Patriarchatu Moskiewskiego zaczną modlić się do świętego Andrzeja Bogolubskiego, kata i wieszalnika ich przodków. Ale wróćmy do córki rozszarpanego przez Dołgorukiego bojarzyna Kuczki i do Andrzeja Bogolubskiego. Właśnie u tej nieprostej pary urodził się przyszły narzeczony słońcolicej gruzińskiej królowej. Nie wiem, czy można było wymyślić dla młodej królowej większe nieszczęście niż spowinowacenie z książęcym rodem, gdzie zabójstwa krewnych, intrygi, zazdrość i okrucieństwo przerażały naocznych świadków nawet w tamtych niezbyt humanistycznych czasach. O dzieciństwie kniaziowicza Jurija, czy Gieorgija, jak nazwą go gruzińscy kronikarze, można tylko się domyślać. Mało prawdopodobne, że między małżonkami mógł istnieć choćby cień bliskich relacji. Tak, jego ojca księcia Andrzeja zabili bojarzy i, mówią, nie bez pomocy własnej żony, w noc przed 30 czerwca 1174 roku w Bogolubowie, w wyniku spisku bojarów, tych samych Kuczkowiczów, z powodu nadmiernego okrucieństwa nawet wobec jego bliskich ludzi. Oczywiste jest, że po jego śmierci spadkobierca — rozwścieczony brat, którego przez całe życie zaciekle prześladował nieboszczyk, spełnił swoje dawne marzenie i pomścił się na bliskich brata, jednak kniaziowicz Jurij jakoś zdołał wyślizgnąć się i znalazł się aż u Połowców, którzy koczowali na pograniczu Królestwa Iberii. Opowieść o zabójstwie Andrzeja Juriewicza można znaleźć w Latopisie Hipackim. A oto kontynuację historii jego syna Jurija znajdujemy już w gruzińskich kronikach: „Przybył posłaniec i przywiózł męża wielce rodowitego, silniejszego od wszystkich królów tamtego kraju… i wszystkim on się spodobał, dlatego że nic nie wiedzieli o jego zwyczajach”. „Tak odbył się pierwszy gruzińsko-rosyjski kontakt, — ocenia to wydarzenie współczesny historyk. — Temu kontaktowi przypisane są wszystkie cechy następnych: przecenianie, które nie wiadomo skąd się wzięło, a potem rozczarowanie” (Strona Gruzja dla wszystkich, anonimowy autor). Zatem przed królową Rusudan, która tymczasowo zasiadała na iberyjskim tronie, zebrali się przedstawiciele szlachty — 17 patriarchów, 18 didebulów, 18 spaspetów oraz 20 eristawów i zaproponowali jak najszybciej połączyć się z przybyszem więzami małżeńskimi. A przyszła królowa Tamar odpowiadała: „Jak można zrobić tak nieprzemyślany krok? My nie wiemy nic o zachowaniu tego cudzoziemskiego człowieka, ani o jego sprawach, ani o jego wojennej dzielności, ani o jego naturze i ani o charakterze. Dajcie mi przeczekać, póki nie zobaczycie zalet lub wad jego”. Ale oni stawiali jej opór, mówili o bezdzietności, smucili się z powodu bezpłodności jej domu, żądali sobie przywódcy wojsk i na wszelkie sposoby utrudniali jej duszę. I po długich sporach i wbrew jej woli wyprawili wesele. „Bardzo szybko, — ubolewa autor „Żywota królowej królowych Tamar”, — przepowiednia jej sprawdziła się. W przybyszu zaczęły ujawniać się scytyjskie nawyki: przy wstrętnym pijaństwie zaczął on dokonywać wielu nieprzyzwoitych czynów”. Tutaj historia się zacina: rozpusta aż do zoofilii, torturowanie sług, a po naganie udzielonej swojemu wybrankowi przez królową, bicie dostojnych możnowładców, dworzan, sług cerkwi. Przybłędny gruziński król, najwyraźniej, nawet myśli nie dopuszczał, że

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dla człowieka w szynelu to jakby daleka abstrakcja, która go wcale nie dotyczy. A tutaj wojna uderzyła właśnie w ciebie, zabrała ci to, co mogło być szczęściem twojego życia. Zresztą, jak w każdym utalentowanym dziele, mamy tu szeroką przestrzeń dla recepcji i każdy może wyczytać w nim coś swojego. Jak wiadomo, w książce człowiek może przeczytać tylko to, co już wie. Kolisnyk czasami ironizuje ze swojej muzy – powiada, że jest bardzo leniwa. Jednak tyle dziesięcioleci regularnie w periodykach pojawiają się jego felietony i komentarze. Chyba że są długie przerwy między wydaniami książek. Oto i teraz, obciążony pilnymi sprawami związanymi z „Wistiami kombatanta”, nie zdążył przekazać w ostatecznej wersji nowego zbioru humoru i satyry do wydawnictwa i świętuje jubileusz bez niego. Oczywiście, jeszcze jedną z przyczyn tego jest jego wyjątkowa samokrytyczność. Niejednokrotnie wyrażał mi swoje wątpliwości, czy warto książkę wydawać i czy będzie ona dla kogoś interesująca na Ukrainie. Za to w tarnopolskim wydawnictwie „Dżura” ujrzał światło dzienne zbiór materiałów „Na życiowych twórczych rozstajach: Roman Kolisnyk”, który uporządkowała Jarosława Hajdukevych. Niesie on w sobie niemało ważnych informacji o życiu i pracy literackiej Romana Kolisnyka. Niemało z tego wszystkiego nie wiedziałem i ja, mimo że już tyle lat się z nim przyjaźnię. Powiedzmy, ojciec jego, stateczny gospodarz, który jeździł na zarobek do Kanady, pisał wiersze, miała wyczucie słowa i niezbyt wykształcona mama Malwina. W liście do syna w Kanadzie latem 1960 roku, kiedy miał wziąć ślub, pisała: „...lecę ponad góry, ponad doliny, lasy, które są na ziemi, nic mnie nie powstrzyma, Romasku, zatrzymam się w tej cerkwi, gdzie ty będziesz stał przed ołtarzem...”. Jeszcze raz utwierdzasz się w przekonaniu: nic nie powstaje z niczego – wszystko ma swoje podstawy i fundamenty. Niejednokrotnie dziwiłem się temu fenomenowi. Człowiek już w tak poważnym wieku, a zachował tak zachłanną ciekawość wszystkiego, zainteresowanie i polityką, i literaturą. Oto zaiste młoda dusza! Taki był – takim pozostał, przeszedłszy długą drogę, na której zdarzały się próby, których wystarczyłoby nie na jedno życie. Ale on nigdzie nie zgubił jeszcze jednego swojego talentu – zawsze pozostawać sobą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Jeszcze jeden jego talent Słowo do Romana Kolisnyka

Mykoła SŁABOSZPYCKYJ To było ponad dwadzieścia lat temu. Mój dobry przyjaciel i przewodnik po Toronto Ołeksandr Charczenko, który zapoznał mnie z wieloma interesującymi ludźmi, powiedział: “A to jest Roman Kolisnyk, chyba najbardziej ironiczny Ukrainiec w Kanadzie!” Wysoki, o wojskowej postawie i szlachetnej siwiźnie mężczyzna od razu zwracał na siebie uwagę w gronie byłych dywizjonistów. Okulary nie mogły ukryć jego uważnego spojrzenia i wesołych iskierek w oczach. Opowiadał coś żwawo, okraszając swoje słowa zamaszystymi dowcipami. A po jakimś czasie dostrzegłem w jego oczach melancholijne przygaszenie. I już niczym nie przypominał etatowego wesołka. Jako człowiek głęboki i wielostronny bywa tak różny, że czasami zdaje się nawet niepodobny do samego siebie, bo całkowicie wypada z tej życiowej roli, w której przywykliśmy go widzieć. Zaprzyjaźniliśmy się niemal od pierwszego spotkania. I w tym zasługa przede wszystkim jego, ponieważ jest człowiekiem oddanym w przyjaźni i głęboko niezawodnym. Cenili go świętej pamięci Myrosław Małecki, Bohdan Bihus i Wasyl Weryha, którym również dane było złożyć swoją młodość na ołtarzu idei, przejść piekło wojny i ocaleć w nim. Zakończenie wojny przyniosło im nowe niepokoje, ponieważ nie wiedzieli, co i jak będzie z nimi jutro — radzieccy władcy żądali wydania im na rozprawę młodych Galicjan, którzy w cudzoziemskich mundurach poszli bronić ukraińskich interesów politycznych. Historia dywizji “Hałyczyna” do dziś jest otoczona propagandowymi mitami, elementarną demagogią i spekulatywnymi interpretacjami. Dywizjonistów wystawia się jako faszystowskich kolaborantów, całkowicie ignorując fakt, że nigdy nie zdradzili Ukrainy, bo to nie była ukraińska wojna. Walczyły między sobą dwa totalitarne potwory. Ukraińcy znaleźli się w różnych armiach i nierzadko zabijali się nawzajem. Niektórzy widzą swoją misję w tym, aby i dziś nie ucichła wojna między nimi, aby nie nastąpiło narodowe pojednanie. Kolisnyk opisał swoją życiową odyseję, w której był powrót do pokojowego życia, emigracja aż do brzegów Australii, opanowanie takiego zawodu jak drwalnictwo. Już po zrzuceniu munduru i ubraniu się w cywilne, próbował coś pisać, jednak życiowe okoliczności, niepewność i brak wiary w swój talent nie dały wtedy możliwości samemu potraktować poważnie swoich literackich ekzercycji. Musiało minąć jeszcze wiele czasu, wiele wydarzeń, spotkać się wielu ludzi, aby stało się właśnie tak. Nie mógł już porzucić pracy literackiej, czas na którą wyrywał w antraktach od tej pracy, która go żywiła. Kolisnykowi poszczęściło się mieć za żonę złotą kobietę, która stała się dla niego prawdziwym przyjacielem, doradcą, krytykiem literackim i agentem literackim. Mnie również poszczęściło się znać świętej pamięci panią Halę, osobę o zdumiewającej życzliwości. Przy jej gościnnym stole, przy młodzieńczym piciu i przyjacielskiej rozmowie, niejednokrotnie miałem przyjemność przebywać wśród przyjaznych Kolisnykom ludzi, głównie — z zaprzyjaźnionych między sobą dywizjonistów. Toroncka gazeta “Nowyj szlach” zyskała w jego osobie felietonistę, który chętnie reagował na wszystkie wydarzenia. Wszystko to złożyło się później na jego książki “Ciężko być politycznym emigrantem”, “Najlepsi chłopcy z dywizji”, “Od Adama do Leonida II”. Kilkoma wydaniami i w kilku wariantach pojawiała się jego proza podróżnicza. Bystrooki reporter Kolisnyk podczas podróży potrafi wszystko zobaczyć w detalach, podaje wyraziste “migawki”, zawsze o wszystko dokładnie wypyta. A jednocześnie okrasi swoją opowieść subtelną ironią. Ta proza ma wszelkie podstawy, by nazywać się prozą autorską. Najważniejszymi zaś osiągnięciami twórczymi Romana Kolisnyka są powieści “Ostatni strzał” oraz “Erika”. O “Ostatnim strzale” niemało pisano i w diasporze (W. Bender, W. Żyła, I. Kedryn-Rudnycki, D. Nytczenko), i na Ukrainie (R. Fedoriw, A. Szewczenko, P. Soroka). Swoim patosem i głębią analizy psychologicznej “Ostatni strzał” jest współbrzmiący z powieścią “Na Zachodzie bez zmian” Remarque’a, która należy do światowej klasyki literatury. Ktoś, kto nie czytał utworu Kolisnyka, ale zna biografię autora, może przeczuwać, że ze stron “Ostatniego strzału” wyleje się na niego patriotyczna retoryka, że powieść będzie “socrealizmem na opak”. Jednak — i to jest zasadniczo ważne — w utworze Kolisnyka tego nawet w przybliżeniu nie ma. Jest natomiast twardy w detalach neorealizm, przejmująca precyzja psychologicznych gestów i skąpych słów postaci — w większości wczorajszych gimnazjalistów i studentów, i po prostu synów chłopskich, którzy znaleźli się w piekle wojny. Witalij Bender zauważył taki zasadniczy moment. W powieści nie ma żadnej apologetyki Dywizji. (Do tego trzeba pisać artykuły, a nie utwory artystyczne). Choć książka napisana jest w pierwszej osobie i oparta na osobistym doświadczeniu autora, byłego żołnierza Dywizji, mimo wszystko jest to — nie kronika i nie wspomnienia, jak niektórzy chcieliby to widzieć. Bender zauważył, że Kolisnyk jest chyba najbardziej szczery ze wszystkich, którzy pisali o Dywizji (a przed “Ostatnim strzałem” ukazało się już dwanaście książek o niej): “Ukraińcy umierają za niemieckie interesy. I w ogóle, w tej wojnie ukraiński żołnierz, po którejkolwiek stronie by nie występował, umierał za interesy innych. Ten moment autor przekonująco podkreślił opisem dwóch poległych w boju żołnierzy — obaj Ukraińcy, obaj o tym samym nazwisku, tylko jeden w sowieckim, a drugi w niemieckim mundurze. Obaj młodzi, obaj martwi, może nawet zginęli z ręki jednego drugiego. Za co? Czyż to nie tragedia…” I jeszcze u Bendera: “Unikając brawury i majorów, nie uciekając się do upiększeń, autor osiąga największy efekt i prawdziwość — nie, nie wszyscy jesteśmy bohaterami, ale staramy się nieść swoją cząstkę w najgorszej sytuacji i tym zaświadczamy sobie i innym, że jaka tam w duszy nie byłaby pustka, a mimo wszystko chce się pozostać choćby zduszonym, ale człowiekiem…” To ważny akcent: protosyżet i prototypy nie skrępowały wyobraźni autora, nie zrodziły artystycznie nieskrystalizowanej życiowej “empiryki” w utworze. Romantyczna ballada “Erika” jest współbrzmiąca z “Ostatnim strzałem”, ale w niej — w przeciwieństwie do “Ostatniego strzału” — jeszcze bardziej wzmocniono tragiczny pierwiastek. Bezsens śmierci młodej dziewczyny, którą pokochał młody dywizjonista, — oto ten głęboko osobisty kąt widzenia, w którym dostrzeżono wojnę. Gdzieś tam są wysokie imperatywy czy demagogiczne motywy, które rzucają na pole bitwy miliony ludzi, gdzieś w niewidzialnych sztabach stratedzy opracowują taktyczne pułapki, ale wszystko to dla konkretnego Znanemu ukraińskiemu pisarzowi Romanowi KOLISNYKOWI (Toronto, Kanada), autorowi zbiorów humoru i satyry, powieści “Ostatni strzał”, prozy podróżniczej “Dookoła świata”, badań historycznych o Ukraińskiej dywizji “Hałyczyna” oraz Ukraińskiej Armii Narodowej, redaktorowi czasopisma “Wisti kombatanta” stuknęło 90 lat. Z tej okazji wydawnictwo “Jarosławiw wał” i NSPU zorganizowały wieczór autorski pisarza. Utwory jubilata wykonali ukraińscy aktorzy. Redakcja “Słowa Proświty” wita jubilata, życzy zdrowia, nowych sukcesów twórczych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Rycerz z kohorty „żelaznych”

Petro BUDYCZ. W tym roku mija 95 lat od dnia urodzin Iwana Jowyka — buńczucznego legendarnej sotni UPA „Hromenki” (Mychajła Dudy), która zasłynęła zwycięskimi walkami przeciwko okupantom na Zakerzoniu (od 1944 roku ukraińskie ziemie Chełmszczyzny, Podlasia, Nadsania i Łemkowszczyzny przypadły Polsce — prezent Stalina). Iwan Jowyk urodził się w 1918 roku w wielodzietnej rodzinie. Rodzice — chłopi-rolnicy byli ludźmi religijnymi i świadomymi narodowo, dali mu dobre wychowanie i zaszczepili miłość do rodzinnego kraju. Po ukończeniu szkoły podstawowej we wsi Hyszewice wstąpił do gimnazjum w Przemyślu. Od 1938 roku służył w polskiej armii. Tam uczył się w szkole podoficerskiej, na początku II wojny światowej trafił do niemieckiej niewoli. W latach 1939–1942 pracował u niemieckich bauerów. W 1942 roku udało mu się wrócić na ojczystą ziemię. I od razu wstąpił w szeregi UPA, która walczyła o Ukraińskie Samodzielne Państwo Soborowe (UССD), przeciwko niemieckim okupantom i polskim formacjom zbrojnym, a później także przeciwko oddziałom specjalnym NKWD. Podziemna walka OUN–UPA na Zakerzoniu — to forpoczta walki wyzwoleńczej na Ukrainie. Zakerzonie — to okno na Europę, przez które wieści o walce UPA rozprzestrzeniały się na cały świat. Dlatego ten kraj miał wielkie znaczenie strategiczne. Na lata 1945–1947 przypada najbardziej masowe wysiedlenie Ukraińców z ziem pradziadów i najbardziej masowe wyniszczanie ukraińskiego ludu przez polskie formacje zbrojne. W celu powstrzymania masowego wyniszczania Ukraińców na Zakerzoniu Prowid OUN–UPA skierował tam doborowe oddziały UPA („Chrina”, „Myrona”, „Didyka”, „Burłaki” i in.). Przy tym Prowid UHWR surowo zabronił oddziałom UPA prowadzenia działań odwetowych. W UPA Iwan Jowyk miał pseudonim „Sokolenko”. Na Zakerzoniu został przydzielony do sotni „Hromenki”. I w składzie tej sotni brał udział w bitwie o zdobycie miasta Dubiecko. Sotnia opanowała miasto, uwolniła z więzienia wielu więźniów, a także napadła na polski bandycki sztab we wsi Borownica niedaleko Przemyśla i zlikwidowała go. Bojówkarze tego sztabu znęcali się i niszczyli Ukraińców w nieludzki sposób. Znacząca jest bitwa sotni „Hromenki” pod wsią Jawornik Ruski, gdzie duże polskie zgrupowanie zostało doszczętnie rozbite bez strat ze strony upowców (kwiecień 1946 r.). Takich zwycięskich bitew sotni „Hromenki”, w których brał udział I. Jowyk, było bardzo wiele. Ale były też bardzo trudne sytuacje, nawet po śmierci namiestnika Moskwy generała K. Świerczewskiego (zlikwidowany przez sotnię „Burłaki” na Łemkowszczyźnie) obławy nie ustawały, szczególnie dokuczały powstańcom zimą. Iwan Jowyk w swojej książce „Niespokorna Armia” szczegółowo opisuje akcję „Wisła”, którą przeprowadził polski rząd w 1947 r. Wszystkich Ukraińców siłą wysiedlano na zachodnie i północne ziemie Polski, gdzie rozproszono ich w 42 powiatach po kilka rodzin, a uczestników ukraińskiego podziemia oraz po prostu świadomych Ukraińców wtrącano do więzień i obozu koncentracyjnego Jaworzno, z którego rzadko kto wychodził żywy. Chłopi przed wysiedleniem przychodzili do lasu pożegnać się z powstańcami. Ci ludzie nie myśleli, co z nimi będzie, ale martwili się tym, że nie będzie komu pomagać upowcom w dalszej walce. Był to wyraz wielkiej miłości do swoich nieustraszonych obrońców. Po akcji „Wisła” Prowid UHWR wydał rozkaz sotni „Hromenki” oraz niektórym innym sotniom, które działały na Zakerzoniu, przebijania się na Zachód do strefy amerykańskiej. Iwan Jowyk w składzie sotni „Hromenki” wyrusza na Zachód. Na granicy ze Słowacją powstańcy z bólem w sercu żegnają się z ojczystą ziemią. Słowackie terytorium sotnia przeszła bez większych przygód. Słowacka ludność odnosiła się do upowców z sympatią, pomagała. A oto przez czeską ziemię sotnia przemieszczała się z wielkimi trudnościami i znacznymi stratami, puchli z głodu. Często dochodziło do walk z czeskimi placówkami, ludność odnosiła się do upowców z rezerwą. Powstańcy byli wycieńczeni częstymi walkami i marszami, ale niezłomni duchem. 27 sierpnia 1947 r. sotnia przybyła na austriacką ziemię. W Austrii wciąż były wojska radzieckie. Austriacy, tak jak Słowacy, pomagali upowcom we wszystkim. Przez austriacko-niemiecką granicę sotnię przeprowadził Austriak, który dobrze znał tajne przejścia. A 10.09.1947 r. sotnię witał amerykański pułkownik. Amerykanie traktowali powstańców uprzejmie. Dla Iwana Jowyka i innych żołnierzy skończyły się wyczerpujące tułaczki. Przewieziono ich do Deggendorfu, a sotnik „Hromenko” powrócił na Ukrainę (zginął w walkach z enkawudzistami na Żydaczowszczyźnie). W Deggendorfie powstańców odwiedzili przedstawiciele Ukraińskiego Czerwonego Krzyża oraz przedstawiciele ZP UHWR. Częstymi gośćmi byli Wasyl Mudryj, dr Maruszka, pułkownik Kałyna-Łopatynski i in. Później I. Jowyka i powstańców przewieziono do miasta Landshut (Niemcy), gdzie przebywali ukraińscy uchodźcy. Iwan Jowyk i jego towarzysze broni na cały świat ogłaszali, że Ukraina walczy o Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo i że ta walka nie ustanie, dopóki Ukraina nie stanie się niepodległa. Ta niezłomna wiara w niepodległość Ukrainy i miłość do niej pomagały pokonywać wszelkie trudności. W Landshut Jowyk ożenił się i z czasem wraz z rodziną przeniósł się do USA. Kiedy Ukraina stała się niepodległym państwem, on wraz z żoną Marią często odwiedzał Ojczyznę z pomocą humanitarną, pomagał dzieciom-sierotom i nie szczędził pieniędzy na ukraińską sprawę. Książka Iwana Jowyka „Niespokorna Armia” ukazała się drukiem w 1995 r. W niej opowiada on o heroicznym ruchu oporu żołnierzy UPA przeciwko okupantom i wskazuje na to, że gdyby nie obecność żołnierzy UPA na Zakerzoniu, to ofiary ze strony ukraińskiej ludności byłyby o wiele większe. Przykro, że w niepodległej Ukrainie, o którą walczyli żołnierze UPA, do tej pory nie zostali oni uznani na szczeblu państwowym za stronę walczącą w II wojnie światowej. Bohaterowie wydania to mądrzy, opętani ideą rycerze, którzy walczyli z potężnymi totalitarnymi reżimami Hitlera i Stalina. Dzięki heroicznej walce OUN i żołnierzy UPA, a także czynowi naszych heroicznych poprzedników, my dzisiaj żyjemy w suwerennym państwie. I choć nie jest ono takie, o jakie walczyła UPA, to jak pisał Szewczenko: „W swoim domu własna i prawda, i siła, i wola”. Iwan Jowyk należy do tych niespokornych („żelaznych”) Ukraińców, których imiona i czyny zawsze będą pamiętać wdzięczni potomkowie. go z powodzeniem ją kończy. Jej dysertacja to „Ukraińska proza końca XIX – początku XX w. Narodowa immanencja rozwoju literackiego”. Pracę doktorską Natalia Szułyło obroniła w 2004 roku. Osiągnąwszy szczyt doktorski, stała się jeszcze bardziej hojna – chętnie dzieli się wiedzą ze wszystkimi: starszymi kolegami, rówieśnikami, aspirantami (imię Natalii Szułyło jest wśród tych, którym dziękuje za pomoc Sołomija Pawłyczko, autorka książki „Dyskurs ukraińskiego modernizmu”). Po obronie pracy doktorskiej na Natalię Szułyło czekał jeszcze jeden szczyt – powierzono jej odpowiedzialną redakcję 9. tomu „Historii literatury ukraińskiej” w 12 tomach. I ona z właściwym sobie entuzjazmem i odpowiedzialnością zabrała się do pracy: zebrała zespół autorski, wyznaczyła kilka rozdziałów dla siebie… Niestety, tę pracę dokończy ktoś inny: nieubłagana choroba nie pozwoliła zajmować się ukochaną sprawą z pełną siłą. Nie ma już Natalii Szułyło. Lecz ona będzie żyła wśród nas w książkach, artykułach, myślach, uczniach, będzie żyła pamięcią o wspaniałym człowieku, troskliwej matce i kochającej babci. Niech ziemia lekką ci będzie, Natalio!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Mądre serce Natalii Szumyło

...versytetu za niepewną lojalność, a ktoś żył, oczekując, że i jego pozbawią prawa do nauki… Z dyplomem z wyróżnieniem Natalia trafiła do Państwowego Literacko-Memorialnego Muzeum Lesi Ukrainki, a później została redaktorką literacką czasopisma Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy „Radianske literaturoznawstwo” (obecnie — „Słowo i Czas”). Tam przeszła dobrą szkołę redagowania cudzych tekstów, tam zaczęła drukować własne artykuły. Coraz częściej zaznaczała swoją obecność na konferencjach naukowych. W latach 1977—1981 Natalia Szumyło studiuje w aspiranturze Instytutu Literatury i pisze pracę kandydacką o poetyce prozy Stepana Wasylczenka, którą pomyślnie broni. W 1986 roku ukazuje się jej monografia „Proza Stepana Wasylczenka. Zagadnienia poetyki”. W corocznych sprawozdaniach Natalia Szumyło wymienia swoje kolejne publikacje — tu coraz częściej pojawiają się artykuły o Hnacie Chotkiewiczu, Ljubow Janowskiej, Mykole Jewszanie, Mychajle Mohylańskim, Natalii Romanowycz-Tkaczenko, Bohdanie Łepkim, Spyrydonie Czerkasenku, Ołeksandrze Sulimie-Błochinie, Mykole Czerniawskim i in., a także doniesienia o odnalezionych w magazynach artykułach, sztukach, opowiadaniach, powieściach i romansach tych oraz innych mistrzów słowa, tak, mistrzów słowa, zapomnianych lub celowo przemilczanych, bez których nasze wyobrażenie o pięknym słowie pozostawałoby ubogie, bo przez długi czas nas okradano, świadomie wykreślając z pamięci wypisane krwią wiersze i strony. W tytułach artykułów Natalii Szumyło, poświęconych ukraińskim pisarzom końca XIX — początku XX wieku, natrafiamy na słowa „życie ludzkie świątynia, a nie kostnica”, „kim jesteśmy, czego nam potrzeba”, „nasza praca nie zginie nadaremno”, „mój naród jako naród, a dalej — jak Bóg”, „na naszą młodzież nasza nadzieja, nasza Ukraina” — to są te wypowiedzi, którymi zwracali się do potomnych, mając nadzieję, że uczynią nas lepszymi, mądrzejszymi. Świadomość, że siła zawarta w napisanym nie gaśnie, wzywała Natalię Szumyło do archiwów, do bibliotek, gdzie przechowywano wzorce literatury objętej zakazem, zmuszała do nieustannego przygotowywania ich do druku i drukowania. Te publikacje świadczyły także o tym, że Natalia Szumyło dojrzewa do wielkiej pracy o ukraińskiej prozie końca XIX — początku XX wieku, innymi słowy — do pracy doktorskiej: w 1994 roku wstępuje do doktoranckiej części Instytutu Literatury, a w 1997-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dnia pokoju, swoją twórczością mogliby znacznie skuteczniej wpływać na opinię publiczną. Oczywiście, stworzyć dzieło sztuki, znaleźć możliwość zaprezentowania go — to o wiele trudniejsze niż przejście czy przebiegnięcie określonego dystansu. Potrzebny jest czas, nakłady materialne i finansowe na proces twórczy oraz galerie czy sale do prezentacji. Ale efekt takich akcji byłby większy, ponieważ dzieła artystyczne mają głęboki wpływ na ludzką świadomość, skłaniają do poważnych przemyśleń i działania, do szukania, w końcu, wyjścia z błędnego koła ludzkiego samozniszczenia. Mam nadzieję, że ta wystawa da impuls organizacjom państwowym i społecznym, osobom prywatnym do pracy nad przygotowaniem i przeprowadzeniem w przyszłym roku już ogólnoukraińskiej, a nawet międzynarodowej wystawy pokojowej, poświęconej Międzynarodowemu dniowi pokoju”. Oglądamy wystawę dalej. Na płótnie “Nadzieja” przedstawione są dziewczęta, kobiety z dziećmi. Żyją nadzieją, że nie będzie już krwawych rzezi, a ich dorośli, narodzeni i jeszcze nienarodzeni potomkowie będą żyć w pokoju. Stoją nad przepaścią, a przed nimi zielona ziemia, po której musi zostać wytyczona nowa droga cywilizacyjna, aby ludzkość nie zginęła we własnoręcznie stworzonej otchłani. W tym celu trzeba zrobić pierwszy “Krok” i robi go, przekraczając miecz, maluch wspierany przez mamę. A “Świtowe widzenie” zwiastuje pokój i spokój tak wielki, że nawet świece nie gasną na skrzydłach gołębi, które szybują w czystym niebie od czarnych kwiatów nieszczęścia do białych kwiatów pokoju i szczęścia. Komuś takie zakończenie ekspozycji wyda się idealistyczne, ale taki właśnie jest nasz artysta — niepoprawny idealista. To rzeczywiście współcześni artyści, profesjonaliści”. Wiktor Bystriakow podziękował organizatorom wystawy i widzom, opowiedział, że na zawsze zapamiętał wskazówkę swojego nauczyciela, ludowego artysty Mychajła Derehusa: “Idź swoją drogą, słuchaj siebie i swojego serca. Sztuka to nadzwyczajna praca nad sobą, oddawanie energii, wiara w przyszłość. Wtedy zachowamy naszą kulturę i sztukę”. W tej galerii zaplanowano wkrótce przeprowadzić wystawy Mychajła Chichłuchy “Po lecie” (malarstwo), Wałerija Franczuka “Stronami Kobziarza” (rzeźba, grafika, malarstwo), Tamary i Tymosza Laszczuków “Plakaty czasów niedokomunizmu i dalej”, Wołodymyra Kutkina “Niewyczerpane źródło” (grafika), Wiktora Bystriakowa z przyjaciółmi (rzeźba, grafika, malarstwo). Od lewej do prawej: Wadym Szipulin, Wiktor Bystriakow, Andrij Czebykin, Wałentyna Bystriakowa, Rusłan Runo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Widzę czyny twoje, człowieku!»

Hanna SNITKO, historyk sztuki Autor projektu, Ołeksandr Melnyk, jest znany nie tylko środowisku artystycznemu, ale i szerokiej publiczności jako kurator biennale obrazu historycznego „Ukraina od Trypola do współczesności w wyobrażeniach współczesnych artystów”. Jednakże Ołeksandr Iwanowycz jeszcze w 2001 roku zainicjował pokojowy projekt „Nadzieja”, przeprowadzając wystawę indywidualną malarstwa i tekstów, które ukazywały zagrożenie samozagłady ludzkości w wyniku szalonego wyścigu zbrojeń i proponowały naiwny, utopijny „plan” wyjścia na nową drogę cywilizacyjną. Wystawa odbyła się w galerii sztuki Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Na ten rok artysta, w kontynuacji projektu „Nadzieja”, zaplanował ogólnoukraińską wystawę „Przebudzenie”. Nie znajdując jednak środków na jej przeprowadzenie, postanowił najpierw otworzyć wystawę indywidualną w galerii naszego liceum. Z radością przystaliśmy na tę propozycję, znając pana Ołeksandra jako artystę, który pracuje na rzecz kształtowania świadomości narodowej, edukacji historycznej i humanistycznej, czyli na rzecz rozwiązywania tych zadań, które stawiamy sobie również podczas procesu nauczania w liceum. Ekspozycja naszej wystawy rozpoczyna się od ekskursu historycznego. W dziełach „Ruś”, „Książę na księcia — brat na brata”, „Działania Andrzeja Bogolubskiego na Rusi” autor przekazuje istotę zaborczych, międzyplemiennych, bratobójczych wojen średniowiecza. Wszystkie te „działania” są pod czujnym okiem Stwórcy: „Widzę czyny twoje, człowieku!”. Na płótnie, które dało tytuł wystawie — „Przebudzenie”, człowiek pierwotny z kamiennym toporem bojowym budzi się w chaosie tego uzbrojenia, które on — „człowiek rozumny” przez tysiąclecia tworzył w celu niszczenia sobie podobnych. Jest to jakby kontynuacja tematu akwaforty Francisca Goi „Gdy rozum śpi, budzą się demony”. Ale o tym, o koncepcji wystawy i o jej celu mówi sam autor: „Demony, zrodzone ze „Snu rozumu” według Goi, dzisiaj nie są straszne nawet dzieciom, które przywykły do znacznie straszniejszych obrazów w horrorach. Nie można ich porównać z potwornościami stworzonymi przez samych ludzi i skierowanymi na niszczenie ludzi, czyli na samozagładę. Te potworności to uzbrojenie, tworzone od pojawienia się homo sapiens, od początku historii ludzkości aż do dzisiaj. To znaczy, że rozum owego „człowieka rozumnego” od jego narodzin tak naprawdę się nie obudził i do tej pory trwa w nieprzespanym śnie. Nie sposób wyjaśnić, dlaczego ludzie, mając nieprzezwyciężone problemy z ekologią, zdrowiem, wyżywieniem, elementarnym zabezpieczeniem socjalnym, wydają fantastycznie wielkie środki nie na przezwyciężanie tych problemów, a na tworzenie środków niszczenia człowieka. Wspaniała idea indyjskiego filozofa-pacyfisty Sri Chinmoya, by w Międzynarodowy Dzień Pokoju przeprowadzać na całym świecie Marsz Pokoju, aby choć na jeden dzień każdego roku zwracać uwagę ziemian na straszny problem bratobójczych wojen, które prześladują wszystkie narody świata jako niezniszczalna, nieuleczalna epidemia. Ale artyści, wspierając ruch na rzecz obchodów Międzynarodowego Dnia Pokoju, Vadym Petrowycz Szipulin, doktor nauk medycznych, docent Narodowej Akademii Medycznej: „Bardzo miło, że ta wystawa została otwarta w budynku dawnego Teatru Anatomicznego wydziału medycznego Uniwersytetu Kijowskiego z okazji jego 160-lecia, miło witać tutaj tak szanownych ludzi. Cieszcie się, rozmawiajcie i daj Boże wszystkim Wam zdrowia”. Prezydent Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Andrij Czebykin podziękował muzeum medycznemu, które przeprowadza takie wydarzenia, zaznaczył, że medycyna leczy ciało człowieka, a sztuka — duszę. Tę wystawę przygotowali dojrzali artyści z dużym doświadczeniem — powiedział Andrij Wołodymyrowycz. — Ich płótna są szczere, poruszają widzów. Dzieła są humanistyczne, wykonane z wielką miłością do człowieka, do przedmiotu, do przyrody. W Ukraińskim Liceum Humanistycznym Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki otwarto wystawę indywidualną Ołeksandra Melnyka „Nadzieja. Przebudzenie”. Artysta-monumentalista, który owocnie pracuje także w malarstwie sztalugowym, nie po raz pierwszy zwraca się do przytłumionego obecnie tematu wojny i pokoju, poruszając głębokie problemy moralno-etyczne człowieka, społeczeństw i państw. Dlatego też i tym razem wraz z organizatorami — edukatorami poświęcili ekspozycję Międzynarodowemu Dniowi Pokoju. Przebudzenie Działania Andrzeja Bogolubskiego na Rusi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Odpowiedź na zło pięknem

Nadija KYRIAN Zdjęcia autorki Wielokrotnie padała krytyka programów ukraińskiej telewizji, w których ignoruje się ukraińską kulturę, a także ukraińskość w ogóle. Na ich tle korzystnie wyróżnia się kanał telewizyjny „Kultura”. Tworzy on tam ciekawe programy ukraińskie, szeroko naświetla osiągnięcia naszych artystów. Kanał telewizyjny „Kultura” oraz galeria „Arka” rozpoczęły drugi sezon projektu artystycznego „Kultura + R2 = sztuka”. Wystawy odbywają się w galerii Narodowego Muzeum Medycznego, jednego z największych muzeów medycznych w Europie, znanego ze swojej działalności wydawniczej, oświatowej i wystawienniczej. Projektem opiekuje się kurator, producent, kierownik salonu artystycznego „Arka” Ruslan Runo. Wystawy prezentują i wspierają sztukę klasyczną. „To właśnie ukraińskie realistyczne malarstwo jest klasyką ukraińskiej sztuki plastycznej. Kto, jak nie Tymisz Ljaszczuk, Julij Jatczenko, Walerij Franczuk, są najlepszymi na Ukrainie. Dziś ci artyści reprezentują galerię „Arka” (w projekcie artystycznym Państwowej Telewizyjnej i Radiowej Kompanii „Kultura” — 10 lat)”, — wyjaśnia Ruslan Runo. 18 października otwarto wystawę „Podwójny portret” Walentyny i Wiktora Bystriakowych. Walentyna Bystriakowa — malarka, graficzka, obecnie wykłada w Na-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pod skrzydłami „Angelusa”

Tetiana TEREN, Kijów-Wrocław-Kijów, „Ukraińska Prawda. Życie” „Angelus” i strategia kulturalna Wieść o przyznaniu Oksanie Zabużko we Wrocławiu Międzynarodowej Nagrody Literackiej dla pisarzy z krajów Europy Środkowej „Angelus” zaraz po ogłoszeniu wyników wypełniła strumienie wiadomości ukraińskich użytkowników portali społecznościowych. Zwycięstwo Zabużko w sali Teatru Muzycznego „Capitol” we Wrocławiu śledziło zaledwie kilku Ukraińców i nikt nie kibicował Ukraince przed ekranami domowych telewizorów, gdyż wydarzenia kulturalne takiej skali, jak nagroda „Angelus” dla pisarzy z 21 krajów Europy Środkowej, którą ustanowiły władze miejskie Wrocławia, do dziś w naszym kraju pozostają poza bezpośrednią transmisją. Międzynarodowa Nagroda Literacka „Angelus” została ustanowiona w 2006 roku we Wrocławiu. Zgodnie z warunkami nagrody, statuetkę anioła autorstwa Ewy Rossano oraz czek na 150 000 polskich złotych (około 35 tysięcy euro) otrzymuje autor z krajów Europy Środkowej za książkę prozatorską, przetłumaczoną i wydaną w Polsce w ciągu ostatniego roku. „Nie jest przypadkiem, że ta nagroda została ustanowiona właśnie we Wrocławiu, wszak to miasto wielonarodowe — wyjaśnia dyrektor wydziału kultury Urzędu Miejskiego Wrocławia Jarosław Broda. — »Angelus« to tylko część wielkiej strategii kulturalnej Wrocławia, która, jesteśmy przekonani, ma sprzyjać także rozwojowi naszej gospodarki. Bo wspierając europejską literaturę, stajemy się ciekawsi dla międzynarodowych inwestorów i jednocześnie dowodzimy światu, że naszą główną wartością nie są pieniądze, a sztuka”. Już dziś można mówić, że ta strategia kulturalna rzeczywiście działa, gdyż w 2016 roku Wrocław stanie się Europejską Stolicą Kultury. Ciekawostką jest, że „Angelus” finansowany jest wyłącznie przez władze miejskie, bez pomocy sponsorów. Na moje pytanie, czy nie wywołuje to niezadowolenia mieszkańców Wrocławia, skoro ich środki idą nie na remont dróg i budowę placów zabaw, a na międzynarodową nagrodę, którą, co więcej, do tej pory nie nagrodzono nikogo z Polaków, pan Broda był zdziwiony: „Co pani? Mieszkańcy Wrocławia są dumni z tego, że w ich mieście istnieje ta nagroda, a co najważniejsze — rozumieją jej korzyść”. „Angelus” i rozumienie przeszłości Dla Ukrainy szczególnie przyjemne powinno być to, że pierwszym laureatem „Angelusa” w 2006 roku został Jurij Andruchowycz z powieścią „Dwanaście kręgów”. „Polska ma ambicje przywództwa regionalnego i sprawnie realizuje je nie tylko w sferze gospodarczej, ale i kulturalnej — uważa Andruchowycz. — A Wrocław, ustanawiając »Angelusa«, odgrywa w tym kontekście rolę wprost historyczną, bo właśnie literatura najkonsekwentniej broni fikcji, że takie terytorium jak Europa Środkowo-Wschodnia rzeczywiście istnieje”. Po Juriju Andruchowyczu laureatami „Angelusa” zostali austriacki pisarz Martin Pollack, Węgrzy Péter Esterházy i György Spiró, czeski pisarz Josef Škvorecký, białoruska pisłarka Swiatłana Aleksijewicz oraz chorwacki i bośniacki pisarz Miljenko Jergović. Oprócz Jurija Andruchowycza, w poprzednich latach wśród finalistów byli także inni ukraińscy pisarze: Ołeksandr Irwaneć z „Równe/Rowno” (2007), Maria Matios z „Słodką Darusią” (2011) oraz Andrij Bondar z „Historiami ważnymi i nieważnymi” (2012). Oksanie Zabużko i jej „Muzeum porzuconych sekretów”, które ukazało się w zeszłym roku w języku polskim w wydawnictwie W.A.B. w przekładzie Katarzyny Kotyńskiej, przyszło konkurować z naprawdę poważnymi rywalami. Do finału „Angelusa-2013” weszły także utwory polskich pisarzy Jerzego Pilcha, Szczepana Twardocha, Andrzeja Stasiuka, Kazimierza Orłosia, a także Rosjanki Ludmiły Pietruszewskiej i Austriaka Karla-Markusa Gaussa. Wielu Ukraińców przypuszczało, że nagrodę w tym roku wreszcie powinien otrzymać Polak, bo, jak zażartował Jurij Andruchowycz, ileż można już być skromnymi? Oksana Zabużko też przed ogłoszeniem czyniła przypuszczenia, że najbardziej oczywistym zwycięzcą powinna zostać powieść Szczepana Twardocha „Morfina”. „Książki Zabużko i Twardocha są podobne — przekonany jest członek jury »Angelusa«, profesor Andrzej Zawada. — Mam na myśli nie temat, a wspólne widzenie pewnych problemów. Pisarze zaczynają swoją opowieść w przeszłości, w latach II wojny światowej, i kończą współczesnym życiem oraz współczesnymi poglądami na naród, historię, patriotyzm, a jednocześnie — miłość i ludzką solidarność. I obie te książki są bardzo dyskusyjne, wymagają od nas myślenia oryginalnego, pozbycia się stereotypów, nauczenia się patrzenia na historię z pozycji teraźniejszości”. „Muzeum porzuconych sekretów”, wydane po ukraińsku w 2009 roku, wywołało niemało dyskusji na Ukrainie, ale po monitoringu polskojęzycznego Internetu wydaje się, że nie mniej takich dyskusji było i w Polsce (w Rosji zaś od czerwca, odkąd wyszedł rosyjski przekład powieści w wydawnictwie „AST”, nie pojawiła się żadna recenzja „Muzeum…”!). Dlatego zwycięstwo powieści Zabużko w Polsce było naprawdę niespodziewane. Bo w przededniu 70. rocznicy rzezi wołyńskiej w Polsce rozpoczęła się burzliwa dyskusja o tych wydarzeniach w mediach, której apogeum stały się debaty w Sejmie RP na temat tej trudnej karty w historii polsko-ukraińskiej. W tym samym kontekście brzmią także oceny polskiego historyka, profesora Grzegorza Motyki, że w „Muzeum porzuconych sekretów” „nieprawdziwie przedstawiono stosunek Ukraińców do Polaków i Żydów, Polacy przedstawieni są karykaturalnie, a o tragedii wołyńskiej wspomniano bardzo dziwnie”. Ale jednocześnie w polskich mediach natrafiamy na mnóstwo pochlebnych, a nawet zachwyconych opinii. „Polityka” stwierdziła, że po tej powieści Oksana Zabużko „jest jedną z głównych pisarek nie tylko tej części Europy”, „Newsweek Polska” przewidział, że obok Polski rośnie kandydat do Nagrody Nobla, a „Gazeta Wyborcza” oświadczyła, że powieść Zabużko — „to rozrachunek z ukraińską przeszłością i teraźniejszością, jakiego jeszcze nie było w ukraińskiej literaturze”. I na tle tej dyskusji zwycięstwo powieści Oksany Zabużko potwierdza słowa Jarosława Brody, że członkowie jury „Angelusa” nie kierują się kryteriami politycznymi czy narodowymi, wybierając najlepszą książkę; głównym kryterium jest jakość artystyczna tekstu. W profesjonalizm i bezstronność jury „Angelusa” wierzy także tłumaczka „Muzeum porzuconych sekretów” Katarzyna Kotyńska. Podczas wręczania nagród przewodnicząca jury, rosyjska pisarka Natalia Gorbaniewska, poprosiła widzów o oklaski dla tłumaczki za naprawdę ciężką pracę. Nawiasem mówiąc, od 2009 roku statuetkę anioła otrzymuje nie tylko autor najlepszej książki prozatorskiej, ale i jej tłumacz na język polski. Gdyby ten warunek konkursu istniał od samego początku, pani Katarzyna miałaby już dwa „Angelusy”, gdyż tłumaczyła także „Dwanaście kręgów” Jurija Andruchowycza. Oprócz tego w jej dorobku są przekłady tekstów Natalki Sniadanko, Lubka Deresza, Jarosława Hrycaka, Natalii Jakowenko i innych Ukraińców. „Dziś Wrocław pozycjonuje się w Polsce jako stolica życia intelektualnego i kulturalnego, jako miasto, w którym dobrze się żyje — zaznacza tłumaczka. — A »Angelus« ten obraz potwierdza”. W Polsce nie praktykuje się „ozdabiania” książek finalistów „Angelusa” naklejkami z napisem „finalista” czy „zwycięzca” (jak można zobaczyć na Ukrainie, na przykład na książkach zwycięzców i finalistów „Koronacji słowa” czy „Książki roku BBC”). Nie ujawnia się również ostatnio w Polsce informacji o tym, w jakim nakładzie drukowana jest książka. Katarzyna Kotyńska zapewniła, że „Muzeum porzuconych sekretów” sprzedaje się dobrze i że niedawno wydawca poinformował ją o druku nowego nakładu. „Audytorium, które interesuje się w Polsce literaturą ukraińską, jest stałe i potężne — zaznacza tłumaczka. — To zainteresowanie ciągnie się jeszcze od lat 90. ubiegłego wieku”. Zdziwiło również, że przed ceremonią wręczenia nagród w holu Teatru Muzycznego we Wrocławiu „Capitol” nie sprzedawano książek finalistów. Poza tym książki siedmiu pisarzy, którzy weszli do półfinału, w tych dniach stały na osobnych półkach czy stolikach w księgarniach Wrocławia, które tutaj są naprawdę na każdym kroku. W jednej z tych księgarni, a także na Uniwersytecie Wrocławskim w ciągu tygodnia przed ceremonią wręczenia nagród odbyły się spotkania z finalistami „Angelusa”. Osobno zatrzymajmy się na samej ceremonii. Tradycyjnie składała się ona z dwóch części. Najpierw widzom pokazano spektakl, w ramach którego polscy aktorzy zaprezentowali fragmenty utworów finalistów. Prezentacja „Muzeum porzuconych sekretów” dla czytelników ukraińskiego wydania „Muzeum porzuconych sekretów” była nieco dziwna. Reżyser spektaklu wybrał ten urywek z książki, w którym główna bohaterka, dziennikarka Daryna Hoszczynska, protestuje przeciwko propozycji kierownictwa kanału telewizyjnego, w którym pracuje, by zostać prowadzącą młodzieżowego talk-show. Warto powiedzieć, że temat przejścia telewizji od przemyślanych projektów społecznych i kulturalnych do rozrywkowych talk-show, jak świadczą recenzje w polskich mediach, jest szczególnie bliski miejscowym czytelnikom. Poza tym wojownicza aktorka w krótkiej spódniczce i pończochach w siateczkę zupełnie nie kojarzy się z niezależną i pewną siebie Daryną. No cóż, ale to być może osobliwości odczytania książki w innym języku przez czytelników z innego kraju. Kiedy zaś przewodnicząca jury „Angelusa” Natalia Gorbaniewska zaczęła z daleka mówić, że tegoroczna książka-laureat jest o magii, miłości, śmierci i zdradzie, podejrzewam, że jeszcze nikt na sali nie wiedział, kto zwycięży, gdyż taką samą listę cech można było zastosować również w odniesieniu do „Morfiny” Szczepana Twardocha. Oto dlaczego tak wzruszona Oksana Zabużko, która na ceremonię „Angelusa” przyleciała zaraz po „Dniach Ukrainy w Wielkiej Brytanii”, ze sceny powiedziała, że odtąd wie, dlaczego hollywoodzkie „gwiazdy” szlochają, otrzymując „Oscara”. „Nawet po szczycie w Wilnie będę mówić, że nasz ruch do Europy rozpoczął się od Wrocławia — po nagrodzeniu skomentowała swoje zwycięstwo pisarka. — To, że tę książkę w Polsce usłyszano i oceniono, jest ważne nie tylko dla mnie”. „Dla nas, Polaków, książka Zabużko jest ciekawa dlatego, że znajdujemy w niej współczesne postrzeganie przez Ukrainę jej historii — wyjaśnił wybór jury Andrzej Zawada. — Historia ukraińsko-polska była skomplikowana i tragiczna. Musimy ją zrozumieć i ruszać w przyszłość. Musimy nauczyć się patrzeć na historię bez narodowych, nacjonalistycznych emocji. Wrocław może być ucieleśnieniem historii Europy Środkowo-Wschodniej, tak samo jak ukraiński Lwów, który też należał do różnych państw i w którym żyją przedstawiciele różnych narodowości. Oto dlaczego Ukraińcy i Polacy mogą i muszą rozumieć siebie nawzajem, szukać dróg do tego porozumienia i oto dlaczego tak ważne jest zwycięstwo ukraińskiego pisarza”. Pogratulował pani Oksanie również obecny na ceremonii ukraiński publicysta Mykoła Riabczuk. Przyznał on, że chociaż prognozował zwycięstwo Rosjanki Ludmiły Pietruszewskiej, szczerze cieszy się z nowego ukraińskiego osiągnięcia. „To dowodzi, że Ukraina istnieje na mapie Europy — oświadczył Riabczuk. — Chociaż ja osobiście dałbym „Angelusa” za książkę wywiadów z Oksaną Zabużko” (Mykoła Riabczuk ma na myśli książkę wywiadów polskiej dziennikarki Izabelli Chruślińskiej z Oksaną Zabużko „Ukraiński palimpsest”, która lada chwila ma wyjść po polsku i pod koniec roku po ukraińsku w wydawnictwie „Komora”. — Red.). Chce się wierzyć, że podwójne zwycięstwo Ukrainy w Międzynarodowej Nagrodzie Literackiej „Angelus” wywoła burzliwszą dyskusję o stanie nagród literackich na Ukrainie. Wzięto z http://life.pravda.com.ua Dlaczego przyznanie ukraińskiej pisarce nagrody „Angelus” stało się dla wielu niespodziewane oraz jak międzynarodowa nagroda literacka może sprzyjać porozumieniu między narodami i wpływać na gospodarkę europejskiego miasta? Natalia Gorbaniewska, Oksana Zabużko, Prezydent Wrocławia Rafał Dutkiewicz i członek jury, literaturoznawca Andrzej Zawada

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

muzyki kameralnej młody skrzypek ze Szwecji Hugo Ticciati. Słuchacze wysoko ocenili wspólny akademicko-jazzowy projekt „Głosy ziemi” z muzyką Ołeny Leonowej i Joela Holmesa (USA) w wykonaniu Akademickiej Orkiestry Muzyki Ludowej i Popularnej pod batutą Mychajła Pikulskiego oraz międzynarodowego zespołu solistów. Zabrzmiał koncert symfoniczny „Hosanna” w wykonaniu orkiestry symfonicznej Romana Kofmana pod batutą Witalija Protasowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

XXIV Międzynarodowy

Heorhij ŁUK’JANCZUK Główną różnicą tegorocznego festiwalu od poprzednich jest ponadtygodniowy czas trwania oraz codzienne nasycenie różnorodnymi koncertami na każdy gust: chóralnymi, symfonicznymi, kameralnymi, prezentacyjnymi, które odbywały się zarówno w Sali Kolumnowej imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy, jak i w salach Narodowej Akademii Muzycznej imienia Petra Czajkowskiego oraz Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, sali koncertowej Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, w Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach oraz w Świątyni św. Bazylego Wielkiego… Festiwal rozpoczął się „Preludium” kwartetu smyczkowego Post Scriptum, który zapoznał słuchaczy z utworami zagranicznych autorów: Schnittkego, Ligetiego, Honeggera, Pärta, Strawińskiego, Holligera, Zimmermanna… Dzień otwarcia festiwalu zaznaczył się koncertem muzyki chóralnej „Oda do Kijowa” zespołu solistów „Błahowist” Tetiany Kumanowskiej, koncertem finałowym Międzynarodowego Forum Kompozytorskiego „KLK NEW MUSIK. ORIENT/OCCIDENT — 2013” w wykonaniu Kwartetu Smyczkowego Zespołu Nowej Muzyki „Rykoszet” (solista Dmytro Tawaneć — fortepian) oraz autorskim koncertem akademika Myrosława Skoryka (z okazji 75. rocznicy urodzin) w wykonaniu Narodowej Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy pod dyrekcją Wołodymyra Sirenki oraz Narodowej Akademickiej Kapeli Chóralnej „Dumka” pod dyrekcją Jewhena Sawczuka. Niedziela rozpoczęła się koncertem duchowej muzyki chóralnej „Panie, usłysz głos mój” w wykonaniu Akademickiego Miejskiego Chóru Kameralnego „Chreszczatyk” Pawła Strucia w Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, trwała dalej „Godziną Kwintetu” Kwintetu imienia Dmytra Bortniańskiego i zakończyła się koncertem symfonicznym „Ukraińskie szkice” w wykonaniu Akademickiej Orkiestry Symfonicznej (Wołodymyr Szejko) oraz Akademickiego Chóru imienia Platona Majborody (Julija Tkacz) Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy. Wrażenie wywarł występ błyskotliwego duetu gwiazdorskich skrzypaczek Myrosławy Kotorowycz i Bohdany Piwnenko, oczarowała wspaniałym głosem Hanna Bratuś. Szczególnie podobał się utwór Hanny Hawryłeć „MISERERE”. Wiktor Pełepczuk, dyrektor firmy „Interval” z Czerniowiec, zaprezentował obecnym na wydarzeniu w Związku Kompozytorów płytę kompaktową „Walentyn Sylwestrow. Muzyka poezji”, a następnie odbył się koncert chóralny utworów Sylwestrowa „Słowo Szewczenki” w Świątyni św. Bazylego Wielkiego. 1 października znany kompozytor i dyrygent Wołodymyr Runczak zaprezentował miłośnikom współczesnej muzyki awangardowej program „Święto muzyki”, gdzie zabrzmiały utwory Albana Berga (Austria), Faradża Karajewa (Azerbejdżan), Oksany Pochyło oraz własny utwór kompozytora „Klucz” do klucza wiolinowego. Utwory mistrzów współczesności doskonale wykonała Kijowska Orkiestra Kameralna Romana Kofmana pod batutą W. Runczaka. Szczególne wrażenie na słuchaczach wywarło wykonanie awangardy Runczaka. Koneserzy sztuki chóralnej mieli okazję wysłuchać koncertu „Jesienna suita” w wykonaniu Akademickiego Chóru im. Platona Majborody (Julija Tkacz), Chóru Kameralnego „Sofia” (Ołeksij Szamrycki) i Chóru Kameralnego „Anima” (Natalija Kreczko). W Sali Kolumnowej odbył się koncert zamknięcia festiwalu, który odbywał się w ramach obchodów 200. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki. W drugiej części finałowego koncertu odbyła się udana prezentacja oratorium Jewhena Stankowycza do cyklu poezji Proroka Ukrainy. Nowy utwór Stankowycza „Pasja według Tarasa” w mistrzowskim wykonaniu Narodowej Akademickiej Kapeli „Dumka” Jewhena Sawczuka oraz Narodowej Orkiestry Symfonicznej pod batutą Wołodymyra Sirenki. Na zakończenie odbyły się wydarzenia koncertowe pod nazwą „Postludium”. Słuchacze delektowali się wspaniałym wykonaniem utworów rodzimych i zagranicznych kompozytorów w wykonaniu słynnego Narodowego Zespołu Solistów „Kijowska Camerata” pod dyrekcją Wałerija Matiuchina oraz wzięli udział w wieczorze autorskim „Szkice portretowe: Ołeksandr Kozarenko” w wykonaniu orkiestry kameralnej z Chmielnickiego pod batutą Ołeksandra Drahana z oryginalnym ludowym śpiewem Hanny Sołonycznej. W stolicy zakończył się XXIV Międzynarodowy Festiwal Muzyczny. Coroczny jesienny „Kyiv Music Fest” po raz kolejny zademonstrował niezwykle wysoki poziom twórczych poszukiwań rodzimych i zagranicznych kompozytorów, wśród nich wielkich twórców współczesnej muzyki ukraińskiej: Myrosława Skoryka, Łesi Dyczko, Jewhena Stankowycza, Walentyna Sylwestrowa, Wołodymyra Runczaka, Hannę Hawryłeć, Iwana Taranenkę, Wiktoriję Polową, Serhija Pilutikowa, Karmellę Cepkołenko… PRENUMERATA—2014 PRENUMERATA—2014 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 10 hrywien Indeks pocztowy — 30617 na pół roku na pół roku 57 hrywien 15 kopiejek na rok na rok 113 hrywien 10 kopiejek ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 29 hrywien 40 kopiejek Jesteś ze «Słowem Proświty», bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. «Polihrafcentr» w środę. Nakład w październiku — 19 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na «Słowo Proświty» jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y «Słowo Proświty» — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn